Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Các công trình nghiên cứu về kỹ năng học tập 1. Các công trình nghiên cứu về vai trò của kỹ năng học tập Các tác giả M. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng: "Các khóa tập huấn kỹ năng học tập có tác động tích cực đến hiệu quả học tập của sinh viên" [95, tr33].
Những sinh viên tham gia khóa học có mức độ hiệu quả học tập ban đầu thấp hơn so với nhóm sinh viên đối chứng nhưng sau khi tham gia khóa tập huấn lại có kết quả học tập bằng hoặc cao hơn so với nhóm sinh viên đối chứng. Các tác giả đã tiến hành nghiên cứu bằng cách giúp sinh viên phát triển một kỹ năng hoặc kết hợp nhiều kỹ năng học tập. Trong đó tập trung vào các kỹ năng liên quan đến giải quyết nhiệm vụ học tập, quản lý việc học, tạo động lực học tập cho sinh viên. Các tác giả khẳng định, học tập không chỉ dừng lại ở việc giúp sinh viên ghi nhớ đơn giản nội dung bài học, mà quan trọng là giúp người học giải quyết được các nhiệm vụ học tập, thúc đẩy được người học hoạt động tích cực, từ đó phát triển khả năng nhận thức.
Nghiên cứu của tác giả đã chứng minh kỹ năng học tập có khả năng giúp người học đạt được thành công. Như vậy, các tác giả cùng chung quan điểm cho rằng kỹ năng học tập có tác động tích cực đến hoạt động học tập của sinh viên và góp phần vào thành công của sinh viên. Các công trình nghiên cứu về biểu hiện của kỹ năng học tập Các tác giả nghiên cứu biểu hiện của kỹ năng học tập theo hai hướng chính. Hướng thứ nhất, nghiên cứu theo quá trình tiến hành hoạt động học tập: L.
Các tác giả đưa ra quan điểm 16 "học để học", đề cao mô hình học tập phát triển kỹ năng học tập có kế hoạch và kỹ năng tự điều chỉnh của sinh viên. Lê Khánh Bằng (1999),“Góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả của quá trình tự học theo quan điểm giáo dục học hiện đại" [4] đưa ra quan điểm người học phải rèn luyện các kỹ năng cơ bản như kỹ năng định hướng, kỹ năng thiết kế, kỹ năng thực hiện kế hoạch, kỹ năng tự kiểm tra, tự đánh giá quá trình học tập của bản thân. Trần Quốc Thành (1995), “Kỹ năng học tập của Sinh viên sư phạm trong điều kiện học theo chế độ học phần” [71], đưa ra một hệ thống các kỹ năng cần rèn luyện cho sinh viên, trong đó có kỹ năng định hướng, kỹ năng thiết kế, kỹ năng thực hiện, kỹ năng kiểm tra đánh giá. Theo tác giả, "muốn hình thành được KNHT này, giáo viên cần phải tổ chức và bồi dưỡng cho sinh viên trong quá trình dạy học" [71, tr.
Lê Hải Nam (2009), Kỹ năng học của sinh viên đại học đào tạo theo hình thức từ xa [52] chỉ ra các kỹ năng cần hình thành ở người học gồm: kỹ năng lập kế hoạch học; kỹ năng tổ chức việc học; kỹ năng kiểm tra, đánh giá việc học của bản thân. Nguyễn Thị Tuyết (2018), Kỹ năng học tập của sinh viên Sư phạm Kỹ thuật [79] chia kỹ năng học tập thành 4 nhóm: Nhóm kỹ năng tiếp nhận thông tin môn học; Nhóm kỹ năng xử lý thông tin môn học; Nhóm kỹ năng sử dụng thông tin môn học; Nhóm kỹ năng làm việc phối hợp nhóm học tập. Hướng thứ hai, nghiên cứu theo các hành động học tập người học cần tiến hành: M. N Xcátkin (1980), Lý luận dạy học của trường phổ thông [17], đã xem những kỹ năng, kỹ xảo học tập là cách thức tiến hành các công việc học tập, đọc sách, lập biểu đồ tính toán, tra cứu tài liệu, kế hoạch hóa, tổ chức công việc… [17, tr.
