Nghiên Cứu Kỹ Năng Sống Cho Trẻ 5-6 Tuổi Ở Các Trường Mầm Non Tại Thái Nguyên

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu quản lý giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 5-6 tuổi tại các trường mầm non TP Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hương
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Đình Yên
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
• Đề tài: Quản Lý Giáo Dục Kỹ Năng Sống Cho Trẻ 5-6 Tuổi Ở Các Trường Mầm Non Thành Phố Thái Nguyên - Tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO TRẺ 5-6 TUỔI Ở CÁC TRƯỜNG MẦM NON
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
• 1.2. Những nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.3. Những nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.4. Một số khái niệm cơ bản
• 1.4.1. Khái niệm quản lý, quản lý giáo dục, quản lý nhà trường
• 1.4.2. Khái niệm kỹ năng sống và giáo dục kỹ năng sống cho trẻ ở các trường mầm non
• 1.5. Quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 5-6 tuổi ở các trường mầm non
• 1.6. Giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non
• 1.7. Đặc điểm tâm lý của trẻ mầm non
• 1.8. Nội dung giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mầm non
• 1.9. Quản lý giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 5-6 tuổi ở các trường mầm non
• 1.9.1. Chức năng, nhiệm vụ của hiệu trưởng trong quản lý giáo dục kỹ năng sống cho trẻ ở các trường mầm non
• 1.9.2. Nội dung quản lý giáo dục kỹ năng sống cho trẻ
• 1.9.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 5-6 tuổi ở các trường mầm non TP Thái Nguyên - Tỉnh Thái Nguyên
• 1.9.3.1. Các yếu tố khách quan
• 1.9.3.2. Các yếu tố chủ quan
• 1.10. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO TRẺ 5-6 TUỔI Ở CÁC TRƯỜNG MẦM NON THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN - TỈNH THÁI NGUYÊN
• 2.1. Giới thiệu tổng quan về khảo sát thực trạng
• 2.2. Mục đích khảo sát
• 2.3. Nội dung khảo sát
• 2.4. Đối tượng khảo sát
• 2.5. Phương pháp khảo sát
• 2.6. Địa bàn, thời gian khảo sát
• 2.7. Khái quát tình hình kinh tế, xã hội và giáo dục của TP Thái Nguyên - Tỉnh Thái Nguyên
• 2.7.1. Khái quát tình hình kinh tế, xã hội của thành phố Thái Nguyên - Tỉnh Thái Nguyên
• 2.7.2. Tình hình giáo dục của TP Thái Nguyên - Tỉnh Thái Nguyên
• 2.8. Thực trạng giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 5-6 tuổi ở các trường mầm non trên địa bàn TP Thái Nguyên - tỉnh Thái Nguyên
• 2.8.1. Nhận thức của cán bộ, giáo viên và phụ huynh về vai trò của giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 5-6 tuổi ở trường mầm non trên địa bàn TP Thái Nguyên - Tỉnh Thái Nguyên
• 2.8.2. Thực hiện nội dung giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 5-6 tuổi ở các trường mầm non trên địa bàn TP Thái Nguyên - tỉnh Thái Nguyên
• 2.9. Sử dụng phương pháp, hình thức tổ chức giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 5-6 tuổi ở các trường mầm non TP Thái Nguyên - Tỉnh Thái Nguyên
