Luận án Tiến sĩ Kinh tế: nghiên cứu về mối quan hệ giữa chất lượng phần

Luận án tiến sĩ nghiên cứu về mối quan hệ giữa chất lượng phần mềm kế toán với hoạt động kế toán năng lực phản ứng và hi phục vụ n

• Tác giả: Bùi Quang Hùng
• Người hướng dẫn: PGS. Võ Văn Nhị
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Nghiên cứu về mối quan hệ giữa chất lượng phần mềm kế toán với hoạt động kế toán, năng lực phản ứng và hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Khái niệm về chất lượng phần mềm kế toán

Chất lượng phần mềm kế toán là một yếu tố quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp hiện đại. Theo luận án tiến sĩ của Bùi Quang Hùng tại Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh, phần mềm kế toán không chỉ là công cụ ghi chép mà còn là hệ thống thông tin toàn diện. Chất lượng của phần mềm này được đánh giá thông qua khả năng xử lý dữ liệu, độ chính xác, tính bảo mật và mức độ tích hợp với các hệ thống khác. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong kế toán đã thay đổi cách thức hoạt động của các bộ phận tài chính. Nó giúp giảm thiểu sai sót, tăng tốc độ xử lý thông tin và cung cấp dữ liệu chính xác hơn cho quản lý doanh nghiệp.

1.1. Định nghĩa và đặc trưng của phần mềm kế toán

Phần mềm kế toán là một ứng dụng công nghệ thông tin chuyên biệt dùng để quản lý các giao dịch tài chính. Nó được thiết kế để tự động hóa các quy trình kế toán, từ ghi chép hóa đơn đến lập báo cáo tài chính. Các đặc trưng chính bao gồm: khả năng lưu trữ dữ liệu lớn, xử lý nhanh chóng, tạo báo cáo linh hoạt và tích hợp với các module khác như quản lý kho, bán hàng.

1.2. Tiêu chuẩn đánh giá chất lượng phần mềm

Để đánh giá chất lượng phần mềm kế toán, cần xem xét nhiều tiêu chuẩn quan trọng. Tiêu chuẩn đầu tiên là tính chính xác của dữ liệu và báo cáo được tạo ra. Tiêu chuẩn thứ hai liên quan đến khả năng sử dụng (usability) và giao diện người dùng thân thiện. Thứ ba là tính bảo mật thông tin và tuân thủ quy định pháp luật. Cuối cùng là khả năng mở rộng và tích hợp với các hệ thống khác của doanh nghiệp.

II. Tác động của chất lượng phần mềm đến hoạt động kế toán

Chất lượng phần mềm kế toán có tác động trực tiếp và đáng kể đến hiệu quả của hoạt động kế toán trong doanh nghiệp. Theo nghiên cứu luận án tiến sĩ, phần mềm chất lượng cao giúp nhân viên kế toán hoàn thành công việc nhanh hơn và chính xác hơn. Hoạt động kế toán không chỉ bao gồm việc ghi chép các giao dịch mà còn bao gồm việc phân tích dữ liệu tài chính, lập kế hoạch và kiểm soát chi phí. Khi sử dụng phần mềm kế toán có chất lượng tốt, các quá trình này được tự động hóa, giảm thời gian xử lý và tăng độ chính xác. Hơn nữa, phần mềm tốt còn cho phép kế toán viên tập trung vào những công việc phân tích và tư vấn chiến lược hơn là những công việc lặp lại.

2.1. Cải thiện quy trình ghi chép và xử lý dữ liệu

Phần mềm kế toán chất lượng cao tự động hóa quá trình nhập liệu, giảm thiểu lỗi con người. Nó cho phép tích hợp dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau, tạo sự thống nhất trong toàn bộ hệ thống. Quá trình đối chiếu, cân bằng sổ cái và lập báo cáo tài chính trở nên nhanh chóng hơn đáng kể, giúp doanh nghiệp đóng sổ kế toán kịp thời.

