Lãnh Đạo Phát Triển Công Nghệ Thông Tin Từ Năm 1986 Đến Năm 2010

Luận án tiến sĩ kỹ thuật phân tích đảng cộng sản việt nam lãnh đạo phát triển công nghệ thông tin từ năm 1986 đến năm 2010, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng

• Tác giả: Đỗ Hoàng Ánh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Kim Định
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch sử
• Đề tài: Lãnh Đạo Phát Triển Công Nghệ Thông Tin Tại Việt Nam (1986-2010)
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG, HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan các công trình nghiên cứu tiêu biểu
• 1.1.1. Các công trình nghiên cứu liên quan đến phát triển công nghệ thông tin và công nghệ thông tin Việt Nam
• 1.1.2. Các công trình nghiên cứu đề cập đến sự lãnh đạo của Đảng đối với phát triển công nghệ thông tin
• 1.2. Nhận xét, đánh giá
• 2. CHƯƠNG 2: CHỦ TRƯƠNG VÀ SỰ CHỈ ĐẠO CỦA ĐẢNG ĐỐI VỚI PHÁT TRIỂN CÔNG NGHỆ THÔNG TIN GIAI ĐOẠN 1986 - 1999
• 2.1. Cơ sở hoạch định và chủ trương của Đảng đối với phát triển công nghệ thông tin
• 2.1.1. Cơ sở hoạch định chủ trương
• 2.1.2. Chủ trương của Đảng
• 2.2. Đảng chỉ đạo phát triển công nghệ thông tin
• 2.2.1. Xây dựng cơ sở, điều kiện phát triển công nghệ thông tin
• 2.2.2. Xây dựng công nghiệp công nghệ thông tin và ứng dụng công nghệ thông tin
• 2.3. Tiểu kết chương
• 3. CHƯƠNG 3: SỰ LÃNH ĐẠO CỦA ĐẢNG ĐỐI VỚI CÔNG NGHỆ THÔNG TIN GIAI ĐOẠN 2000 - 2010
• 3.1. Cơ hội, thách thức, yêu cầu phát triển công nghệ thông tin và chủ trương của Đảng
• 3.1.1. Cơ hội, thách thức và yêu cầu phát triển công nghệ thông tin ở Việt Nam
• 3.1.2. Chủ trương của Đảng
• 3.2. Sự chỉ đạo của Đảng
• 3.2.1. Tăng cường xây dựng cơ sở, điều kiện cho phát triển công nghệ thông tin
• 3.2.2. Đẩy mạnh xây dựng công nghiệp công nghệ thông tin và ứng dụng công nghệ thông tin
• 3.3. Tiểu kết chương
• 4. CHƯƠNG 4: NHẬN XÉT VÀ KINH NGHIỆM
• 4.1. Một số nhận xét
• 4.1.1. Từng bước đổi mới tư duy về phát triển công nghệ thông tin đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững và hội nhập quốc tế
• 4.1.2. Không ngừng hoàn thiện chủ trương, tăng cường chỉ đạo đối với phát triển công nghệ thông tin
• 4.1.3. Thông qua sự lãnh đạo của Đảng, công nghệ thông tin Việt Nam từ năm 1986 đến năm 2010 đạt được một số thành tựu nổi bật
• 4.1.4. Việc hoạch định chủ trương và chỉ đạo tổ chức thực hiện còn tồn tại một số hạn chế
• 4.2. Một số kinh nghiệm
• 4.2.1. Nhận thức đúng vị trí, vai trò của công nghệ thông tin
• 4.2.2. Kiên quyết, kịp thời, tập trung và thống nhất trong hiện thực hóa chủ trương phát triển công nghệ thông tin
• 4.2.3. Hoàn thiện, đổi mới quản lý nhà nước về công nghệ thông tin
• 4.2.4. Chú trọng phát triển nguồn nhân lực công nghệ thông tin
• 4.2.5. Huy động sức mạnh của toàn bộ hệ thống đi đôi với tăng cường hợp tác quốc tế trong phát triển công nghệ thông tin
• 4.3. Tiểu kết chương
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Lãnh Đạo Phát Triển CNTT Việt Nam 1986 2010

Giai đoạn 1986-2010 đánh dấu bước chuyển mình quan trọng của công nghệ thông tin Việt Nam. Từ một lĩnh vực còn sơ khai, CNTT đã dần khẳng định vai trò cốt lõi trong sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Nghiên cứu về lịch sử phát triển công nghệ thông tin Việt Nam trong giai đoạn này không chỉ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về quá trình đổi mới tư duy, hoạch định chính sách của Đảng và Nhà nước, mà còn là cơ sở để đánh giá những thành tựu, hạn chế và rút ra bài học kinh nghiệm quý báu cho giai đoạn phát triển tiếp theo. Đảng Cộng sản Việt Nam đã có vai trò quan trọng trong việc lãnh đạo phát triển CNTT.

1.1. Bối Cảnh Kinh Tế Xã Hội Thúc Đẩy Phát Triển CNTT

Sự nghiệp đổi mới đất nước từ năm 1986 đã tạo ra những tiền đề quan trọng cho phát triển CNTT. Nền kinh tế chuyển từ kế hoạch hóa tập trung sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, mở cửa hội nhập quốc tế, thu hút đầu tư nước ngoài... Tất cả những yếu tố này đã tạo ra nhu cầu bức thiết về ứng dụng CNTT để nâng cao năng suất, hiệu quả sản xuất kinh doanh, quản lý nhà nước và cải thiện đời sống nhân dân. Sự thay đổi về chính sách phát triển CNTT Việt Nam là điều tất yếu để hội nhập.

