Luận án tiến sĩ: Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng và vi khuẩn trong đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính

Luận án tiến sĩ nghiên cứu nghiên cứu đặc điểm lâm sàng cận lâm sàng và một số căn nguyên vi khuẩn trong đợt cấp của bệnh phổi, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng

• Tác giả: Hoàng Thủy
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Viết Nhung
• Trường học: Trường Đại Học Y Hà Nội
• Chuyên ngành: Lao
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Sàng, Cận Lâm Sàng Và Một Số Căn Nguyên Vi Khuẩn Trong Đợt Cấp Của Bệnh Phổi Tắc Nghẽn Mạn Tính
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính
• 1.2. Gánh nặng của đợt cấp BPTNMT
• 1.3. Cơ chế bệnh sinh của đợt cấp BPTNMT
• 1.4. Nguyên nhân đợt cấp BPTNMT
• 1.5. Lâm sàng đợt cấp BPTNMT
• 1.6. Các thăm dò trong đợt cấp BPTNMT
• 1.7. Chẩn đoán xác định đợt cấp BPTNMT
• 1.8. Đánh giá mức độ nặng của đợt cấp BPTNMT
• 1.9. Sử dụng kháng sinh trong đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính
• 1.10. Các phương pháp xác định căn nguyên vi khuẩn trong đợt cấp BPTNMT
• 1.11. Các phương pháp lấy bệnh phẩm đường hô hấp:
• 1.12. Nuôi cấy đờm phân lập vi khuẩn
• 1.13. Phương pháp realtime PCR phân lập vi khuẩn không điển hình
• 1.14. Một số nghiên cứu liên quan về vi sinh trong đợt cấp BPTNMT
• 1.15. Trên thế giới
• 1.16. Tại Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƢỢNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân nghiên cứu
• 2.4. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.5. Nội dung nghiên cứu
• 2.6. Đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng đối tượng nghiên cứu
• 2.7. Đặc điểm tác nhân vi khuẩn phân lập và mối liên quan giữa vi khuẩn với lâm sàng, cận lâm sàng trong đợt cấp BPTNMT
• 2.8. Phương pháp nghiên cứu
• 2.9. Thiết kế nghiên cứu
• 2.10. Nghiên cứu lâm sàng
• 2.11. Nghiên cứu cận lâm sàng
• 2.12. Các biến số nghiên cứu
• 2.13. Các chỉ tiêu đánh giá
• 2.14. Phương pháp thu thập, phân tích và xử lý số liệu
• 2.15. Đạo đức nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm chung đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Đặc điểm về tuổi
• 3.3. Đặc điểm về giới
• 3.4. Tiền sử hút thuốc
• 3.5. Tiền sử bệnh đồng mắc
• 3.6. Đặc điểm lâm sàng
• 3.7. Thời gian mắc bệnh BPTNMT và số đợt cấp
• 3.8. Yếu tố khởi phát đợt cấp
• 3.9. Phân loại mức độ nặng của BPTNMT
• 3.10. Triệu chứng cơ năng, toàn thân
• 3.11. Triệu chứng thực thể
• 3.12. Phân loại mức độ nặng của đợt cấp BPTNMT
• 3.13. Đặc điểm cận lâm sàng
• 3.14. Số lượng bạch cầu máu ngoại vi
• 3.15. Kết quả nồng độ CRP
• 3.16. Kết quả định lượng Procalcitonin
• 3.17. Kết quả khí máu động mạch
• 3.18. Kết quả điện tâm đồ
• 3.19. Kết quả Xquang phổi
• 3.20. Đánh giá mức độ tắc nghẽn theo kết quả đo chức năng hô hấp
