Chương 1 TỔNG QUAN CÔNG TÁC PHÒNG CHÁY VÀ CHỮA CHÁY I. CÔNG TÁC PHÒNG CHÁY VÀ CHỮA CHÁY 1. Khái niệm, mục tiêu, ý nghĩa của công tác phòng cháy, chữa cháy a) Khái niệm Phòng cháy và chữa cháy là một tập hợp các giải pháp mang tính kỹ thuật, có liên quan tới việc loại trừ, hạn chế tới mức tối thiểu các nguy cơ cháy, nổ, hỏa hoạn, đồng thời nhanh chóng dập tắt khi đám cháy xảy ra, ngăn chặn cháy lan và xử lý thiệt hại về người và tài sản. Cụm từ này có thể hiểu đơn giản bằng cách chia rõ hai vế phòng cháy và chữa cháy.
Phòng cháy là các việc làm nhằm ngăn chặn, hạn chế, không cho nảy sinh hiểm họa cháy, nổ; chữa cháy là xử lý kịp thời đám cháy đã xảy ra về cả hiện trường và hậu quả. b) Mục tiêu Hiện nay, mỗi tổ chức, cá nhân đều cần phải ý thức được tầm quan trọng của việc phòng cháy và chữa cháy trong cuộc sống hằng ngày. Mục tiêu 7 của công tác phòng cháy và chữa cháy của từng đối tượng cụ thể như sau: - Đối với lực lượng cảnh sát phòng cháy và chữa cháy: Cần tuyên truyền, phổ biến kiến thức phòng cháy, chữa cháy cho người dân. Bên cạnh đó, lực lượng cảnh sát phòng cháy và chữa cháy cần hướng dẫn, kiểm tra việc tuân thủ các quy định về phòng cháy và chữa cháy của các hộ gia đình, công ty, cơ sở kinh doanh.
trên địa bàn quản lý, đồng thời xử lý đám cháy nhanh chóng, kịp thời, hiệu quả ngay khi nhận được tin báo cháy. - Đối với các cơ quan, tổ chức: Người quản lý phải có trách nhiệm phổ biến kiến thức về phòng cháy và chữa cháy cho cán bộ, công nhân viên trong cơ quan, tổ chức của mình, đồng thời duy trì hoạt động của đội phòng cháy, chữa cháy nội bộ theo quy định của pháp luật. Bên cạnh đó, cần thường xuyên kiểm tra, giám sát việc chấp hành nội quy phòng cháy, chữa cháy, bảo đảm ngân sách đáp ứng đủ cho công tác phòng cháy, chữa cháy được vận hành hiệu quả nhất. - Đối với các hộ gia đình: Mỗi hộ dân cần hiểu được phòng cháy, chữa cháy là gì, có ý thức chủ động hạn chế tối đa nguy cơ xảy ra cháy, nổ, hơn nữa cần trang bị đầy đủ các thiết bị phòng cháy, chữa cháy chuyên dụng trong nhà.
Khi xảy ra sự cố cháy, nổ cần báo ngay với lực lượng phòng cháy và chữa cháy, cùng phối hợp hiệu quả để xử lý đám cháy. 8 c) Ý nghĩa - Chủ động nắm bắt tình huống lúc xảy ra cháy, nổ: Sự hiểu biết về những cách phòng cháy, chữa cháy sẽ giúp bạn có thể chủ động nắm bắt được tình hình, cách thức phòng tránh cháy, nổ, cũng như bình tĩnh xử lý, bảo đảm an toàn cho bản thân và người xung quanh khi xảy ra hỏa hoạn. - Cả cộng đồng cùng thực hành phòng cháy và chữa cháy: Không chỉ hạn chế rủi ro không mong muốn, phòng cháy và chữa cháy còn có ý nghĩa tích cực là con người trong tập thể, cộng đồng gắn kết với nhau. Những buổi đào tạo không chỉ nâng cao kiến thức cấp thiết về phòng, chống cháy, nổ mà còn giúp mọi người trong tập thể tăng cường sự tương tác, tương trợ nhau, sự gắn kết cộng đồng.
