Lãnh Đạo Phát Triển Công Nghệ Thông Tin Từ Năm 1986 Đến Năm 2010

Luận án tiến sĩ kỹ thuật phân tích đảng cộng sản việt nam lãnh đạo phát triển công nghệ thông tin từ năm 1986 đến năm 2010, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng

• Tác giả: Đỗ Hoàng Ánh
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Kim Định
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lịch sử
• Đề tài: Lãnh Đạo Phát Triển Công Nghệ Thông Tin Tại Việt Nam (1986-2010)
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Lãnh Đạo Phát Triển CNTT Việt Nam 1986 2010

Giai đoạn 1986-2010 đánh dấu bước chuyển mình quan trọng của công nghệ thông tin Việt Nam. Từ một lĩnh vực còn sơ khai, CNTT đã dần khẳng định vai trò cốt lõi trong sự phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Nghiên cứu về lịch sử phát triển công nghệ thông tin Việt Nam trong giai đoạn này không chỉ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về quá trình đổi mới tư duy, hoạch định chính sách của Đảng và Nhà nước, mà còn là cơ sở để đánh giá những thành tựu, hạn chế và rút ra bài học kinh nghiệm quý báu cho giai đoạn phát triển tiếp theo. Đảng Cộng sản Việt Nam đã có vai trò quan trọng trong việc lãnh đạo phát triển CNTT.

1.1. Bối Cảnh Kinh Tế Xã Hội Thúc Đẩy Phát Triển CNTT

Sự nghiệp đổi mới đất nước từ năm 1986 đã tạo ra những tiền đề quan trọng cho phát triển CNTT. Nền kinh tế chuyển từ kế hoạch hóa tập trung sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, mở cửa hội nhập quốc tế, thu hút đầu tư nước ngoài... Tất cả những yếu tố này đã tạo ra nhu cầu bức thiết về ứng dụng CNTT để nâng cao năng suất, hiệu quả sản xuất kinh doanh, quản lý nhà nước và cải thiện đời sống nhân dân. Sự thay đổi về chính sách phát triển CNTT Việt Nam là điều tất yếu để hội nhập.

1.2. Vai Trò Của Cách Mạng Khoa Học Công Nghệ Đối Với CNTT

Cuộc cách mạng khoa học công nghệ trên thế giới, đặc biệt là sự phát triển vượt bậc của viễn thông Việt Nam và công nghệ máy tính, đã tác động mạnh mẽ đến sự phát triển CNTT ở Việt Nam. Việc tiếp cận với các công nghệ mới, tiên tiến đã giúp Việt Nam rút ngắn khoảng cách với các nước phát triển trong khu vực và trên thế giới. Sự xuất hiện của Internet Việt Nam đã mang đến những cơ hội mới.

1.3. Sự Quan Tâm Của Đảng Và Nhà Nước Đến Phát Triển CNTT

Đảng Cộng sản Việt Nam đã sớm nhận thức được tầm quan trọng của CNTT trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Các nghị quyết, chỉ thị của Đảng về phát triển CNTT đã thể hiện sự quan tâm sâu sắc và định hướng chiến lược cho sự phát triển của lĩnh vực này. Vai trò của nhà nước trong phát triển CNTT là không thể phủ nhận.

II. Thách Thức và Vấn Đề Trong Lãnh Đạo CNTT Việt Nam

Mặc dù đạt được những thành tựu đáng kể, quá trình lãnh đạo phát triển CNTT ở Việt Nam giai đoạn 1986-2010 cũng đối mặt với không ít thách thức và vấn đề. Từ hạn chế về nguồn lực, cơ sở hạ tầng, đến những bất cập trong cơ chế chính sách, thể chế quản lý... Những vấn đề này đòi hỏi sự nỗ lực không ngừng của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội để khắc phục và vượt qua. Thách thức phát triển CNTT Việt Nam là rất lớn.