1.2. Vai Trò Của Cách Mạng Khoa Học Công Nghệ Đối Với CNTT

Cuộc cách mạng khoa học công nghệ trên thế giới, đặc biệt là sự phát triển vượt bậc của viễn thông Việt Nam và công nghệ máy tính, đã tác động mạnh mẽ đến sự phát triển CNTT ở Việt Nam. Việc tiếp cận với các công nghệ mới, tiên tiến đã giúp Việt Nam rút ngắn khoảng cách với các nước phát triển trong khu vực và trên thế giới. Sự xuất hiện của Internet Việt Nam đã mang đến những cơ hội mới.

1.3. Sự Quan Tâm Của Đảng Và Nhà Nước Đến Phát Triển CNTT

Đảng Cộng sản Việt Nam đã sớm nhận thức được tầm quan trọng của CNTT trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Các nghị quyết, chỉ thị của Đảng về phát triển CNTT đã thể hiện sự quan tâm sâu sắc và định hướng chiến lược cho sự phát triển của lĩnh vực này. Vai trò của nhà nước trong phát triển CNTT là không thể phủ nhận.

II. Thách Thức và Vấn Đề Trong Lãnh Đạo CNTT Việt Nam

Mặc dù đạt được những thành tựu đáng kể, quá trình lãnh đạo phát triển CNTT ở Việt Nam giai đoạn 1986-2010 cũng đối mặt với không ít thách thức và vấn đề. Từ hạn chế về nguồn lực, cơ sở hạ tầng, đến những bất cập trong cơ chế chính sách, thể chế quản lý... Những vấn đề này đòi hỏi sự nỗ lực không ngừng của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội để khắc phục và vượt qua. Thách thức phát triển CNTT Việt Nam là rất lớn.

2.1. Hạn Chế Về Nguồn Lực Đầu Tư Cho Phát Triển CNTT

Trong giai đoạn đầu, nguồn lực đầu tư cho phát triển CNTT còn hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu thực tế. Điều này ảnh hưởng đến việc xây dựng cơ sở hạ tầng, đào tạo nguồn nhân lực và triển khai các ứng dụng CNTT trong các ngành, lĩnh vực kinh tế - xã hội. Cần có chính sách thu hút doanh nghiệp CNTT Việt Nam.

2.2. Cơ Sở Hạ Tầng CNTT Còn Yếu Kém và Thiếu Đồng Bộ

Cơ sở hạ tầng CNTT, đặc biệt là hạ tầng viễn thông, còn yếu kém và thiếu đồng bộ, gây khó khăn cho việc triển khai các ứng dụng CNTT rộng rãi. Tốc độ truy cập internet còn chậm, giá cước còn cao so với thu nhập của người dân. Cần đầu tư vào khu công nghệ cao Việt Nam.

2.3. Nguồn Nhân Lực CNTT Vừa Thiếu Vừa Yếu

Nguồn nhân lực CNTT vừa thiếu về số lượng, vừa yếu về chất lượng, chưa đáp ứng được yêu cầu của thị trường lao động. Đội ngũ cán bộ quản lý nhà nước về CNTT còn thiếu kinh nghiệm và kiến thức chuyên môn sâu. Cần chú trọng phát triển nguồn nhân lực CNTT.

III. Phương Pháp và Giải Pháp Lãnh Đạo Phát Triển CNTT Hiệu Quả

Để vượt qua những thách thức và thúc đẩy phát triển CNTT một cách hiệu quả, Đảng và Nhà nước đã đề ra nhiều phương pháp, giải pháp đồng bộ. Từ việc đổi mới tư duy, hoàn thiện cơ chế chính sách, đến việc tăng cường đầu tư, phát triển nguồn nhân lực, đẩy mạnh hợp tác quốc tế... Tất cả nhằm tạo ra môi trường thuận lợi cho sự phát triển của CNTT. Ứng dụng CNTT trong các ngành kinh tế là rất quan trọng.

3.1. Đổi Mới Tư Duy Về Vai Trò Vị Trí Của CNTT

Đổi mới tư duy về vai trò, vị trí của CNTT trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, coi CNTT là động lực quan trọng để phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Thay đổi quan điểm về công nghệ thông tin Việt Nam trước đổi mới và công nghệ thông tin Việt Nam sau đổi mới.

3.2. Hoàn Thiện Cơ Chế Chính Sách Thể Chế Quản Lý Về CNTT

Hoàn thiện cơ chế, chính sách, thể chế quản lý về CNTT, tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho sự phát triển của CNTT. Xây dựng các quy định về an toàn thông tin, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong lĩnh vực CNTT.

3.3. Tăng Cường Đầu Tư Phát Triển Cơ Sở Hạ Tầng CNTT

Tăng cường đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng CNTT, đặc biệt là hạ tầng viễn thông, internet băng thông rộng. Khuyến khích các thành phần kinh tế tham gia đầu tư vào lĩnh vực CNTT. Thúc đẩy hội nhập quốc tế về CNTT.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Của Lãnh Đạo CNTT 1986 2010

Sự lãnh đạo phát triển CNTT của Đảng và Nhà nước đã mang lại những kết quả đáng khích lệ. CNTT đã được ứng dụng rộng rãi trong các ngành, lĩnh vực kinh tế - xã hội, góp phần nâng cao năng suất, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể trong lĩnh vực công nghiệp phần mềm Việt Nam, phần mềm Việt Nam và kinh tế số Việt Nam.

4.1. Ứng Dụng CNTT Trong Quản Lý Nhà Nước

Ứng dụng CNTT trong quản lý nhà nước, nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy hành chính. Triển khai chính phủ điện tử, cung cấp dịch vụ công trực tuyến cho người dân và doanh nghiệp.

4.2. Ứng Dụng CNTT Trong Giáo Dục Và Đào Tạo

Ứng dụng CNTT trong giáo dục và đào tạo, nâng cao chất lượng dạy và học. Phát triển các chương trình đào tạo CNTT đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động. Tăng cường đào tạo CNTT Việt Nam tại các trường đại học CNTT Việt Nam.

