Kỹ Năng Tự Học Của Sinh Viên Ngành Tâm Lý Học Tại Trường Đại Học Sư Phạm TP Hồ Chí Minh

Khám phá luận văn về kỹ năng tự học của sinh viên ngành tâm lý học tại trường đại học sư phạm thành phố Hồ Chí Minh. Tìm hiểu phương pháp và kết quả nghiên cứu.

• Tác giả: Bùi Thế Bảo
• Người hướng dẫn: Tiến Sĩ Đỗ Tất Thiên
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm TP Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tâm lý học
• Đề tài: Kỹ Năng Tự Học Của Sinh Viên Ngành Tâm Lý Học Tại Trường Đại Học Sư Phạm TP Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục đích nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2. Khách thể nghiên cứu
• 1.4. Giả thuyết khoa học
• 1.5. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.6. Phạm vi nghiên cứu
• 1.6.1. Về nội dung
• 1.6.2. Về thời gian
• 1.6.3. Về khách thể
• 1.7. Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu
• 1.7.1. Cách tiếp cận
• 1.7.2. Phương pháp nghiên cứu
• 1.7.2.1. Phương pháp nghiên cứu lý luận
• 1.7.2.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
• 2. LÝ LUẬN VỀ KỸ NĂNG TỰ HỌC CỦA SINH VIÊN
• 2.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu về kỹ năng tự học
• 2.1.1. Trên thế giới
• 2.1.2. Tại Việt Nam
• 2.2. Lý luận về kỹ năng tự học của sinh viên
• 2.2.1. Lý luận về kỹ năng
• 2.2.1.1. Khái niệm kỹ năng
• 2.2.1.2. Mức độ của kỹ năng
• 2.2.2. Lý luận về hoạt động tự học
• 2.2.2.1. Khái niệm tự học. Tự học dưới góc độ Hoạt động
• 2.2.3. Lý luận về kỹ năng tự học
• 2.2.3.1. Khái niệm kỹ năng tự học
• 2.2.3.2. Các thành tố của kỹ năng tự học. Vai trò của kỹ năng tự học
• 2.2.4. Lý luận về kỹ năng tự học của sinh viên ngành Tâm lý học
• 2.2.4.1. Khái niệm KNTH của sinh viên ngành Tâm lý học
• 2.2.4.2. Biểu hiện kỹ năng tự học của sinh viên ngành Tâm lý học. Một số đặc điểm của sinh viên Tâm lý học
• 2.3. Tiểu kết chương 1
• 3. TỔ CHỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Tổ chức nghiên cứu
• 3.1.1. Địa bàn nghiên cứu
• 3.1.2. Khách thể nghiên cứu
• 3.1.3. Quá trình nghiên cứu
• 3.1.3.1. Giai đoạn nghiên cứu lý luận
• 3.1.3.2. Giai đoạn thiết kế công cụ khảo sát
• 3.1.3.3. Giai đoạn điều tra thực tiễn
• 3.1.3.4. Giai đoạn xử lý dữ liệu nghiên cứu
• 3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3.2.1. Phương pháp nghiên cứu tài liệu
• 3.2.1.1. Mục đích nghiên cứu
• 3.2.1.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.2.1.3. Cách thức tiến hành
• 3.2.2. Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi
• 3.2.2.1. Nội dung đánh giá
• 3.2.2.2. Độ tin cậy bảng hỏi
• 3.2.2.3. Cách tính điểm
• 3.2.2.4. Cách đánh giá
• 3.2.2.5. Xử lý số liệu
• 3.2.3. Phương pháp phỏng vấn
• 3.3. Tiểu kết chương 2
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU KỸ NĂNG TỰ HỌC CỦA SV NGÀNH TÂM LÝ HỌC
• 4.1. Thực trạng KNTH của SV ngành TLH trường ĐH Sư phạm Tp
• 4.1.1. Thực trạng chung về kỹ năng tự học
• 4.1.2. Thực trạng từng thành tố của kỹ năng tự học
• 4.1.2.1. Nhận thức về tự học
• 4.1.2.2. Lĩnh hội kiến thức trong tự học
• 4.1.2.3. Vận dụng kiến thức trong tự học
• 4.1.2.4. Kỹ năng bổ trợ trong tự học
• 4.2. Sự khác biệt về KNTH giữa các nhóm khách thể
• 4.2.1. Khác biệt về KNTH giữa nữ sinh và nam sinh
• 4.2.2. Khác biệt về KNTH giữa sinh viên các khóa
• 4.2.3. Khác biệt về KNTH giữa SV có thời lượng tự học khác nhau
• 4.2.4. Khác biệt về KNTH giữa SV có học lực khác nhau
• 4.3. Đề xuất biện pháp nâng cao KNTH cho sinh viên ngành Tâm lý học
• 4.3.1. Cơ sở của biện pháp
• 4.3.1.1. Cơ sở thực tiễn
• 4.3.2. Nội dung biện pháp
• 4.4. Tiểu kết chương 3
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC 1 - PHIẾU KHẢO SÁT
• PHỤ LỤC 2 - BIÊN BẢN PHỎNG VẤN
• PHỤ LỤC 3 - KẾT QUẢ PHÂN TÍCH BẰNG SPSS

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Kỹ Năng Tự Học Của Sinh Viên Tâm Lý

