MỞ ĐẦU Thành Cổ Loa có thé xem như đô thị cô nhất của người Việt được xây dựng từ thé kỷ thứ III trước Công nguyên. Thành Cổ Loa là Kinh thành đồng thời là một quân thành, một thị thành thời An Dương Vương - Thủ đô của nước Au Lạc có diện tích trải rộng gần 500ha. Hiện nay khu Di tích này được coi là địa chi văn hóa đặc biệt của thủ đô và cả nước. Di tích Cô Loa cũng là địa điểm khảo cô học có giá trỊ nôi bật, gan với các giai đoạn văn hóa khảo cổ của người Việt, như: Văn hóa Sơn Vi, văn hóa Phùng Nguyên, văn hóa Đồng Đậu, văn hóa Gò Mun, mà đỉnh cao là Văn hóa Đông Son.
Tại khu vực này, các nhà khảo cô đã phát hiện được hang van công cụ lao động, nhạc khí và vũ khí bằng đồng, góp phần làm sáng tỏ nhiều van dé về thời kỳ An Duong Vương và lich sử vùng đất này. Quy hoạch tổng thẻ, tôn tạo và phát huy giá trị khu di tích lịch sử thành Cô Loa — Đông Anh Hà Nội đã được phê duyệt từ năm 2017 đến nay đã qua 2 năm thực hiện. Nhưng hiện tại, ban quản lý di tích thành Cổ Loa chỉ thực hiện quản lý một số đi tích đình, đền, miéu. Hạt nhân của Loa thành (gồm 3 vòng thành, 3 vòng hào và sống Hoàng Giang) thuộc sự quản lý của chính quyền xã Cô Loa.
Qua đó, có thé thấy công tác quy hoạch di tích C6 Loa chưa được thực hiện đúng tiến độ, chưa có sự quản lý đồng bộ và thống nhất. Đây là lý do khiến công tác bảo tồn và phát triển di tích còn nhiều hạn chế. Đồng thời, cũng khó để tô chức hoạt động du lịch một cách chuyên nghiệp. Dé khai thác hiệu quả giá trị của di tích lịch sử thành Cổ Loa cho phát triển du lịch và đảm bảo van đề bảo tồn, tôn tạo phát huy giá trị lịch sử văn hóa thì phải có hệ thống các giải pháp và chương trình triển khai đồng bộ, trong đó từng khu vực phải được nghiên cứu kỹ và được quy hoạch sao cho khai thác hợp lý những giá trị lịch sử văn hóa của nó.
Do vậy, việc chọn đề tài “Quản lý quá trình thực hiện Quy hoạch tổng thể, tôn tạo và phát huy giá trị khu di tích lịch sử thành Cổ Loa - Đông Anh Hà Nội” nhằm đóng góp những ý tưởng, nâng cao hiệu quả khai thác khu di tích lịch sử thành Cổ Loa phục vụ phát triển du lịch và bảo tồn tôn tao di tich lịch sử CHUONG I: NHUNG VAN DE CƠ BẢN VE CONG TÁC QUAN LY QUY HOẠCH ĐÔ THỊ VÀ BAO TON TON TẠO, PHAT HUY GIA TRI LICH SU VAN HOA KHU DI TÍCH LICH SỬ THÀNH CO LOA 1. Tam quan trọng của công tác quan lý bảo ton tôn tạo và phát huy giá trị lịch sử văn hoá các khu di tích lịch sử trong quá trình phát triển đô thị Các di tích lịch sử văn hoá chính là những chứng tích ghi lại những nét đẹp về truyền thống, về bản sắc văn hoá của dân tộc qua bao thế hệ, vì vậy trong thời đại ngày nay khi đất nước ta đang bước vào thời kỳ CNH- HĐH, hoà mình trong nền kinh tế thị trường mang lại ấm no đầy đủ nhưng cũng chứa đựng không ít những mặt tiêu cực, nhân cách con người cũng dan dan thay đôi bởi việc hấp thụ quá nhiều các loại văn hoá thế giới mà làm mai một đi bản sắc dân tộc. Chính vì vậy mà việc bảo ton tôn tao và phát huy giá tri lịch sử văn hoá là một việc làm tât yêu, hêt sức cân thiệt và đây ý nghĩa, điêu này được thê hiện: ° Nó giúp chúng ta hiểu biết sâu sắc hơn về bản sắc văn hoá dân tộc thé hiện qua phong thái của nghệ thuật kiến trúc, hiểu được tâm hồn của dân tộc, lỗi sống của cha ông qua các giá trị văn hoá tinh thần. Giúp chúng ta mở rộng cánh cửa dé tìm hiêu, nghiên cứu và giao lưu với các nền văn hoá của các dân tộc khác nhưng không hê đánh mât đi bản sắc dâu ân riêng của dân tộc mình.
