Luận án TS Phạm Văn Quang: Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực tại KCN Hải Phòng

Luận án tiến sĩ kinh tế phân tích thực trạng, đề xuất giải pháp nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho các khu công nghiệp tại thành phố Hải Phòng.

• Tác giả: Phạm Văn Quang
• Người hướng dẫn: Gs. Nguyễn Hữu Khiển
• Trường học: Trường Đại học Kinh doanh và Công nghệ Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho các khu công nghiệp của Thành phố Hải Phòng
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Khái Niệm và Tầm Quan Trọng Nâng Cao Chất Lượng Nhân Lực KCN Hải Phòng

Chất lượng nhân lực là yếu tố then chốt quyết định sự phát triển bền vững của các khu công nghiệp (KCN) tại thành phố Hải Phòng. Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu hóa, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực không chỉ giúp các doanh nghiệp tăng cường năng lực cạnh tranh mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội bền vững. Theo luận án tiến sĩ của Phạm Văn Quang, nâng cao chất lượng nhân lực KCN Hải Phòng đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ sở đào tạo, các doanh nghiệp và chính quyền địa phương. Việc đầu tư vào đào tạo và phát triển nhân lực sẽ tạo ra lợi thế cạnh tranh lâu dài, thu hút các nhà đầu tư nước ngoài và tạo việc làm chất lượng cao cho lao động địa phương.

1.1. Định Nghĩa Chất Lượng Nhân Lực Trong KCN

Chất lượng nhân lực trong khu công nghiệp được hiểu là tổng hợp các yếu tố về trình độ giáo dục, kỹ năng chuyên môn, kỹ năng mềm, sức khỏe và ý thức lao động của người lao động. Đây không chỉ đơn thuần là bằng cấp hay chứng chỉ mà còn bao gồm khả năng thích ứng, sáng tạo và hiệu suất làm việc. Các tiêu chí đánh giá bao gồm trình độ học vấn, kinh nghiệm thực tế, năng lực kỹ thuật và khả năng làm việc theo tiêu chuẩn quốc tế.

1.2. Vai Trò Chiến Lược Của Nhân Lực Chất Lượng

Nhân lực chất lượng cao là nền tảng để các doanh nghiệp KCN Hải Phòng nâng cao hiệu suất sản xuất, giảm chi phí vận hành và phát triển sản phẩm mới. Nhân lực giỏi có khả năng áp dụng công nghệ mới, quản lý hiệu quả và đáp ứng các tiêu chuẩn chất lượng quốc tế. Điều này trực tiếp ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp và sự phát triển kinh tế của thành phố.

II. Thực Trạng Chất Lượng Nhân Lực Tại KCN Hải Phòng Giai Đoạn 2016 2020

Theo dữ liệu từ luận án tiến sĩ về nâng cao chất lượng nhân lực KCN Hải Phòng, giai đoạn 2016-2020 cho thấy những thành tựu nhưng cũng tồn tại nhiều hạn chế. Chất lượng nhân lực tại các khu công nghiệp chưa đáp ứng đủ yêu cầu của các doanh nghiệp, đặc biệt là những công ty điều hành và chuyên môn cao. Tỷ lệ lao động có trình độ đào tạo nghề còn thấp, công tác bồi dưỡng kỹ năng không bệ thường xuyên. Hơn nữa, chất lượng kỹ năng mềm như giao tiếp, làm việc nhóm và khả năng thích ứng còn yếu kém ở một bộ phận lao động. Các doanh nghiệp phàn nàn về tình trạng thiếu nhân lực kỹ thuật bình, ảnh hưởng đến quá trình sản xuất và chất lượng sản phẩm.

2.1. Kết Quả Đào Tạo và Bồi Dưỡng Nhân Lực

Các cơ sở đào tạo và bồi dưỡng nhân lực ở Hải Phòng đã phối hợp với doanh nghiệp để triển khai nhiều khóa đào tạo. Tuy nhiên, chất lượng đào tạo chuyên môn chưa hoàn toàn đáp ứng yêu cầu thực tế của thị trường lao động. Thiếu sự kết nối chặt chẽ giữa nội dung đào tạo và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp trong khu công nghiệp.