• 3.21. Mối liên quan giữa mức độ nặng đợt cấp BPTNMT và các triệu chứng lâm sàng, cận lâm sàng
• 3.22. Liên quan giữa chỉ định dùng kháng sinh và các đặc điểm trong đợt cấp BPTNMT
• 3.23. Đặc điểm vi khuẩn học ở bệnh nhân đợt cấp BPTNMT và mối liên quan với lâm sàng, cận lâm sàng
• 3.24. Kết quả chung các vi khuẩn phân lập được ở đờm bằng cả 2 phương pháp nuôi cấy và realtime PCR
• 3.25. Kết quả các loài vi khuẩn phân lập được ở đờm bằng cả 2 phương pháp nuôi cấy và realtime PCR
• 3.26. Kết quả kháng sinh đồ của vi khuẩn phân lập được bằng cấy đờm
• 3.27. Mối liên quan giữa kết quả vi khuẩn chung với một số đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng
• 3.28. Mối liên quan giữa kết quả vi khuẩn phân lập được ở đờm với một số đặc điểm cận lâm sàng
• 3.29. Mối liên quan giữa kết quả vi khuẩn điển hình, không điển hình với một số đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng
• 3.30. Khả năng dự đoán nhiễm khuẩn của triệu chứng lâm sàng, bạch cầu, Protein C phản ứng, Procalcitonin
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 4.2. Đặc điểm về tuổi và giới
• 4.3. Đặc điểm về tiền sử hút thuốc lá, thuốc lào
• 4.4. Đặc điểm về tiền sử các bệnh đồng mắc
• 4.5. Thời gian mắc bệnh BPTNMT và số đợt cấp BPTNMT/năm
• 4.6. Yếu tố khởi phát đợt cấp
• 4.7. Phân loại mức độ nặng của BPTNMT theo GOLD
• 4.8. Đặc điểm lâm sàng
• 4.9. Triệu chứng cơ năng, toàn thân
• 4.10. Triệu chứng thực thể
• 4.11. Mức độ nặng đợt cấp BPTNMT
• 4.12. Đặc điểm cận lâm sàng
• 4.13. Số lượng bạch cầu
• 4.14. Nồng độ CRP và Proclcitonin (PCT) máu
• 4.15. Khí máu động mạch
• 4.16. Đo chức năng hô hấp
• 4.17. Liên quan mức độ nặng đợt cấp BPTNMT với các đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng
• 4.18. Các yếu tố liên quan với mức độ nặng đợt cấp BPTNMT
• 4.19. Các yếu tố nguy cơ độc lập với mức độ nặng đợt cấp BPTNMT
• 4.20. Các yếu tố nguy cơ sử dụng kháng sinh trong đợt cấp của BPTNMT
• 4.21. Liên quan giữa các yếu tố nguy cơ và chỉ định kháng sinh trong đợt cáp BPTNMT
• 4.22. Phân tích đa biến dự đoán các yếu tố nguy cơ sử dụng kháng sinh trong đợt cấp BPTNMT
• 4.23. Vi khuẩn gây bệnh trong đợt cấp BPTNMT
• 4.24. Kết quả vi khuẩn phân lập ở đờm
• 4.25. Kết quả phân lập các loài vi khuẩn ở đờm
• 4.26. Tính nhạy cảm kháng sinh của một số vi khuẩn phân lập được
• 4.27. Mối liên quan giữa kết quả vi khuẩn với một số đặc điểm lâm sàng
• 4.28. Mối liên quan giữa kết quả vi khuẩn với một số đặc điểm cận lâm sàng
• 4.29. Mối liên quan giữa kết quả nuôi cấy vi khuẩn không điển hình với một số đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng
• 4.30. Khả năng định hướng nhiễm khuẩn của các triệu chứng và dấu ấn sinh học
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CÔNG BỐ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC HÌNH ẢNH