Trong bối cảnh giáo dục hiện đại, kỹ năng tự học đóng vai trò then chốt, đặc biệt đối với sinh viên tâm lý học. Khả năng tự bồi dưỡng kiến thức, chủ động tìm tòi và khám phá là yếu tố quyết định sự thành công trong học tập và sự nghiệp. Triết gia Herrert Spencer từng nhấn mạnh: "Trong việc giáo dục, vị trí rộng lớn nhất cho quá trình tự bồi dưỡng, chỉ có qua con đường tự học, loài người mới có thể phát triển mạnh mẽ lên được". Điều này đặc biệt đúng với sinh viên ngành tâm lý học, những người cần liên tục cập nhật kiến thức và kỹ năng để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, kỹ năng tự học của sinh viên Việt Nam nói chung và sinh viên tâm lý học nói riêng còn nhiều hạn chế. Do đó, việc nghiên cứu và nâng cao kỹ năng tự học cho sinh viên ngành tâm lý học tại Trường Đại học Sư phạm TP.HCM là vô cùng cần thiết.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Tự Học Trong Ngành Tâm Lý Học

Ngành tâm lý học đòi hỏi người học phải có khả năng tự nghiên cứu, phân tích và đánh giá thông tin một cách độc lập. Kỹ năng tự học giúp sinh viên tiếp cận với các lý thuyết, phương pháp và ứng dụng mới nhất trong lĩnh vực này. Bên cạnh đó, tự học còn giúp sinh viên phát triển tư duy phản biện, khả năng giải quyết vấn đề và kỹ năng làm việc độc lập, những yếu tố quan trọng để trở thành một nhà tâm lý chuyên nghiệp. Theo Võ Văn Nam (2018), xã hội muốn phát triển thì con người phải khỏe mạnh cả về thể chất, tâm lý lẫn các mối quan hệ, do đó sinh viên ngành này cần ra sức rèn luyện năng lực và phẩm chất hơn hết.

1.2. Thực Trạng Kỹ Năng Tự Học Của Sinh Viên Hiện Nay

Mặc dù tầm quan trọng của tự học đã được công nhận rộng rãi, nhưng thực tế cho thấy kỹ năng tự học của sinh viên Việt Nam còn nhiều hạn chế. Nhiều sinh viên gặp khó khăn trong việc xác định mục tiêu học tập, lập kế hoạch học tập hiệu quả, tìm kiếm và đánh giá thông tin, cũng như duy trì động lực học tập. Một báo cáo nghiên cứu năm 2008 cũng đã chỉ ra hơn 40% sinh viên cho rằng mình không có năng lực tự học; gần 70% cho rằng mình không có năng lực tự nghiên cứu (Nguyễn Công Khanh, dẫn theo Dân trí, 2008).

II. Thách Thức Trong Tự Học Của Sinh Viên Tâm Lý ĐHSP

Việc tự học đối với sinh viên ngành tâm lý học tại Trường Đại học Sư phạm TP.HCM không phải lúc nào cũng dễ dàng. Có nhiều yếu tố khách quan và chủ quan có thể cản trở quá trình tự học của sinh viên. Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu hụt về nguồn tài liệu học tập chất lượng và phù hợp. Bên cạnh đó, áp lực từ việc học tập trên lớp, các hoạt động ngoại khóa và các mối quan hệ xã hội cũng có thể khiến sinh viên khó có đủ thời gian và năng lượng cho việc tự học. Ngoài ra, sự thiếu tự tin vào khả năng của bản thân và sự thiếu định hướng rõ ràng về mục tiêu học tập cũng là những rào cản lớn đối với sinh viên.

2.1. Thiếu Hụt Nguồn Tài Liệu Tâm Lý Học Chất Lượng

Mặc dù có nhiều nguồn tài liệu tâm lý học khác nhau, nhưng không phải tất cả đều có chất lượng và phù hợp với nhu cầu của sinh viên. Nhiều tài liệu được viết bằng ngôn ngữ chuyên môn khó hiểu, hoặc không cập nhật những kiến thức và phương pháp mới nhất. Điều này gây khó khăn cho sinh viên trong việc tiếp cận và hiểu sâu các khái niệm và lý thuyết tâm lý học.

2.2. Áp Lực Học Tập Và Thiếu Thời Gian Cho Tự Học

Chương trình học tâm lý học tại ĐHSP TP.HCM khá nặng, với nhiều môn học lý thuyết và thực hành. Bên cạnh đó, sinh viên còn phải tham gia các hoạt động ngoại khóa, làm thêm và duy trì các mối quan hệ xã hội. Điều này khiến sinh viên khó có đủ thời gian và năng lượng cho việc tự học một cách hiệu quả.

2.3. Thiếu Tự Tin Và Định Hướng Trong Tự Học

Nhiều sinh viên tâm lý học thiếu tự tin vào khả năng tự học của bản thân. Họ cảm thấy lo lắng và sợ thất bại khi phải tự mình tìm tòi và khám phá kiến thức mới. Bên cạnh đó, sự thiếu định hướng rõ ràng về mục tiêu học tập cũng khiến sinh viên cảm thấy mơ hồ và không biết bắt đầu từ đâu trong quá trình tự học.

III. Phương Pháp Tự Học Hiệu Quả Cho Sinh Viên Tâm Lý ĐHSP

Để vượt qua những thách thức và nâng cao kỹ năng tự học, sinh viên ngành tâm lý học tại Trường Đại học Sư phạm TP.HCM cần áp dụng những phương pháp tự học hiệu quả. Các phương pháp này bao gồm việc xác định mục tiêu học tập rõ ràng, lập kế hoạch học tập chi tiết, sử dụng các kỹ thuật ghi nhớ và ôn tập hiệu quả, tìm kiếm và đánh giá thông tin một cáchCritical thinking, cũng như duy trì động lực học tập và tìm kiếm sự hỗ trợ từ bạn bè, giảng viên và các nguồn lực khác.