• 2.10. Đánh giá kết quả giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 5-6 tuổi ở các trường mầm non TP Thái Nguyên - Tỉnh Thái Nguyên
• 2.11. Thực trạng quản lý giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 5-6 tuổi ở các trường mầm non TP Thái Nguyên
• 2.11.1. Quản lý xây dựng, tổ chức thực hiện kế hoạch hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 5-6 tuổi ở các trường mầm non TP Thái Nguyên
• 2.11.2. Quản lý nội dung, chương trình giáo dục kỹ năng sống cho trẻ ở các trường mầm non
• 2.11.3. Quản lý cơ sở vật chất đảm bảo hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 5-6 tuổi ở các trường mầm non trên địa bàn TP Thái Nguyên - tỉnh Thái Nguyên
• 2.11.4. Quản lý việc kiểm tra, đánh giá kết quả giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 5-6 tuổi ở các trường mầm non trên địa bàn TP Thái Nguyên - tỉnh Thái Nguyên
• 2.12. Đánh giá chung về quản lý hoạt động giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 5-6 tuổi ở các trường mầm non trên địa bàn thành phố Thái Nguyên - Tỉnh Thái Nguyên
• 2.12.1. Những kết quả đạt được
• 2.12.2. Những hạn chế, thiếu sót
• 2.12.3. Nguyên nhân thực trạng
• 2.13. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO TRẺ 5-6 TUỔI Ở CÁC TRƯỜNG MẦM NON THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN - TỈNH THÁI NGUYÊN
• 3.1. Nguyên tắc xây dựng và thực hiện các biện pháp quản lý giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 5-6 tuổi ở các trường mầm non TP Thái Nguyên - Tỉnh Thái Nguyên
• 3.1.1. Đảm bảo tính mục tiêu
• 3.1.2. Đảm bảo yêu cầu của thực tiễn
• 3.1.3. Đảm bảo tính toàn diện
• 3.2. Biện pháp quản lý giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 5-6 tuổi ở các trường mầm non TP Thái Nguyên - Tỉnh Thái Nguyên
• 3.2.1. Biện pháp nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý, giáo viên, phụ huynh về vai trò, ý nghĩa của giáo dục kỹ năng sống cho trẻ ở các trường mầm non
• 3.2.2. Biện pháp tổ chức xây dựng kế hoạch, nội dung chương trình giáo dục kỹ năng sống cho trẻ ở các trường mầm non
• 3.2.3. Biện pháp chỉ đạo giáo dục kỹ năng sống cho trẻ ở các trường mầm non, bảo đảm đúng kế hoạch, nội dung chương trình đã đề ra
• 3.2.4. Biện pháp phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường và gia đình trong tổ chức giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mầm non
• 3.2.5. Biện pháp đảm bảo tốt các điều kiện về cơ sở vật chất phục vụ giáo dục kỹ năng sống cho trẻ ở các trường mầm non
• 3.2.6. Biện pháp thực hiện nghiêm công tác kiểm tra, đánh giá kết quả giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 5-6 tuổi ở các trường mầm non TP Thái Nguyên
• 3.3. Khảo nghiệm về mức độ cần thiết và khả thi của các biện pháp
• 3.3.1. Mục đích khảo nghiệm
• 3.3.2. Nội dung khảo nghiệm
• 3.3.3. Phương pháp khảo nghiệm
• 3.3.4. Đánh giá kết quả khảo nghiệm
• 3.4. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Kỹ năng sống cho trẻ em