Tóm tắt

I. Tổng quan về bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và đợt cấp

Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (BPTNMT) là một trong những bệnh lý hô hấp phổ biến nhất hiện nay. Theo Tổ chức Y tế Thế giới, BPTNMT không chỉ gây ra triệu chứng khó thở mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Đợt cấp của BPTNMT là một tình trạng cấp tính, thường xảy ra do nhiễm trùng đường hô hấp, làm tăng mức độ nặng của bệnh. Việc hiểu rõ về đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng trong đợt cấp BPTNMT là rất quan trọng để có phương pháp điều trị hiệu quả.

1.1. Định nghĩa và triệu chứng của đợt cấp BPTNMT

Đợt cấp BPTNMT được định nghĩa là sự gia tăng đột ngột các triệu chứng hô hấp, bao gồm khó thở, ho và tăng tiết đờm. Theo Anthonisen, ba triệu chứng chính này là cơ sở để chẩn đoán đợt cấp. Việc nhận diện sớm các triệu chứng này giúp bác sĩ có thể can thiệp kịp thời.

1.2. Gánh nặng của đợt cấp BPTNMT đối với hệ thống y tế

Đợt cấp BPTNMT không chỉ gây ra gánh nặng cho bệnh nhân mà còn cho hệ thống y tế. Tại Mỹ, ước tính có hơn 500.000 trường hợp nhập viện mỗi năm do đợt cấp BPTNMT, với chi phí điều trị lên tới 18 tỷ đô la. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả.

II. Đặc điểm lâm sàng và cận lâm sàng trong đợt cấp BPTNMT

Đặc điểm lâm sàng trong đợt cấp BPTNMT thường bao gồm triệu chứng khó thở tăng, ho và tăng tiết đờm. Các xét nghiệm cận lâm sàng như đo chức năng hô hấp, xét nghiệm khí máu động mạch và nồng độ CRP cũng rất quan trọng trong việc đánh giá mức độ nặng của đợt cấp. Những thông tin này giúp bác sĩ đưa ra quyết định điều trị chính xác hơn.

2.1. Triệu chứng lâm sàng điển hình trong đợt cấp

Triệu chứng lâm sàng điển hình trong đợt cấp BPTNMT bao gồm khó thở, ho và tăng tiết đờm. Những triệu chứng này có thể xuất hiện đột ngột và làm giảm chất lượng cuộc sống của bệnh nhân. Việc theo dõi triệu chứng là rất cần thiết để đánh giá tình trạng bệnh.

2.2. Các xét nghiệm cận lâm sàng cần thiết

Các xét nghiệm cận lâm sàng như đo chức năng hô hấp, xét nghiệm khí máu động mạch và nồng độ CRP giúp đánh giá mức độ nặng của đợt cấp. Những kết quả này cung cấp thông tin quan trọng để bác sĩ đưa ra quyết định điều trị phù hợp.

III. Nguyên nhân và căn nguyên vi khuẩn trong đợt cấp BPTNMT

Nguyên nhân chính gây ra đợt cấp BPTNMT thường là nhiễm trùng đường hô hấp, trong đó vi khuẩn là tác nhân phổ biến nhất. Các loài vi khuẩn như Haemophilus influenzae, Streptococcus pneumoniae và Moraxella catarrhalis thường được phát hiện trong các trường hợp đợt cấp. Việc xác định chính xác căn nguyên vi khuẩn là rất quan trọng để điều trị hiệu quả.

3.1. Các loại vi khuẩn thường gặp trong đợt cấp

Các loại vi khuẩn thường gặp trong đợt cấp BPTNMT bao gồm Haemophilus influenzae, Streptococcus pneumoniae và Moraxella catarrhalis. Những vi khuẩn này có thể gây ra nhiễm trùng đường hô hấp và làm nặng thêm tình trạng bệnh.

3.2. Phương pháp xác định căn nguyên vi khuẩn

Phương pháp xác định căn nguyên vi khuẩn trong đợt cấp BPTNMT bao gồm nuôi cấy đờm và kỹ thuật realtime PCR. Kỹ thuật này giúp phát hiện nhanh chóng và chính xác các vi khuẩn không điển hình, từ đó hỗ trợ bác sĩ trong việc điều trị.