2.2. Nâng cao chất lượng báo cáo tài chính

Hoạt động kế toán quản trị được cải thiện thông qua khả năng phân tích chi tiết của phần mềm kế toán. Báo cáo tài chính được tạo ra chính xác hơn, với các chỉ tiêu được tính toán tự động. Điều này giúp ban quản lý doanh nghiệp có cơ sở thông tin đáng tin cậy để đưa ra các quyết định chiến lược và điều hành hiệu quả hơn.

III. Ảnh hưởng của phần mềm kế toán đến năng lực phản ứng doanh nghiệp

Năng lực phản ứng của doanh nghiệp là khả năng thích ứng nhanh chóng với những thay đổi của thị trường và môi trường kinh doanh. Phần mềm kế toán có chất lượng tốt đóng vai trò quan trọng trong việc tăng cường năng lực này. Thông qua việc cung cấp thông tin tài chính kịp thời và chính xác, chất lượng phần mềm kế toán giúp doanh nghiệp nhanh chóng phát hiện các cơ hội và thách thức. Khi có dữ liệu tài chính cập nhật trong thời gian thực, ban quản lý có thể đưa ra các quyết định nhanh chóng để tận dụng cơ hội hoặc ứng phó với rủi ro. Điều này giúp doanh nghiệp luôn duy trì sự cạnh tranh trên thị trường và linh hoạt trong kinh doanh.

3.1. Hỗ trợ ra quyết định nhanh chóng

Phần mềm kế toán chất lượng cao cung cấp các dashboard và báo cáo phân tích theo thời gian thực. Những công cụ này cho phép nhân viên quản lý nhanh chóng nắm bắt tình hình tài chính và hoạt động kinh doanh. Khi có thông tin chi tiết và cập nhật, các quyết định được đưa ra dựa trên cơ sở dữ liệu thực tế, không phải dự đoán.

3.2. Tăng cường sự linh hoạt trong điều hành kinh doanh

Năng lực phản ứng của doanh nghiệp tăng lên khi nhân viên có thể nhanh chóng thay đổi các kế hoạch và chiến lược. Phần mềm kế toán hiện đại cho phép mô phỏng các kịch bản kinh doanh khác nhau, giúp doanh nghiệp dự báo tác động của các quyết định. Điều này nâng cao khả năng thích ứng và giảm rủi ro trong kinh doanh.

IV. Tác động của chất lượng phần mềm kế toán đến hiệu quả hoạt động doanh nghiệp

Hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp được cải thiện đáng kể thông qua ứng dụng phần mềm kế toán có chất lượng cao. Theo các kết quả nghiên cứu trong luận án tiến sĩ, mối quan hệ giữa chất lượng phần mềm kế toán và hiệu quả hoạt động là tích cực và có ý nghĩa thống kê. Khi doanh nghiệp sử dụng phần mềm kế toán tốt, chi phí hoạt động giảm do tự động hóa, năng suất lao động tăng do tiết kiệm thời gian xử lý, và lợi nhuận tăng do quyết định kinh doanh tốt hơn. Hơn nữa, phần mềm kế toán chất lượng cao giúp doanh nghiệp tuân thủ các quy định pháp luật và giảm rủi ro về kiểm toán và quản trị công ty.

4.1. Tối ưu hóa chi phí hoạt động

Phần mềm kế toán chất lượng cao giúp giảm chi phí nhân lực bằng cách tự động hóa các công việc thủ công. Nó cũng giảm chi phí do lỗi và sai sót, giảm chi phí bảo trì hệ thống thông tin do tính ổn định cao. Kết quả là chi phí hoạt động của bộ phận kế toán giảm đáng kể, cải thiện lợi margin lợi nhuận.