Kỹ năng sống cho trẻ em là một yếu tố quan trọng trong giáo dục mầm non, đặc biệt là với trẻ 5-6 tuổi. Đây là giai đoạn vàng để hình thành các kỹ năng cơ bản như giao tiếp, tự lập, và giải quyết vấn đề. Nghiên cứu chỉ ra rằng việc giáo dục kỹ năng sống sớm giúp trẻ phát triển toàn diện về tâm lý, xã hội và nhận thức. Giáo dục trẻ em tại các trường mầm non cần tập trung vào việc xây dựng nền tảng vững chắc cho sự phát triển lâu dài của trẻ.

1.1. Phát triển kỹ năng xã hội

Phát triển kỹ năng xã hội là một phần không thể thiếu trong giáo dục kỹ năng sống. Trẻ cần học cách tương tác với bạn bè, chia sẻ, và hợp tác trong các hoạt động nhóm. Các hoạt động vui chơi tại trường mầm non là phương tiện hiệu quả để rèn luyện kỹ năng này. Ví dụ, trò chơi đóng vai giúp trẻ hiểu và thực hành các tình huống xã hội phức tạp.

1.2. Kỹ năng giao tiếp

Kỹ năng giao tiếp là yếu tố then chốt giúp trẻ tự tin và hòa nhập tốt hơn. Trẻ cần được hướng dẫn cách diễn đạt ý kiến, lắng nghe người khác, và sử dụng ngôn ngữ phù hợp trong các tình huống khác nhau. Giáo viên đóng vai trò quan trọng trong việc tạo môi trường giao tiếp tích cực và khuyến khích trẻ tham gia các hoạt động nhóm.

II. Trẻ 5 6 tuổi tại trường mầm non

Trẻ 5-6 tuổi đang ở giai đoạn phát triển nhận thức và tâm lý mạnh mẽ. Đây là thời điểm quan trọng để chuẩn bị cho trẻ bước vào lớp 1. Trường mầm non cần tạo điều kiện để trẻ phát triển tư duy, cảm xúc, và kỹ năng tự lập. Các hoạt động học tập và vui chơi tại trường cần được thiết kế phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ.

2.1. Phát triển tư duy

Phát triển tư duy là mục tiêu quan trọng trong giáo dục mầm non. Trẻ cần được khuyến khích khám phá, tìm hiểu thế giới xung quanh thông qua các hoạt động thực hành và trải nghiệm. Giáo viên cần sử dụng các phương pháp dạy học tích cực để kích thích sự tò mò và sáng tạo của trẻ.

2.2. Kỹ năng tự lập

Kỹ năng tự lập giúp trẻ tự tin và chủ động trong cuộc sống hàng ngày. Trẻ cần được hướng dẫn cách tự chăm sóc bản thân, sắp xếp đồ dùng cá nhân, và thực hiện các nhiệm vụ đơn giản. Điều này không chỉ giúp trẻ phát triển kỹ năng sống mà còn chuẩn bị tốt hơn cho môi trường học tập ở cấp tiểu học.

III. Giáo dục mầm non Thái Nguyên

Giáo dục mầm non Thái Nguyên đang từng bước đổi mới để đáp ứng yêu cầu phát triển toàn diện của trẻ. Các trường mầm non tại đây đã áp dụng nhiều phương pháp giáo dục tiên tiến, tập trung vào việc phát triển kỹ năng sống và tư duy cho trẻ. Chương trình học cho trẻ được thiết kế linh hoạt, kết hợp giữa học tập và vui chơi, nhằm tạo hứng thú và khuyến khích sự tham gia tích cực của trẻ.

3.1. Hoạt động vui chơi

Hoạt động vui chơi là phương pháp giáo dục hiệu quả giúp trẻ học hỏi và phát triển kỹ năng một cách tự nhiên. Các trò chơi được thiết kế phù hợp với lứa tuổi và nhu cầu của trẻ, giúp trẻ rèn luyện kỹ năng xã hội, giao tiếp, và giải quyết vấn đề. Giáo viên cần đóng vai trò hướng dẫn và tạo môi trường an toàn để trẻ tham gia các hoạt động này.

3.2. Học tập tại trường

Học tập tại trường không chỉ giới hạn trong lớp học mà còn bao gồm các hoạt động ngoại khóa và thực hành. Trẻ được khuyến khích tham gia các dự án nhỏ, thí nghiệm đơn giản, và các hoạt động sáng tạo để phát triển tư duy và kỹ năng thực tế. Điều này giúp trẻ tiếp cận kiến thức một cách chủ động và hiệu quả hơn.

Nội dung chính

## Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển giáo dục toàn diện, giáo dục kỹ năng sống (KNS) cho trẻ mầm non, đặc biệt là trẻ 5-6 tuổi, đóng vai trò then chốt trong việc hình thành nhân cách và chuẩn bị cho trẻ bước vào bậc học tiếp theo. Thành phố Thái Nguyên, với số lượng trẻ mầm non đông đảo, đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc quản lý và tổ chức giáo dục KNS tại các trường mầm non. Nghiên cứu này tập trung khảo sát thực trạng quản lý giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 5-6 tuổi tại các trường mầm non trên địa bàn TP Thái Nguyên trong giai đoạn từ tháng 8/2019 đến tháng 4/2020.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng quản lý giáo dục KNS, nhận diện các yếu tố ảnh hưởng và đề xuất các biện pháp quản lý phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục kỹ năng sống cho trẻ. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc góp phần nâng cao chất lượng giáo dục mầm non, phát triển toàn diện nhân cách trẻ, đồng thời hỗ trợ các nhà quản lý và giáo viên trong việc tổ chức các hoạt động giáo dục KNS một cách hiệu quả.

## Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

### Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết quản lý giáo dục và giáo dục kỹ năng sống, trong đó:

- **Lý thuyết quản lý giáo dục**: Quản lý giáo dục được hiểu là quá trình tác động có mục đích, có kế hoạch của chủ thể quản lý đến khách thể quản lý nhằm đạt được mục tiêu giáo dục. Quản lý giáo dục bao gồm các chức năng cơ bản: lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra đánh giá.

- **Lý thuyết giáo dục kỹ năng sống**: Kỹ năng sống là năng lực cá nhân giúp giải quyết hiệu quả các yêu cầu và thách thức trong cuộc sống hàng ngày, bao gồm kỹ năng tự phục vụ, giao tiếp, hợp tác, ứng phó với thay đổi và phát triển bản thân.

Các khái niệm chính bao gồm: quản lý giáo dục, kỹ năng sống, giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mầm non, đặc điểm tâm lý trẻ 5-6 tuổi, và các yếu tố ảnh hưởng đến giáo dục kỹ năng sống.

### Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp kết hợp giữa nghiên cứu lý luận và thực tiễn:

- **Nguồn dữ liệu**: Thu thập từ khảo sát xã hội học với 150 cán bộ quản lý, giáo viên và phụ huynh tại các trường mầm non trên địa bàn TP Thái Nguyên; tài liệu chính thức của Bộ Giáo dục và Đào tạo; các báo cáo, công văn liên quan.

- **Phương pháp phân tích**: Phân tích thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ phần trăm, phân tích định tính qua phỏng vấn sâu và quan sát thực tế.

- **Timeline nghiên cứu**: Thực hiện từ tháng 8/2019 đến tháng 4/2020, bao gồm giai đoạn khảo sát, phân tích dữ liệu và đề xuất giải pháp.

## Kết quả nghiên cứu và thảo luận

### Những phát hiện chính

- **Thực trạng quản lý giáo dục KNS**: Khoảng 65% cán bộ quản lý và giáo viên nhận thức đúng về vai trò của giáo dục kỹ năng sống, tuy nhiên chỉ khoảng 50% trường mầm non có kế hoạch giáo dục KNS cụ thể và được thực hiện đầy đủ.

- **Nội dung và chương trình giáo dục KNS**: 70% trường chưa có chương trình giáo dục kỹ năng sống thống nhất, dẫn đến sự khác biệt lớn trong việc triển khai nội dung giáo dục giữa các trường.

- **Cơ sở vật chất và trang thiết bị**: Chỉ khoảng 40% trường mầm non có đủ cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ cho hoạt động giáo dục kỹ năng sống, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả giáo dục.

- **Kiểm tra, đánh giá kết quả**: Việc kiểm tra, đánh giá kết quả giáo dục kỹ năng sống còn hạn chế, chỉ khoảng 35% trường thực hiện đánh giá định kỳ và có hệ thống.

### Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những hạn chế trên là do nhận thức chưa đồng đều của cán bộ quản lý và giáo viên về tầm quan trọng của giáo dục kỹ năng sống, thiếu nguồn lực về cơ sở vật chất và tài chính, cũng như chưa có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường và gia đình. So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế cho thấy, việc thiếu chương trình giáo dục kỹ năng sống chuẩn hóa là một điểm chung, ảnh hưởng đến chất lượng giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mầm non.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ trường có kế hoạch giáo dục KNS, cơ sở vật chất và đánh giá kết quả, giúp minh họa rõ ràng các điểm mạnh và hạn chế trong quản lý giáo dục kỹ năng sống.