* Bao tồn và phát huy giá trị văn hoá lịch sử không chỉ đề cho các thế hệ sau một bảo tàng sống dé tìm hiểu, nghiên cứu, hoc tập mà còn làm tăng giá trị của các di tích nhằm khai thác, sử dụng, hoà nhập vào quá trình phát triên kinh tế xã hội của đất nước nói chung, của từng đô thị nói riêng đang có tính cạnh tranh rất cao trong quá trình hội nhập khu vực và quốc tế. Nó cũng chính là động lực rất mạnh thúc đầy ngành Thương mại- dịch vụ- du lịch, thu hút sự tham quan du lịch của rất nhiều khách trong và ngoài nước. Bởi giữa văn hoá và du lịch luôn có môi liên hệ biện chứng. ¢ - Môi quan hệ này càng thê hiện rõ hơn trong sự liên hệ giữa việc bảo vệ va phát huy các di tích lịch sử văn hoá đồng thời cũng là một trong những bộ phận quan trọng nhất của nguồn tài nguyên du lịch.
Du lịch là cầu nối, tạo lập mối quan hệ giữa các nền văn hoá khác nhau trên thế giới, doanh thu của du lịch sẽ được sử dụng cho việc tu bồ di tích, chỉnh lý các bảo tàng, khôi phục và phát huy giá trị của các di tích văn hoá phi vật thê (thủ công mỹ nghệ, ca nhạc truyền théng. Di sản văn hoá của mỗi dân tộc ngưng đọng những chân giá trị của quá trình sáng tạo văn hoá, là những biêu hiện khách quan của truyền thống lịch sử và đặc thù dân tộc, đồng thời là nguồn tài nguyên du lịch quan trọng, cơ sở của việc phát triên du lịch bề vững. Vì vậy các di sản văn hoá được bảo ton tôn tao va phat huy hết giá tri lịch sử văn hoá, bản sắc dân tộc sẽ tạo dựng sự phát triển tương lai của mỗi dân tộc từ những môi liên kết đặc thù của quá khứ và hiện tại, góp phan lớn tạo nên những hiệu quá kinh tế xã hội to lớn thông qua các hoạt động du lịch và qua đó càng thúc đây du lịch phát triển, thu hút được nhiều khách tham quan trong và ngoài nước. Và cứ như thé du lich và bảo tổn tôn tạo, phát huy giá trị văn hoá, xã hội, lich sử của di sản sẽ gan bó chặt chẽ với nhau cùng thúc đây nhau phát triên.