3.1. Xác Định Mục Tiêu Học Tập Rõ Ràng Và Cụ Thể

Mục tiêu học tập là kim chỉ nam cho quá trình tự học. Sinh viên cần xác định rõ ràng và cụ thể những gì mình muốn đạt được thông qua việc tự học. Mục tiêu nên được đặt ra theo nguyên tắc SMART (Specific, Measurable, Achievable, Relevant, Time-bound), tức là cụ thể, đo lường được, khả thi, liên quan và có thời hạn.

3.2. Lập Kế Hoạch Học Tập Chi Tiết Và Linh Hoạt

Kế hoạch học tập giúp sinh viên quản lý thời gian và nguồn lực một cách hiệu quả. Kế hoạch nên bao gồm các hoạt động học tập cụ thể, thời gian thực hiện, nguồn tài liệu cần thiết và các mục tiêu nhỏ cần đạt được. Kế hoạch cũng cần được điều chỉnh linh hoạt để phù hợp với sự thay đổi của hoàn cảnh và nhu cầu học tập.

3.3. Sử Dụng Kỹ Thuật Ghi Nhớ Và Ôn Tập Hiệu Quả

Kỹ năng ghi nhớ và ôn tập là yếu tố quan trọng để củng cố kiến thức và tăng cường khả năng ứng dụng. Sinh viên có thể sử dụng nhiều kỹ thuật khác nhau như sơ đồ tư duy, flashcard, phương pháp lặp lại ngắt quãng, và phương pháp dạy lại cho người khác để ghi nhớ và ôn tập kiến thức một cách hiệu quả.

IV. Kỹ Năng Bổ Trợ Quan Trọng Cho Tự Học Tâm Lý Học

Ngoài các phương pháp tự học cơ bản, sinh viên ngành tâm lý học tại ĐHSP TP.HCM cũng cần trang bị cho mình những kỹ năng bổ trợ quan trọng. Các kỹ năng này bao gồm kỹ năng đọc hiểu tài liệu chuyên ngành, kỹ năng nghiên cứu khoa học, kỹ năng tư duy phản biện, kỹ năng giải quyết vấn đề và kỹ năng giao tiếp hiệu quả. Những kỹ năng này giúp sinh viên tiếp cận và xử lý thông tin một cáchCritical thinking, cũng như ứng dụng kiến thức vào thực tiễn một cách sáng tạo.

4.1. Kỹ Năng Đọc Hiểu Tài Liệu Chuyên Ngành Tâm Lý Học

Tài liệu tâm lý học thường chứa đựng nhiều thuật ngữ chuyên môn và khái niệm phức tạp. Sinh viên cần rèn luyện kỹ năng đọc hiểu để có thể nắm bắt được ý chính của tài liệu, phân biệt được các quan điểm khác nhau và đánh giá được tính xác thực của thông tin.

4.2. Kỹ Năng Nghiên Cứu Khoa Học Trong Tâm Lý Học

Nghiên cứu khoa học là một phần quan trọng của chương trình đào tạo tâm lý học. Sinh viên cần học cách thiết kế và thực hiện các nghiên cứu, thu thập và phân tích dữ liệu, cũng như trình bày kết quả nghiên cứu một cách rõ ràng vàCritical thinking.

4.3. Kỹ Năng Tư Duy Phản Biện Và Giải Quyết Vấn Đề

Tư duy phản biện giúp sinh viên đánh giá thông tin một cách khách quan vàCritical thinking, cũng như đưa ra những kết luận dựa trên bằng chứng. Kỹ năng giải quyết vấn đề giúp sinh viên xác định và phân tích các vấn đề tâm lý, cũng như đề xuất các giải pháp phù hợp.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Về Tự Học

Nghiên cứu về kỹ năng tự học của sinh viên ngành tâm lý học tại Trường Đại học Sư phạm TP.HCM không chỉ mang ý nghĩa lý thuyết mà còn có giá trị ứng dụng thực tiễn cao. Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để xây dựng các chương trình đào tạo và bồi dưỡng kỹ năng tự học cho sinh viên, cũng như cung cấp những gợi ý hữu ích cho sinh viên trong việc nâng cao hiệu quả tự học. Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng có thể góp phần vào việc phát triển lý thuyết về kỹ năng tự học và cung cấp những bằng chứng thực nghiệm cho các nghiên cứu tiếp theo.

5.1. Xây Dựng Chương Trình Đào Tạo Kỹ Năng Tự Học

Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để xây dựng các chương trình đào tạo kỹ năng tự học cho sinh viên ngành tâm lý học. Chương trình nên tập trung vào việc trang bị cho sinh viên những kiến thức, kỹ năng và thái độ cần thiết để tự học một cách hiệu quả.

5.2. Cung Cấp Gợi Ý Cho Sinh Viên Nâng Cao Hiệu Quả Tự Học

Nghiên cứu có thể cung cấp những gợi ý hữu ích cho sinh viên trong việc nâng cao hiệu quả tự học. Các gợi ý này có thể bao gồm việc xác định mục tiêu học tập, lập kế hoạch học tập, sử dụng các kỹ thuật ghi nhớ và ôn tập, tìm kiếm và đánh giá thông tin, cũng như duy trì động lực học tập.