2.2. Những Tồn Tại và Hạn Chế

Chất lượng nhân lực tại KCN Hải Phòng đang gặp phải những thách thức lớn như: thiếu nhân lực kỹ thuật cao, tỷ lệ lao động có bằng cấp chứng chỉ còn thấp, khả năng thích ứng với công nghệ mới chưa đủ, và chi phí đào tạo quá cao so với năng lực tài chính của nhiều doanh nghiệp nhỏ.

III. Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Chất Lượng Nhân Lực KCN

Chất lượng nhân lực trong khu công nghiệp Hải Phòng bị tác động bởi nhiều nhân tố bên trong và bên ngoài. Các nhân tố bên ngoài bao gồm chính sách giáo dục quốc gia, tình hình kinh tế-xã hội, cơ chế pháp lý và sự hỗ trợ từ chính phủ. Các nhân tố bên trong là chiến lược quản trị nhân lực của doanh nghiệp, điều kiện làm việc, hệ thống lương thưởng và môi trường làm việc. Luận án tiến sĩ chỉ ra rằng, sự phối hợp giữa các cấp chính quyền, các cơ sở đào tạo chuyên ngành và doanh nghiệp là yếu tố quyết định. Ngoài ra, tầm nhìn dài hạn của các doanh nghiệp trong việc đầu tư vào phát triển nhân lực cũng là nhân tố quan trọng ảnh hưởng đến chất lượng nhân lực KCN.

3.1. Nhân Tố Bên Ngoài KCN

Chính sách giáo dục và đào tạo của nhà nước là nền tảng quan trọng. Sự hỗ trợ từ chính phủ trong việc xây dựng cơ sở hạ tầng giáo dục, cấp kinh phí cho đào tạo nghề và xây dựng chương trình giáo dục liên kết với nhu cầu thực tế. Cơ chế pháp lý rõ ràng và các chính sách ưu đãi khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào phát triển nhân lực cũng ảnh hưởng lớn.

3.2. Nhân Tố Bên Trong Doanh Nghiệp

Quản trị nhân lực hiệu quả, hệ thống lương thưởng cạnh tranh, điều kiện làm việc tốt và cơ hội phát triển sự nghiệp là những nhân tố giúp doanh nghiệp thu hút và giữ chân nhân lực chất lượng cao. Các doanh nghiệp cần xây dựng chương trình bồi dưỡng kỹ năng thường xuyên và liên tục để nâng cao chất lượng nhân lực.

IV. Giải Pháp Nâng Cao Chất Lượng Nhân Lực KCN Hải Phòng

Để nâng cao chất lượng nhân lực tại khu công nghiệp Hải Phòng, cần triển khai những giải pháp toàn diện và lâu dài. Thứ nhất, tăng cường liên kết giữa các cơ sở đào tạo chuyên ngành và doanh nghiệp để xây dựng chương trình đào tạo sát với nhu cầu thực tế. Thứ hai, chính phủ cần có những chính sách hỗ trợ tài chính cho doanh nghiệp nhỏ và vừa để đầu tư vào phát triển nhân lực. Thứ ba, phát triển các cơ chế đánh giá chất lượng nhân lực theo tiêu chuẩn quốc tế. Thứ tư, tạo môi trường làm việc hấp dẫn để giữ chân nhân lực tài năng. Luận án tiến sĩ của Phạm Văn Quang đề xuất một chiến lược phát triển kinh tế-xã hội giai đoạn 2021-2025 với các chỉ tiêu cụ thể về nâng cao chất lượng nhân lực KCN.

4.1. Liên Kết Đào Tạo và Nhu Cầu Thị Trường

Xây dựng cơ chế hợp tác giữa các trường đại học, cao đẳng với doanh nghiệp để thiết kế chương trình đào tạo nhân lực phù hợp với nhu cầu thực tế. Nên tổ chức các cuộc khảo sát định kỳ với doanh nghiệp để cập nhật nội dung đào tạo, đảm bảo rằng chất lượng nhân lực được đào tạo có đủ kỹ năng cần thiết.

4.2. Chính Sách Hỗ Trợ Từ Nhà Nước

Cấp kinh phí hỗ trợ cho doanh nghiệp nhỏ vừa để đào tạo bồi dưỡng nhân lực, miễn thuế các khoản chi phí liên quan đến phát triển nhân lực, và xây dựng các quỹ tín dụng ưu đãi cho doanh nghiệp muốn đầu tư vào nâng cao chất lượng nhân lực của tổ chức mình.