4.3. Phát Triển Công Nghiệp CNTT Và Dịch Vụ CNTT

Phát triển công nghiệp CNTT và dịch vụ CNTT, tạo ra nhiều việc làm mới và đóng góp vào tăng trưởng kinh tế. Khuyến khích các doanh nghiệp CNTT Việt Nam vươn ra thị trường quốc tế.

V. Bài Học Kinh Nghiệm Lãnh Đạo Phát Triển CNTT

Từ thực tiễn lãnh đạo phát triển CNTT giai đoạn 1986-2010, có thể rút ra một số bài học kinh nghiệm quý báu. Đó là sự cần thiết phải có tư duy chiến lược, tầm nhìn xa, sự quyết đoán trong chỉ đạo, điều hành, sự năng động sáng tạo trong triển khai thực hiện... Những bài học này có ý nghĩa quan trọng cho sự phát triển CNTT trong giai đoạn mới. Đóng góp của lãnh đạo CNTT Việt Nam là rất lớn.

5.1. Nhận Thức Đúng Đắn Về Vai Trò Của CNTT

Nhận thức đúng đắn và đầy đủ về vai trò, vị trí của CNTT trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, coi CNTT là động lực quan trọng để phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

5.2. Xây Dựng Chiến Lược Phát Triển CNTT Dài Hạn

Xây dựng chiến lược phát triển CNTT dài hạn, có tầm nhìn xa, phù hợp với điều kiện thực tế của đất nước và xu hướng phát triển của thế giới.

5.3. Đảm Bảo Sự Lãnh Đạo Tập Trung Thống Nhất

Đảm bảo sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Đảng, Nhà nước đối với sự phát triển CNTT, tránh tình trạng chồng chéo, phân tán, thiếu hiệu quả. Quan tâm đến các sự kiện CNTT Việt Nam.

VI. Tương Lai và Định Hướng Phát Triển CNTT Việt Nam

Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, phát triển CNTT càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Việt Nam cần tiếp tục đổi mới tư duy, nâng cao năng lực cạnh tranh, chủ động tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu trong lĩnh vực CNTT. Công nghệ 4.0 Việt Nam mở ra nhiều cơ hội.

6.1. Ưu Tiên Phát Triển Các Công Nghệ Mới Tiên Tiến

Ưu tiên phát triển các công nghệ mới, tiên tiến như trí tuệ nhân tạo, internet vạn vật, dữ liệu lớn, điện toán đám mây... Tạo điều kiện cho các doanh nghiệp CNTT Việt Nam tiếp cận và làm chủ các công nghệ này.

6.2. Đẩy Mạnh Chuyển Đổi Số Trong Các Ngành Lĩnh Vực

Đẩy mạnh chuyển đổi số trong các ngành, lĩnh vực kinh tế - xã hội, nâng cao năng suất, hiệu quả và sức cạnh tranh. Phát triển chính phủ số, kinh tế số, xã hội số. Thúc đẩy chuyển đổi số Việt Nam.

6.3. Tăng Cường Hợp Tác Quốc Tế Về CNTT

Tăng cường hợp tác quốc tế về CNTT, tranh thủ nguồn lực, kinh nghiệm và công nghệ tiên tiến của các nước phát triển. Tham gia vào các diễn đàn, tổ chức quốc tế về CNTT.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ lịch sử với đề tài "Đảng Cộng sản Việt Nam lãnh đạo phát triển công nghệ thông tin từ năm 1986 đến năm 2010" được thực hiện bởi nghiên cứu sinh Đỗ Hoàng Ánh dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Ngô Đăng Tri và PGS.TS Trần Kim Đỉnh, bảo vệ tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội (mã số chuyên ngành: 62 22 56 01).

Tính cấp thiết của đề tài được xác lập từ bối cảnh cuộc Cách mạng khoa học – công nghệ hiện đại, đặc biệt là sự phát triển của công nghệ thông tin (CNTT), thúc đẩy xã hội loài người chuyển dịch từ văn minh công nghiệp sang văn minh hậu công nghiệp và xã hội thông tin. Đối với Việt Nam, CNTT được xác định là ngành động lực, đầu tàu hỗ trợ phương thức phát triển rút ngắn, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa (CNH, HĐH) và cải cách hành chính (CCHC). Đồng thời, việc làm chủ CNTT giữ vai trò cốt lõi trong bảo đảm an ninh mạng, an toàn thông tin (ATTT) và quốc phòng trong tình hình mới. Mặc dù Đảng Cộng sản Việt Nam (ĐCSVN) đã ban hành nhiều chủ trương và quyết sách, quá trình hoạch định và tổ chức chỉ đạo thực tế vẫn còn những hạn chế cần được tổng kết khoa học.

Mục đích nghiên cứu của luận án là làm sáng tỏ chủ trương và sự chỉ đạo của ĐCSVN đối với phát triển CNTT từ năm 1986 đến năm 2010, từ đó rút ra các bài học kinh nghiệm có giá trị khoa học và thực tiễn. Tác giả xác định 4 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể được đánh số như sau:

1. Phục dựng bối cảnh lịch sử và làm rõ những nhân tố tác động tới sự lãnh đạo phát triển CNTT của ĐCSVN từ năm 1986 đến năm 2010.
2. Làm rõ nhận thức, quan điểm, chủ trương của Đảng trong phát triển CNTT từ năm 1986 đến năm 2010; đồng thời phân tích, làm rõ những giải pháp, biện pháp Đảng đề ra trong quá trình hiện thực hóa chủ trương, khôi phục chân thực và khách quan lịch sử sự lãnh đạo phát triển CNTT của Đảng.
3. Làm rõ kết quả về sự lãnh đạo của Đảng đối với CNTT; tổng kết, đánh giá những ưu điểm, thành tựu và những hạn chế trong sự lãnh đạo của Đảng; làm rõ căn nguyên của những hạn chế, thách thức còn tồn tại.
4. Rút ra nhận xét và đúc kết kinh nghiệm từ sự lãnh đạo của Đảng đối với phát triển CNTT giai đoạn 1986 - 2010.