Thực tế, vai trò của quần chúng nhân dân trong công tác phòng cháy, chữa cháy đã được thể chế hóa trong Pháp lệnh đầu tiên của Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, quy định việc quản lý nhà nước đối với công tác phòng cháy, chữa cháy được ban hành ngày 04/10/1961. Thực hiện Pháp lệnh và lời dạy của Bác, lực lượng Cảnh sát phòng cháy, chữa cháy luôn giữ vai trò nòng cốt, vận động nhân dân tham gia phong trào bảo vệ an ninh, trật tự như “phòng gian, phòng hỏa, phòng không”, phong trào “Làm bếp an toàn”. Những phong trào này đã tạo cơ sở, nền tảng trong công tác xây dựng phong trào toàn dân phòng cháy, chữa cháy. 9 Để phong trào toàn dân phòng cháy, chữa cháy đáp ứng yêu cầu của tình hình mới, Nhà nước đã ban hành nhiều chỉ thị, quyết định về công tác quần chúng như: Chỉ thị số 175/CT ngày 31/5/1991 của Chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng về tăng cường công tác phòng cháy và chữa cháy; Chỉ thị số 237-TTg ngày 19/4/1996 của Thủ tướng Chính phủ về việc tăng cường các biện pháp thực hiện công tác phòng cháy, chữa cháy; Quyết định số 369-TTg ngày 04/6/1996 của Thủ tướng Chính phủ về việc lấy ngày 04 tháng 10 hằng năm là Ngày phòng cháy, chữa cháy toàn dân.
Đặc biệt, ngày 29/6/2001, kỳ họp thứ 9, Quốc hội khóa X đã thông qua Luật Phòng cháy và chữa cháy (sửa đổi năm 2013), trong đó quy định nhiều vấn đề về công tác xây dựng phong trào quần chúng phòng cháy, chữa cháy với những nguyên tắc mang tính khoa học, tính quần chúng cao, thể hiện vai trò to lớn của nhân dân trong công tác phòng cháy, chữa cháy, nhằm huy động sức mạnh tổng hợp của toàn dân tham gia hoạt động phòng cháy, chữa cháy; nhấn mạnh mọi hoạt động phòng cháy và chữa cháy trước hết phải được thực hiện và giải quyết bằng lực lượng, phương tiện tại chỗ. - Giúp hạn chế tác hại của cháy về tính mạng và tài sản: Ý nghĩa của phòng cháy và chữa cháy là giúp ngăn chặn sự cố cháy, nổ xảy ra. Mọi người có thể hiểu rõ những nguyên nhân dẫn đến cháy, phương pháp hạn chế tối thiểu nhất lửa lan rộng, dập lửa đúng cách để không bùng phát trở lại. 10 Việc đánh giá kỹ những giải pháp phòng cháy và chữa cháy có thể hạn chế được các trường hợp xấu xảy ra, trong những tình huống nguy cấp có thể giảm thiệt hại về người và tài sản.
Bên cạnh đó, sở hữu kiến thức, sự hiểu biết thông tin về phòng cháy, chữa cháy giúp ngăn chặn kẻ xấu lợi dụng thời cơ cháy, nổ để thực hiện các hành vi trái pháp luật, lợi dụng cháy, nổ để trục lợi, tác động đến tài sản, tính mạng của người khác. Tính chất của công tác phòng cháy, chữa cháy a) Tính quần chúng - Trong hoạt động hằng ngày, tại nơi làm việc cũng như nơi cư trú thường xuyên tồn tại lửa, các thiết bị sinh lửa, sinh nhiệt và các loại chất cháy, như vậy hầu như ở đâu, lúc nào cũng có đủ các yếu tố gây cháy. Do đó công tác phòng cháy, chữa cháy mang tính chất quần chúng rất sâu sắc và tính xã hội hóa cao. Theo thống kê cho thấy, nguyên nhân gây cháy chủ yếu do con người thiếu ý thức hoặc kiến thức gây ra, nhưng cũng chính con người lại phát hiện cháy và tổ chức chữa cháy.
