CHƯƠNG 1. CƠ SỞ L LUẬN VÀ TH C TIỄN 1. Khái ni về kiể tra Theo từ điển Bách khoa toàn thƣ Việt Nam, “kiểm tra là hoạt động đo, xem xét, thử nghiệm hoặc định cỡ một hay nhiều đặc tính của sản phẩm và so sánh kết quả với yêu cầu quy định nhằm xác định sự phù hợp của mỗi đặc tính” [16]. Một số tác giả cho rằng: Kiểm tra là xem xét tình hình thực tế để đánh giá, nhận xét” [24] hoặc “Kiểm tra là sự theo dõi, tác động của ngƣời kiểm tra đối với ngƣời học nhằm thu đƣợc những thông tin cần thiết để đánh giá” [28].
Ngoài ra, thuật ngữ kiểm tra đƣợc định nghĩa:“là bộ phận hợp thành của quá trình HĐ dạy - học nhằm nắm đƣợc thông tin về trạng thái và kết quả học tập của HS, về những nguyên nhân cơ bản của thực trạng đó để tìm ra những biện pháp khắc phục những lỗ hổng, đồng thời củng cố và tiếp tục nâng cao hiệu quả của HĐ dạy - học” [27]. Nhƣ vậy, có thể hiểu kiểm tra là việc xem xét, thu thập thông tin và gắn với hoạt động đo lƣờng để đƣa ra các kết quả, so sánh, đối chiếu với yêu cầu, mục tiêu hay chuẩn đã đề ra, với mục đích. Từ đó, sẽ xác định xem cái gì đã đạt đƣợc, cái gì chƣa đạt đƣợc, những nguyên nhân, các yếu tố ảnh hƣởng/chi phối… 1. Đánh giá tr n ớp học.
Đánh giá kết quả học tập của học sinh 1. Khái niệm về đánh giá. “Đánh giá là quá trình hình thành những nhận định, phán đoán về kết quả của công việc, dựa vào sự phân tích những thông tin thu đƣợc, đối chiếu với những mục tiêu, tiêu chuẩn đề ra, nhằm đề xuất những quyết định thích hợp để cải thiện thực trạng, điều chỉnh nâng cao chất lƣợng về hiệu quả công việc” [10]. Theo Jean-Marie De Ketele: Đánh giá có nghĩa là “thu thập số liệu, sản phẩm, báo cáo có giá trị và đáng tin cậy, xem xét mức độ phù hợp giữa tập hợp thông tin này và một tập hợp tiêu chí phù hợp với các mục tiêu định ra ban đầu hay đã đƣợc điều chỉnh trong quá trình thu thập thông tin nhằm đƣa ra một quyết định” [31].Beeby: “Đánh giá là sự thu thập và lý giải một cách có hệ thống 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com những bằng chứng dẫn tới sự phán xét về giá trị theo quan điểm hành động” [31].
Airasian cho rằng: Đánh giá là quá trình thu thập, tổng hợp, diễn giải thông tin hỗ trợ cho việc ra quyết định. Thuật ngữ “assessment” trong tiếng Anh có thể bao gồm cả đánh giá định tính nhƣ: quan sát, kiểm tra, đo lƣờng và đánh giá mang tính định lƣợng nhƣ đánh giá bằng điểm số [36]. Quan điểm về đánh giá trong giáo dục Kevin Laws nhận định: “Đánh giá là tiến trình thu thập và phân tích bằng chứng từ đó đến kết luận về một vấn đề, một phẩm chất, giá trị, ý nghĩa hoặc chất lƣợng của một chƣơng trình, một sản phẩm, một ngƣời, một chính sách hay một kế hoạch nào đó” [2]. “Đánh giá là khâu quan trọng, chủ yếu để xác định năng lực nhận thức của ngƣời học, điều chỉnh quá trình dạy và học; là động lực để đổi mới phƣơng pháp dạy học, góp phần cải thiện, nâng cao chất lƣợng đào tạo con ngƣời theo mục tiêu giáo dục” [7].