* - Nếu công tác bảo tôn tôn tạo di sản văn hoá không được quan tâm, phát huy một cách thiết thực, có hiệu quá thì nhiều di sản văn hoá cả vật thé va phi vật thé sẽ nhanh chóng bị huỷ hoại bởi thời gian, bởi môi trường thiên nhiên khắc nghiệt, bởi ý thức của con nguời đang sống trong một môi trường xã hội chứa đựng nhiêu mặt trái của toàn câu hoá và thị trường hoá. Nói tóm lại, những giá trị văn hoá lịch sử của các di tích chính là sức mạnh nội sinh tiềm tàng, thúc đây sự phát triển bền vững của một dân tộc.Trong bối cảnh toàn cầu hoá, khi van đề phát triên văn hoá dang gặp những thuận lợi nhưng cũng đứng trước các thách thức, rủi may không nhỏ, thì việc mỗi người, mỗi nhóm xã hội, mỗi cộng đồng, cả dân tộc.dồn sức cho việc bảo tồn tôn tạo các di tích văn hoá không chỉ là nghĩa vụ mà còn là quyên lợi thiết thực của mỗi người trong xã hội, của cả dân tộc. Với một ý nghĩa hết sức quan trọng và cần thiết như vậy yêu cầu đặt ra cho công tác bảo tồn tôn tạo và phát huy giá trị lịch sử văn hoá của đi sản là phải thống nhất quan niệm, phương thức thực hành trong bảo tồn tôn tạo, các nhà quản lý cần phải có quy hoạch, có một cái nhìn tông thé thì mới lựa chọn được những giải pháp đúng dan, khả thi trong những công việc cụ thê, kết hợp hài hoà lợi ích kinh tế với lợi ích văn hoá, lợi ích của nha nước, cua cộng đồng với lợi ích của người dân. Những vẫn dé chung về công tác quản lý quy hoạch đô thị, quy hoạch bảo tôn tôn tạo, phát huy giá trị lịch sử văn hoá khu di tích lich sử 1.
Đô thị và công tác quản lý quy hoạch đô thị 1. Khái niệm đô thị Đô thị là điểm tập trung dân cư với mật độ cao chủ yếu là lao động phi nông nghiệp, có cơ sở hạ tầng thích hợp, là trung tâm tổng hợp hay chuyên ngành, có vai trò thúc đây sự nghiệp phát triển kinh tế- xã hội của cả nước, của một miền lãnh thổ, của một tỉnh, của một huyện hoặc của một vùng trong tỉnh, trong huyện. Đô thị không những là nơi tiêu biêu cho sự phát triển, thịnh vượng va văn minh của mỗi quốc gia mà còn là trung tâm truyền bá văn minh, là đầu tàu thúc đây các vùng xung quanh phát triển, được câu thành từ 2 yêu tố: * Các yêu tổ không gian vật chất: Bao gồm cơ cấu quy hoạch, kiến trúc, môi trường tự nhiên và môi trường nhân tạo * Các yêu tô kinh tế xã hội: Bao gồm các hoạt động sản xuất vật chat, lực lượng sản xuât, cơ câu ngành, nhân khâu- xã hội, lôi sông.của dân cư đô thi. Ở Việt Nam, theo ND số 132/ HDBT ngày 05/5/1990 quy định đô thị là các điêm dân cư có các yêu tô cơ bản gôm: ¢ Là trung tâm tông hợp hay chuyên ngành, có vai trò thúc đây sự phát trién kinh tế- xã hội của một vùng lãnh thé nhất định.
* Ty lệ lao động phi nông nghiệp chiếm ít nhất 60 % tông số lao động của đô thị đó, là nơi sản xuất hàng hoá, thương nghiệp và dịch vụ phát triên. * Có kết cầu hạ tang kỹ thuật và các công trình công cộng phục vụ đời sống dân cư đô thị. ¢ Mật độ dân cư được xác định tuy theo từng loại đô thị, phù hợp với đặc điểm của từng vùng. Khát niệm công tác quản lý đô thị Trong đô thị luôn tồn tại các nhu cầu ăn ở, làm việc, đi lại, vui chơi,.và theo xu hướng đô thị hoá toàn cầu, các nhu cầu đó ngày càng đòi hỏi cao hơn, phức tạp hơn, luôn luôn phát sinh những vẫn đề mới.
Đề đáp ứng các nhu cầu đó buộc chính quyền đô thị phải tổ chức xã hội một cách khoa học và việc quản lý hoạt động của đô thị phải trở thành một yêu cầu tất yêu.