IV. Phương pháp điều trị và sử dụng kháng sinh trong đợt cấp BPTNMT

Việc điều trị đợt cấp BPTNMT thường bao gồm sử dụng kháng sinh, corticosteroid và các thuốc giãn phế quản. Sử dụng kháng sinh cần phải dựa trên kết quả xác định căn nguyên vi khuẩn để tránh lạm dụng và phát triển kháng thuốc. Điều này giúp cải thiện hiệu quả điều trị và giảm thiểu tác dụng phụ.

4.1. Nguyên tắc sử dụng kháng sinh

Nguyên tắc sử dụng kháng sinh trong điều trị đợt cấp BPTNMT là phải dựa trên kết quả xác định căn nguyên vi khuẩn. Việc này giúp tránh lạm dụng kháng sinh và giảm thiểu nguy cơ kháng thuốc.

4.2. Các phương pháp điều trị hỗ trợ

Ngoài kháng sinh, các phương pháp điều trị hỗ trợ như corticosteroid và thuốc giãn phế quản cũng rất quan trọng. Những phương pháp này giúp giảm viêm và cải thiện chức năng hô hấp của bệnh nhân.

V. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu về đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và căn nguyên vi khuẩn trong đợt cấp BPTNMT sẽ cung cấp thông tin quý giá cho việc điều trị và quản lý bệnh. Những thông tin này không chỉ giúp bác sĩ đưa ra quyết định điều trị chính xác mà còn góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cho bệnh nhân.

5.1. Kết quả chính từ nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng các triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng có mối liên quan chặt chẽ với nhau. Việc xác định chính xác căn nguyên vi khuẩn cũng giúp cải thiện hiệu quả điều trị.

5.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn

Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng vào thực tiễn lâm sàng để cải thiện quy trình chẩn đoán và điều trị đợt cấp BPTNMT. Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe mà còn giảm thiểu gánh nặng cho hệ thống y tế.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai trong nghiên cứu BPTNMT

Nghiên cứu về BPTNMT và đợt cấp của nó là rất cần thiết để cải thiện chất lượng điều trị và chăm sóc bệnh nhân. Các nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc phát triển các phương pháp chẩn đoán và điều trị mới, nhằm nâng cao hiệu quả điều trị và giảm thiểu tác động của bệnh đến sức khỏe cộng đồng.

6.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc phát triển các phương pháp chẩn đoán và điều trị mới cho BPTNMT. Điều này sẽ giúp nâng cao hiệu quả điều trị và cải thiện chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

6.2. Triển vọng trong việc quản lý BPTNMT

Triển vọng trong việc quản lý BPTNMT sẽ phụ thuộc vào việc áp dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn. Việc này không chỉ giúp cải thiện quy trình điều trị mà còn góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cho bệnh nhân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (BPTNMT) là một bệnh phổ biến trên thế giới và ngày càng gia tăng. Theo Tổ chức Y Tế thế giới, sáu mươi lăm triệu người trên toàn thế giới mắc BPTNMT từ trung bình đến nặng, là nguyên nhân hàng thứ ba gây tử vong trên toàn thế giới, dự kiến sẽ ảnh hưởng đến hơn 210 triệu người vào năm 2030 1. Đây là một bệnh nặng, gây tàn phế và tạo ra gánh nặng cho bệnh nhân cũng như hệ thống chăm sóc sức khỏe của toàn xã hội 2. Trong các quốc gia ở khu vực Châu Á - Thái Bình Dương, Việt Nam có tỉ lệ mắc bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính cao.