2.1. Hạn Chế Về Nguồn Lực Đầu Tư Cho Phát Triển CNTT

Trong giai đoạn đầu, nguồn lực đầu tư cho phát triển CNTT còn hạn chế, chưa đáp ứng được yêu cầu thực tế. Điều này ảnh hưởng đến việc xây dựng cơ sở hạ tầng, đào tạo nguồn nhân lực và triển khai các ứng dụng CNTT trong các ngành, lĩnh vực kinh tế - xã hội. Cần có chính sách thu hút doanh nghiệp CNTT Việt Nam.

2.2. Cơ Sở Hạ Tầng CNTT Còn Yếu Kém và Thiếu Đồng Bộ

Cơ sở hạ tầng CNTT, đặc biệt là hạ tầng viễn thông, còn yếu kém và thiếu đồng bộ, gây khó khăn cho việc triển khai các ứng dụng CNTT rộng rãi. Tốc độ truy cập internet còn chậm, giá cước còn cao so với thu nhập của người dân. Cần đầu tư vào khu công nghệ cao Việt Nam.

2.3. Nguồn Nhân Lực CNTT Vừa Thiếu Vừa Yếu

Nguồn nhân lực CNTT vừa thiếu về số lượng, vừa yếu về chất lượng, chưa đáp ứng được yêu cầu của thị trường lao động. Đội ngũ cán bộ quản lý nhà nước về CNTT còn thiếu kinh nghiệm và kiến thức chuyên môn sâu. Cần chú trọng phát triển nguồn nhân lực CNTT.

III. Phương Pháp và Giải Pháp Lãnh Đạo Phát Triển CNTT Hiệu Quả

Để vượt qua những thách thức và thúc đẩy phát triển CNTT một cách hiệu quả, Đảng và Nhà nước đã đề ra nhiều phương pháp, giải pháp đồng bộ. Từ việc đổi mới tư duy, hoàn thiện cơ chế chính sách, đến việc tăng cường đầu tư, phát triển nguồn nhân lực, đẩy mạnh hợp tác quốc tế... Tất cả nhằm tạo ra môi trường thuận lợi cho sự phát triển của CNTT. Ứng dụng CNTT trong các ngành kinh tế là rất quan trọng.

3.1. Đổi Mới Tư Duy Về Vai Trò Vị Trí Của CNTT

Đổi mới tư duy về vai trò, vị trí của CNTT trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, coi CNTT là động lực quan trọng để phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Thay đổi quan điểm về công nghệ thông tin Việt Nam trước đổi mới và công nghệ thông tin Việt Nam sau đổi mới.

3.2. Hoàn Thiện Cơ Chế Chính Sách Thể Chế Quản Lý Về CNTT

Hoàn thiện cơ chế, chính sách, thể chế quản lý về CNTT, tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho sự phát triển của CNTT. Xây dựng các quy định về an toàn thông tin, bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trong lĩnh vực CNTT.

3.3. Tăng Cường Đầu Tư Phát Triển Cơ Sở Hạ Tầng CNTT

Tăng cường đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng CNTT, đặc biệt là hạ tầng viễn thông, internet băng thông rộng. Khuyến khích các thành phần kinh tế tham gia đầu tư vào lĩnh vực CNTT. Thúc đẩy hội nhập quốc tế về CNTT.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Của Lãnh Đạo CNTT 1986 2010

Sự lãnh đạo phát triển CNTT của Đảng và Nhà nước đã mang lại những kết quả đáng khích lệ. CNTT đã được ứng dụng rộng rãi trong các ngành, lĩnh vực kinh tế - xã hội, góp phần nâng cao năng suất, hiệu quả và sức cạnh tranh của nền kinh tế. Việt Nam đã có những bước tiến đáng kể trong lĩnh vực công nghiệp phần mềm Việt Nam, phần mềm Việt Nam và kinh tế số Việt Nam.