Đối tượng nghiên cứu của luận án là quan điểm, chủ trương, chính sách, giải pháp và biện pháp do ĐCSVN đề ra trong quá trình lãnh đạo phát triển CNTT. Phạm vi nghiên cứu về không gian diễn ra trên lãnh thổ Việt Nam; phạm vi thời gian từ năm 1986 (thời điểm khởi xướng đường lối Đổi mới) đến năm 2010 (kết thúc nhiệm kỳ Đại hội X và đánh dấu 10 năm triển khai Chỉ thị 58-CT/TW của Bộ Chính trị).

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tác giả đã hệ thống hóa và phân tích tình hình nghiên cứu đi trước qua bốn nhóm công trình chính:

Nhóm các bài báo nghiên cứu chuyên đề:

• Nghiên cứu về vai trò và tác động văn minh của CNTT: Văn Thông (1995) với "Công nghệ thông tin trong nền văn minh quốc gia"; Trương Gia Bình và Khúc Trung Kiên (1997) với "Công nghệ thông tin trước ngưỡng cửa của thế kỷ 21"; Nguyễn Thị Lan Hương phân tích tác động của CNTT tới lực lượng sản xuất từ góc độ triết học; Vũ Đình Cự (Tạp chí Cộng sản) nhấn mạnh CNTT là cốt lõi của lực lượng sản xuất mới gắn với kinh tế tri thức; Trần Văn Sỹ luận giải về bản chất CNTT ánh xạ bản chất thế giới.
• Nghiên cứu về an ninh, quốc phòng và chiến tranh mạng: Đỗ Xuân Thiện, Ira Winkler, Ngô Tứ Thành ("Mô hình chiến tranh trong thế kỷ XXI"), Nguyễn Ngọc Dương, cùng các bài viết về ATTT của Thủy Nguyên, Nguyễn Thùy Mai, Hoàng Quân, Hà Trần, Chu Văn Vệ, Trần Văn Hòa, Hồ Thế Hòe.
• Nghiên cứu về CCHC, kinh tế và giáo dục: Đinh Duy Hòa (Đinh Văn Hòa), Lê Văn Điệu (ứng dụng CNTT trong hành chính và chính phủ điện tử); Bạch Hưng Khang, Vũ Quang Phiệt (kinh tế tri thức và mô hình CNH); Vũ Đình Chuẩn (mô hình giáo dục điện tử).

Nhóm sách chuyên khảo:

• Phan Đình Diệu, Nguyễn Thúc Hải, Quách Tuấn Ngọc, Đặng Hữu Đạo, Đỗ Trung Tuấn ("Công nghệ thông tin: tổng quan và một số vấn đề cơ bản").
• Hoàng Lê Minh và cộng sự ("Công nghệ thông tin và con người"); Vũ Đình Cự ("Khoa học công nghệ thông tin và điện tử - triển vọng phát triển và ứng dụng trong hai thập niên tới" và "Khoa học và công nghệ hướng tới thế kỷ XXI: định hướng và chính sách").
• Phan Xuân Dũng chủ biên ("Công nghệ tiên tiến và công nghệ cao với tiến trình công nghiệp hoá hiện đại hoá ở Việt Nam"); Trương Khánh Châu và Lê Thế Mẫu ("Đặc trưng công nghệ quân sự Việt Nam qua các thời kỳ cách mạng"); Tạ Bá Hưng ("Khoa học và công nghệ phục vụ công nghiệp hóa, hiện đại hóa và phát triển bền vững"); Phạm Văn Dũng ("Phát triển thị trường khoa học - công nghệ Việt Nam"); Lê Minh Toàn ("Quản lý nhà nước về bưu chính, viễn thông và CNTT ở Việt Nam"); các ấn phẩm chuyên khảo của Viện Kinh tế Bưu điện (2003), Viện Chiến lược Bưu chính, Viễn thông và CNTT (2004), Viện Khoa học giáo dục Việt Nam.

Nhóm luận án tiến sĩ:

• Nguyễn Thị Lan Hương (Tiến sĩ Triết học, nghiên cứu tác động của CNTT đối với xã hội hiện đại); Hà Thị Hương Lan, Nguyễn Thị Kim Thu (Tiến sĩ Kinh tế, nghiên cứu công nghiệp hỗ trợ); Nguyễn Huy Ngọc (Tiến sĩ Khoa học chính trị, nghiên cứu sự lãnh đạo của Đảng đối với báo điện tử); Bế Trung Anh (Tiến sĩ Xã hội học, nghiên cứu cán bộ quản lý Hà Nội dưới ảnh hưởng của CNTT); Lưu Lâm (Tiến sĩ Quản lý giáo dục); Nguyễn Minh Ngọc, Đào Đức Lâm (Tiến sĩ Kinh tế, nghiên cứu ứng dụng CNTT trong ngành thuế và chuyển giao công nghệ).

Nhóm công trình đề cập trực tiếp đến sự lãnh đạo của Đảng đối với CNTT:

• Các nghiên cứu của Đỗ Trung Tá, Kim Ngọc Việt, Tô Hồng Nam, Thiên Phái, Anh Dũng, Đặng Đình Đường, Lê Thu Hiền, Quách Hồng Trang, Tô Hương Giang, Nguyễn Trọng Đường, Nguyễn Văn Thảo, Trần Đình Toản, Hồ Thủy Sơn, Tùng Sơn, Đức Phát về thể chế quản lý, đào tạo nhân lực trong Đề án 112, ứng dụng CNTT trong cơ quan Đảng qua Đề án 47 và Đề án 06.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án chỉ ra: Phần lớn các công trình đi trước tiếp cận CNTT dưới góc độ kỹ thuật công nghệ, kinh tế, giáo dục hoặc quốc phòng đơn lẻ; các tài liệu đề cập đến đường lối của Đảng chủ yếu mang tính trích dẫn minh họa, chưa có công trình nào nghiên cứu lịch sử một cách toàn diện, chuyên sâu và có hệ thống về toàn bộ quá trình ĐCSVN lãnh đạo phát triển CNTT trong suốt thời kỳ Đổi mới từ năm 1986 đến năm 2010.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

