phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục các công trình của tác giả liên quan đến đề tài Luận án đã được công bố, Danh mục tài liệu tham khảo và Phụ lục, Luận án được chia thành 4 chương, 8 tiết. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài Nghiên cứu về HTX, HTXNN ở Việt Nam về cả lý luận và thực tiễn đã có nhiều công trình của các nhà lý luận, các nhà khoa học, các nhà quản lý được công bố, thể hiện qua các bài viết, tài liệu, sách xuất bản. Các công trình nghiên cứu thể hiện sự đa dạng, phong phú trong cách tiếp cận vấn đề.
Nghiên cứu chung về hợp tác xã, hợp tác xã nông nghiệp * Nghiên cứu về lý lu n hợp tác xã Thông qua việc nghiên cứu vấn đề lý luận kinh tế hợp tác và HTX, các nhà nghiên cứu nhằm khẳng định tính tất yếu, khách quan của kinh tế hợp tác và HTX. Lê Xuân Tùng, Lưu Xuân Tùng (1999), Chế độ kinh tế hợp tác xã nh ng vấn đề lý lu n và giải pháp thực tiễn, NXB Chính trị quốc gia, HN. Từ việc tìm hiểu những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin về HTX, các tác giả đã làm rõ những tiền đề kinh tế HTX, những phương thức thực hiện hợp tác hóa, những nguyên tắc tổ chức HTX theo quan điểm chủ nghĩa Mác - Lênin; từ đó chỉ ra được những yêu cầu của thực tiễn đòi hỏi đổi mới tư duy về HTX. Bằng những lập luận, dẫn chứng cụ thể, tác giả đã đưa ra những giải pháp thực tiễn để xây dựng mô hình HTX phù hợp ở Việt Nam.
Nguyễn Văn Bích, Chu Tiến Quang (2001), Kinh tế hợp tác - hợp tác xã ở Việt Nam thực trạng và định hướng phát triển, NXB Nông nghiệp, HN. Các tác giả làm rõ khái niệm, định nghĩa, phân loại kinh tế hợp tác và HTX; những quan điểm cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về con đường hợp tác và chế độ kinh tế HTX, từ đó khẳng định tính tất yếu khách quan của kinh tế hợp tác và HTX; đồng thời luận giải các vấn đề cơ sở lý luận và thực tiễn về kinh tế hợp tác và HTX, giải quyết những vấn đề đặt ra đối với kinh tế hợp tác và HTX ở Việt Nam. Naoto Imagawa, Chu Thị Hảo (2003), Lý lu n về hợp tác xã quá trình phát triển của hợp tác xã nông nghiệp Việt Nam, NXB Nông nghiệp, HN. Các tác giả đã trình bày quan điểm lý luận về HTX, từ nguồn gốc của tư tưởng về HTX, quá trình 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hình thành tư tưởng về HTX, sự phát triển của phong trào HTX ở một số nước chủ yếu, từ đó khái quát về HTXNN trên thế giới; khái quát lịch sử HTXNN Việt Nam từ khi hình thành đến năm 2003 trong quá trình phát triển nông nghiệp, nông thôn; vai trò lãnh đạo của Đảng đối với sự nghiệp phát triển HTXNN ở Việt Nam.
Nghiên cứu về lý luận HTX còn có các bài viết của các nhà khoa học trên các tạp chí: Nguyễn Quang Quýnh, Nguyễn Đăng Thành (1993), “Mác - Lênin bàn về hợp tác xã”, Tạp chí Lý lu n chính trị, (6), tr.9-13, trình bày tư tưởng Mác và Ăngghen bàn về phong trào HTX và những cống hiến, phát triển của Lênin đối với lý luận kinh tế hợp tác. Các tác giả đi đến nhận định nghiên cứu về kinh tế hợp tác một mặt cần phải vận dụng lập trường, quan điểm và phương pháp luận của chủ nghĩa Mác - Lênin để phân tích, mặt khác cần phải kết hợp đúng đắn lý luận cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin về kinh tế hợp tác với thực tiễn sự phát triển HTX ở Việt Nam. Nguyễn Thanh Hà (2000), “Tư tưởng Hồ Chí Minh về kinh tế hợp tác”, Tạp chí Giáo dục lý lu n, (6), tr.27-29, khẳng định Hồ Chí Minh người tiếp thu, truyền bá, vận dụng sáng tạo lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin vào việc đề ra đường lối cách mạng Việt Nam đã dành sự quan tâm đặc biệt đến kinh tế HTX. Bài viết trình bày những nội dung chính tư tưởng Hồ Chí Minh về kinh tế hợp tác qua tác phẩm Đường kách mệnh.