Ralph Tyler cho rằng: “Quá trình đánh giá chủ yếu là quá trình xác định mức độ thực hiện đƣợc của các mục tiêu trong các chƣơng trình dạy học” [21]. Theo [34] “Đánh giá trong GD xuất hiện khi bất cứ một ngƣời nào dƣới hình thức tƣơng tác nào đó, trực tiếp hay gián tiếp với một ngƣời khác, thu nhận hay diễn giải một cách có ý thức thông tin về kiến thức và sự hiểu biết, hay khả năng và thái độ của ngƣời kia”. Đánh giá trong GD xuất hiện khi có một ngƣời tƣơng tác trực tiếp hay gián tiếp với ngƣời khác nhằm mục đích thu thập và lí giải thông tin về kiến thức, hiểu biết, kỹ năng và thái độ của ngƣời đó [3]. Xét từ bình diện chức năng, mục đích cũng nhƣ đối tƣợng: “Đánh giá trong GD là quá trình thu thập và lí giải kịp thời, có hệ thống các thông tin về hiện trạng, khả năng hay nguyên nhân về chất lƣợng và hiệu quả GD, căn cứ vào mục tiêu GD, làm cơ sở cho việc điều chỉnh, bổ sung, hoàn thiện những chủ trƣơng, biện pháp và hành động GD tiếp theo” [2].
Theo Nitko & Brookhart: “Đánh giá trong GD là một khái niệm rộng, nó đƣợc định nghĩa nhƣ là một quá trình thu thập thông tin và sử dụng các thông tin 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com này để ra quyết định về HS, về chƣơng trình, về nhà trƣờng và đƣa ra các chính sách GD” [35]. Xavier Roegiers nhận định: đánh giá là quá trình có chủ đích, có hệ thống, dựa trên tiêu chí tƣờng minh và hƣớng về việc ra quyết định. Đánh giá trong GD bao gồm các loại thông tin định tính, thông tin định lƣợng thu thập trong quá trình giảng dạy nhằm đƣa ra những phán xét, nhận định, quyết định. Các thông tin này đƣợc HS sử dụng để cải tiến vào việc học tiếp theo của mình, đồng thời cũng giúp GV hiểu học trò mạnh điểm gì, yếu điểm gì thiết lập kế hoạch giảng dạy và tạo ra một môi trƣờng học tập tốt hơn [31].
Nhƣ vậy, từ các định nghĩa trên, ta nhận thấy đánh giá trong GD là quá trình thu thập, tổng hợp, diễn giải thông tin về đối tƣợng cần đánh giá và căn cứ vào các thông tin này để đƣa ra các kết luận về năng lực và phẩm chất của HS. Đồng thời, sử dụng những thông tin đó để ra quyết định về HS cũng nhƣ điều chỉnh cách dạy - học trong tƣơng lai. Mục đích của đánh giá trong quá trình dạy học Kiểm tra đánh giá là khâu cuối cùng của quá trình DH với mục đích chung là cung cấp thông tin để ra các quyết định về DH và GD. Có ba cấp độ đối tƣợng sử dụng các thông tin này: - Cấp độ trực tiếp dạy và học: Đối tƣợng sử dụng trực tiếp các thông tin này là GV, HS và phụ huynh HS.
Từ kết quả đó họ sẽ xác định đƣợc việc dạy và học có đạt đƣợc các kết quả nhƣ mong đợi hay không? Những lỗ hổng và thiếu sót của bản thân là gì? Đối với phụ huynh HS, từ kết quả đánh giá giúp họ biết rõ hơn việc học tập của con em mình để có mối liên hệ giữa nhà trƣờng và gia đình chặt chẽ hơn. Do đó, thông tin không chỉ đƣợc cung cấp ở cuối bài học mà phải đƣợc cung cấp liên tục trong suốt quá trình dạy và học. - Cấp độ hỗ trợ HĐ dạy và học: Đối tƣợng sử dụng thông tin này là ngƣời quản lí việc dạy và học. Dựa trên thông tin về chất lƣợng chƣơng trình, đội ngũ GV… sẽ đƣa ra các biện pháp hỗ trợ, cải tiến nâng cao chất lƣợng.
