CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ LẬP VÀ TRÌNH BÀY BÁO CÁO TÀI CHÍNH TẠI CÁC CÔNG TY CHỨNG KHOÁN 1.1 Đặc điểm công ty chứng khoán 1.1 Khái niệm công ty chứng khoán Công ty chứng khoán là một loại hình doanh nghiệp đặc biệt. Hoạt động của công ty chứng khoán khác hẳn với các doanh nghiệp sản xuất và thương mại thông thường. Sản phẩm của công ty chứng khoán thường là các dịch vụ tài chính. Có rất nhiều khái niệm về công ty chứng khoán do nhiều tổ chức đặt ra.
Các khái niệm đều nêu bật được vị trí vai trò của công ty chứng khoán. Theo giáo trình “Thị trường chứng khoán” của khoa Ngân hàng tài chính trường đại học Kinh tế quốc dân năm 2009 thì : “Công ty chứng khoán là một định chế tài chính trung gian thực hiện các nghiệp vụ trên thị trường chứng khoán”. Công ty chứng khoán chính là một trung gian tài chính. Theo giáo trình TTCK, Học viện Tài chính - Chủ biên TS Bạch Đức Hiển - NXB Tài chính Hà Nội năm 2008 thì: "CTCK là một loại hình định chế trung gian đặc biệt trên thị trường chứng khoán, thực hiện các hoạt động kinh doanh chứng khoán như ngành nghề kinh doanh chính" Theo quy định của Luật chứng khoán được Quốc hội nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam thông qua ngày 29/6/2006 và có hiệu lực thi hành từ 1/1/2007 thì công ty chứng khoán được tổ chức dưới hình thức công ty trách nhiệu hữu hạn hoặc công ty cổ phần thành lập theo pháp luật Việt Nam để kinh doanh chứng khoán theo giấy phép kinh doanh chứng khoán do ủy ban Chứng khoán Nhà nước (UBCKNN) cấp.
Như vậy, CTCK là một tổ chức tài chính trung gian được thành lập theo pháp luật; thực hiện một, một số hoặc toàn bộ các hoạt động trên TTCK. Một cách khái quát có thể hiểu: Luan van 8 CTCK là một loại hình doanh nghiệp tài chính hoạt động kinh doanh trên TTCK theo qui định của pháp luật. CTCK hoạt động kinh doanh trên TTCK - một thị trường rất nhạy cảm, có nhiều rủi ro và sức ảnh hưởng lớn đến nền kinh tế. Vì vậy, CTCK thuộc loại hình kinh doanh có điều kiện: -Về vốn: CTCK phải có đủ vốn pháp định theo quy định của Chính phủ.
Cụ thể với mỗi nghiệp vụ khác nhau sẽ có mức độ vốn pháp định khác nhau; - Về nhân sự: Giám đốc hoặc Tổng giám đốc và các nhân viên thực hiện nghiệp vụ kinh doanh chứng khoán phải có chứng chỉ hành nghề chứng khoán và có tối thiểu ba người hành nghề chứng khoán cho mỗi nghiệp vụ kinh doanh. - Về cơ sơ vật chất: Để được cấp giấy phép thành lập công ty và hoạt động của CTCK thì CTCK phải có trụ sở; trang bị, thiết bị phục vụ hoạt động kinh doanh chứng khoán, đối với nghiệp vụ bảo lãnh phát hành chứng khoán và tư vấn đầu tư chứng khoán thì không phải đáp ứng điều kiện về trang bị, thiết bị. Đây chính là những điểm khác biệt giữa hoạt động của CTCK với hoạt động của các loại hình doanh nghiệp khác.2 Vai trò và chức năng của công ty chứng khoán 1.1 Chức năng của công ty chứng khoán Công ty chứng khoán là tác nhân thúc đẩy thị trường chứng khoán phát triển và sự phát triển của nền kinh tế nói chung. Công ty chứng khoán với các nghiệp vụ nó tạo cho các chứng khoán tính thanh khoản cao, các chứng khoán có thể trao đổi dễ dàng thuận lợi trên thị trường chứng khoán.