## Đề xuất và khuyến nghị

- **Nâng cao nhận thức**: Tổ chức các khóa bồi dưỡng, tập huấn nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý, giáo viên và phụ huynh về vai trò và phương pháp giáo dục kỹ năng sống, nhằm đạt tỷ lệ 90% nhận thức đúng trong vòng 1 năm.

- **Xây dựng chương trình chuẩn**: Phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo xây dựng và triển khai chương trình giáo dục kỹ năng sống chuẩn cho trẻ 5-6 tuổi, áp dụng đồng bộ tại các trường mầm non trong 2 năm tới.

- **Cải thiện cơ sở vật chất**: Đầu tư nâng cấp cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ giáo dục kỹ năng sống, huy động nguồn lực từ ngân sách và xã hội hóa, đảm bảo 80% trường có đủ điều kiện trong 3 năm.

- **Tăng cường kiểm tra, đánh giá**: Xây dựng hệ thống kiểm tra, đánh giá kết quả giáo dục kỹ năng sống định kỳ, công khai và minh bạch, nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục và quản lý.

- **Phối hợp nhà trường - gia đình - xã hội**: Thiết lập cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và các tổ chức xã hội để tạo môi trường giáo dục kỹ năng sống toàn diện cho trẻ.

## Đối tượng nên tham khảo luận văn

- **Cán bộ quản lý giáo dục mầm non**: Nhận diện thực trạng và áp dụng các biện pháp quản lý hiệu quả giáo dục kỹ năng sống.

- **Giáo viên mầm non**: Nắm vững kiến thức, phương pháp giáo dục kỹ năng sống phù hợp với đặc điểm tâm lý trẻ 5-6 tuổi.

- **Phụ huynh học sinh**: Hiểu rõ vai trò phối hợp cùng nhà trường trong giáo dục kỹ năng sống cho trẻ.

- **Nhà nghiên cứu và hoạch định chính sách giáo dục**: Tham khảo cơ sở khoa học để xây dựng chính sách, chương trình giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mầm non.

## Câu hỏi thường gặp

1. **Tại sao giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 5-6 tuổi lại quan trọng?**  
   Trẻ 5-6 tuổi đang trong giai đoạn phát triển toàn diện về nhân cách, kỹ năng sống giúp trẻ tự tin, thích nghi và phát triển tốt trong môi trường học tập và xã hội.

2. **Những kỹ năng sống nào cần được giáo dục cho trẻ mầm non?**  
   Bao gồm kỹ năng tự phục vụ, giao tiếp, hợp tác, ứng phó với thay đổi, và phát triển bản thân, phù hợp với đặc điểm tâm lý lứa tuổi.

3. **Ai là người chịu trách nhiệm chính trong quản lý giáo dục kỹ năng sống?**  
   Hiệu trưởng và đội ngũ cán bộ quản lý trường mầm non chịu trách nhiệm xây dựng kế hoạch, tổ chức và kiểm tra hoạt động giáo dục kỹ năng sống.

4. **Phương pháp giáo dục kỹ năng sống hiệu quả cho trẻ mầm non là gì?**  
   Phương pháp trải nghiệm, đóng vai, trò chơi, giải quyết vấn đề và giao nhiệm vụ được đánh giá cao vì phù hợp với tâm lý và khả năng của trẻ.

5. **Làm thế nào để đánh giá hiệu quả giáo dục kỹ năng sống cho trẻ?**  
   Thông qua quan sát, dự giờ, đánh giá qua các hoạt động thực tế và phản hồi từ phụ huynh, kết hợp với hệ thống kiểm tra, đánh giá định kỳ.

## Kết luận

- Giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 5-6 tuổi tại các trường mầm non TP Thái Nguyên còn nhiều hạn chế về quản lý, nội dung và cơ sở vật chất.  
- Nghiên cứu đã làm rõ các yếu tố khách quan và chủ quan ảnh hưởng đến hiệu quả giáo dục kỹ năng sống.  
- Đề xuất các biện pháp quản lý cụ thể nhằm nâng cao nhận thức, xây dựng chương trình chuẩn, cải thiện cơ sở vật chất và tăng cường kiểm tra, đánh giá.  
- Khuyến nghị tăng cường phối hợp giữa nhà trường, gia đình và xã hội để tạo môi trường giáo dục toàn diện cho trẻ.  
- Tiếp tục nghiên cứu mở rộng phạm vi và đối tượng nhằm hoàn thiện các giải pháp quản lý giáo dục kỹ năng sống trong tương lai.