Với tư duy khái quát, cô đúc, cách diễn đạt dễ hiểu, Hồ Chí Minh đã nêu và lý giải nhiều vấn đề cốt lõi, cơ bản mang tính định hướng về kinh tế HTX. Tìm hiểu tư tưởng Hồ Chí Minh về HTX và tổ đổi công một cách hệ thống tác giả đưa ra nhận định: Trong tư tưởng Hồ Chí Minh, kinh tế hợp tác là một quá trình phát triển, không chỉ có một hình thức, cấp độ (HTX) mà gồm nhiều hình thức, có sự kế thừa và chuyển hóa giữa các hình thức kinh tế hợp tác (tổ đổi công đến HTX) trong quá trình vận động và phát triển. Tạ Ngọc Tấn (2007), “Phát triển hợp tác xã dưới ánh sáng tư tưởng Hồ Chí Minh và yêu cầu của thời kỳ đổi mới”, Tạp chí Cộng sản, (781), tr.39-46, tóm tắt nội dung chính “Hội thảo khoa học quốc gia Tư tưởng Hồ Chí Minh về HTX: những vấn đề lý luận và thực tiễn”. Bài viết nhận định: Hội thảo đã khẳng định và 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com làm rõ thêm những giá trị lý luận và thực tiễn trong tư tưởng Hồ Chí Minh về HTX và phát triển HTX ở Việt Nam, cũng như đặt ra những vấn đề cần phải tiếp tục nghiên cứu, tổng kết thực tiễn, hoàn thiện lý luận, chính sách nhằm góp phần nâng cao hiệu quả của các HTX trong tình hình mới.
* Nghiên cứu về lịch sử hình thành và phát triển của hợp t c xã dưới dạng tổng kết Cho đến nay HTXNN ở Việt Nam đã có hơn nửa thế kỷ hình thành và phát triển, thời gian đủ để tổng kết cả quá trình có thăng có trầm. Vì vậy, đã có những công trình nghiên cứu đề cập trực tiếp đến các vấn đề của HTX, HTXNN dưới dạng tổng kết như: Trần Đức (1991), Hợp tác xã và thời kỳ vàng son của kinh tế gia đình, NXB Tư tưởng - Văn hóa, HN. Qua người thực, việc thực tác giả đã dựng lên một bức tranh toàn cảnh về HTX ở Việt Nam từ khoán việc đến khoán sản phẩm, khoán gọn, đấu thầu. Tác giả nhìn lại chặng đường 30 năm hợp tác hóa ở Việt Nam, chỉ ra cái đúng, cái sai, rút ra bài học kinh nghiệm xây dựng mô hình HTX kiểu mới.
Nhóm tác giả Chử Văn Lâm, Nguyễn Thái Nguyên, Phùng Hữu Phú, Trần Quốc Toản, Đặng Thọ Xương (1992), Hợp tác hóa nông nghiệp Việt Nam lịch sử - vấn đề - triển vọng, NXB Sự Thật, HN. Bằng cách mô tả phong trào hợp tác hóa nông nghiệp ở Việt Nam qua các giai đoạn lịch sử, các tác giả đi sâu phân tích, đánh giá mặt thành công cũng như những sai lầm, khuyết điểm về mô hình HTX trước đổi mới. Từ đó bàn về vấn đề đổi mới mô hình hợp tác trong sản xuất, chỉ ra những nhân tố hợp lý của sự vận động thực tiễn của các hình thức hợp tác mới; nêu định hướng và giải pháp phát triển chế độ kinh tế hợp tác trong nông thôn. Sự hình thành và phát triển của HTXNN còn được thể hiện trong một số công trình nghiên cứu về kinh tế nông nghiệp dưới dạng tổng kết như: Nguyễn Sinh Cúc (1995), Nông nghiệp Việt Nam 1945-1995, NXB Thống kê, HN, đã tổng kết nông nghiệp Việt Nam trong 50 năm (1945-1995), qua đó khái quát được các giai đoạn hợp tác hóa nông nghiệp ở Việt Nam.