4.2. Nâng cao tính cạnh tranh và lợi nhuận doanh nghiệp

Hiệu quả hoạt động doanh nghiệp được nâng cao khi chất lượng phần mềm kế toán tốt. Doanh nghiệp có thể cung cấp sản phẩm/dịch vụ với giá cạnh tranh hơn nhờ chi phí hoạt động thấp. Thêm vào đó, thông tin tài chính chính xác và kịp thời giúp doanh nghiệp phát triển bền vững, tăng tính tin cậy với nhà đầu tư và khách hàng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Giới thiệu Chương này nhằm hệ thống hoá các nghiên cứu trước đây ở trong và ngoài nước có liên quan đến chủ đề đề tài. Ảnh hưởng của CNTT đối với hoạt động kế toán, đối với năng lực phản ứng của doanh nghiệp và kết quả hoạt động của doanh nghiệp sẽ được xem xét. Ảnh hưởng của hoạt động kế toán đến năng lực phản ứng của doanh nghiệp và ảnh hưởng của năng lực phản ứng đến hoạt động của doanh nghiệp cũng sẽ được tổng hợp, để từ đó tìm ra khoảng trống nghiên cứu.

Các nghiên cứu trong nước được tập hợp để so sánh, bao gồm các nghiên cứu về tổ chức hệ thống thông tin kế toán, nghiên cứu về ứng dụng ERP và ứng dụng PMKT sẽ được xem xét. Trên cơ sở các nghiên cứu trong và ngoài nước, chương này đã xác định được khoảng trống nghiên cứu cho đề tài. Tổng quan về những nghiên cứu ở nước ngoài 1. Ảnh hưởng của CNTT đối với hoạt động kế toán Việc ứng dụng hệ thống CNTT, mà đại diện là ERP trong các doanh nghiệp đã cho thấy có tác động đến hoạt động kế toán.

Theo Booth và ctg (2000), hệ thống ERP hoạt động tốt trong xử lý giao dịch và hỗ trợ ra quyết định đối với các tình huống phức tạp. Hệ thống ERP có ảnh hưởng đến việc sử dụng các phương pháp kế toán mới. Spathis và Constantinides (2004) thực hiện nghiên cứu định tính với việc phỏng vấn giám đốc của 26 công ty, từ đó nhận định được những lý do cơ bản khiến các công ty chọn chuyển đổi từ hệ thống thông tin (IS) sang hệ thống ERP và những thay đổi mang lại, đặc biệt đối với các hoạt động kế toán. Spathis (2006) kiểm tra các lợi ích kế toán liên quan đến việc áp dụng các hệ thống thông tin quản lý doanh nghiệp, từ đó hiểu rõ các nguyên nhân cơ bản thúc đẩy việc áp dụng các hệ thống quản lý doanh nghiệp.

Theo Spathis (2006), các lợi ích có được từ việc áp dụng ERP, bao gồm: lợi ích tổ chức, lợi ích hoạt động, lợi ích quản lý và lợi ích cơ sở hạ 13 tầng CNTT. Tương tự, Goumas và ctg (2018) cũng cho thấy lợi ích kế toán của việc triển khai ERP trong các SME trong ngành sản xuất, từ quan điểm kế toán. Các lợi ích đó bao gồm: lợi ích về CNTT, về vận hành, về quản lý, về tổ chức. Các kết quả cho thấy có sự khác biệt về tầm quan trọng của các lợi ích kế toán khác nhau trong các loại sản phẩm khác nhau.

Velcu (2007) cho thấy ở các công ty có mục tiêu dẫn đầu về công nghệ, việc sử dụng ERP mang lại các lợi ích: “thời gian thực hiện các nghiệp vụ kế toán được cải thiện” (đây là lợi ích hiệu quả nội bộ), “phản ứng nhanh hơn với sự thay đổi của môi trường kinh doanh” (đây là lợi ích thị trường) và các lợi ích hiệu quả tài chính được cải thiện khác. Các công ty có mục tiêu kinh doanh tốt nhận thấy “lợi ích kinh tế theo quy mô” là lợi ích hiệu quả nội bộ và lợi ích tài chính bao gồm “chi phí nhân viên thấp hơn” và “chi phí bán hàng, chi phí chung và quản lý thấp hơn”. Kanellou and Spathis (2013) đã chứng minh tác động của hệ thống ERP đối với các nghiệp vụ kế toán và từ đó dẫn đến sự hài lòng của người dùng. Kết quả của nghiên cứu có ý nghĩa đối với các công ty đang cân nhắc việc sử dụng hệ thống ERP.