VI. Kết Luận Và Tương Lai Của Kỹ Năng Tự Học Tâm Lý

Kỹ năng tự học là một yếu tố then chốt quyết định sự thành công của sinh viên ngành tâm lý học tại Trường Đại học Sư phạm TP.HCM. Việc nâng cao kỹ năng tự học cho sinh viên không chỉ giúp họ học tập tốt hơn mà còn giúp họ phát triển tư duy phản biện, khả năng giải quyết vấn đề và kỹ năng làm việc độc lập, những yếu tố quan trọng để trở thành một nhà tâm lý chuyên nghiệp. Trong tương lai, việc nghiên cứu và phát triển các phương pháp và công cụ hỗ trợ tự học sẽ tiếp tục được quan tâm và đầu tư, nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội về nguồn nhân lực tâm lý chất lượng cao.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Tự Học Trong Sự Phát Triển Nghề Nghiệp

Kỹ năng tự học không chỉ quan trọng trong quá trình học tập mà còn đóng vai trò then chốt trong sự phát triển nghề nghiệp của sinh viên ngành tâm lý học. Ngành tâm lý học liên tục phát triển và thay đổi, đòi hỏi người làm nghề phải liên tục cập nhật kiến thức và kỹ năng mới.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Kỹ Năng Tự Học

Trong tương lai, các nghiên cứu về kỹ năng tự học có thể tập trung vào việc phát triển các phương pháp và công cụ hỗ trợ tự học trực tuyến, cũng như nghiên cứu về ảnh hưởng của văn hóa và môi trường đến kỹ năng tự học của sinh viên.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Bùi Thế Bảo (người hướng dẫn: TS. Đỗ Tất Thiên, 2019) thuộc chuyên ngành Tâm lý học, Khoa Tâm lý học, Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh. Nghiên cứu thuộc loại hình khảo sát thực trạng tâm lý - giáo dục, kết hợp giữa tổng quan lý luận, điều tra định lượng bằng bảng hỏi và phỏng vấn định tính.

Lý do chọn đề tài và bối cảnh thực tiễn

Tác giả khẳng định tự học là con đường tất yếu giúp người học chuyển hóa tri thức thành phẩm chất, năng lực và hoàn thiện nhân cách. Tuy nhiên, bối cảnh thực tiễn tại Việt Nam cho thấy hoạt động tự học và thói quen đọc sách còn nhiều hạn chế. Dẫn chứng từ các số liệu khảo sát, tác giả nêu rõ:

• Trung bình một người dân Việt Nam chỉ đọc 4 cuốn sách/năm, trong đó có 2,8 cuốn là sách giáo khoa và 1,2 cuốn là sách khác (Phạm Mạnh Hùng, 2017).
• Chỉ số phát triển con người (HDI) của Việt Nam năm 2014 xếp hạng 116 trên thế giới (Chương trình Phát triển LHQ & Viện Hàn lâm KHXH-VN, 2015).
• Khảo sát của Nguyễn Công Khanh (2008) chỉ ra hơn 40% sinh viên cho rằng bản thân không có năng lực tự học và gần 70% nhận thấy không có năng lực tự nghiên cứu.

Bên cạnh đó, ngành Tâm lý học tại Việt Nam còn non trẻ trong khi nhu cầu chăm sóc sức khỏe tinh thần của xã hội ngày càng gia tăng. Thực trạng gia tăng các vấn đề về căng thẳng, trầm cảm đòi hỏi lực lượng nhân sự tâm lý phải được đào tạo bài bản và có phẩm chất vững vàng. Do đó, việc nghiên cứu thực trạng kỹ năng tự học của sinh viên ngành Tâm lý học tại Trường Đại học Sư phạm TP.HCM là yêu cầu cấp thiết.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu: Xác định thực trạng kỹ năng tự học của sinh viên ngành Tâm lý học, Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh; từ đó đề xuất các biện pháp nâng cao kỹ năng tự học cho nhóm khách thể này.

Nhiệm vụ nghiên cứu được xác định gồm 3 nhiệm vụ:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về kỹ năng tự học của sinh viên.
2. Khảo sát thực trạng kỹ năng tự học của sinh viên ngành Tâm lý học, Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh.
3. Đề xuất biện pháp nâng cao kỹ năng tự học cho sinh viên ngành Tâm lý học, Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh.

Giả thuyết khoa học: Kỹ năng tự học của sinh viên ngành Tâm lý học Trường Đại học Sư phạm TP.HCM đang ở mức trung bình; cả bốn thành tố (nhận thức, lĩnh hội kiến thức, vận dụng kiến thức, kỹ năng bổ trợ) đều ở mức trung bình.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Kỹ năng tự học của sinh viên.
• Khách thể nghiên cứu: Sinh viên hệ chính quy ngành Tâm lý học, Trường Đại học Sư phạm TP.HCM thuộc các khóa 41, 42, 43 và 44 (năm học 2018 - 2019).
• Phạm vi nội dung: Tập trung vào 4 thành tố của kỹ năng tự học gồm: (1) Nhận thức về tự học, (2) Lĩnh hội kiến thức, (3) Vận dụng kiến thức, và (4) Sử dụng các kỹ năng bổ trợ cho tự học (kỹ năng đặt câu hỏi bản chất và kỹ năng lập kế hoạch tự học).
• Phạm vi thời gian: Đề tài tiến hành trong 06 tháng, từ tháng 10/2018 đến tháng 03/2019.
• Phạm vi không gian: Trường Đại học Sư phạm TP.HCM tại ba cơ sở: cơ sở chính (280 An Dương Vương, Quận 5), cơ sở 2 (222 Lê Văn Sỹ, Quận 3) và cơ sở 3 (351 Lạc Long Quân, Quận 11).

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm sử dụng

Nghiên cứu vận dụng hai hướng tiếp cận nền tảng:

• Tiếp cận Hoạt động: Tâm lý người hình thành và phát triển thông qua hoạt động, bao gồm quá trình nhập tâm (tiếp nhận, chuyển hóa tri thức) và xuất tâm (biểu hiện tri thức thành phẩm chất, năng lực giải quyết thực tiễn). Hoạt động tự học được xem xét trên cấu trúc 9 thành phần gồm chủ thể (hoạt động cụ thể, hành động, thao tác), khách thể (động cơ, mục đích, phương tiện) và sản phẩm.
• Tiếp cận Hệ thống - Cấu trúc: Xem xét kỹ năng tự học như một chỉnh thể gồm 4 thành tố có mối quan hệ qua lại: Nhận thức về tự học, Lĩnh hội kiến thức, Vận dụng kiến thức và Kỹ năng bổ trợ.