4.1. Ứng Dụng CNTT Trong Quản Lý Nhà Nước

Ứng dụng CNTT trong quản lý nhà nước, nâng cao hiệu quả hoạt động của bộ máy hành chính. Triển khai chính phủ điện tử, cung cấp dịch vụ công trực tuyến cho người dân và doanh nghiệp.

4.2. Ứng Dụng CNTT Trong Giáo Dục Và Đào Tạo

Ứng dụng CNTT trong giáo dục và đào tạo, nâng cao chất lượng dạy và học. Phát triển các chương trình đào tạo CNTT đáp ứng nhu cầu của thị trường lao động. Tăng cường đào tạo CNTT Việt Nam tại các trường đại học CNTT Việt Nam.

4.3. Phát Triển Công Nghiệp CNTT Và Dịch Vụ CNTT

Phát triển công nghiệp CNTT và dịch vụ CNTT, tạo ra nhiều việc làm mới và đóng góp vào tăng trưởng kinh tế. Khuyến khích các doanh nghiệp CNTT Việt Nam vươn ra thị trường quốc tế.

V. Bài Học Kinh Nghiệm Lãnh Đạo Phát Triển CNTT

Từ thực tiễn lãnh đạo phát triển CNTT giai đoạn 1986-2010, có thể rút ra một số bài học kinh nghiệm quý báu. Đó là sự cần thiết phải có tư duy chiến lược, tầm nhìn xa, sự quyết đoán trong chỉ đạo, điều hành, sự năng động sáng tạo trong triển khai thực hiện... Những bài học này có ý nghĩa quan trọng cho sự phát triển CNTT trong giai đoạn mới. Đóng góp của lãnh đạo CNTT Việt Nam là rất lớn.

5.1. Nhận Thức Đúng Đắn Về Vai Trò Của CNTT

Nhận thức đúng đắn và đầy đủ về vai trò, vị trí của CNTT trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, coi CNTT là động lực quan trọng để phát triển kinh tế - xã hội, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

5.2. Xây Dựng Chiến Lược Phát Triển CNTT Dài Hạn

Xây dựng chiến lược phát triển CNTT dài hạn, có tầm nhìn xa, phù hợp với điều kiện thực tế của đất nước và xu hướng phát triển của thế giới.

5.3. Đảm Bảo Sự Lãnh Đạo Tập Trung Thống Nhất

Đảm bảo sự lãnh đạo tập trung, thống nhất của Đảng, Nhà nước đối với sự phát triển CNTT, tránh tình trạng chồng chéo, phân tán, thiếu hiệu quả. Quan tâm đến các sự kiện CNTT Việt Nam.

VI. Tương Lai và Định Hướng Phát Triển CNTT Việt Nam

Trong bối cảnh cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, phát triển CNTT càng trở nên quan trọng hơn bao giờ hết. Việt Nam cần tiếp tục đổi mới tư duy, nâng cao năng lực cạnh tranh, chủ động tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu trong lĩnh vực CNTT. Công nghệ 4.0 Việt Nam mở ra nhiều cơ hội.

6.1. Ưu Tiên Phát Triển Các Công Nghệ Mới Tiên Tiến

Ưu tiên phát triển các công nghệ mới, tiên tiến như trí tuệ nhân tạo, internet vạn vật, dữ liệu lớn, điện toán đám mây... Tạo điều kiện cho các doanh nghiệp CNTT Việt Nam tiếp cận và làm chủ các công nghệ này.

6.2. Đẩy Mạnh Chuyển Đổi Số Trong Các Ngành Lĩnh Vực

Đẩy mạnh chuyển đổi số trong các ngành, lĩnh vực kinh tế - xã hội, nâng cao năng suất, hiệu quả và sức cạnh tranh. Phát triển chính phủ số, kinh tế số, xã hội số. Thúc đẩy chuyển đổi số Việt Nam.