Tijani and Ogundeji (2014) cho thấy tầm quan trọng của việc xử lý thông tin kế toán trên máy vi tính, và việc xử lý thông tin kế toán cần được duy trì trong môi trường của các nguyên tắc và thủ tục kế toán được chấp nhận chung. Attayah và Sweiti (2014) cũng cho thấy hệ thống ERP có tác động tích cực đến sự phù hợp của thông tin kế toán. Các nghiên cứu nói trên cho thấy mối quan hệ giữa CNTT- mà cụ thể ở đây là ERP – đến hoạt động kế toán. CNTT cũng có ảnh hưởng đến hoạt động kế toán quản trị.

Granlund và Malmi (2002) thực hiện một nghiên cứu định tính cho thấy các dự án ERP có tác động nhất định đến các thủ tục kiểm soát và kế toán quản trị. Spathis và Ananiadis (2005) xem xét tác động của các quyết định được đưa ra nhờ hệ thống ERP đến hoạt động kế toán và kế toán quản trị tại một trường đại học công lập lớn ở Hy Lạp, dựa trên lợi ích nhận thức theo mong đợi và nhận thức của người dùng. Kết quả nghiên cứu cho 14 thấy, sau một năm triển khai, nhận thức của người dùng sẽ tích cực hơn so với kỳ vọng của họ ở giai đoạn trước khi triển khai. Các dữ liệu thực nghiệm xác nhận một số lợi ích thu được từ hệ thống ERP mới, đặc biệt là hệ thông thông tin kế toán và kế toán quản trị.

Hệ thống ERP mới đóng góp đáng kể vào việc tăng tính linh hoạt trong cung cấp thông tin, giúp trường đại học giám sát hiệu quả và khai thác tài sản, dòng thu, chi tiêu và cải thiện việc ra quyết định. Rom và Rohde (2006) thực hiện một nghiên cứu định lượng với 349 bảng câu hỏi được thu thập từ các công ty nhằm đánh giá ảnh hưởng của ERP đến khả năng giải quyết các nhiệm vụ kế toán quản trị khác nhau. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng các hệ thống ERP hỗ trợ việc thu thập dữ liệu và tổ chức các hoạt động kế toán quản trị tốt. Scapens và Jazayeri (2010) thực hiện một nghiên cứu tình huống theo thời gian đối với việc triển khai phần mềm SAP trong bộ phận châu Âu của một công ty đa quốc gia lớn ở Hoa Kỳ, trong đó kế toán quản trị được thay đổi trong quá trình phát triển.

Các ông đã thấy rằng dưới tác động của phần mềm SAP, vai trò của kế toán quản trị đã thay đổi như sau: (i) loại bỏ các công việc thường xuyên; (ii) người quản lý cấp cơ sở cần có kiến thức kế toán; (iii) nhiều thông tin hướng tới tương lai; và (iv) mở rộng vai trò của các nhân viên kế toán quản trị. SAP không phải là nguyên nhân dẫn đến những thay đổi này; nhưng các đặc tính của SAP (đặc biệt, sự tích hợp, tiêu chuẩn hóa, thói quen và tập trung) đã mở ra một số cơ hội và tạo điều kiện cho những thay đổi của hoạt động kế toán quản trị. Như vậy, ERP chỉ có tác động tương đối vừa phải đối với nhân viên kế toán quản trị và các hoạt động kế toán quản trị. ERP là một trong những thành quả của công nghệ thông tin đa dạng được các công ty sử dụng rộng rãi trong những năm gần đây.

