Luận án tiến sĩ quản lý di tích lịch sử quân sự cách mạng qua trường hợp khu di tích chiến trường điện biên phủ tổng hành dinh trong khu trung tâm hoàng thành thăng long hà nội địa đạo củ chi

Luận án tiến sĩ nghiên cứu quản lý di tích lịch sử quân sự cách mạng, tập trung vào khu di tích chiến trường Điện Biên Phủ tại Hoàng thành Thăng Long, Hà Nội.

• Tác giả: Đỗ Linh Giang
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Thị Thu Hương
• Trường học: Trường Đại học Văn hóa Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý văn hóa
• Đề tài: Quản lý di tích lịch sử quân sự cách mạng (qua trường hợp Khu di tích Chiến trường Điện Biên Phủ, Tổng hành dinh trong khu Trung tâm Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội, Địa đạo Củ Chi)
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về Luận án tiến sĩ quản lý di tích lịch sử quân sự

Luận án tiến sĩ này tập trung nghiên cứu quản lý di tích lịch sử quân sự, đặc biệt là Khu di tích chiến trường Điện Biên Phủ tại Hoàng thành Thăng Long. Nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý các di tích lịch sử quân sự cách mạng, bao gồm Chiến trường Điện Biên Phủ, Tổng hành dinh trong khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long, và Địa đạo Củ Chi. Luận án sử dụng phương pháp liên ngành, kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn, để phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý di tích.

1.1. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục tiêu chính của luận án là đánh giá thực trạng quản lý các di tích lịch sử quân sự và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả. Nhiệm vụ bao gồm tổng quan tình hình nghiên cứu, phân tích hiện trạng, và đánh giá thực trạng quản lý tại các di tích cụ thể. Luận án cũng tập trung vào việc xây dựng mô hình quản lý phù hợp với bối cảnh hiện nay.

1.2. Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng các phương pháp nghiên cứu đa dạng, bao gồm khảo sát thực địa, điều tra xã hội học, và phỏng vấn chuyên gia. Phương pháp liên ngành được áp dụng để tích hợp các góc nhìn từ xã hội học, lịch sử, và khảo cổ học. Dữ liệu được thu thập từ các bên liên quan, bao gồm nhà quản lý, khách du lịch, và chuyên gia trong lĩnh vực di sản văn hóa.

II. Khái quát về các di tích lịch sử quân sự cách mạng

Khu di tích chiến trường Điện Biên Phủ, Tổng hành dinh trong khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long, và Địa đạo Củ Chi là những di tích tiêu biểu trong hệ thống di tích lịch sử quân sự của Việt Nam. Các di tích này không chỉ là nơi lưu giữ những giá trị lịch sử, văn hóa mà còn là biểu tượng của tinh thần đấu tranh cách mạng. Luận án phân tích đặc điểm, giá trị, và vai trò của các di tích này trong việc giáo dục truyền thống và phát triển du lịch.

2.1. Chiến trường Điện Biên Phủ

Chiến trường Điện Biên Phủ là một trong những di tích quan trọng nhất trong lịch sử quân sự Việt Nam. Nơi đây ghi dấu chiến thắng lịch sử năm 1954, kết thúc cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Luận án phân tích giá trị lịch sử và quân sự của di tích, đồng thời đánh giá thực trạng quản lý hiện nay.

2.2. Tổng hành dinh tại Hoàng thành Thăng Long

Tổng hành dinh trong khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long là nơi đưa ra những quyết định chiến lược trong cuộc kháng chiến chống Mỹ. Di tích này không chỉ có giá trị lịch sử mà còn là biểu tượng của sự lãnh đạo tài tình. Luận án nghiên cứu về cấu trúc, giá trị, và các thách thức trong quản lý di tích này.

III. Thực trạng quản lý di tích lịch sử quân sự cách mạng

Luận án đánh giá thực trạng quản lý các di tích lịch sử quân sự thông qua phân tích các bên liên quan, bao gồm nhà quản lý, chính quyền địa phương, và cộng đồng. Nghiên cứu chỉ ra những hạn chế trong cơ chế phối hợp và phân cấp quản lý, dẫn đến hiệu quả quản lý chưa cao. Luận án cũng đề cập đến các vấn đề như thiếu nguồn lực, sự xuống cấp của di tích, và sự thiếu đồng bộ trong công tác bảo tồn.