• Cơ sở lý luận: Luận án dựa trên nền tảng phương pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợp hệ thống quan điểm của Chủ tịch Hồ Chí Minh và đường lối, quan điểm của ĐCSVN về khoa học, công nghệ và thông tin liên lạc.
• Phương pháp nghiên cứu: Luận án sử dụng phương pháp lịch sử và phương pháp logic làm chủ đạo, kết hợp các phương pháp nghiên cứu khoa học chuyên ngành và liên ngành: phân tích, tổng hợp, thống kê, đối chiếu, so sánh và phân tích văn bản sử liệu.
• Nguồn tư liệu:
  1. Văn kiện chính thức của Đảng: Văn kiện các Đại hội Đảng toàn quốc (Đại hội III, IV, V, VI, VII, VIII, IX, X); các Nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương (Nghị quyết Trung ương 8 khóa VII, Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII...); các Chỉ thị, Thông báo, Quyết định của Bộ Chính trị, Ban Bí thư và Thường trực Bộ Chính trị (Chỉ thị 14-CT/TW, Chỉ thị 58-CT/TW, Thông báo 44-TB/TW, Công văn 1417-CV/VPTW...); báo cáo, tờ trình của các ban đảng Trung ương.
  2. Văn bản quy phạm pháp luật và quản lý của Nhà nước: Các Luật (Luật Báo chí 1990, Luật Xuất bản 1993, Luật Hình sự 1999, Luật CNTT 2006); Nghị quyết và Quyết định của Chính phủ/Hội đồng Bộ trưởng (Nghị quyết 173-CP, Nghị quyết 245-CP, Quyết định 134-HĐBT, Nghị định 135-HĐBT, Nghị định 24/CP, Nghị quyết 49/CP, Quyết định 1605/QĐ-TTg, các văn bản triển khai Chương trình quốc gia về CNTT, Đề án 112...).
  3. Tư liệu nghiên cứu khoa học: Các chuyên khảo, kỷ yếu khoa học, luận án tiến sĩ và số liệu thống kê ngành bưu chính, viễn thông và CNTT.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu

Chương này phân tích toàn diện 4 nhóm công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến CNTT và sự lãnh đạo của Đảng đối với CNTT. Tác giả khái quát 3 nhận xét cơ bản: (1) Số lượng công trình về kỹ thuật và ứng dụng CNTT rất phong phú nhưng công trình nghiên cứu chuyên sâu về sự lãnh đạo của Đảng còn khiêm tốn; (2) Cách tiếp cận chủ yếu thuần túy công nghệ hoặc kinh tế, thiếu tính hệ thống lịch sử chính trị; (3) Mối quan hệ giữa sự lãnh đạo của Đảng và bước chuyển phát triển của CNTT Việt Nam chưa được đúc kết thành bài học lịch sử hoàn chỉnh. Từ đó, chương xác định 5 vấn đề tồn tại mà luận án giải quyết: quá trình nhận thức đổi mới tư duy, hệ thống chủ trương, công tác chỉ đạo tổ chức thực hiện, đánh giá ưu điểm - hạn chế và đúc kết kinh nghiệm.

Chương 2: Chủ trương và sự chỉ đạo của Đảng đối với phát triển công nghệ thông tin giai đoạn 1986 - 1999

Chương 2 phân tích hai chặng đường:

Cơ sở hoạch định trước năm 1986 và yêu cầu mới:

• Điểm lại tư tưởng Hồ Chí Minh về thông tin liên lạc (1941, 1946, 1953) và chỉ đạo của Người về máy tính điện tử, toán cao cấp.
• Hệ thống hóa các mốc kỹ thuật: năm 1962 cử cán bộ học máy tính tại Liên Xô; thành lập Phòng Toán học tính toán (5/1968); các Nghị quyết 173-CP (1975), 245-CP (1976); thành lập Cục Máy tính điện tử (9/1976) và Viện Khoa học Tính toán và Điều khiển (12/1976); chế tạo máy tính FT-1977, FT85, VT81, VT82; nhập 20 máy IBM PC 16-bit năm 1981; Nghị quyết 37-NQ/TW của Bộ Chính trị (20/4/1981); thành lập Tổng cục Điện tử và Kỹ thuật tin học (1983); thành lập Viện Nghiên cứu Công nghệ quốc gia (1984 theo Nghị định 135-HĐBT).

Chủ trương và chỉ đạo giai đoạn 1986 - 1999:

• Nghị quyết 26-NQ/TW (1991) của Bộ Chính trị và Đại hội VII (1991) đưa KHCN sang mục kinh tế, xác định CNTT là công nghệ mũi nhọn.
• Hội nghị Trung ương 4 khóa VII (1993) chỉ đạo đưa tin học vào trường phổ thông và cải cách giáo dục.
• Báo cáo Bộ Chính trị và Nghị quyết 07-NQ/HNTW ngày 30/7/1994 (Hội nghị Trung ương 7 khóa VII) chính thức thống nhất sử dụng thuật ngữ "công nghệ thông tin", đề ra chủ trương CNH "không tuần tự" dựa trên công nghệ cao.
• Nghị quyết Trung ương 8 khóa VII (1995) chỉ đạo tin học hóa quản lý hành chính nhà nước.
• Đại hội VIII (1996) và Nghị quyết Trung ương 2 khóa VIII (02-NQ/HNTW ngày 24/12/1996) khẳng định CNTT là ngành kinh tế trọng điểm, quyết định xây dựng hạ tầng thông tin quốc gia và hai khu công nghệ cao tại Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh.
• Quá trình ra quyết định kết nối Internet: Thông báo số 44-TB/TW (3/2/1997), Chỉ thị số 14-CT/TW (9/4/1997) và Công văn số 1417-CV/VPTW (18/11/1997) cho phép hòa mạng Internet chính thức vào tháng 11/1997 theo nguyên tắc "quản lý chắc đến đâu mở rộng đến đó".
• Về mặt tổ chức và pháp luật: Quyết định 134-HĐBT (1987); giải thể Tổng cục Điện tử và Kỹ thuật tin học chuyển giao cho Bộ Cơ khí và Luyện kim (1988); ban hành Nghị quyết 49/CP (1993), Nghị định 24/CP (1993); các luật quản lý thông tin liên quan.