Các cơ sở giáo dục mầm non cần triển khai ngay các biện pháp đề xuất, đồng thời các nhà quản lý giáo dục cần tổ chức các khóa đào tạo nâng cao năng lực quản lý giáo dục kỹ năng sống cho đội ngũ cán bộ, giáo viên.

**Kêu gọi:** Các bên liên quan trong ngành giáo dục và cộng đồng hãy chung tay xây dựng môi trường giáo dục kỹ năng sống hiệu quả, góp phần phát triển thế hệ trẻ toàn diện và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO TRẺ 5-6 TUỔI Ở CÁC TRƯỜNG MẦM NON 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Những nghiên cứu ở nước ngoài Từ những năm 90 của thế kỷ XX, “Kỹ năng sống” đã xuất hiện trong một số chương trình giáo dục của UNICEF, trước tiên là chương trình giáo dục những giá trị sống với 12 giá trị cơ bản cần được giáo dục cho thế hệ trẻ. Những nghiên cứu về KNS trong giai đoạn này mong muốn thống nhất được một quan niệm chung về KNS cũng như đưa ra được một bảng danh mục các KNS cơ bản mà thế hệ trẻ cần có.

Phần lớn các công trình nghiên cứu về KNS ở giai đoạn này quan niệm về KNS theo nghĩa hẹp, đồng nhất nó với các kỹ năng xã hội. Dự án do UNESCO tiến hành tại một số nước trong đó có các nước Đông Nam Á là một trong những nghiên cứu có tính hệ thống và tiêu biểu cho hướng nghiên cứu về KNS nêu trên [2]. Do yêu cầu phát triển kinh tế xã hội và xu thế hội nhập cùng phát triển của các quốc gia nên hệ thống giáo dục của các nước đã và đang thay đổi theo định hướng khơi dậy và phát huy tối đa các tiềm năng của người học; đào tạo một thế hệ năng động, sáng tạo, có những năng lực chủ yếu (như năng lực thích ứng, năng lực tự hoàn thiện, năng lực hợp tác, năng lực hoạt động xã hội) để thích ứng với những thay đổi nhanh chóng của xã hội. Theo đó, vấn đề giáo dục KNS cho thế hệ trẻ nói chung, cho trẻ mầm non nói riêng được đông đảo các nước quan tâm.

Kế hoạch hành động Dakar về giáo dục cho mọi người (tại Senegal năm 2000) yêu cầu mỗi quốc gia cần đảm bảo cho người học được tiếp cận chương trình giáo dục KNS phù hợp. Trong giáo dục hiện đại, KNS của người học là một tiêu chí về chất lượng giáo dục. Do đó, khi đánh giá chất lượng giáo dục phải đánh giá KNS của người học.Mặc dù, giáo dục KNS cho trẻ đã được nhiều nước quan tâm và cùng xuất phát từ quan niệm chung về KNS của Tổ chức y tế thế giới hoặc của UNESCO, nhưng quan niệm và nội dung giáo dục KNS ở các nước không giống nhau. Ở một số nước, nội hàm của khái niệm KNS được mở rộng, trong khi một số nước khác xác định nội hàm của khái niệm KNS chỉ gồm những khả năng tâm lí, xã hội.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục Giáo dục KNS được triển khai ở các nước vừa thể hiện cái chung vừa mang tính đặc thù của từng quốc gia. Mặt khác, ngay trong một quốc gia, nội dung giáo dục KNS trong lĩnh vực giáo dục chính quy và không chính quy cũng có sự khác nhau. Trong giáo dục không chính quy ở một số nước, những kỹ năng cơ bản như đọc, viết, nghe, nói được coi là những KNS cơ sở trong khi trong giáo dục chính quy, các KNS cơ bản lại được xác định phong phú hơn theo lĩnh vực quan hệ của cá nhân. Từ năm 1997 tại Lào, KNS được thể hiện trong các ngữ cảnh cụ thể, liên quan đến giáo dục phòng tránh HIV/AIDS, được lồng ghép vào chương trình giáo dục chính quy, không chính quy và các trường sư phạm đào tạo giáo viên.