3.1. Các bên liên quan trong quản lý

Các bên liên quan bao gồm Ban quản lý di tích, chính quyền địa phương, và cộng đồng dân cư. Luận án phân tích vai trò và trách nhiệm của từng bên, đồng thời chỉ ra sự thiếu chặt chẽ trong cơ chế phối hợp.

3.2. Đánh giá thực trạng quản lý

Nghiên cứu chỉ ra rằng, mặc dù các di tích được quản lý bởi nhiều tổ chức, nhưng hiệu quả quản lý chưa cao do sự chồng chéo trong nhiệm vụ và thiếu nguồn lực. Luận án cũng đề cập đến sự xuống cấp của các di tích do tác động của thời gian và thiếu sự đầu tư đúng mức.

IV. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý di tích lịch sử quân sự

Luận án đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả quản lý các di tích lịch sử quân sự, bao gồm việc hoàn thiện cơ chế phối hợp, tăng cường nguồn lực, và nâng cao nhận thức cộng đồng. Các giải pháp được xây dựng dựa trên phân tích thực trạng và tham khảo ý kiến chuyên gia. Luận án cũng nhấn mạnh vai trò của công nghệ trong việc bảo tồn và quảng bá di tích.

4.1. Hoàn thiện cơ chế phối hợp

Giải pháp đầu tiên là hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các bên liên quan. Luận án đề xuất việc xây dựng một mô hình quản lý thống nhất, trong đó các bên có trách nhiệm rõ ràng và phối hợp chặt chẽ.

4.2. Tăng cường nguồn lực và công nghệ

Luận án đề xuất tăng cường nguồn lực tài chính và nhân lực cho công tác quản lý di tích. Đồng thời, ứng dụng công nghệ hiện đại trong việc bảo tồn và quảng bá di tích cũng là một giải pháp quan trọng được đề cập.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ DI TÍCH LỊCH SỬ QUÂN SỰ CÁCH MẠNG 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Nghiên cứu về quản lý di sản văn hóa 1. Trên thế giới Các tác giả Brian Garrod, Alan Fyall (2000) trong Managing heritage tourism (Quản lý du lịch di sản) [114] quan niệm di sản văn hóa (DSVH) là những khu vực có giá trị nổi bật về cảnh quan tự nhiên, văn hóa, kiến trúc độc đáo và hệ sinh thái đa dạng, phong phú, được UNESCO tuyển chọn kỹ theo các quy định của Công ước 1972.

Brian Garrod, Alan Fayall khẳng định cần có sự cân bằng giữa bảo tồn và khai thác, nếu di sản không được bảo vệ, giữ gìn thì sẽ bị mất, không còn gì để lại cho thế hệ mai sau. Arthur Perdesen trong công trình Managing Tourism at World Heritage Sites: a Practical Manual for World Heritage Site Managers (Quản lý du lịch tại các khu di sản thế giới: Tài liệu hướng dẫn thực tiễn cho các nhà quản lý Khu di sản) [115] cho rằng, khi các nhà quản lý DSVH nghiên cứu, bàn thảo về kế hoạch bảo tồn, họ quan tâm nhiều đến việc duy trì nguồn tài nguyên ở một mức độ bền vững; đề ra các phương án quản lý di sản trước sự tác động của du lịch: khoanh vùng cho các hoạt động tương thích, giảm bớt lượng khách vào một số khu vực, đóng cửa một số khu vực của di sản. Peter Howard trong công trình Heritage: Management, Interpretation, Identity (Di sản: quản lý, diễn giải và bản sắc) [116] cho rằng quản lý di sản xuất hiện vào khoảng đầu thế kỷ XIX, xuất phát điểm từ những cá nhân có tình yêu và sự say mê di sản với mục đích bảo tồn di sản để gìn giữ những thứ vì lợi ích của công chúng. Peter Howard cũng cho rằng quản lý luôn phải đặt ra mục đích, nội dung, phương thức bảo tồn DSVH.