6.3. Tăng Cường Hợp Tác Quốc Tế Về CNTT

Tăng cường hợp tác quốc tế về CNTT, tranh thủ nguồn lực, kinh nghiệm và công nghệ tiên tiến của các nước phát triển. Tham gia vào các diễn đàn, tổ chức quốc tế về CNTT.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu Chương 2: Chủ trương và sự chỉ đạo của Đảng đối với phát triển công nghệ thông tin giai đoạn 1986 - 1999 Chương 3: Sự lãnh đạo của Đảng đối với công nghệ thông tin giai đoạn 2000 – 2010 Chương 4: Nhận xét và kinh nghiệm 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2010 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CNTT hiện đại là thành tựu văn minh có sức hút mạnh mẽ không chỉ đối với các nhà khoa học mà thậm chí cả những các chính trị gia, những nhà lãnh đạo, quản lý trên toàn thế giới. Số lượng, quy mô, mức độ và tần suất các công trình nghiên cứu về CNTT trên thế giới cũng như ở Việt Nam đã phần nào nói lên điều đó. Do nội dung và kết quả nghiên cứu đi trước về CNTT nằm trong một phổ rất rộng nên luận án giới hạn phạm vi tổng quan tình hình nghiên cứu ở một số công trình tiêu biểu hay những xu hướng chính có liên quan, có đề cập trực tiếp hoặc gián tiếp đến lãnh đạo phát triển CNTT của ĐCSVN từ năm 1986 đến năm 2010. Tổng quan các công trình nghiên cứu tiêu biểu 1.

Các công trình nghiên cứu liên quan đến phát triển công nghệ thông tin và công nghệ thông tin Việt Nam Bài nghiên cứu Xu hướng của nhiều bài nghiên cứu tập trung vào một số khía cạnh cơ bản của CNTT như: Vai trò, tác động và những cơ hội mà CNTT đem lại; Các vấn đề quốc phòng – an ninh trong kỷ nguyên thông tin như an toàn thông tin, chiến tranh mạng, bảo vệ chủ quyền trên không gian số, tội phạm công nghệ cao…; Ứng dụng và phát triển CNTT trong các lĩnh vực của đời sống chính trị - kinh tế - văn hóa – xã hội; Tổng kết kinh nghiệm phát triển CNTT ở cấp độ quốc gia, địa phương hay cấp độ bộ ngành. Bên cạnh đó, còn có một số bài nghiên cứu đề cập hoặc khái quát một số vấn đề CNTT Việt Nam. Những công trình tiêu biểu có thể kể đến dưới đây: Từ năm 1995 tác giả Văn Thông đã chỉ ra mối liên hệ giữa CNTT đối với sự phát triển văn minh trong bài viết “Công nghệ thông tin trong nền văn minh quốc gia” [204]. Khi Việt Nam bắt đầu chính thức kết nối Internet (1997), Trương Gia Bình và Khúc Trung Kiên đã có bài “Công nghệ thông tin trước ngưỡng cửa của thế kỷ 21” [7].