Tại Campuchia có quan niệm KNS là năng lực mà con người cần phải có để nâng cao các điều kiện sống có hiệu quả nhằm phát triển quốc gia. Trong chương trình giáo dục của Malaysia những năm gần đây, KNS được coi như là một môn học, mục tiêu của môn học này là cung cấp cho trẻ những kỹ năng thực tế cơ bản để họ có thể thực hiện các nhiệm vụ và có xu hướng kinh doanh. Tháng 12 năm 2003 tại Bali - Indonesia đã diễn ra hội thảo về giáo dục KNS trong giáo dục với sự tham gia của 15 nước. Qua báo cáo của các nước cho thấy có nhiều điểm chung, nhưng có những nét riêng trong giáo dục KNS: Thái Lan nhìn nhận một cách khái quát KNS là khả năng của cá nhân có thể giải quyết những vấn đề trong đời sống hàng ngày để an toàn và hạnh phúc.

Quan niệm của Ấn Độ KNS là những khả năng giúp tăng cường sự lành mạnh về tinh thần và năng lực của con người. Nepal thì coi KNS như là một phương thức để ứng phó hay là những kỹ năng cần thiết để tồn tại. Tại Philipine KNS là những năng lực thích nghi và tính tích cực của hành vi giúp cho cá nhân có thể ứng phó một cách hiệu quả với những yêu cầu, những thay đổi, những trải nghiệm và tình huống của đời sống hàng ngày [11]. Tổ chức Y tế Thế giới (viết tắt là WHO) định nghĩa: “Khả năng có hành vi thích ứng và tích cực giúp cá nhân giải quyết có hiệu quả với những đòi hỏi và thách thức cuộc sống hàng ngày”.

Đồng thời, coi kỹ năng sống là những kỹ năng mang tính tâm lý xã hội và kỹ năng về giao tiếp được vận dụng trong những tình huống hàng ngày để tương tác một cách hiệu quả với người khác và giải quyết có hiệu quả những vấn đề, những tình huống của cuộc sống hàng ngày [34]. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục 1. Những nghiên cứu ở Việt Nam Trong giai đoạn đầu tiên, khái niệm KNS được giới thiệu trong chương trình này chỉ bao gồm những KNS cốt lõi như kỹ năng tự nhận thức, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng xác định giá trị, kỹ năng ra quyết định, kỹ năng kiên định và kỹ năng đạt mục tiêu. Ở giai đoạn này, chương tŕnh chỉ tập trung vào các chủ đề giáo dục sức khỏe của thanh thiếu niên.

Giai đoạn 2 của chương trình mang tên “Giáo dục sống khỏe mạnh và KNS”. Trong giai đoạn này nội dung của khái niệm KNS và giáo dục KNS đã được phát triển sâu sắc hơn. Kể từ năm học 2008 - 2009, Bộ GD&ĐT đã phát động phong trào “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” ở tất cả các trường phổ thông trên toàn quốc, nhằm mang lại cho trẻ một môi trường giáo dục an toàn thân thiện, hiệu quả, phù hợp điều kiện địa phương và đáp ứng nhu cầu xã hội. Hưởng ứng phong trào này, Trung tâm Giáo dục môi trường và các vấn đề xã hội đã phối hợp với Ban dự án Phát triển giáo dục trung học phổ thông xây dựng kế hoạch tổ chức hoạt động nhằm hỗ trợ triển khai đến cơ sở một số nội dung thiết thực.