Mốc văn bản / Sự kiện	Thời gian	Cơ quan ban hành	Nội dung cốt lõi
Nghị quyết 37-NQ/TW	20/04/1981	Bộ Chính trị	Phát triển công nghiệp điện tử, vi điện tử, kỹ thuật tính toán và mạng thông tin KHKT
Quyết định thành lập Tổng cục Điện tử & KTTH	14/12/1983	Bộ Chính trị	Thành lập cơ quan trực thuộc Hội đồng Bộ trưởng quản lý ngành điện tử và kỹ thuật tin học
Nghị quyết 26-NQ/TW	30/03/1991	Bộ Chính trị	Xác định các lĩnh vực KHCN mũi nhọn, tạo môi trường phát triển KHCN thời kỳ Đổi mới
Nghị quyết 49/CP	04/08/1993	Chính phủ	Lần đầu định nghĩa khái niệm CNTT, phê duyệt phát triển CNTT trong những năm 90
Nghị quyết 07-NQ/HNTW	30/07/1994	BCH Trung ương khóa VII	Thống nhất dùng thuật ngữ CNTT; xác định mô hình CNH không tuần tự dựa trên công nghệ cao
Nghị quyết 02-NQ/HNTW	24/12/1996	BCH Trung ương khóa VIII	Chiến lược phát triển KHCN đến 2020; xây dựng 2 khu CNC Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh
Thông báo 44-TB/TW	03/02/1997	Thường vụ Bộ Chính trị	Đồng ý sử dụng Internet thực nghiệm; lập Ban điều phối quốc gia mạng Internet
Chỉ thị 14-CT/TW	09/04/1997	Bộ Chính trị	Lãnh đạo quản lý, khai thác Internet theo phương châm quản lý chắc đến đâu mở đến đó
Công văn 1417-CV/VPTW	18/11/1997	Văn phòng Trung ương Đảng	Thông báo Thường vụ Bộ Chính trị đồng ý chính thức hòa mạng Internet vào tháng 11/1997

Chương 3: Sự lãnh đạo của Đảng đối với công nghệ thông tin giai đoạn 2000 - 2010

Chương này làm rõ bước chuyển phát triển mạnh mẽ của CNTT Việt Nam trong thập niên đầu thế kỷ XXI:

• Bối cảnh mới: Hội tụ viễn thông - CNTT, bùng nổ kinh tế tri thức toàn cầu, yêu cầu gia nhập WTO và bảo đảm an ninh mạng.
• Chủ trương bước ngoặt: Bộ Chính trị ban hành Chỉ thị 58-CT/TW ngày 17/10/2000 về "Đẩy mạnh ứng dụng và phát triển công nghệ thông tin phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa", xác định CNTT là động lực quan trọng nhất của sự phát triển, là phương thức phát triển rút ngắn.
• Các chỉ đạo thực tiễn:
  • Hoàn thiện thể chế: Ban hành Luật Công nghệ thông tin năm 2006, thành lập Bộ Bưu chính, Viễn thông (sau đổi thành Bộ Thông tin và Truyền thông năm 2007).
  • Xây dựng hạ tầng và công nghiệp CNTT: Đẩy mạnh công nghiệp phần mềm, công nghiệp phần cứng, nội dung số; hình thành các khu công viên phần mềm tập trung (Công viên phần mềm Quang Trung, Khu CNC Hòa Lạc...).
  • Ứng dụng CNTT trong hệ thống chính trị: Triển khai Đề án 112 (tin học hóa quản lý hành chính nhà nước giai đoạn 2001 - 2005), Đề án 47 và Đề án 06 (tin học hóa hoạt động các cơ quan Đảng), Chương trình quốc gia về ứng dụng CNTT theo Quyết định 1605/QĐ-TTg.
  • Đào tạo nguồn nhân lực: Triển khai các đề án đào tạo nhân lực CNTT chất lượng cao, phổ cập tin học học đường.

Chương 4: Nhận xét và kinh nghiệm

Chương 4 tổng hợp các phân tích định tính và số liệu lịch sử qua hệ thống biểu đồ (doanh thu ngành CNTT, mật độ máy điện thoại, tỷ lệ người dùng Internet giai đoạn 1995 - 2010) để đưa ra các đánh giá:

• Thành tựu nổi bật: Đảng đã từng bước đổi mới tư duy, hoàn thiện thể chế quản lý; mạng lưới viễn thông và Internet tăng trưởng vượt bậc; công nghiệp CNTT hình thành các phân ngành phần mềm, phần cứng, dịch vụ có doanh thu tăng nhanh; ứng dụng CNTT lan tỏa vào quản trị công và đời sống xã hội.
• Hạn chế: Công tác dự báo còn bất cập; một số chủ trương triển khai chậm hoặc thiếu đồng bộ; cơ chế đầu tư tài chính còn dàn trải; việc quản lý các dự án tin học hóa quy mô lớn gặp nhiều vướng mắc (tiêu biểu như hạn chế trong tổ chức thực hiện Đề án 112); công nghiệp phụ trợ CNTT phát triển chưa tương xứng.
• 5 bài học kinh nghiệm được luận án đúc kết:
  1. Nhận thức đúng vị trí, vai trò của công nghệ thông tin.
  2. Kiên quyết, kịp thời, tập trung và thống nhất trong hiện thực hóa chủ trương phát triển công nghệ thông tin.
  3. Hoàn thiện, đổi mới quản lý nhà nước về công nghệ thông tin.
  4. Chú trọng phát triển nguồn nhân lực công nghệ thông tin.
  5. Huy động sức mạnh của toàn bộ hệ thống đi đôi với tăng cường hợp tác quốc tế trong phát triển công nghệ thông tin.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án tự xác định các đóng góp khoa học chủ yếu:

• Về mặt khoa học lịch sử: Hệ thống hóa và khôi phục một cách chân thực, khách quan và toàn diện tiến trình ĐCSVN lãnh đạo phát triển CNTT từ năm 1986 đến năm 2010; làm sáng tỏ sự tiến triển trong tư duy lý luận của Đảng từ khái niệm "kỹ thuật tính toán", "điện tử - tin học" đến "công nghệ thông tin", từ quan điểm ứng dụng công cụ đơn thuần sang coi CNTT là lực lượng sản xuất mới và động lực then chốt của CNH, HĐH.
• Về mặt thực tiễn: Cung cấp nguồn tư liệu lịch sử có căn cứ khoa học vững chắc về sự chỉ đạo các đề án, chương trình quốc gia, các quyết sách mở cửa Internet và xây dựng hạ tầng viễn thông; phân tích rõ nguyên nhân thành công và những hạn chế trong tổ chức thực hiện.
• Về mặt giải pháp và chính sách: Đúc kết 5 bài học kinh nghiệm có giá trị thực tiễn phục vụ công tác hoạch định đường lối của Đảng và chính sách quản lý nhà nước về CNTT, an toàn thông tin và chuyển đổi số trong giai đoạn tiếp theo.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của công trình: Luận án tiếp cận chủ đề dưới góc độ chuyên ngành Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam, do đó tập trung chủ yếu vào chủ trương, đường lối, cơ chế chỉ đạo và tổ chức thực hiện chính trị - xã hội, không đi sâu vào các khía cạnh kỹ thuật công nghệ thuần túy, giải thuật hoặc kiến trúc phần cứng chuyên sâu. Về phạm vi thời gian, công trình dừng lại ở năm 2010 khi kết thúc nhiệm kỳ Đại hội X.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  1. Mở rộng nghiên cứu sự lãnh đạo của Đảng đối với phát triển CNTT và truyền thông giai đoạn sau năm 2010 đến nay, gắn với các nghị quyết mới về Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chuyển đổi số quốc gia và an ninh mạng.
  2. Đi sâu nghiên cứu so sánh lịch sử phát triển CNTT của Việt Nam với các quốc gia trong khu vực Đông Nam Á và châu Á dưới góc độ thể chế lãnh đạo và quản lý phát triển.

Giá trị tham khảo

• Đối tượng thụ hưởng:
  • Nghiên cứu sinh, học viên cao học, sinh viên chuyên ngành Lịch sử Đảng, Lịch sử Việt Nam, Khoa học Chính trị, Quản lý Khoa học và Công nghệ, Quản lý Thông tin.
  • Giảng viên đại học sử dụng làm tài liệu giảng dạy chuyên đề về lịch sử kinh tế - xã hội, lịch sử KHCN Việt Nam thời kỳ Đổi mới.
  • Cán bộ lãnh đạo, chuyên viên làm công tác tham mưu chính sách, quản lý nhà nước tại các cơ quan Đảng, Bộ Thông tin và Truyền thông, các sở ban ngành địa phương.
• Nội dung đáng tham khảo:
  • Hệ thống hóa các văn bản chỉ đạo của Bộ Chính trị, Ban Bí thư về CNTT từ trước năm 1986 đến năm 2010.
  • Quy trình ra quyết định lịch sử đối với việc kết nối Internet tại Việt Nam năm 1997.
  • Phân tích nguyên nhân thành công và bài học hạn chế trong triển khai các chương trình tin học hóa quốc gia (Đề án 112, Đề án 47, Đề án 06).

Câu hỏi thường gặp

1. Thuật ngữ "Công nghệ thông tin" được Đảng và Nhà nước Việt Nam chính thức sử dụng từ thời điểm nào? Thuật ngữ này được cố vấn Phạm Văn Đồng dùng trong bài phát biểu ngành bưu điện năm 1987, xuất hiện trong Chỉ thị 95/CT năm 1991 của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng, được Chính phủ định nghĩa chính thức tại Nghị quyết 49/CP ngày 04/08/1993, và được Ban Chấp hành Trung ương Đảng chính thức sử dụng thống nhất trong văn kiện Đảng tại Nghị quyết số 07-NQ/HNTW ngày 30/07/1994 (Hội nghị Trung ương 7 khóa VII).

2. Phương châm chỉ đạo của Đảng khi quyết định cho Việt Nam chính thức hòa mạng Internet năm 1997 là gì? Phương châm chỉ đạo xuyên suốt được nêu tại Thông báo 44-TB/TW, Chỉ thị 14-CT/TW và Công văn 1417-CV/VPTW năm 1997 là: "Mở ra đến đâu bảo vệ chắc đến đó, quản lý chắc được đến đâu thì cấp phép đến đó", không mở rộng ồ ạt, chuẩn bị chu đáo về kỹ thuật, nhân lực và cơ chế kiểm soát, bảo đảm an toàn và giữ gìn bí mật quốc gia.

3. Trước năm 1986, Việt Nam đã có những bước đi ban đầu nào trong việc chế tạo và ứng dụng máy tính điện tử? Từ năm 1962, Đảng đã cử người đi học máy tính tại Liên Xô; thành lập Phòng Toán học tính toán (1968), Cục Máy tính điện tử (1976), Viện Khoa học Tính toán và Điều khiển (1976). Trong giai đoạn 1977 - 1984, các nhà khoa học trong nước đã chế tạo thành công các máy vi tính FT-1977, FT85, VT81, VT82; đồng thời nhập khẩu 20 máy IBM PC 16-bit vào năm 1981 và thành lập Tổng cục Điện tử và Kỹ thuật tin học vào năm 1983.