Về cấp độ kỹ năng, nghiên cứu kế thừa thang 5 mức độ của V. P. Bexpalko và quy chuẩn thành 5 thang đánh giá: Mức kém, mức thấp, mức trung bình, mức cao và mức rất cao.

Cấp độ	Mức độ theo Bexpalko	Đặc điểm thao tác và khả năng di chuyển kỹ năng
1	Kỹ năng sơ đẳng (Kém)	Có kiến thức nhưng chỉ thực hiện thao tác dưới sự hướng dẫn trực tiếp của người dạy.
2	Kỹ năng thấp (Thấp)	Tự thực hiện được thao tác theo trình tự đã biết trong tình huống quen thuộc; chưa chuyển giao được sang tình huống mới.
3	Kỹ năng trung bình (Trung bình)	Tự thực hiện thành thạo trong tình huống quen thuộc; khả năng chuyển giao tình huống mới còn hạn chế.
4	Kỹ năng cao (Cao)	Tự lựa chọn hệ thống thao tác trong các tình huống khác nhau; biết chuyển giao kỹ năng trong phạm vi nhất định.
5	Kỹ năng hoàn hảo (Rất cao)	Nắm vững toàn bộ hệ thống thao tác, ứng dụng thành thạo và linh hoạt trong mọi tình huống không gặp khó khăn.

Định nghĩa công cụ của đề tài: Kỹ năng tự học của sinh viên ngành Tâm lý học là khả năng sinh viên nhận thức đầy đủ về tự học, từ đó tự tổ chức việc lĩnh hội kiến thức về tâm lý và vận dụng chúng có hiệu quả vào bản thân và mục tiêu nghề nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu và công cụ thu thập dữ liệu

• Phương pháp nghiên cứu lý luận: Phân tích, tổng hợp và hệ thống hóa tài liệu chuyên khảo trong nước và quốc tế để xây dựng bộ tiêu chí.
• Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi:
  • Giai đoạn khảo sát thăm dò: Thực hiện trên 50 sinh viên ngành Tâm lý học qua Google Forms nhằm xác định các tiêu chí quan trọng.
  • Giai đoạn thử nghiệm công cụ: Khảo sát thử nghiệm 50 sinh viên để đánh giá độ tin cậy bằng hệ số Cronbach's Alpha (tiêu chuẩn chấp nhận $\alpha \ge 0,6$).
  • Giai đoạn khảo sát chính thức: Tiến hành trên 219 sinh viên ngành Tâm lý học (từ ngày 03/03/2019 đến 06/03/2019) với cấu trúc bảng hỏi 64 biến quan sát (items).
• Phương pháp phỏng vấn sâu: Thực hiện phỏng vấn bổ trợ nhằm làm rõ cơ sở thực tiễn của các phát hiện định lượng.
• Phương pháp xử lý số liệu: Dữ liệu được mã hóa và xử lý trên phần mềm SPSS 20.0, sử dụng các phép tính: điểm trung bình ($M$), độ lệch chuẩn ($SD$), kiểm định T-test (so sánh giới tính), phân tích phương sai ANOVA (so sánh giữa các khóa đào tạo, nhóm học lực, thời lượng tự học) và kiểm định tương quan Pearson.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Lý luận về kỹ năng tự học của sinh viên

Chương 1 hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước, đồng thời xác lập mô hình lý thuyết của đề tài:

• Tổng quan nghiên cứu quốc tế: Trình bày các nghiên cứu định nghĩa về tự học tại Iran (Afsaneh Dehnada và cộng sự, 2014); nghiên cứu trường hợp gắn với văn hóa tại Malaysia (Badli Esham Ahmad & Faizah Abdul Majid, 2014); hệ thống quản lý kiến thức tại Thái Lan (Tipparat Sittiwonga & Wanitcha Manyum, 2015); mối tương quan giữa tự học với năng lực điều dưỡng tại Trung Quốc (Gui Fang Yang & Xiao Ying Jiang, 2014), với tính cách tại Romania (Ana-Maria Cazan & Bianca-Andreea Schiopca, 2014); các giải pháp mô hình trực tuyến và khóa học tự học suốt đời tại Nga (Rimma Sagitova, 2014).
• Tổng quan nghiên cứu tại Việt Nam: Phân tích các tác phẩm kinh điển về tự học của Nguyễn Duy Cần (Tôi tự học), Nguyễn Hiến Lê (Tự học - một nhu cầu thời đại), Nguyễn Cảnh Toàn (Xã hội học tập suốt đời và các kỹ năng tự học); cùng các công trình khảo sát thực trạng tại các trường đại học của Phạm Văn Cường (2010), Nguyễn Thị Thu Huyền (2013), Nguyễn Thị Hiền (2016), Nguyễn Thị Thu Trang (2017), Cao Cự Giác & Nguyễn Thị Phượng Liên (2018), Trần Lương (2017).
• Xây dựng cấu trúc 4 thành tố của kỹ năng tự học:
  1. Nhận thức về tự học: Hiểu đúng nội hàm tự học (tự tổ chức, chuyển hóa kiến thức thành nhân cách), nhận thức vai trò và ý thức trách nhiệm cá nhân.
  2. Lĩnh hội kiến thức: Gồm kỹ năng đọc tài liệu (tìm chọn tài liệu, tối ưu hóa việc đọc) và kỹ năng tiêu hóa kiến thức (suy ngẫm, đối chiếu, liên kết, đúc kết).
  3. Vận dụng kiến thức: Biểu hiện vận dụng và hiệu quả vận dụng (thay đổi nhận thức, hành vi, giải quyết vấn đề, tự chữa lành bản thân) qua tự đánh giá và đánh giá từ bên ngoài.
  4. Kỹ năng bổ trợ: Kỹ năng đặt câu hỏi bản chất (theo Cấu trúc tư duy của Richard Paul & Linda Elder gồm 8 câu hỏi cốt lõi và nguyên tắc 5W1H) và Kỹ năng lập kế hoạch tự học (quy trình thiết lập mục tiêu, phân bổ nguồn lực, tối ưu hóa bằng công cụ).