Các hình thức phát triển HTXNN được tác giả miêu tả cụ thể, súc tích qua các thời kỳ đã phản ánh những 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com bước thăng trầm của nông nghiệp Việt Nam từ tự cấp, tự túc tiến tới một nền nông nghiệp hàng hóa, thâm canh, đa canh. Cách nhìn HTXNN gắn với tổng kết nông nghiệp Việt Nam qua 50 năm của tác giả là cách nhìn mang tính khái quát, cho thấy được sự chuyển đổi của HTXNN trước yêu cầu của thời đại. * Các công trình nghiên cứu về chuyển đổi hợp t c xã sau đổi mới Khoa quản lý kinh tế, học viện Nguyễn Ái Quốc (1990), Đổi mới quản lý kinh tế nông nghiệp, NXB Tư tưởng Văn hóa, HN. Cuốn sách có nội dung nghiên cứu một số quan điểm cơ bản trong quản lý kinh tế nông nghiệp, cụ thể đi vào tìm hiểu đổi mới tổ chức và quản lý HTXNN.
Các tác giả đánh giá lại mô hình HTXNN kiểu cũ, chỉ ra yêu cầu thực hiện đổi mới quản lý kinh tế nông nghiệp và việc hình thành HTXNN kiểu mới. Các tác giả nhận định: Nghiên cứu xây dựng cơ chế quản lý kinh tế nông nghiệp phải vận dụng những nguyên tắc cơ bản của cơ chế quản lý kinh tế chung, đồng thời phải chú ý đến những đặc điểm riêng, cơ chế quản lý kinh tế nông nghiệp phải là là cơ chế rất mềm dẻo, linh hoạt… Lê Trọng (1994), Kinh tế hợp tác của nông dân trong kinh tế thị trường, NXB Nông nghiệp, HN. Tác giả khẳng định sự ra đời và phát triển kinh tế hợp tác của nông dân trong lịch sử kinh tế là có tính quy luật. Những sai lầm trong quá trình hợp tác hóa nông nghiệp thời kỳ tập thể hóa đã ảnh hưởng đến nhận thức đúng đắn, làm lu mờ tính ưu việt của kinh tế hợp tác.
Qua phân tích những thành công, hạn chế của HTX ở Việt Nam, tác giả chỉ rõ sự cần thiết phải đổi mới tổ chức quản lý HTX kiểu cũ; những yếu tố hình thành HTX kiểu mới; đồng thời rút ra bài học kinh nghiệm và biện pháp xây dựng HTX kiểu mới. Hà Văn Đảng và Trần Ngọc Bút (1996), Mô hình đổi mới trong nông nghiệp nông thôn, NXB Nông nghiệp, HN. Từ việc khẳng định vị trí của nông nghiệp nông thôn trong chiến lược phát triển KT-XH Việt Nam, các tác giả đặt ra yêu cầu của việc đổi mới cơ chế quản lý nông nghiệp. Thông qua việc trình bày các mô hình đổi mới HTX ở các tỉnh trong cả nước, tác giả cho thấy sự đổi mới trong các HTX nhằm đáp ứng yêu cầu của việc đổi mới cơ chế quản lý kinh tế nông nghiệp, phát triển nền kinh tế.
13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trương Thị Tiến (1999), Đổi mới cơ chế quản lý kinh tế nông nghiệp ở Việt Nam, NXB Chính trị quốc gia, HN.