Bài viết của hai tác giả này đã phân tích vai trò và xu thế khách quan của CNTT, đồng thời nhấn mạnh cơ hội phát triển, ảnh hưởng to lớn và sâu sắc mà CNTT đem lại: CNTT làm thay đổi nhiều quan niệm, thâm nhập vào cuộc sống của từng gia đình, góp thêm yếu tố mới có vị trí then chốt đối với sự phát triển kinh tế.2010 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2010 Nguyễn Thị Lan Hương trong công trình “Tác động của cuộc cách mạng trong CNTT đến lực lượng sản xuất - nhìn từ góc độ triết học” [121] đã khẳng định tri thức khoa học trở thành lực lượng sản xuất trực tiếp, luận giải thực chất của cuộc cách mạng trong CNTT, trên cơ sở đó, phân tích tác động của CNTT đến lực lượng sản xuất trong nền kinh tế hiện đại. Bên cạnh việc thừa nhận tác động mọi mặt của cách mạng CNTT đến đời sống xã hội, tác giả đặc biệt đi sâu xem xét vai trò của CNTT đối với sự phát triển kinh tế trên 3 điểm cốt lõi: 1- CNTT là nhân tố quan trọng tạo dựng kinh tế tri thức; 2- CNTT phát huy vai trò ngày càng cao của tri thức, đang từng bước trở thành nguồn gốc, động lực thúc đẩy sự phát triển kinh tế; 3- CNTT là cơ sở cho quá trình hội nhập và toàn cầu hóa kinh tế. Ngoài ra, vai trò của CNTT đối với sản xuất vật chất còn được tác giả bàn luận qua tác động của công nghệ này đến sự biến đổi các yếu tố của lực lượng sản xuất như phân công lao động sản xuất, cơ cấu lao động, nội dung và tính chất lao động… Vũ Đình Cự khẳng định CNTT là một trong những cốt lõi của lực lượng sản xuất mới, góp phần to lớn vào quá trình đẩy mạnh CNH, HĐH gắn với phát triển kinh tế tri thức trong bài “Đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá gắn với phát triển kinh tế tri thức” đăng trên Tạp chí Cộng sản [29]. Tác giả cho rằng CNTT giữ vai trò dẫn đầu trong các công nghệ cao, là một bộ phận cốt lõi của lực lượng sản xuất mới trong quá trình hình thành và phát triển nền kinh tế tri thức từ nửa sau của thế kỷ XX.

Từ đó, tác giả khuyến nghị cần tích cực xây dựng kết cấu hạ tầng thông tin, ứng dụng và phát triển ngành công nghệ cao dẫn đầu này. Trần Văn Sỹ từ việc luận giải về bản chất của CNTT đã nhấn mạnh vai trò đặc biệt quan trọng của lĩnh vực này, nêu bật yêu cầu thống nhất nhận thức về CNTT và tiềm năng CNTT [188]. Tác giả khẳng định CNTT có nhiều khác biệt với các công nghệ khác là do “bản chất CNTT ánh xạ bản chất của thế giới” [188, tr. 4]; nhờ vào đó, con người có thể tạo ra được trí tuệ nhân tạo, mô phỏng và dự đoán thế giới, xây dựng nền tảng phát triển mới.

Tác giả cho rằng “vai trò của CNTT cần được đánh giá đúng để có thể không chỉ trở thành động lực thúc đẩy mà còn trở thành đầu kéo cả nền kinh tế” [188, tr. Từ đó, tác giả kết luận: “CNTT thực sự là một phương thức mới, hiện đại và hiệu quả nhất cho tư duy và tổ chức hành động 10 (LUAN.2010 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2010 trên tất cả mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế xã hội và an ninh quốc phòng của đất nước, là lực lượng sản xuất mới tiên tiến của thời đại, làm động lực hàng đầu thúc đẩy đất nước hội nhập thành công, phát triển nhanh chóng và bền vững” [188, tr. Những năm gần đây, chiến tranh công nghệ cao, chiến tranh trên không gian số và vấn đề ATTT, an ninh mạng, tội phạm công nghệ cao ngày càng được quan tâm nghiên cứu. Đỗ Xuân Thiện và Ira Winkler đã đi sâu vào đặc điểm, tính chất chiến tranh mạng trong thời đại cách mạng KHCN phát triển vũ bão [126, 203].