Chương 2: Tổ chức và phương pháp nghiên cứu

Chương này mô tả chi tiết địa bàn nghiên cứu tại 3 cơ sở của Trường Đại học Sư phạm TP.HCM, quy trình 4 giai đoạn nghiên cứu, cơ cấu mẫu và thiết kế công cụ đo lường.

Khóa đào tạo	Nữ sinh (Tỷ lệ %)	Nam sinh (Tỷ lệ %)	Tổng số sinh viên (Tỷ lệ %)
Năm nhất (Khóa 44)	32 (14,61%)	8 (3,65%)	40 (18,26%)
Năm hai (Khóa 43)	43 (19,63%)	9 (4,11%)	52 (23,74%)
Năm ba (Khóa 42)	36 (16,44%)	13 (5,94%)	49 (22,37%)
Năm tư (Khóa 41)	63 (28,77%)	15 (6,85%)	78 (35,62%)
Tổng cộng	174 (79,45%)	45 (20,55%)	219 (100,0%)

Hệ thống bảng hỏi gồm 64 items được phân bổ cụ thể:

• Nhận thức về tự học: 5 items.
• Lĩnh hội kiến thức: 17 items (Tìm chọn tài liệu: 5 items; Tối ưu hóa đọc: 6 items; Tiêu hóa kiến thức: 6 items).
• Vận dụng kiến thức: 18 items (Biểu hiện vận dụng: 5 items; Đánh giá từ người khác: 6 items; Bản thân tự đánh giá: 7 items).
• Kỹ năng bổ trợ: 24 items (Đặt câu hỏi theo cấu trúc tư duy: 8 items; Đặt câu hỏi theo 5W1H: 6 items; Quy trình lập kế hoạch: 5 items; Tối ưu hóa kế hoạch: 5 items).

Chương 3: Kết quả nghiên cứu kỹ năng tự học của sinh viên ngành Tâm lý học

Chương 3 trình bày các phát hiện thống kê về thực trạng kỹ năng tự học của 219 sinh viên:

• Thực trạng từng thành tố: Phân tích điểm trung bình các mặt nhận thức, đọc tài liệu, tiêu hóa kiến thức, mức độ áp dụng kiến thức vào thực tiễn và việc vận dụng các công cụ lập kế hoạch, đặt câu hỏi tư duy.
• Phân tích so sánh và tương quan:
  • So sánh sự khác biệt về kỹ năng tự học giữa nam sinh và nữ sinh (kiểm định T-test).
  • So sánh mức độ kỹ năng tự học giữa sinh viên các khóa 41, 42, 43, 44 (phân tích ANOVA).
  • Khảo sát mối tương quan giữa kỹ năng tự học với thời lượng tự học hàng ngày và kết quả học lực (tương quan Pearson).
• Biện pháp nâng cao kỹ năng tự học: Đề xuất hệ thống biện pháp dựa trên cơ sở lý luận hoạt động và kết quả khảo sát thực tiễn, tập trung vào việc bồi dưỡng nhận thức, hoàn thiện quy trình đọc - tiêu hóa tài liệu, tăng cường kỹ năng đặt câu hỏi bản chất và kỹ năng quản lý kế hoạch học tập.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

• Thực trạng mẫu khảo sát: Mẫu nghiên cứu gồm 219 sinh viên ngành Tâm lý học có tỷ lệ nữ sinh chiếm ưu thế rõ rệt (79,45% nữ so với 20,55% nam), phản ánh đúng đặc thù giới tính của ngành học. Cơ cấu phân bổ tương đối đồng đều giữa các khóa (Khóa 44 chiếm 18,26%, Khóa 43 chiếm 23,74%, Khóa 42 chiếm 22,37%, Khóa 41 chiếm 35,62%).
• Kiểm định độ tin cậy: Toàn bộ các thang đo thành phần và thang đo tổng thể trong bảng hỏi 64 items đều đạt hệ số tin cậy Cronbach's Alpha $\ge 0,6$, đủ điều kiện phân tích định lượng.
• Mức độ kỹ năng tự học: Khóa luận kiểm chứng giả thuyết khoa học về thực trạng kỹ năng tự học của sinh viên ngành Tâm lý học Trường Đại học Sư phạm TP.HCM, đánh giá chi tiết điểm trung bình của 4 thành tố (nhận thức, lĩnh hội, vận dụng, kỹ năng bổ trợ).

Đề xuất và giải pháp

Tác giả đề xuất nhóm giải pháp nâng cao kỹ năng tự học cho sinh viên ngành Tâm lý học dựa trên hai cơ sở:

1. Cơ sở lý luận: Tiếp cận hoạt động và cấu trúc kỹ năng, nhấn mạnh việc rèn luyện chuyển giao từ nhận thức đến thao tác thực hành.
2. Cơ sở thực tiễn: Tập trung vào các hạn chế phát hiện qua số liệu khảo sát, bao gồm:
   • Rèn luyện kỹ năng đọc sâu và tiêu hóa kiến thức chuyên ngành tâm lý.
   • Ứng dụng mô hình Cấu trúc tư duy (Richard Paul & Linda Elder) và nguyên tắc 5W1H để rèn luyện kỹ năng đặt câu hỏi bản chất.
   • Chuẩn hóa quy trình lập kế hoạch tự học và sử dụng công cụ bổ trợ (sơ đồ tư duy, sơ đồ Gantt, phần mềm văn phòng).
   • Gắn việc vận dụng kiến thức lý thuyết vào giải quyết các vấn đề cá nhân (tự chữa lành) và rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp tham vấn, nghiên cứu.

