Chương 1: Bối cảnh kinh tế - xã hội của hai huyện Lâm Thao và Phù Ninh trƣớc khi hợp nhất thành huyện Phong Châu (năm 1977) Chương 2. Đảng bộ huyện Phong Châu lãnh đạo xây dựng và phát triển kinh tế (1977-1986) Chương 3: Đảng bộ huyện Phong Châu lãnh đạo phát triển kinh tế trong thời kỳ đổi mới (1986 – 1998) Chương 4: Một số thành tựu và bài học kinh nghiệm về vai trò lãnh đạo của Đảng bộ Hyện Phong Châu trong quá trình xây dựng và phát triển kinh tế giai đoạn 1977-1998 16 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Đảng bộ huyện Phong Châu (Vĩnh Phú) lãnh đạo phát triển kinh tế trong giai đoạn 1977-1998 CHƢƠNG 1 BỐI CẢNH KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA HAI HUYỆN LÂM THAO VÀ PHÙ NINH TRƢỚC KHI HỢP NHẤT THÀNH HUYỆN PHONG CHÂU (NĂM 1977) 1.1 Vài nét về vị trí địa lý tự nhiên Trong lịch sử hình thành và phát triển, Phong Châu không chỉ là quê hương của người nguyên thủy được giới khảo cổ học phát hiện tại di tích văn hoá Sơn Vi thuộc thời đại đồ Đá cũ cách nay hàng vạn năm, mà vùng đất này còn tự hào là vùng Đất Tổ vua Hùng với sự ra đời của nhà nước Văn Lang- nhà nước đầu tiên của dân tộc Việt Nam. Phong Châu còn vinh dự mang tên hai nền văn hoá tiền Hùng Vương là Văn hoá Phùng Nguyên (xã Kinh Kệ) và văn hoá Gò Mun (xã Tứ Xã) thuộc hệ thống Văn hoá Đông Sơn, hợp thành văn hoá thời Hùng Vương, nền tảng của Văn minh Sông Hồng, cách ngày nay mấy ngàn năm. Theo Nghị quyết hợp nhất huyện của Hội đồng Chính phủ tháng 10/1977, hai huyện Lâm Thao và Phù Ninh sáp nhập lại thành huyện Phong Châu.
Trước khi sáp nhập, huyện Lâm Thao có diện tích là: 130 km2 với 17 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Đảng bộ huyện Phong Châu (Vĩnh Phú) lãnh đạo phát triển kinh tế trong giai đoạn 1977-1998 8.500 ha đất nông nghiệp. Huyện Phù Ninh có diện tích: 167 km2 với 10.721 ha đất nông nghiệp [24; 221]. Như vậy, địa danh của huyện Phong Châu trước khi sáp nhập chính là hai huyện Phù Ninh và huyện Lâm Thao là vùng đất giữa tỉnh Phú Thọ cũ, giáp với thị xã Phú Thọ về phía Tây, với huyện Đoan Hùng về phía Bắc; hai con Sông Hồng và Sông Lô là ranh giới tự nhiên giữa Lâm Thao – Phù Ninh với huyện Tam Thanh từ phía Nam và huyện Lập Thạch ở phía Đông. Địa bàn Phong Châu chia hai vùng rõ rệt: vùng trung du chủ yếu trồng cây công nghiệp (sơn, chè, cà phê, chẩu…) và vùng đồng bằng ven sông- một trong những vựa lúa của tỉnh.
Trong địa bàn huyện có nhiều đường giao thông thuỷ, bộ quan trọng, trong đó, đường thuỷ có sông Hồng, sông Lô; đường bộ có Quốc lộ 2; đường sắt có tuyến Hà Nội – Lào Cai chạy qua. Sau khi hợp nhất (1977), diện tích toàn huyện của là 297km2, có 34 xã với 170.197 khẩu, trong đó diện tích đất canh tác là 19.221 ha gồm có: - Diện tích trồng lúa là 16.000 ha - Diện tích chuyên màu là 3.221 ha - Đất đồi: 18.303 ha Còn lại là đất đầm, hồ, ao, đất thổ cư và đất xây dựng cơ bản… Bình quân đầu người các loại đất là 0.187 ha, bình quân thu nhập một lao động/ tháng là: 12,75 kg thóc…[1; 136]. Khí hậu của Phong Châu mang đầy đủ đặc điểm của vùng khí hậu miền Bắc nước ta- khí hậu nhiệt đới chịu ảnh hưởng của gió mùa Đông Bắc từ tháng 10 đến tháng 4 và gió Tây Nam trong suốt thời gian còn lại của năm. Lượng mưa trung bình của huyện là 1.720 mm, nhiệt độ trung bình năm là 27- 29 độ C, độ ẩm từ 75-90%.