- Cấp độ ra chính sách: Từ những khó khăn, thuận lợi cũng nhƣ kết quả cả của quá trình các cấp quản lý bên trên nhƣ phòng, Sở, Bộ Giáo dục và Đào tạo… sẽ tổng 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hợp, đánh giá và đƣa ra các quyết định về chƣơng trình giảng dạy và các chính sách liên quan [17]. Vai trò của đánh giá quá trình trong dạy học môn Toán Trong quá trình DH, kiểm tra và đánh giá có quan hệ mật thiết với nhau. Kiểm tra đánh giá không phải là HĐ rời rạc, chắp nối thêm vào sau bài giảng mà đó là một bộ phận không thể tách rời, đƣợc thực hiện liên tục. Kiểm tra là HĐ khởi đầu và là phƣơng tiện để đánh giá.
Đánh giá không chỉ dừng lại ở mục đích xem xét, kiểm tra, đo lƣờng năng lực dựa vào điểm số… mà quan trọng là sử dụng kết quả đó đƣa ra các biện pháp nâng cao chất lƣợng dạy và học trong nhà trƣờng. Cụ thể: - Đối với HS: Kiểm tra đánh giá là động lực để thúc đẩy quá trình học vì qua việc GV đánh giá bài làm của HS sẽ truyền đạt những mục tiêu mà HS cần phải đạt đƣợc trong bài học. Từ đó, HS tự đánh giá mức độ đạt đƣợc của bản thân có tạo đƣợc các kết quả đầu ra nhƣ mục tiêu hay chuẩn đã đề ra hay không cũng nhƣ sự tiến bộ của họ trong học tập. Qua đó, ngƣời học phát hiện những nguyên nhân sai sót, những lỗ hổng để có phƣơng pháp tự ôn tập, củng cố bổ sung nhằm hoàn thiện học vấn và phát triển không ngừng.
Mặt khác, việc GV liên tục đánh giá trong giờ học sẽ cho HS biết những kỳ vọng mà họ đang mong đợi. Những mong muốn đó đƣợc thể hiện qua chính những câu hỏi mà GV đƣa ra, qua những yêu cầu về HĐ mà HS phải hoàn thành. Từ những thông tin phản hồi của GV sau khi HS trả lời câu hỏi hay việc đánh giá các nhiệm vụ khác, HS sẽ nhận thức rõ hơn về động cơ, mục đích học tập của mình để có sự điều chỉnh phù hợp. Quá trình kiểm tra đánh giá tạo điều kiện phát triển năng lực trí tuệ, tƣ duy sáng tạo và trí thông minh.
Qua đó, giúp HS nâng cao tinh thần trách nhiệm, tự giác trong học tập, có ý chí vƣơn lên đạt những kết quả cao hơn đồng thời góp phần tạo ra một môi trƣờng học tập lôi cuốn, tích cực. - Đối với GV: * Trƣớc khi giảng dạy: việc đánh giá HS cung cấp những thông tin cần thiết giúp GV xác định đúng mục tiêu của bài học, đƣa ra ND cũng nhƣ PP dạy học phù hợp với đối tƣợng. Trƣớc khi dạy học trên lớp, tất cả các GV đều phải đặt ra câu hỏi: “sẽ dạy cái gì?”. Hunter : “nói cho cùng chính HS chứ chẳng phải ai 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com khác, là ngƣời quyết định cho việc trả lời câu hỏi: hôm nay dạy cho HS nội dung gì?” [18].
Chính vì vậy, để xác định đƣợc ND giảng dạy phù hợp, GV phải nắm đƣợc khối lƣợng kiến thức cũng nhƣ kỹ năng hiện có của HS đang ở mức độ nào. Từ đó, chính GV là ngƣời sẽ lựa chọn và xây dựng ND dạy học cần thiết để đạt đƣợc mục đích đề ra. Sau khi đƣa ra đƣợc ND học tập phù hợp, GV tiếp tục trả lời câu hỏi: “sẽ dạy ND đó nhƣ thế nào?”. Nếu GV dùng cùng một cách thức, một bài giảng để dạy chung cho tất cả các lớp thì có thể nhiều HS thấy quá sức hoặc dƣới tầm nhận thức.