Đóng góp của khóa luận

• Xây dựng hệ thống tiêu chí đo lường kỹ năng tự học gồm 4 thành tố (64 items) được thiết kế chuyên biệt cho sinh viên ngành Tâm lý học.
• Đưa kỹ năng đặt câu hỏi bản chất (dựa trên Cấu trúc tư duy của Richard Paul & Linda Elder) vào hệ thống thành tố của kỹ năng tự học.
• Cung cấp bức tranh thực nghiệm về thực trạng tự học của sinh viên ngành Tâm lý học tại một trường đại học sư phạm trọng điểm ở phía Nam.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận chỉ ra một số hạn chế và định hướng phát triển nghiên cứu như sau:

• Hạn chế về phạm vi và thời gian: Nghiên cứu được thực hiện trong thời gian 6 tháng (10/2018 - 03/2019), giới hạn khách thể tại Trường Đại học Sư phạm TP.HCM, chưa mở rộng so sánh với sinh viên ngành Tâm lý học ở các trường đại học khác trên toàn quốc.
• Hạn chế về phương pháp tiếp cận: Đề tài chủ yếu dừng lại ở khảo sát thực trạng cắt ngang (cross-sectional), chưa tiến hành nghiên cứu theo chiều dọc dài hạn để theo dõi sự biến đổi kỹ năng qua các năm học.
• Chưa thực nghiệm sư phạm: Các giải pháp nâng cao kỹ năng tự học mới dừng lại ở mức độ đề xuất trên cơ sở lý luận và khảo sát, chưa được tổ chức can thiệp thực nghiệm sư phạm để đo lường mức độ tác động thực tế.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Cần mở rộng quy mô mẫu khảo sát, thực hiện nghiên cứu thực nghiệm kiểm chứng hiệu quả của các biện pháp bồi dưỡng kỹ năng tự học, và nghiên cứu sâu hơn về cơ chế tự học suốt đời của sinh viên sau khi tốt nghiệp.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận có giá trị tham khảo thiết thực cho các nhóm đối tượng và mục đích nghiên cứu sau:

• Sinh viên ngành Tâm lý học và Giáo dục học: Tham khảo quy trình đọc tài liệu khoa học, phương pháp tiêu hóa kiến thức và cách thức áp dụng Cấu trúc tư duy của Richard Paul & Linda Elder vào tự học.
• Giảng viên và nhà quản lý giáo dục: Sử dụng khung 4 thành tố để thiết kế các hoạt động hướng dẫn tự học, đổi mới phương pháp giảng dạy học phần và kiểm tra đánh giá theo học chế tín chỉ.
• Người nghiên cứu về kỹ năng học đại học: Kế thừa bộ công cụ bảng hỏi 64 items (đã kiểm định Cronbach's Alpha) và phương pháp phân tích định lượng bằng SPSS (T-test, ANOVA, Pearson) cho các đề tài khảo sát kỹ năng học tập, tự nghiên cứu của sinh viên.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Mẫu khảo sát trong nghiên cứu được lựa chọn như thế nào và có đặc điểm gì nổi bật?

Mẫu khảo sát chính thức gồm 219 sinh viên hệ chính quy ngành Tâm lý học Trường Đại học Sư phạm TP.HCM thuộc 4 khóa (K41 đến K44). Đặc điểm nổi bật của mẫu là nữ sinh chiếm tỷ lệ áp đảo với 79,45% (174 người) so với 20,55% nam sinh (45 người), phản ánh đúng đặc thù giới tính của ngành đào tạo này.

2. Bốn thành tố cấu thành kỹ năng tự học trong khóa luận gồm những nội dung nào?

Bốn thành tố gồm: (1) Nhận thức về tự học (5 items); (2) Lĩnh hội kiến thức gồm đọc tài liệu và tiêu hóa kiến thức (17 items); (3) Vận dụng kiến thức gồm biểu hiện và hiệu quả vận dụng (18 items); (4) Sử dụng kỹ năng bổ trợ gồm kỹ năng đặt câu hỏi bản chất và kỹ năng lập kế hoạch tự học (24 items).

3. Kỹ năng đặt câu hỏi bản chất được tác giả xây dựng dựa trên cơ sở lý thuyết nào?

Kỹ năng đặt câu hỏi bản chất được xây dựng dựa trên 2 nền tảng:

• Cấu trúc tư duy của Richard Paul và Linda Elder (2016) với 8 câu hỏi bản chất nhằm xác định mục tiêu, vấn đề trung tâm, khái niệm nền tảng, thông tin cốt lõi và phương pháp lập luận của môn học.
• Nguyên tắc 5W1H (What, Where, When, Who, Why, How) giúp cụ thể hóa vấn đề tự học.

4. Tác giả đã sử dụng những công cụ và kỹ thuật thống kê nào để xử lý dữ liệu?

Dữ liệu khảo sát từ Google Forms được xử lý bằng phần mềm SPSS 20.0 trên Windows. Các kỹ thuật thống kê bao gồm: thống kê mô tả (Mean, SD, tần số, tỷ lệ phần trăm), kiểm định độ tin cậy Cronbach's Alpha ($\alpha \ge 0,6$), kiểm định T-test (so sánh giới tính), phân tích phương sai ANOVA (so sánh giữa các khóa và các nhóm học lực) và phân tích tương quan Pearson.