Một đặc điểm quan trọng của khí hậu đặc biệt liên quan đến sản xuất nông nghiệp và đời sống con người là sự thay đổi nhiệt độ từ tháng 5 đến tháng 9, nhiệt độ trung bình là 27-29 độ C xuống 20 độ C từ 18 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Đảng bộ huyện Phong Châu (Vĩnh Phú) lãnh đạo phát triển kinh tế trong giai đoạn 1977-1998 tháng 12 đến tháng 3 và khoảng 16 độ C vào tháng 1. Mưa phùn, sương muối kéo dài 5-7 ngày là hiện tượng thường xuyên xảy ra vào những tháng mùa đông. Bão lụt, hạn hán, lượng mưa lớn gây ra lũ lụt tràn qua các sông và các vấn đề khó khăn trong tưới tiêu nước… là những đe doạ chủ yếu của thiên nhiên đối với sản xuất nông nghiệp của huyện. Do có phù sa mầu mỡ của sông Hồng và sông Lô bồi đắp nên đất đai vùng đồng bằng rất phì nhiêu, màu mỡ, tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp phát triển.
Bởi vậy, nông nghiệp là ngành kinh tế chủ đạo của huyện. Với điều kiện địa hình thuận lợi, nguồn tài nguyên đa dạng, dồi dào, với bản chất cần cù lao động, sáng tạo của nhân dân, Phong Châu có rất nhiều điều kiện và khả năng trở thành một vùng phát triển phồn vinh, giàu đẹp.2 Tình hình kinh tế - xã hội của hai huyện Lâm Thao và Phù Ninh trƣớc năm 1977 Như đã nêu ở trên, trước khi sáp nhập, huyện Phong Châu chính là địa bàn của hai huyện Phù Ninh và Lâm Thao, vốn một vùng đất khá rộng thuộc tỉnh Phú Thọ. Sau chiến thắng Điện Biên Phủ năm 1954, cuộc kháng chiến chống Pháp của nhân dân Việt Nam kết thúc thắng lợi, cũng vào thời điểm đó, ngày 18/6/1954 tên lính viễn chinh Pháp cuối cùng rút khỏi bốt Hạ Nông (Tam Nông), tỉnh Phú Thọ được hoàn toàn giải phóng. Trong bối cảnh chung của miền Bắc, hai huyện Lâm Thao và Phù Ninh cũng chịu nhiều hậu quả do chiến tranh để lại.
Nền kinh tế bị tàn phá nặng nề, đất đai bị bỏ hoang, sản xuất bị đình trệ, tình trạng yếu kém trong sản xuất nông nghiệp đã không đáp 19 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Đảng bộ huyện Phong Châu (Vĩnh Phú) lãnh đạo phát triển kinh tế trong giai đoạn 1977-1998 ứng được nhu cầu lương thực, thực phẩm khiến cho đời sống nhân dân trong huyện gặp nhiều khó khăn. Trước tình hình đó, dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ huyện, nhân dân hai huyện Lâm Thao và Phù Ninh đã nêu cao tinh thần yêu nước, quyết tâm khắc phục khó khăn, tích cực sản xuất, khôi phục kinh tế- xã hội, từng bước tháo gỡ những khó khăn, khắc phục hậu quả chiến tranh, dần đưa nhân dân thoát khỏi cảnh nghèo đói, lạc hậu, thực hiện xây dựng cuộc sống ấm no hạnh phúc trên miền Đất Tổ ngàn năm văn hiến của mình. Chấp hành Chỉ thị của Trung ương Đảng và Tỉnh uỷ về việc trao trả tù binh tại Việt Trì theo quy định của Hiệp định đình chiến, cuối tháng 7 đầu tháng 8 năm 1954, nhân dân hai huyện Lâm Thao và Phù Ninh đã đóng góp hàng ngàn ngày công, hàng vạn tàu lá cọ, hàng ngàn cây tre nứa và hàng chục tấn lương thực thực phẩm. Ngoài ra, hai huyện còn huy động được hàng ngàn ngày công khác sửa đường Quốc lộ số 2, san lấp ụ cản xe địch trên đê sông Hồng… Cũng trong thời gian này, một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu đặt ra cho chính quyền hai huyện Lâm Thao- Phù Ninh nhằm ổn định tình hình chính trị, xã hội là phải nhanh chóng chống lại âm mưu và hành động của bọn phản động dụ dỗ, cưỡng ép đồng bào theo đạo Thiên chúa vào Nam.