Từ đó huy động được những nguồn vốn nhàn rỗi trong công chúng, các nhà đầu tư để phân bố vào nơi có hiệu quả. Điều đó thể hiện qua các chức năng dưới đây của công ty chứng khoán: + Tạo cơ chế huy động vốn linh hoạt giữa nhà đầu tư và chủ thể phát hành thông qua cơ chế phát hành và bảo lãnh phát hành. + Cung cấp cơ chế giá cả cho giao dịch, thông qua hệ thống khớp lệnh hoặc khớp giá. + Tạo ra tính thanh khoản cao cho các chứng khoán, thể hiện qua việc hoán chuyển từ chứng khoán ra tiền mặt và ngược lại từ tiền mặt đổi thành chứng khoán.
Luan van 9 + Góp phần điều tiết bình ổn thị trường thông qua hoạt động tự doanh hoặc vai trò nhà tạo lập thị trường.2 Vai trò của công ty chứng khoán đối trong nền kinh tế Việt Nam hiện nay Vai trò của công ty chứng khoán được thể hiện qua các nghiệp vụ của công ty chứng khoán, qua các hoạt động này công ty chứng khoán ảnh hưởng mạnh mẽ đến thị trường chứng khoán nói riêng và nền kinh tế nói chung. Vai trò làm cầu nối giữa cung và cầu chứng khoán CTCK là một chế định trung gian tài chính tham gia hầu hết vào quá trình luân chuyển chứng khoán: từ khâu phát hành trên thị trường sơ cấp đến khâu giao dịch mua bán trên thị trường thứ cấp. Thị trường sơ cấp: Công ty chứng khoán là cầu nối giữa nhà phát hành và nhà đầu tư, giúp các tổ chứng phát hành huy động vốn một cách nhanh chóng thông qua nghiệp vụ bảo lãnh phát hành. CTCK với nghiệp vụ chuyên môn, kinh nghiệm nghề nghiệp với tổ chức bộ máy phù hợp, họ thực hiện tốt vai trò trung gian môi giới mua bán, phát hành chứng khoán, tư vấn đầu tư và thực hiện một số dịch vụ khác cho cả nhà đầu tư và người phát hành.
Với nghiệp vụ này, CTCK thể hiện vai trò cầu nói và là kênh dẫn vốn từ nơi thừa đến nơi thiếu. Trên thị trường thứ cấp: CTCK là cầu nối giữa các nhà đầu tư, là trung gian chuyển khoản đầu tư thành tiền và ngược lại. CTCK với nghiệp vụ môi giới, tư vấn đầu tư đảm nhiệm tốt vai trò chuyển đổi này giúp các nhà đầu tư giảm thiểu thiệt hại về giá trị khoản đầu tư của mình. Vai trò góp phần điều tiết và bình ổn giá thị trường: Giá cả chứng khoán là do thị trường quyết định.
Tuy nhiên, để đưa ra mức giá cuối cùng, người mua và người bán phải thông qua các công ty chứng khoán vì họ không được tham gia trực tiếp vào quá trình mua bán. Các công ty chứng khoán là những thành viên của thị trường, do vậy họ cũng góp phần tạo lập giá cả thị trường thông qua đấu giá. Trên thị trường sơ cấp, các công ty chứng khoán cùng với các nhà phát hành đưa ra mức giá đầu tiên. Chính vì vậy, giá cả của mỗi loại chứng khoán giao dịch đều có sự tham gia định giá của các công ty chứng khoán.
Luan van 10 Các công ty chứng khoán còn thể hiện vai trò lớn hơn khi tham gia điều tiết thị trường. Để bảo vệ những khoản đầu tư của khách hàng và bảo vệ lợi ích của chính mình, nhiều công ty chứng khoán đã giành một tỷ lệ nhất định các giao dịch để thực hiện vai trò bình ổn thị trường. Góp phần tạo lập giá cả, điều tiết thị trường. Giá cả chứng khoán là do thị trường quyết định.