4. Luận án đúc kết bao nhiêu bài học kinh nghiệm về sự lãnh đạo của Đảng đối với phát triển CNTT? Luận án đúc kết 5 bài học kinh nghiệm chủ yếu: (1) Nhận thức đúng vị trí, vai trò của CNTT; (2) Kiên quyết, kịp thời, tập trung và thống nhất trong hiện thực hóa chủ trương; (3) Hoàn thiện, đổi mới quản lý nhà nước về CNTT; (4) Chú trọng phát triển nguồn nhân lực CNTT; (5) Huy động sức mạnh của toàn bộ hệ thống đi đôi với tăng cường hợp tác quốc tế.

5. Văn kiện nào của Bộ Chính trị được xem là dấu mốc định hướng toàn diện cho CNTT trong thập niên 2000 - 2010? Chỉ thị số 58-CT/TW ngày 17/10/2000 của Bộ Chính trị khóa VIII về "Đẩy mạnh ứng dụng và phát triển công nghệ thông tin phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa" là văn kiện định hướng toàn diện nhất, xác định CNTT là một trong những động lực quan trọng nhất của sự phát triển và là phương thức phát triển rút ngắn của Việt Nam.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Đỗ Hoàng Ánh là công trình nghiên cứu lịch sử chuyên sâu, phản ánh trung thực và có hệ thống quá trình ĐCSVN nhận thức, hoạch định đường lối và chỉ đạo phát triển CNTT giai đoạn 1986 - 2010. Bằng nguồn tư liệu văn kiện phong phú kết hợp với phương pháp nghiên cứu lịch sử và logic, tác giả đã làm rõ các mốc chuyển biến tư duy then chốt, từ việc tiếp cận máy tính điện tử ban đầu đến chủ trương CNH "không tuần tự", mở cửa Internet và xây dựng công nghiệp CNTT. Các đánh giá khách quan về thành tựu, hạn chế và 5 bài học kinh nghiệm được đúc kết trong luận án mang giá trị khoa học lịch sử và cung cấp luận cứ thực tiễn cho công tác quản lý, phát triển công nghệ thông tin của đất nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu Chương 2: Chủ trương và sự chỉ đạo của Đảng đối với phát triển công nghệ thông tin giai đoạn 1986 - 1999 Chương 3: Sự lãnh đạo của Đảng đối với công nghệ thông tin giai đoạn 2000 – 2010 Chương 4: Nhận xét và kinh nghiệm 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2010 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CNTT hiện đại là thành tựu văn minh có sức hút mạnh mẽ không chỉ đối với các nhà khoa học mà thậm chí cả những các chính trị gia, những nhà lãnh đạo, quản lý trên toàn thế giới. Số lượng, quy mô, mức độ và tần suất các công trình nghiên cứu về CNTT trên thế giới cũng như ở Việt Nam đã phần nào nói lên điều đó. Do nội dung và kết quả nghiên cứu đi trước về CNTT nằm trong một phổ rất rộng nên luận án giới hạn phạm vi tổng quan tình hình nghiên cứu ở một số công trình tiêu biểu hay những xu hướng chính có liên quan, có đề cập trực tiếp hoặc gián tiếp đến lãnh đạo phát triển CNTT của ĐCSVN từ năm 1986 đến năm 2010. Tổng quan các công trình nghiên cứu tiêu biểu 1.

Các công trình nghiên cứu liên quan đến phát triển công nghệ thông tin và công nghệ thông tin Việt Nam Bài nghiên cứu Xu hướng của nhiều bài nghiên cứu tập trung vào một số khía cạnh cơ bản của CNTT như: Vai trò, tác động và những cơ hội mà CNTT đem lại; Các vấn đề quốc phòng – an ninh trong kỷ nguyên thông tin như an toàn thông tin, chiến tranh mạng, bảo vệ chủ quyền trên không gian số, tội phạm công nghệ cao…; Ứng dụng và phát triển CNTT trong các lĩnh vực của đời sống chính trị - kinh tế - văn hóa – xã hội; Tổng kết kinh nghiệm phát triển CNTT ở cấp độ quốc gia, địa phương hay cấp độ bộ ngành. Bên cạnh đó, còn có một số bài nghiên cứu đề cập hoặc khái quát một số vấn đề CNTT Việt Nam. Những công trình tiêu biểu có thể kể đến dưới đây: Từ năm 1995 tác giả Văn Thông đã chỉ ra mối liên hệ giữa CNTT đối với sự phát triển văn minh trong bài viết “Công nghệ thông tin trong nền văn minh quốc gia” [204]. Khi Việt Nam bắt đầu chính thức kết nối Internet (1997), Trương Gia Bình và Khúc Trung Kiên đã có bài “Công nghệ thông tin trước ngưỡng cửa của thế kỷ 21” [7].

Bài viết của hai tác giả này đã phân tích vai trò và xu thế khách quan của CNTT, đồng thời nhấn mạnh cơ hội phát triển, ảnh hưởng to lớn và sâu sắc mà CNTT đem lại: CNTT làm thay đổi nhiều quan niệm, thâm nhập vào cuộc sống của từng gia đình, góp thêm yếu tố mới có vị trí then chốt đối với sự phát triển kinh tế.2010 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2010 Nguyễn Thị Lan Hương trong công trình “Tác động của cuộc cách mạng trong CNTT đến lực lượng sản xuất - nhìn từ góc độ triết học” [121] đã khẳng định tri thức khoa học trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, luận giải thực chất của cuộc cách mạng trong CNTT, trên cơ sở đó, phân tích tác động của CNTT đến lực lượng sản xuất trong nền kinh tế hiện đại.