4.3. Xây Dựng Tiêu Chuẩn Chất Lượng Quốc Tế

Áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế để đánh giá chất lượng nhân lực, xây dựng hệ thống chứng chỉ kỹ năng công nhân và nhân viên kỹ thuật theo chuẩn quốc tế, và tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh khuyến khích doanh nghiệp nâng cao chất lượng đào tạo nhân lực.

4.4. Tạo Môi Trường Làm Việc Hấp Dẫn

Cải thiện điều kiện làm việc, xây dựng hệ thống lương thưởng cạnh tranh, tạo cơ hội phát triển sự nghiệp và môi trường làm việc chuyên nghiệp là những yếu tố quan trọng để giữ chân nhân lực chất lượng cao tại khu công nghiệp Hải Phòng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1.1 NHỮNG NGHIÊN CỨU Ở TRONG NƯỚC CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1.1 Những nghiên cứu liên quan đến chất lượng nguồn nhân lực (1) Cuối thế kỷ 18 A.Dam Smith với công trình “ The Wealth of Nation” (sự giàu có của dân tộc) đã nghiên cứu toàn diện về những phạm trù kinh tế cơ bản dưới chủ nghĩa tư bản. Theo tác giả, con người được giáo dục đào tạo là nguyên nhân căn bản làm tăng sự giàu có của quốc gia. Vì vậy “Năng lực hữu ích và học được tất cả mọi thành viên của xã hội” là một bộ phận của khái niệm “Vốn cố định”. Cuốn sách đã đề cập đến những vấn đề lý luận cơ bản, những nhận thức mới như vấn đề vốn con người và phát triển vốn con người, các mô hình quản lý NNL.

Các tác giả trình bày những kinh nghiệm quản lý NNL của các nước phát triển, kinh nghiệm của các nước Đông Á và các nước có nền kinh tế chuyển đổi; phân tích hiệu quả quản lý nguồn nhân lực và những yếu tố tác động đến quản lý nguồn nhân lực nước ta trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.Các tác giả đã kiến nghị áp dụng những mô hình quản lý NNL phù hợp thay thế cho các mô hình đã lạc hậu. Cuốn sách đã đề xuất hệ thống những quan điểm và giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao hiệu quả quản lý NNL. Trong cuốn sách, các tác giả đã phân tích tác động của vốn con người đến quá trình tăng trưởng kinh tế thông qua việc xem xét các nền kinh tế cấp tỉnh, thành phố của Việt Nam. Mặc dù vốn con người bao gồm cả giáo dục, sức khỏe cũng như nhiều khía cạnh khác 8 của vốn xã hội nhưng nghiên cứu này chỉ tập trung vào giáo dục coi nó như là nhân tố cơ bản nhất của vốn con người.

Cuốn sách cũng cho thấy vốn con người là nhân tố quan trọng khi giải thích sự tăng trưởng kinh tế các tỉnh, thành phố ở Việt Nam cũng như giải thích khoảng cách chênh lệch giữa các vùng kinh tế ở Việt Nam. Các tác giả cũng đưa ra những kiến nghị chính sách nhằm thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế trong đó nhấn mạnh sự gia tăng đầu tư vào giáo dục, đồng thời chú ý tới tác động khác nhau của vốn con người ở những vùng kinh tế khác nhau. (4) Tạ Thị Đoàn (2011) Lao động việc làm của công nhân trong các KCN vùng kinh tế trọng điểm bắc bộ. Trên cơ sở phân tích thực trạng lao động việc làm của công nhân trong các KCN vùng kinh tế trọng điểm bắc bộ, những kết quả đã đạt được, những hạn chế và nguyên nhân, Tác giả đã đề xuất một số giải pháp, trong đó có giải pháp quan trọng là tăng cường đào tạo bồi dưỡng nâng cao chất lượng NNL.

(5) Hoàng Tuỵ, Cải cách, hiện đại hoá giáo dục. Phân tích thực trạng giáo dục đào tạo, những kiến nghị cải cách: Cần thay đổi tư duy về GDĐT; xác định mục tiêu, nội dung, chương trình chương trình, phương pháp giáo dục, đào tạo, bảo đảm quyền bình đẳng về cơ hội học tập, cơ hội thành đạt, cơ hội phát triển tài năng, sử dụng rộng rãi công nghệ thông tin trong giáo dục đào tạo (Những vấn đề Giáo dục hiê nay.NXB Tri thức 2007). (6) Phan Quốc Tuấn, Nguồn nhân lực trong các KCN-Thực trạng và giải pháp. Tạp chí Lao dộng và Xã hội số 402, 02/2008.