Tuy nhiên, để đưa ra mức giá cuối cùng, người mua và người bán phải thông qua các công ty chứng khoán vì họ không được tham gia trực tiếp vào quá trình mua bán. Các công ty chứng khoán là những thành viên của thị trường, do vậy họ cũng góp phần tạo lập giá cả thị trường thông qua đấu giá. Trên thị trường sơ cấp, các công ty chứng khoán cùng với các nhà phát hành đưa ra mức giá đầu tiên. Chính vì vậy, giá cả của mỗi loại chứng khoán giao dịch đều có sự tham gia định giá của các công ty chứng khoán.
Các công ty chứng khoán còn thể hiện vai trò lớn hơn khi tham gia điều tiết thị trường. Để bảo vệ những khoản đầu tư của khách hàng và bảo vệ lợi ích của chính mình, nhiều công ty chứng khoán đã giành một tỷ lệ nhất định các giao dịch để thực hiện vai trò bình ổn thị trường. Vai trò cung cấp các dịch vụ cho thị trường chứng khoán CTCK với chức năng và nghiệp vụ của mình cung cấp các dịch vụ cần thiết góp phần cho thị trường chứng khoán hoạt động ổn định: Thực hiện tư vấn đầu tư, góp phần giảm thiểu chi phí cho các nhà đầu tư. Cung cấp cơ chế xác định giá cho các khoản đầu tư.
Tóm lại, công ty chứng khoán là một tổ chức chuyên nghiệp trên thị trường chứng khoán, có vai trò cần thiết và quan trọng đối với các nhà đầu tư, các nhà phát hành đối với các cơ quan quản lý thị trường và đối với thị trường chứng khoán nói chung. Những vai trò này được thể hiện thông qua các nghiệp vụ hoạt động của công ty chứng khoán.3 Các hoạt động của công ty chứng khoán Theo điều 60 của luật chứng khoán, CTCK được thực hiện một, một số hoặc toàn bộ các hoạt động khinh doanh sau đây: Luan van 11 1.1 Hoạt động môi giới chứng khoán Môi giới chứng khoán là hoạt động trung gian hoặc đại diện mua, bán chứng khoán cho khách hàng để hưởng hoa hồng. Công ty chứng khoán đại diện cho khách hàng tiến hành giao dịch thông qua cơ chế giao dịch tại SGDCK hoặc thị trường OTC. Vì các quyết định đầu tư do chính khách hàng đưa ra nên họ sẽ phải tự chịu trách nhiệm về kết quả.
Hiện nay, tất cả các công ty chứng khoán ở nước ta đều đang thực hiện nghiệp vụ này. Khi thị trường phát triển thì hoạt động môi giới phải đóng vai trò là cầu nối giữa nhà đầu tư bán chứng khoán và nhà đầu tư mua chứng khoán, thông qua hoạt động môi giới nhà môi giới chứng khoán sẽ trở thành người bạn, người chia sẻ những lo âu, căng thẳng và đưa ra những lời động viên kịp thời cho nhà đầu tư, giúp nhà đầu tư có những quyết định tỉnh táo.2 Hoạt động tự doanh chứng khoán Hoạt động tự doanh của công ty chứng khoán là quá trình tự tiến hành các giao dịch mua bán chứng khoán cho chính mình. Đây được coi là một khoản đầu tư của công ty bởi vì hoạt động này được thực hiện nhằm mục đích thu lợi nhuận cho chính công ty thông qua hành vi mua bán chứng khoán với khách hàng. Nghiệp vụ này hoạt động song hành với nghiệp vụ môi giới, vừa phục vụ lệnh giao dịch cho khách hàng đồng thời cũng phục vụ cho chính công ty.
Hoạt động tự doanh được thực hiện thông qua cơ chế giao dịch trên SGDCK hoặc thị trường OTC. Trên thị trường OTC hoạt động tự doanh của công ty chứng khoán được thực hiện thông qua hoạt động tạo lập thị trường.