Theo Ngô Quý Châu và cộng sự (cs) nghiên cứu dịch tễ học BPTNMT trong cộng đồng dân cư có tuổi từ 40 trở lên của thành phố Hà Nội thấy tỷ lệ mắc chung cho cả 2 giới là 2% 3. Theo Đinh Ngọc Sỹ và cs trong điều tra dịch tễ BPTNMT toàn quốc năm 2006 cho biết tỷ lệ BPTNMT trong cộng đồng dân cư từ 40 tuổi trở lên có tỷ lệ mắc BPTNMT là 4,2% 4. Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính là một bệnh được đặc trưng bởi các triệu chứng hô hấp dai dẳng và hạn chế luồng khí. Yếu tố chính góp phần vào mức độ nặng chung của BPTNMT và gánh nặng liên quan đến các hệ thống chăm sóc sức khỏe trên toàn thế giới là các đợt cấp của BPTNMT.

Đợt cấp của BPTNMT dẫn đến suy giảm nghiêm trọng chức năng phổi, giảm đáng kể chất lượng cuộc sống, là nguyên nhân làm cho bệnh nhân phải nhập viện, thúc đẩy nhanh bệnh tiến triển tới giai đoạn nặng và tăng tỷ lệ tử vong 5. Có nhiều nguyên nhân gây ra đợt cấp, trong đó nhiễm trùng đường hô hấp là nguyên nhân phổ biến nhất của BPTNMT. Nhiễm khuẩn phổi phế quản tái diễn là yếu tố làm nặng thêm rối loạn thông khí tắc nghẽn và cũng làm tăng mức độ trầm trọng của bệnh 6, 7. Căn nguyên vi sinh thường gặp trong đợt cấp BPTNMT là do các loài vi khuẩn phổ biến như Haemophilus 2 influenzae, Streptococcus pneumoniae, Moraxella catarrhalis…và có thể do một số loài virus đường hô hấp.

Ngoài các tác nhân trên, các loài vi khuẩn không điển hình như Mycoplasma pneumoniae, Chlamydia pneumoniae, Legionella pneumophila,… cũng là những tác nhân vi khuẩn cần được quan tâm mặc dù ít gặp hơn, tỷ lệ mầm bệnh không điển hình ở bệnh nhân mắc đợt cấp BPTNMT thay đổi đáng kể giữa các nghiên cứu 8,9. Trong thực hành lâm sàng kết quả vi khuẩn có thể là bằng chứng để bác sĩ sử dụng trong xây dựng phác đồ kháng sinh bước đầu để điều trị, tránh lạm dụng các kháng sinh phổ rộng và mạnh ngay từ đầu, nhờ đó hạn chế được sự phát triển đề kháng các kháng sinh này. Ngoài xét nghiệm vi sinh truyền thống là nuôi cấy thì rất cần thiết phải sử dụng kỹ thuật vi sinh hiện đại hiện nay, đó là kỹ thuật realtime PCR để phát hiện DNA của một số vi khuẩn không điển hình như Mycoplasma pneumoniae, Chlamydia pneumoniae, Legionella pneumophila trong các mẫu đờm, đây có thể sẽ là một giải pháp hữu dụng vì độ nhạy cao, kết quả nhanh 10. Bộ mặt vi khuẩn luôn thay đổi trong đợt cấp BPTNMT tại những thời điểm khác nhau.

Ở Việt Nam chưa có nhiều nghiên cứu áp dụng kỹ thuật realtime PCR xác định căn nguyên vi khuẩn, vi khuẩn không điển hình trong đợt cấp BPTNMT. Vì vậy chúng tôi tiến hành đề tài: “Nghiên cứu đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng và một số căn nguyên vi khuẩn trong đợt cấp của bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính” với 2 mục tiêu: 1. Nhận xét đặc điểm lâm sàng, cận lâm sàng trong đợt cấp của bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính. Mô tả đặc điểm vi khuẩn học được xác định bằng nuôi cấy đờm, kỹ thuật realtime PCR định lượng vi khuẩn không điển hình và mối liên quan của chúng với lâm sàng, cận lâm sàng trong đợt cấp của bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính.