5. Thang phân chia cấp độ kỹ năng trong khóa luận kế thừa từ mô hình lý thuyết nào?

Khóa luận kế thừa thang 5 mức độ kỹ năng của V. P. Bexpalko (từ kỹ năng sơ đẳng đến hoàn hảo), sau đó chuẩn hóa tên gọi thành 5 mức độ: Mức kém, mức thấp, mức trung bình, mức cao và mức rất cao.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Bùi Thế Bảo là công trình nghiên cứu thực nghiệm có hệ thống lý luận chặt chẽ và công cụ đo lường rõ ràng về kỹ năng tự học của sinh viên ngành Tâm lý học Trường Đại học Sư phạm TP.HCM. Bằng việc xây dựng mô hình 4 thành tố gồm 64 biến quan sát và xử lý dữ liệu trên 219 sinh viên qua phần mềm SPSS 20.0, đề tài đã làm rõ thực trạng nhận thức, lĩnh hội, vận dụng và kỹ năng bổ trợ trong tự học. Các giải pháp do tác giả đề xuất mang tính ứng dụng cụ thể, gắn liền với yêu cầu đào tạo chuyên môn tâm lý học và phương thức đào tạo theo học chế tín chỉ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Triết gia Herrert Spencer từng nói: "Trong việc giáo dục, vị trí rộng lớn nhất cho quá trình tự bồi dưỡng, chỉ có qua con đường tự học, loài người mới có thể phát triển mạnh mẽ lên được" (Trần Thị Anh Thư - dẫn theo, 2015). Thật vậy, hoạt động tự học đóng vai trò quan trọng trong việc hoàn thiện bản thân cả về năng lực lẫn phẩm chất ở mỗi người. Có thể dẫn ra một số nhân vật như: Thomas Edison, Abraham Lincol, Michael Faraday, hay huyền thoại toán học Srinivasa Ramanujan v.

Đó là những bậc tiên phong trong khoa học, có tầm ảnh hưởng của nhân loại. Thành tích của họ đều đến từ kết quả của tự học. Chỉ có qua con đường tự học, kiến thức mới được chuyển hóa thành đạo đức, trí tuệ, thành một nhân cách cao đẹp. Là con đường tất yếu để một mỗi chúng ta hướng đến trở thành hiền tài giúp ích cho đồng loại, cũng như cho cuộc đời này.

Ở Việt Nam hiện nay, khi đời sống vật chất trở thành thước đo ngầm trong xã hội, thì việc tự học lại chưa được coi trọng đúng mức. Cụ thể, trung bình một người dân chỉ đọc chỉ bốn cuốn sách/năm; trong đó, 2,8 cuốn là sách giáo khoa; 1,2 cuốn là sách khác (Phạm Mạnh Hùng, 2017). Liệu rằng, một dân tộc đọc sách ở mức này sẽ có trình độ dân trí ra sao? Một điều tra công bố kết quả rằng, chỉ số phát triển con người (DHI) của Việt Nam năm 2014 xếp hạng 116 trên thế giới, thấp hơn cả Philippines (115), Indonesia (110) và Malaysia (62) (Chương trình Phát triển LHQ & Viện Hàn lâm KHXH-VN, 2015). Một báo cáo nghiên cứu năm 2008 cũng đã chỉ ra hơn 40% sinh viên cho rằng mình không có năng lực tự học; gần 70% cho rằng mình không có năng lực tự nghiên cứu (Nguyễn Công Khanh, dẫn theo Dân trí, 2008).

Từ những con số vừa nêu, liệu rằng người Việt đang tự học như thế nào? Sinh viên Việt đang tự học ra sao? Thế hệ trẻ chính là trụ cột của một quốc gia. Thế hệ trẻ càng hiền tài cao, quốc gia càng vững mạnh. Do vậy, sinh viên phải là lực lượng tiên phong trong việc tự học. Độ tuổi sinh viên cũng là giai đoạn con người có nhiều điều kiện về thời gian, năng lượng hơn hết.

Một khi hình thành được thói quen và năng lực tự học, sinh viên sẽ nâng cao được năng lực chuyên môn đang theo học cùng với trau dồi phẩm chất của một người lao động đúng nghĩa, sớm trở thành nguồn “nguyên khí của quốc gia”. 2 Một khi việc tự học được đề cao trong một quốc gia, trình độ dân trí sẽ được nâng cao, đất nước sẽ trở nên giàu mạnh, xã hội sẽ yên bình, đời sống người dân sẽ hạnh phúc một cách bền vững. Trong khi đó, đội ngũ nhân lực chăm sóc tinh thần cho người Việt còn quá ít, ngành Tâm lý học ở Việt Nam còn khá non trẻ. Cộng thêm với việc “Nhân lực đào tạo bài bản, có quy mô ở nước ta còn quá ít, trong khi nhu cầu lại hết sức cấp thiết, đa dạng và phong phú.

Các bệnh viện, trường học, cơ quan, doanh nghiệp… rất cần lực lượng tốt nghiệp ngành này. Xã hội muốn phát triển thì con người phải khỏe mạnh cả về thể chất, tâm lý lẫn các mối quan hệ” (Võ Văn Nam, 2018). Do vậy, ở góc độ này, sinh viên ngành Tâm lý học cần phải ra sức rèn luyện năng lực và phẩm chất hơn hết. Nói cách khác, sinh viên ngành Tâm lý học cần phải tự học.

Vì xã hội Việt Nam đang cần hàng ngàn nhân lực về Tâm lý đầy về phẩm chất, đủ về năng lực.