Khoảng 90 phần trăm các doanh nghiệp lớn đã quản lý một hệ thống ERP. Hơn nữa, hầu hết các doanh nghiệp vừa cũng đã quản lý và sử dụng các hệ thống như vậy. Nhiệm vụ của hệ thống này là tạo ra những thay đổi lớn trong doanh nghiệp (thay đổi về cấu trúc, văn hóa, nhiệm vụ, nhân sự, v. Một trong những khu vực bị ảnh hưởng là trung tâm của hệ thống, tức là phần kế toán của nó; và một trong những nhân viên chủ chốt tham gia vào việc thực hiện và áp dụng hệ thống 15 ERP là kế toán quản trị.

Etemadi và Kazeminia (2014) cho thấy việc quản trị hệ thống ERP tốt sẽ tạo ra những thay đổi về hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp, thay đổi về hành vi và kỹ năng của kế toán quản trị. Abbasi và ctg (2014) phát hiện hiệu quả cao nhất của việc triển khai ERP trong các tổ chức được khảo sát của Iran là: các mức tiêu chuẩn và chất lượng báo cáo đang được cải thiện, tạo thêm sự tích hợp tổ chức và trao quyền cho nhân viên. Ponorica và ctg (2015) lại thấy rằng ERP không tác động nhiều đến các hoạt động kế toán tài chính nhưng có tác động mạnh đến các hoạt động kế toán quản trị. Liên quan đến mối quan hệ giữa ứng dụng CNTT và kế toán quản trị, Rikhardsson và Yigitbasioglu (2018) trong 1 tổng hợp các nghiên cứu về mối quan hệ này giai đoạn 2005 - 2015 cho thấy chỉ có 30 bài báo đăng trên các tạp chí có uy tín liên quan đến kế toán.

Nghiên cứu chỉ ra rằng có nhiều nội dung nghiên cứu liên quan đến mối quan hệ giữa CNTT và kế toán quản trị cần được khám phá. Như vậy, hầu hết các nghiên cứu gần đây về ảnh hưởng của CNTT đối với hoạt động kế toán đều liên quan đến ERP. Một lý do có thể giải thích là các nghiên cứu được thực hiện ở các nước phát triển (Châu Âu, Úc…). Các nghiên cứu đều cho thấy ảnh hưởng tích cực nhất định của CNTT đối với công tác kế toán, mang lại nhiều lợi ích (hỗ trợ tốt hơn trong xử lý, ra quyết định, giảm chi phí, cung cấp thông tin phù hợp…).

Tuy nhiên cũng có số nghiên cứu cho thấy việc ứng dụng CNTT đặt biệt là ERP không ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động kế toán tài chính mà chủ yếu là kế toán quản trị. Số lượng nghiên cứu về mối quan hệ giữa CNTT và kế toán quản trị còn ít, chưa có nghiên cứu nào đề cập đến mối quan hệ giữa chất lượng PMKT đến hoạt động kế toán và những lợi ích của nó mang lại. Xem Phụ lục 1- Tóm tắt 1 số nghiên cứu trên thế giới liên quan đến vấn đề nghiên cứu. Ảnh hưởng của ứng dụng CNTT đối với năng lực phản ứng của doanh nghiệp Tầm quan trọng của CNTT ngày càng được xác nhận trong các hoạt động sản xuất, một số nghiên cứu tìm thấy rằng hệ thống thông tin thúc đẩy năng lực phản ứng của doanh nghiệp.

Theo Coronado và Colin (2002), hệ thống thông tin được coi là tạo ra và tạo điều kiện cho việc tổ chức sản xuất một cách linh hoạt. Các tác giả này cho rằng hệ thống thông tin hỗ trợ và thúc đẩy sự nhanh nhẹn và năng lực phản ứng của doanh nghiệp. Van Oosterhout và ctg (2006) cho rằng môi trường kinh doanh năng động hiện tại đòi hỏi các doanh nghiệp phải nhanh nhẹn. Sự nhanh nhẹn của doanh nghiệp là khả năng doanh nghiệp có thể nhanh chóng và dễ dàng thay đổi các hoạt động và quy trình kinh doanh vượt quá mức độ linh hoạt bình thường để quản lý hiệu quả các thay đổi bên ngoài và nội bộ không thể đoán trước.