3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN 1. Đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính 1. Định nghĩa BPTNMT Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính là một bệnh hô hấp phổ biến có thể phòng và điều trị được. Bệnh đặc trưng bởi các triệu chứng hô hấp dai dẳng và giới hạn luồng khí, là hậu quả của phản ứng viêm bất thường của đường thở và phế nang do phơi nhiễm với các hạt hoặc khí độc hại mà trong đó khói thuốc lá, thuốc lào là yếu tố nguy cơ chính tuy nhiên ô nhiễm không khí và khói chất đốt cũng là yếu tố nguy cơ gây bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính quan trọng.

Các bệnh đồng 11 mắc và các đợt kịch phát làm nặng thêm tình trạng bệnh. Định nghĩa đợt cấp của BPTNMT Nhiều định nghĩa về đợt cấp BPTNMT được dựa trên sự hiện diện của các triệu chứng (định nghĩa dựa trên triệu chứng), các dữ liệu chăm sóc sức khỏe được sử dụng (định nghĩa dựa trên chăm sóc sức khỏe), hoặc kết hợp cả hai. Hiện nay, trong hầu hết các hướng dẫn quốc tế, chẩn đoán đợt cấp BPTNMT chỉ dựa vào biểu hiện lâm sàng của bệnh nhân về những thay đổi cấp tính của các triệu chứng hô hấp diễn biến xấu đi so với triệu chứng BPTNMT ổn định và cần có sự thay đổi so với điều trị hàng ngày của bệnh nhân, không có dấu ấn sinh học hoặc bảng ghi nhận dấu ấn sinh học nào giúp chẩn đoán chính xác hơn. Các điểm này được thể hiện rõ trong các định nghĩa về đợt cấp BPTNMT như sau: - Định nghĩa về đợt cấp BPTNMT của Anthonisen và cs (1987): “Đợt cấp BPTNMT được biểu hiện bởi ba triệu chứng chính: khó thở tăng, số lượng đờm tăng và đờm nhầy mủ”.

Định nghĩa này được phát triển để nghiên 4 cứu việc sử dụng kháng sinh trong các đợt cấp BPTNMT dựa trên sự hiện diện của một hoặc nhiều trong ba triệu chứng cơ bản (khó thở tăng hoặc khởi phát mới, tăng số lượng đờm và chuyển màu sắc đờm) 12. - Hội Hô hấp Châu Âu (2004) định nghĩa đợt cấp BPTNMT là tình trạng biến đổi từ giai đoạn ổn định của bệnh trở nên xấu đi đột ngột vượt quá những những giao động hàng ngày của các triệu chứng: ho, khó thở, khạc đờm đòi hỏi bệnh nhân phải thay đổi cách điều trị thường ngày 13. Hướng dẫn của Tây Ban Nha (2012) về chẩn đoán và điều trị BPTNMT định nghĩa đợt cấp BPTNMT là “một giai đoạn lâm sàng xảy ra trong quá trình mắc BPTNMT, được đặc trưng bởi các triệu chứng xấu đi đột ngột hoặc dần dần vượt quá khả năng thay đổi hàng ngày và không thể được quy cho các rối loạn khác” 14. - GOLD (2015): đợt cấp BPTNMT là một biến cố cấp tính đặc trưng bởi sự xấu đi của các triệu trứng hô hấp vượt quá dao động bình thường hàng ngày của bệnh nhân dẫn tới những thay đổi điều trị 15.

- Hiệp hội Hô hấp Châu Âu /Hiệp hội Lồng ngực Hoa Kỳ (ERS/ATS - 2017) về quản lý các đợt cấp BPTNMT đã đề xuất một định nghĩa khác dựa trên triệu chứng về đợt cấp: “các đợt gia tăng các triệu chứng hô hấp, đặc biệt là khó thở, ho và tiết đờm, và tăng tiết đờm nhày mủ ” 16. - GOLD (2017): Đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính là một diễn biến thường gặp của BPTNMT và để lại nhiều hậu quả nặng nề cho người bệnh như suy giảm chất lượng cuộc sống, sụt giảm nhanh chức năng hô hấp, tăng tỷ lệ nhập viện, chiếm phần lớn chi phí điều trị bệnh và là nguyên nhân gây tử vong chính cho bệnh nhân. Những thay đổi này góp phần làm tăng tình trạng khó thở là triệu chứng chính của đợt cấp. Các triệu chứng khác bao gồm tăng đờm mủ và số lượng đờm, cùng với ho và thở khò khè.