Ngoài những kết quả đã đạt được, đã phân tích những hạn chế về NL: Thiếu đầu tư, chuẩn bị NNL chất lượng cao, phần lớn phải đào tạo lại; Đối với lao động quản lý thiếu kiến thức và kỹ năng. Công trình đã nêu một số giải pháp: Chủ động đào tạo NNL phù hợp với quy hoạch phát triển các KCN, chú trọng trong việc tuyển chọn và đào tạo phát triển. Bài viết đã có những phân tích, đánh giá thực trạng chất lượng 9 nguồn nhân Việt Nam: Chất lượng và cơ cấu lao động vẫn còn nhiều bất cập so với yêu cẩu phát triển và hội nhập. Chất lượng nguồn nhân lực nước ta còn thấp và còn khoảng cách khá lớn so với các nước phát triển trong khu vưc.

Trong lĩnh vực GDNN, tác giải đưa ra những giải pháp để đổi mới căn bản, toàn diện nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Nội dung cuốn sách gồm 3 chương, tác giả đã đề cập những vấn đề chủ yếu sau: Quan niệm về phát triển nguồn nhân lực và vai trò của phát triển, nâng cao chất lượng NNL, yếu tố quyết định sự thành công của sự nghiệp CNH, HĐH ở nước ta; Phân tích, đánh giá thực trạng NNL nước ta hiện nay và những định hướng chủ yếu về phát triển và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực nước ta để đáp ứng được yêu cầu CNH, HĐH đất nước; Vấn đề phát triển nguồn nhân lực có chất lượng cho CNH, HĐH trên cơ sở lấy phát triển giáo dục và đào tạo làm "Quốc sách hàng đầu". Để thực hiện 3 mục tiêu lớn của Giáo dục và Đào tạo "Nâng tầm dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài". Cuốn sách đã đề xuất một hệ thống các giải pháp về đổi mới giáo dục và đào tạo, đó là: (i) Tăng nguồn đầu tư từ ngân sách cho Giáo dục và đào tạo; Thực hiện xã hội hóa Giáo dục và Đào tạo; (ii) Tiến hành đào tạo ban đầu đồng thời với đào tạo lại và đào tạo thường xuyên; (iii) Mở rộng quy mô và tăng nhanh tốc độ đào tạo; Đào tạo có địa chỉ và theo yêu cầu xã hội; (iv) Tiếp tục cải cách nội dung và phương pháp đào tạo.

Công trình này là kết quả nghiên cứu, hội thảo của các nhà khoa học thuộc các lĩnh vực khác nhau trong khuôn khổ đề tài nghiên cứu khoa học cấp Nhà nước KX.22/06-10 Xây dựng và phát huy nguồn lực trí tuệ Việt Nam phục vụ sự nghiệp chấn hưng đất nước trong thế kỷ XXI. Bằng cách tiếp cận liên ngành, công trình mong muốn góp phần nhận thức, lý giải một số vấn đề cơ bản về trí tuệ, nguồn lực trí tuệ. Cuốn sách được kết cấu thành bốn phần bao gồm: Phần I: Trí tuệ và nguồn lực trí tuệ - những vấn đề lý luận chung. Phần 10 II: Nguồn lực trí tuệ Việt Nam phục vụ sự nghiệp phát triển đất nước.

Phần IV: Phát triển và sử dụng nguồn lực trí tuệ - tiếp cận từ kinh nghiệm nước ngoài. Cuốn sách có ý nghĩa tham khảo quan trọng về mặt lý luận cũng như thực tiễn trong việc phát huy nguồn lực trí tuệ của Việt Nam hiện nay, phục vụ yêu cầu của sự nghiệp CNH, HĐH đất nước. Cuốn sách được chia làm hai phần: Phần 1: (i) Tổng Quan về phát triển nguồn nhân lực Việt Nam, trong phần này cuốn sách đã trình bày một số khái niệm về nguồn nhân lực; (ii) Các quan điểm, định hướng về phát triển nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa; (iii) Đưa ra chỉ tiêu phát triển nhân lực; Đánh giá về tình hình phát triển nhân lực Việt Nam; (iv) Đánh giá khả năng cạnh tranh của nguồn nhân lực Việt Nam và xu hướng phát triển nhân lực trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Phần 2: Nhu cầu phát triển nguồn nhân lực và cơ hội việc làm.