- Cháy nguy hiểm và gây thiệt hại khôn lường, vì lợi ích thiết thân của mình, mỗi người đều phải lo việc phòng cháy, chữa cháy. Song cháy có thể lan từ nhà này sang nhà khác, công trình này sang công trình khác, vì vậy, đối với việc chữa cháy, nhất là đối với những đám cháy lớn, phức tạp phải có 11 nhiều người, nhiều lực lượng hợp sức mới dập tắt được. Do đó việc phòng cháy, chữa cháy không phải là việc riêng của từng người, mà trở thành việc chung của toàn xã hội, phải huy động sức mạnh tổng hợp của toàn dân tham gia hoạt động phòng cháy, chữa cháy. b) Tính pháp chế Công tác phòng cháy, chữa cháy là một lĩnh vực rất quan trọng và cấp thiết của toàn xã hội, bởi vậy nó phải được thể chế hóa thành luật pháp để hướng dẫn và bắt buộc mọi cơ quan, tổ chức, cơ sở, hộ gia đình và cá nhân thực hiện thường xuyên, triệt để mới đem lại hiệu quả.
Để ngăn ngừa cháy xảy ra, đòi hỏi mọi cơ quan, tổ chức, cơ sở, hộ gia đình và cá nhân phải chấp hành triệt để các quy định an toàn phòng cháy, chữa cháy, phải xác định việc phòng cháy, chữa cháy là trách nhiệm của chính mình, nhưng trong thực tiễn thì ý thức phòng cháy, chữa cháy của nhiều người còn chưa cao. Do đó, song song với các biện pháp tuyên truyền, vận động, giáo dục, thuyết phục, phải thực hiện các biện pháp hành chính, cưỡng chế để bắt buộc mọi người phải tuân thủ các văn bản quy phạm pháp luật về phòng cháy, chữa cháy. Hệ thống các văn bản pháp luật về phòng cháy, chữa cháy của nước ta hiện nay gồm: - Luật Phòng cháy, chữa cháy; các luật khác có nội dung quy định về phòng cháy, chữa cháy; 12 - Các nghị định của Chính phủ; chỉ thị, quyết định của Thủ tướng Chính phủ về công tác phòng cháy, chữa cháy; - Các thông tư, quyết định, chỉ thị của các bộ, cơ quan ngang bộ; nghị quyết của Hội đồng nhân dân các cấp; chỉ thị, quyết định của Ủy ban nhân dân các cấp về công tác phòng cháy, chữa cháy. c) Tính khoa học Bản chất của sự cháy là phản ứng hóa học kèm theo tỏa nhiệt và phát ra ánh sáng.
Để sự cháy không biến thành đám cháy gây thiệt hại cho con người và để dập tắt đám cháy cần phải áp dụng nhiều bộ môn khoa học, bao gồm cả khoa học tự nhiên và khoa học xã hội. d) Tính chiến đấu Cháy có thể xảy ra bất cứ lúc nào. Để chữa cháy kịp thời và có hiệu quả, phải tổ chức việc ứng trực sẵn sàng chữa cháy 24/24 giờ với tinh thần sẵn sàng chiến đấu cao. Việc tổ chức chữa cháy rất nguy hiểm, vì dưới tác động của nhiệt độ cao, nổ lý - hóa học (bình gas, khí nén.) sẽ phá hủy các cấu kiện của công trình bị cháy dẫn đến sụp đổ một phần hoặc toàn bộ công trình, ngoài ra trong vùng cháy sẽ tồn tại nhiều khói và khí độc., do đó đòi hỏi người chữa cháy phải mưu trí, dũng cảm, có kỷ luật cao, nghiêm chỉnh chấp hành mệnh lệnh chỉ huy, áp dụng thành thạo các kỹ thuật, chiến thuật chữa cháy đúng đắn, linh hoạt, hiệp đồng chặt chẽ giữa các lực lượng để cứu 13 người đang bị kẹt trong đám cháy, dập tắt đám cháy nhanh nhất, bảo đảm tuyệt đối an toàn cho người và phương tiện tham gia chữa cháy.