Một trong những hoạt động đó là chương trình tập huấn giáo dục KNS và bình đẳng giới, được tổ chức tại Hà Nội tháng 10 năm 2008 cho các giáo viên cốt cán của một số trường trung học phổ thông thuộc 11 tỉnh phía Bắc trong đó có Tỉnh Thái Nguyên. Qua đợt tập huấn này, giáo viên biết cách hình thành cho trẻ các kỹ năng tự nhận thức, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng đặt mục tiêu, giáo viên biết cách giúp trẻ hiểu kỹ hơn về giới và bình đẳng giới cùng các tri thức thiết yếu để hiểu biết bản thân, tự bảo vệ mình và hòa nhập cộng đồng. Các chương trình giáo dục kĩ năng sống do Bộ Giáo dục & Đào tạo thực hiện: Ngay từ đầu những năm 90 tổ chức UNESCO đã có dự án dành cho nhóm hưởng lợi là phụ nữ biết đọc, biết viết hạn chế (từ năm 1990 - 1992). Chương trình xóa mù chữ và tăng thu nhập cho phụ nữ từ 1996 - 2000 do UNICEF tài trợ nhằm giáo dục kĩ năng sống cho phụ nữ miền núi.

Hiện nay chương trình này vẫn tiếp tục triển khai và mang tên là “Truyền thông và tăng thu nhập”. Chương trình hỗ trợ rủi ro, tai nạn cho trẻ em và phụ nữ đồng bằng sông Cửu Long (do UNICEF hỗ trợ, 2000 - 2001). Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn Luận văn thạc sĩ Khoa học giáo dục Ngoài ra, còn có rất nhiều các chương trình giáo dục kỹ năng sống khác nữa do: Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, Uỷ ban dân số gia đình và trẻ em cũng như các chương trình giáo dục kĩ năng sống do các tổ chức quốc tế trực tiếp triển khai với các đối tác ở địa phương. Giáo dục kỹ năng sống là vấn đề cần thiết cho mọi đối tượng, ở mọi nơi.

Tuy nhiên do nhận thức, thiếu nguồn lực và kinh nghiệm nên việc triển khai giáo dục kĩ năng sống một cách có ý thức, có hệ thống và có hiệu quả ở Việt Nam còn hạn chế. Một số chương trình/ dự án do các tổ chức quốc tế triển khai ở Việt Nam có nội dung giáo dục kĩ năng sống hoặc tiếp cận kĩ năng sống chủ yếu hướng vào những nhóm đối tượng cho là có nguy cơ, còn thiếu kinh nghiệm đó là nhóm vị thành niên, nhóm yếu như phụ nữ và trẻ em gái, trẻ em có hoàn cảnh khó khăn. Như vậy đối tượng được tiếp cận các chương trình giáo dục kĩ năng sống còn hạn chế, phiến diện. Trong lĩnh vực giáo dục chính quy với những đổi mới về nội dung và phương pháp đã khắc phục lối dạy truyền thụ kiến thức và lối học tiếp nhận kiến thức một cách thụ động, mới chỉ làm thay đổi phương pháp tư duy cho trẻ, góp phần hình thành tư duy phê phán và tư duy sáng tạo - với tư cách cũng là kĩ năng sống.

Nhưng để giáo dục kĩ năng sống có hiệu quả cần tăng cường tích hợp nội dung giáo dục kĩ năng sống và tiếp cận kĩ năng sống trong dạy học hơn nữa. Rất tiếc là trong các mục tiêu và chương trình hành động giáo dục cho mọi người chưa đề cập chuyên biệt đến vấn đề giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mầm non. Mặc dù đã có tương đối nhiều chương trình, dự án thực hiện, triển khai và tài trợ trong việc giáo dục kỹ năng sống nói chung và kỹ năng sống cho trẻ em nói riêng nhưng cho tới thời điểm hiện tại có rất ít các công trình nghiên cứu mang tính khoa học về thực trạng giáo dục kỹ năng sống cũng như nhu cầu được giáo dục kỹ năng sống của trẻ mầm non. Tác giả Nguyễn Thanh Bình “Giáo trình chuyên đề giáo dục kỹ năng sống”, Nhà xuất bản Đại học Sư phạm, năm 2011 [2].