Ngô Tứ Thành có công trình bàn về “Mô hình chiến tranh trong thế kỷ XXI”, trong đó chỉ ra những điểm mới của chiến tranh thời đại công nghệ cao so với chiến tranh truyền thống, đặc biệt với sự ra đời và phát triển của mạng Internet quân sự, tác động máy tính lượng tử.; qua đó, tác giả đưa ra những khuyến nghị với Đảng và Nhà nước đầu tư thẳng vào KHCN quân sự hiện đại để Tổ quốc không bị bất ngờ trong cuộc chiến tranh công nghệ cao [197]. Tác giả Nguyễn Ngọc Dương chỉ ra những thay đổi trong cách tiến hành hoạt động quân sự và phương thức tiến hành chiến tranh trong thời đại CNTT và nhu cầu xây dựng nền KHCN quốc phòng tương xứng [41]. Các tác giả nói trên đã luận giải về sự biến đổi bối cảnh, nội dung, phương thức tiến hành, cốt lõi công nghệ trong hình thức chiến tranh thời đại cách mạng thông tin cũng như làm rõ yêu cầu hiện đại hóa quốc phòng. Một số tác giả như Thủy Nguyên [161], Nguyễn Thùy Mai [143], Hoàng Quân [174], Hà Trần [213], Chu Văn Vệ [232], Trần Văn Hoà [107], Hồ Thế Hòe [109]… lại tập trung phân tích các khía cạnh khác nhau của an ninh – an toàn thông tin như mức độ nhận thức, các nguy cơ mới, hoạt động quản lý nhà nước về vấn đề này cũng như đưa ra các giải pháp, biện pháp.

Ứng dụng CNTT trong CCHC công, xây dựng chính phủ điện tử hướng tới nâng cao mức độ hài lòng của người dân là một trong những chủ đề được các nhà nghiên cứu chú trọng. Bài viết của nhiều tác giả tập trung giải quyết mối quan hệ giữa tiến bộ công nghệ với sự phát triển của nền hành chính trên cả phương diện lý luận cũng như thông qua các mô hình thực tiễn ở nhiều khu vực khác nhau, nổi bật là nghiên cứu của Đinh Văn Hòa [105] và Lê Văn Điệu [84]. Cả hai công trình đều khẳng định khả năng tạo ra sự thay đổi tích cực của CNTT đối với việc hiện đại hóa 11 (LUAN.2010 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.2010 nền hành chính [105, tr. Đáng chú ý là, tác giả Đinh Duy Hòa đã tiếp cận CNTT không chỉ với tư cách công cụ phục vụ CCHC mà còn là một yếu tố độc lập có tác động ngược lại với nền hành chính trên các phương diện như cách thức, quy trình, tổ chức và nhân sự; từ đó, tác giả đưa ra một số đề xuất về xây dựng chính phủ điện tử ở Việt Nam.

Mối liên hệ giữa phát triển CNTT với phát triển kinh tế cũng là vấn đề được tập trung nghiên cứu với những chủ đề nổi bật như về: kinh tế tri thức, thương mại điện tử, tiến trình đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước. Tác giả Bạch Hưng Khang làm rõ mối quan hệ và đường hướng đẩy mạnh phát triển CNTT trong quá trình CNH, HĐH, xây dựng kinh tế tri thức [128]. Một số nhà nghiên cứu khác tập trung vào khía cạnh tạo động lực phát triển của CNTT trong nền kinh tế mới [206]. Trên cơ sở phân tích kinh nghiệm của một quốc gia có nền kinh tế phát triển, Vũ Quang Phiệt phân tích vấn đề đón đầu phát triển kinh tế tri thức bằng CNTT qua trường hợp kinh tế Mỹ [170].

Công nghiệp CNTT cũng bước đầu được một số bài viết đề cập: phát triển công nghiệp CNTT trong tiến trình hội nhập [94], hợp tác phát triển công nghiệp phần mềm và nội dung số [35], ngành công nghiệp không khói “giải trí trực tuyến” [162], vấn đề chính sách và một số đề xuất về công nghiệp máy tính [181], phát triển xuất khẩu các sản phẩm điện tử - CNTT [85], sự khởi sắc bước đầu của công nghiệp CNTT Việt Nam [88]. Giáo dục - đào tạo là một trong những lĩnh vực có nhiều thay đổi dưới tác động của cuộc cách mạng thông tin hiện đại.