Hilary du Cros & Yok - Shiu F. Lee trong công trình Cultural heritage management in China: Preserving the cities of the Pearl River Delta (Quản lý di sản văn hóa ở Trung Quốc: Bảo tồn các thành phố của đồng bằng sông Châu) [117] đã dẫn chứng sinh động về cách thức quản lý DSVH ở Trung Quốc, phân tích vai trò của DSVH và quy trình, kỹ năng quản lý DSVH trong bối cảnh các DSVH chịu quá nhiều tác động tích cực và tiêu cực như hiện nay, những kinh nghiệm quản lý DSVH tại Trung Quốc, những bài học trong quản lý được kế thừa từ đây. Zhan Chang Yuan trong tác phẩm Culture Industrial management (Quản lý công nghiệp văn hóa) [118] đã đề cập việc quản lý DSVH như một ngành công nghiệp, trong đó tác giả nhấn mạnh cần chú ý tới chính sách, nguồn tài nguyên, nhân lực thực hiện, đề cập tới vấn đề của công tác quản lý công nghiệp văn hóa, đó là bảo tồn và phát huy giá trị DSVH. Tại Việt Nam Liên quan tới vấn đề quản lý DSVH và phát huy giá trị DTLSVH, có nhiều công trình nghiên cứu đáng chú ý.

Tác giả Lê Hồng Lý trong giáo trình Quản lý di sản văn hóa với phát triển du lịch [59] đã đưa ra một số khái niệm về DSVH, quản lý, quản lý DSVH, các nguyên tắc và nội dung của công tác quản lý DSVH, vai trò của DSVH đối với sự phát triển du lịch hiện nay trên phương diện lý luận, thực tiễn quản lý nhà nước. Nguyễn Chí Bền trong công trình nghiên cứu thuộc nhánh của Chương trình Khoa học cấp nhà nước KX.09 Bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa vật thể Thăng Long - Hà Nội [12] đã trình bày, phân tích những vấn đề về lý luận, thực tiễn bảo tồn, phát huy giá trị của DSVH vật thể Thăng Long - Hà Nội, tiếp thu quan điểm mới về quản lý DSVH trên thế giới vào Việt Nam. Nhóm tác giả Nguyễn Thị Kim Loan và Nguyễn Trường Tân trong công trình Quản lý di sản văn hóa [58] đã đưa ra một số nội dung cơ bản của quản lý nhà nước về DSVH, trình bày một cách thấu đáo quan niệm về DSVH và quản lý DSVH, thực trạng và định hướng quản lý DSVH ở nước ta, đề xuất một số nội dung về nghiệp vụ quản lý DSVH. Nhóm tác giả Phan Hồng Giang và Bùi Hoài Sơn trong Quản lý văn hóa Việt Nam trong tiến trình đổi mới và hội nhập quốc tế [41] đã đề cập đến nhiều lĩnh vực cụ thể của hoạt động quản lý văn hóa trong đó có quản lý Nhà nước về DSVH.

Nội dung quản lý DSVH được đề cập trên hai khía cạnh: Công tác quản lý nhà nước; Công tác phát triển sự nghiệp, đề ra những giải pháp cho từng lĩnh vực của di tích, nhấn mạnh đến các DTLSVH. Tác giả Trương Quốc Bình trong Bảo vệ và phát huy giá trị di sản văn hóa Việt Nam [11] đã nhấn mạnh: quản lý DSVH và phát triển kinh tế - xã hội không phải là hai mặt đối lập mà là một thể thống nhất, hướng tới mục tiêu chung là vì sự phát triển bền vững của đất nước. Nhóm tác giả trong công trình Quản lý và khai thác di sản văn hóa trong thời kỳ hội nhập [66] đã nghiên cứu thực trạng công tác quản lý, bảo tồn và phát huy DSVH ở Việt Nam, nhiều bài viết nêu lên các bằng chứng xác đáng về thực trạng của công tác quản lý, bảo tồn và phát huy DSVH Việt Nam trong thời kỳ hội nhập. Quản lý DSVH cũng đã trở thành đề tài nghiên cứu của các luận án.