Tại hai huyện Lâm Thao và Phù Ninh có khá đông đồng bào theo Đạo Thiên chúa. Theo thống kê cho thấy, Lâm Thao có 19/20 xã có đồng bào Thiên chúa giáo, chiếm 9,8% dân số. Tương tự, Phù Ninh có 17/26 xã có đồng bào theo Đạo Thiên chúa, chiếm 5,05% dân số [1; 15]. Trước tình hình đó, nhằm ngăn chặn hành động phá hoại của địch, thi hành Chỉ thị của Trung ương và của Tỉnh uỷ, ngoài việc tăng cường tuyên truyền sâu rộng trong các tầng lớp nhân dân về chính sách tôn giáo, chính sách tự do tín ngưỡng của Đảng và Nhà nước, Huyện uỷ hai huyện Lâm Thao 20 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Đảng bộ huyện Phong Châu (Vĩnh Phú) lãnh đạo phát triển kinh tế trong giai đoạn 1977-1998 và Phù Ninh còn tổ chức những cuộc nói chuyện để vạch mặt những âm mưu, thủ đoạn đen tối của bọn phản động đội lốt Thiên chúa giáo tuyên truyền những khẩu hiệu phản động, chia rẽ cách mạng với giáo dân.
Thêm nữa, dưới sự chỉ đạo sâu sát của Tỉnh ủy, nhiều “Đội công tác” đã được bổ sung về công tác tại những xã có đông giáo dân, phối hợp với cán bộ địa phương làm tốt công tác vận động quần chúng chống lại âm mưu của phản động, xây dựng cơ sở, củng cố phong trào. Nhờ đó, lòng tin của quần chúng nhân dân đối với chính quyền cách mạng ngày càng được củng cố, từng bước làm thất bại sự phá hoại của bọn phản động, tình hình chính trị- xã hội trên địa bàn huyện, nhất là vùng nông thôn theo Đạo Thiên chúa dần dần ổn định. Cùng với những nhiệm vụ nêu trên, nhiệm vụ chống đói cũng là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu cần phải được Đảng bộ và chính quyền các cấp trong huyện quan tâm thực hiện trong thời gian này. Trong các năm 1955, 1956, do tình hình hạn hán, mưa bão lớn đã gây ảnh hưởng khá nghiêm trọng đến tình hình sản xuất nông nghiệp ở hai huyện.
Năm 1956, tại huyện Lâm Thao, theo thống kê của huyện cho thấy, do hạn hán, lúa vụ chiêm của huyện có khoảng hơn 2.000 mẫu ruộng bị thiệt hại và vụ mùa có hơn 1.000 mẫu bị ngập úng đã gây hậu quả nghiêm trọng về sản lượng lương thực của huyện. Tương tự, huyện Phù Ninh vụ chiêm cũng có khoảng 1.478 mẫu bị khô hạn và vụ mùa bị ngập úng khoảng 1. Ngoài thiệt hại về lương thực, trận mưa bão tháng 7 năm 1956 đã làm đổ hơn 100 nóc nhà, cây cối, hoa màu bị đổ…[1; 17]. Trong hoàn cảnh đó, tình hình thiếu lương thực đã gây ảnh hưởng lớn tới cuộc sống của nhiều hộ nông dân trên địa bàn nhiều xã của hai huyện, nạn đói hoành hành, làm hàng ngàn người chết.
Trước thực trạng đó, dưới sự lãnh đạo của Tỉnh uỷ, nhiều đoàn cán bộ các ngành đã trực tiếp xuống các huyện, các xã chỉ đạo công tác cứu đói. 21 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.