Khi bệnh nhân mắc đợt cấp cần phải được phân biệt phân biệt lâm sàng với các biến cố khác như hội chứng mạch vành cấp, suy tim sung huyết xấu đi, 11 thuyên tắc phổi và viêm phổi. 5 - Đồng thuận Rome gần đây (2021) định nghĩa đợt cấp BPTNMT là: "một sự kiện đặc trưng bởi khó thở và/hoặc ho và đờm xấu đi trong dưới 14 ngày, có thể đi kèm với thở nhanh và/hoặc nhịp tim nhanh và thường liên quan đến tăng viêm cục bộ và toàn thân do nhiễm trùng đường thở, ô nhiễm, hoặc tác động khác đến đường thở" 17. Gánh nặng của đợt cấp BPTNMT Đợt cấp của bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính đặt ra gánh nặng đáng kể cho các hệ thống chăm sóc sức khỏe trên toàn thế giới; chúng là nguyên nhân chính gây ra bệnh tật, tử vong và giảm tình trạng sức khỏe, những bệnh nhân BPTNMT thường bị các đợt cấp phải nhập viện 18. Tại Anh, chi phí hàng năm cho quản lý bệnh nhân BPTNMT khoảng 8 triệu bảng, trong đó chi phí cho đợt cấp chiếm > 60%.

Tử vong tại bệnh viện dao động 2,5 - 25%, trong số những bệnh nhân sống sót, 25 - 55% sẽ tái nhập viện và tỷ lệ tử vong sau 1 năm khoảng 25 - 50% 19, 20. Tại Mỹ, ước tính đợt cấp BPTNMT gây 110.000 trường hợp tử vong và >500.000 trường hợp nhập viện mỗi năm, chi phí trực tiếp khoảng 18 tỷ đô la 21. Thêm vào đó, các gánh nặng tài chính khác để chăm sóc cho những bệnh nhân này, chẳng hạn số ngày nghỉ việc, giảm nghiêm trọng chất lượng cuộc sống 22, 23. Cùng với diễn tiến tự nhiên của BPTNMT, đợt cấp xảy ra thường xuyên hơn, Donaldson và cs (2006) ghi nhận các bệnh nhân đợt cấp mức độ nặng có 3,43 đợt cấp/năm so với 2,68 đợt cấp/năm ở nhóm đợt cấp mức độ trung bình24.

Nghiên cứu SUPPORT thu thập các bệnh nhân đợt cấp BPTNMT nặng có biểu hiện suy hô hấp tăng CO 2 cấp, ghi nhận tỷ lệ tử vong tại bệnh viện khoảng 11%, tử vong sau 180 ngày khoảng 33% và sau 2 năm là 49% 25. 6 Một số nghiên cứu khác cũng ghi nhận tử vong tại bệnh viện dao động 11 - 24%, sau 1 năm là 22% và sau 2 năm là 35,6% 26. Đợt cấp BPTNMT là một biến cố quan trọng trong diễn tiến của bệnh vì ảnh hưởng tiêu cực đến chất lượng cuộc sống, ảnh hưởng đến triệu chứng và chức năng phổi mất nhiều tuần để hồi phục, đẩy nhanh tốc độ suy giảm chức năng phổi, chi phí tốn kém 27. Tử vong tại bệnh viện ở bệnh nhân đợt cấp BPTNMT có tăng CO2 máu gây toan hô hấp chiếm khoảng 10%, khoảng 40% sau 1 năm ở những bệnh nhân cần thông khí nhân tạo, tử vong do tất cả các nguyên nhân sau 3 năm khoảng 49% 28.