Trần Đức Nguyên trong luận án Quản lý di tích lịch sử văn hóa ở Bắc Ninh trong quá trình công nghiệp hóa, đô thị hóa [63] đã nghiên cứu thực trạng hoạt động quản lý DTLSVH; cơ cấu tổ chức bộ máy và các hoạt động quản lý DTLSVH; tác động của CNH, HĐH tới hoạt động quản lý DTLSVH ở Bắc Ninh; đề xuất một số giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý, bảo tồn và phát huy giá trị của các DTLSVH ở tỉnh Bắc Ninh. Trịnh Ngọc Chung trong luận án Quản lý di sản thế giới ở Việt Nam [28] nghiên cứu hai 13 mô hình quản lý Di tích Cố đô Huế và Khu phố cổ Hội An, cho thấy chức năng, nhiệm vụ, tổ chức bộ máy, nguồn nhân lực đều đang gặp nhiều vấn đề; các cơ quan quản lý từ Trung ương đến địa phương cần phải nghiên cứu về cơ chế chính sách, chức năng nhiệm vụ, cơ cấu tổ chức bộ máy, phải có những văn bản quy định về quản lý di sản thế giới ở Việt Nam. Phạm Văn Triệu trong luận án Di tích kiến trúc thời Lý tại Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội [97] đã khái quát lịch sử Hoàng thành Thăng Long, chỉ ra thực trạng quản lý, lưu giữ và phát triển các di tích tại đây, đề xuất giải pháp phát triển Hoàng thành Thăng Long hiện nay. Nguyễn Thị Hằng trong luận án Khu di tích lịch sử Địa Đạo Củ Chi, thành phố Hồ Chí Minh trong đời sống văn hóa cộng đồng hiện nay [44] đã làm rõ một số khái niệm: đời sống văn hóa cộng đồng; di tích lịch sử cách mạng, giá trị di tích; xác định vai trò của di tích lịch sử cách mạng trong đời sống văn hóa cộng đồng, đề xuất một số giải pháp có tính khả thi cho vấn đề nghiên cứu.

Quản lý DSVH cũng thu hút sự quan tâm của các nhà khoa học thể hiện qua các bài nghiên cứu. Số lượng các bài viết khá nhiều, do vậy khó có thể bao quát hết toàn bộ quan điểm, nội dung của tất cả các bài viết đó, NCS xin luận bàn và kiến giải cho những vấn đề nêu trên qua một số bài viết tiêu biểu. Đặng Văn Bài trong bài “Bảo tồn di sản văn hóa trong quá trình phát triển” [3], khẳng định: DSVH vật thể và phi vật thể được nhìn nhận như một loại tài sản đặc biệt, về mặt giá trị không hề bị suy giảm, ngược lại còn được gia tăng theo thời gian. Di sản được coi là loại tài sản không thể tái sinh, không thể thay thế và có thể khai thác nhiều lần, qua nhiều thế hệ kế tiếp, nếu quản lý tốt và khai thác hiệu quả, di sản sẽ đem lại những giá trị vô cùng to lớn.

Nguyễn Quốc Hùng trong bài “Vai trò của di sản văn hóa trong sự phát triển ở nước ta hiện nay” [52] cho rằng DSVH của mỗi dân tộc kết đọng những chân giá trị của quá trình sáng tạo văn hoá, là những biểu hiện khách quan của truyền thống lịch sử và đặc thù dân tộc. Các DSVH không chỉ là những tài sản vô giá của mỗi quốc gia, mà còn là tài sản chung của nhân loại, bởi vậy việc bảo vệ DSVH là cấn thiết trong sự phát triển. Quang Minh, Nguyễn Thị Thu Trang trong bài “Vai trò của cộng đồng nhìn từ góc độ bảo tồn di sản văn hóa” [60] cho rằng DSVH thuộc về cộng đồng, cộng đồng luôn đóng vai trò quan trọng trong công tác bảo tồn. Cần phát huy vai trò của cộng đồng trong công tác bảo tồn DSVH.

Bùi Hoài Sơn trong bài “Di sản để làm gì và một số câu chuyện quản lý di sản ở Việt Nam”[77] khẳng định: DSVH có vai trò quan trọng đối với sự hình thành và phát triển của một quốc gia; đối với đời sống của mỗi cá nhân trong xã hội. DSVH là một nguồn lực trực tiếp tham gia vào sự nghiệp phát triển kinh tế xã hội của đất nước, rất cần quản lý tốt. 14 Nguyễn Viết Cường trong bài “Vấn đề nghiên cứu, áp dụng quy định Quốc tế trong thực tiễn bảo vệ và phát huy giá trị di tích ở nước ta” [25] đã đề cập đến vấn đề nghiên cứu, áp dụng quy định Quốc tế trong hoạt động bảo vệ và phát huy giá trị di tích trong bối cảnh hội nhập quốc tế, nhất là đối với các di tích được công nhận bởi UNESCO. Kỷ yếu các cuộc Hội thảo khoa học cũng đóng góp vào tình hình nghiên cứu của Luận án với những phân tích sâu sắc về các vấn đề như bảo tồn và phát huy giá trị DSVH, tổng kết kinh nghiệm từ thực tiễn và rút ra những bài học, giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý DSVH… Nhiều cuộc Hội thảo khoa học với sự tham gia của các nhà khoa học, các nhà quản lý liên quan đến DSVH đã được tổ chức, biên tập thành kỷ yếu.