Trong phần này cuốn sách trình bày các nội dung: (i) Nhu cầu phát triển nhân lực Việt Nam chia theo bậc đào tạo; (ii) Nhu cầu phát triển nhân lực chia theo khu vực kinh tế, gồm: Khu vực Công nghiệp - Xây dựng, Khu vực dịch vụ và Khu vực nông, lâm, ngư nghiệp; (iii) Cuốn sách cũng đã nêu được nhu cầu nhân lực của các tỉnh thành phố thuộc vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, Trung Bộ và Nam Bộ. Nhu cầu nhân lực vùng Tây Bắc, Tây Nguyên và Đồng Bằng Sông Cửu Long. Đây là cuốn sách có giá trị tham khảo tốt về phát triển lực lượng lao động trực tiếp đáp ứng nhu cầu giải quyết vệc làm trong phát triển kinh tế - xã hội ở nước ta trong những năm qua. Ngoài ra, cùng nội dung phát triển NNL và NNL ngành công nghiệp, tại hội thảo khoa học với chủ đề: Đổi mới công tác đào tạo nhân lực cho các khu công nghiệp và khu chế xuất ở Việt Nam do Ban Tuyên giáo Trung ương phối hợp với Bộ Lao động - Thương binh và xã hội, Bộ Giáo dục và Đào tạo và Chương trình đổi mới đào tạo nghề Việt Nam (GIZ) tổ chức tại thành phố Hồ 11 Chí Minh tháng 5 năm 2016 với gần 20 bài tham luận của các nhà khoa học, nhà giáo, cán bộ quản lý ở một số KCN, KCX khu vực miền Nam.

Các báo cáo tập trung vào bốn nhóm vấn đề lớn: Một là, thực trạng và giải pháp nâng cao chất lượng nhân lực ở Việt Nam. Hai là, thực trạng nhu cầu và yêu cầu nhân lực ở các KCN, KCX. Ba là, thực trạng và giải pháp nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác đào tạo công nhân có tay nghề cao. Bốn là, vai trò và trách nhiệm của tổ chức chính trị, chính trị- xã hội trong việc bảo đảm quyền và nghĩa vụ của người lao động trong các KCN, KCX.

Trong đó, có các bài viết tiêu biểu như: Nguyễn Hồng Minh, Thực trạng, định hướng và giải pháp phát triển dạy nghề đáp ứng nhu cầu nhân lực KCN; Nguyễn Đắc Hưng, Nhân lực Việt Nam trước yêu cầu hội nhập ASEAN; Phạm Văn Sơn, Trần Đình Châu, Đào tạo nhân lực cho các khu công nghiệp, khu kinh tế - lý luận và thực tiễn; Mạc Văn Tiến, Chất lượng nguồn nhân lực Việt Nam thực trạng và giải pháp; Nguyễn Thành Vinh, Đổi mới công tác đào tạo nhân lực cho các khu công nghiệp và khu chế xuất - hướng tiếp cận từ văn hóa nghề; là những bài viết tiêu biểu đánh giá thực trạng nhân lực, nhân lực trong các KCN, KCX ở Việt Nam; thực trạng công tác đào tạo nhân lực có tay nghề cao; đề xuất những giải pháp nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác giáo dục nghề nghiệp, góp phần phát triển nguồn nhân lực và nguồn nhân lực ngành công nghiệp đáp ứng yêu cầu và nhu cầu xã hội trong điều kiện hội nhập quốc tế. Đào tạo nguồn nhân lực phục vụ quá trình CNH-HĐH nông nghiệp nông thôn. Luận án đã làm rõ những đặc điểm sản xuất trong nông nghiệp và nông thôn; nhu cầu NNL cho nông nghiệp và phát triển nông thôn; phân tích thực trạng, những hạn chế về chất lượng NNL nông nghiệp nông thôn và đề xuất một số giải pháp hoàn thiện.