Peggy (2008), Kỹ năng học tập cần thiết cho xã hội [113], cho rằng sinh viên cần hình thành kỹ năng sử dụng công nghệ thông 17 tin, kỹ năng làm bài thi, kỹ năng viết báo cáo/tiểu luận, kỹ năng thuyết trình, kỹ năng làm việc nhóm, kỹ năng nghiên cứu, kỹ năng tư duy phản biện, kỹ năng phỏng vấn xin việc. Đặng Thành Hưng (2004), “Hệ thống kỹ năng học tập hiện đại” [38] đã phân chia thành 3 nhóm KNHT cần hình thành cho học sinh: Nhóm kỹ năng nhận thức, nhóm kỹ năng giao tiếp và quan hệ học tập, nhóm kỹ năng quản lý học tập. Nguyễn Văn Phương (2008), Kỹ năng học tập các môn lý luận chính trị của học viên cao cấp lý luận chính trị hệ tập trung tại học viện chính trị khu vực II [59] đã phân chia kỹ năng học tập thành 3 nhóm: Nhóm kỹ năng học tập trên lớp; nhóm kỹ năng đọc tài liệu học tập; Nhóm kỹ năng Seminar. Quách Nguyễn Bảo Nguyên (2016), Xác định và rèn luyện hệ thống kỹ năng học tập cho học sinh trong dạy học phần điện học, vật lý 11 [54], đã chia KNHT gồm các kỹ năng thành phần: Nhóm kỹ năng nhận thức học tập, nhóm kỹ năng giao tiếp học tập, nhóm kỹ năng quản lý học tập.
Bên cạnh đó, biểu hiện của từng kỹ năng học tập cụ thể cũng được các tác giả quan tâm nghiên cứu. Trong đó, các kỹ năng được đề cập nhiều nhất gồm kỹ năng tự học, kỹ năng học tập nhóm, kỹ năng tự đánh giá, kỹ năng học tập các môn học cụ thể. Trong các công trình nghiên cứu của B. M Machiuskin (1986), Các tình huống có vấn đề trong tư duy và trong dạy học [50], đã chỉ rõ trong quá trình dạy học, giáo viên phải tổ chức, bồi dưỡng, hình thành kỹ năng tự học cho sinh viên.
Các tác giả khẳng định: việc giao và giải bài tập nhận thức của sinh viên trong thời gian tự học là một biện pháp quan trọng nhằm nâng cao tính tích cực, độc lập, sáng tạo của sinh viên trong tự học.T Johnson (1975), Học cùng nhau và học một mình, hợp tác, cạnh tranh và cá nhân hóa [108] đã đưa ra nhiều dẫn chứng về lợi ích của học tập nhóm. Trong đó, giao tiếp và tư duy là hai yếu tố được phát triển rất hiệu quả trong học tập nhóm. Barry (1998) , "Nghiên cứu học tập và phát triển kỹ năng cá nhân: Quan điển tự điều chỉnh" [93] chỉ ra vai trò quan trọng của tự học trong việc phát triển các kỹ năng trong cuộc sống, trong đó có hoạt động học tập. Ngoài ra, nghiên cứu đề cập tới ảnh hưởng tích cực của tự học đối với động cơ học tập và thành tích đạt được của cá nhân.
Gaalen (2004), Bản chất của dạy học và tự học [90] nhấn mạnh tự học là một trong những vấn đề cơ bản, là nền tảng để sinh viên có thể thực hành các kỹ năng nghề nghiệp. Nếu không có tự học thì việc học tập của sinh viên chỉ đơn thuần là sự bắt chước, học thuộc các kiến thức đã có. Tự học, tự nghiên cứu là con đường giúp sinh viên hiểu được các nội dung học tập và vận dụng vào các hoạt động nghề nghiệp cụ thể. Khi nghiên cứu kỹ năng đọc sách, các tác giả L.P Doblaev (1970), Những khía cạnh tâm lý của việc đọc sách [22] và Primanov (1976), Phương pháp đọc sách [63] cũng chỉ ra kỹ năng này là một trong kỹ năng quan trọng trong tự học của người học.
Hai ông đã phân tích những cơ sở khoa học tâm lý và những điều kiện làm ảnh hưởng tối ưu đến quá trình đọc sách .David (1995), Tăng cường học tập thông qua tự đánh giá [97] cho rằng trong quá trình học tập, sinh viên luôn phải tự kiểm tra, đánh giá. Tự kiểm tra, đánh giá giúp sinh viên biết được trình độ nhận thức, kỹ năng học tập cũng như kỷ luật tham gia học tập của mình - những điều mà kiểm tra chính thức của giảng viên đôi khi không đánh giá được. Tự đánh giá của sinh viên liên quan tới hai yếu tố chính. (1) Kiến thức người học tích lũy được để đáp ứng các tiêu chí của hoạt động học tập; (2) Đánh giá được các hoạt động liên quan có đáp ứng được các tiêu chí hay không.
Kỹ năng tự đánh giá là nền tảng quan trọng để một người học tập suốt đời, có thể tiếp tục học tập sau khi tốt nghiệp. Bùi Thị Hạnh Lâm (2010), Kỹ năng tự đánh giá kết quả học tập môn Toán của học sinh trung học phổ thông [47] cho rằng kỹ năng tự đánh giá kết quả học tập sẽ giúp người học biết được mức độ kiến thức, kỹ năng và thái độ học tập của bản thân đã đáp ứng được yêu cầu của quá trình học tập hay chưa, nhờ đó có thể điều chỉnh quá trình học tập đúng hướng, nâng cao hiệu quả học tập. Raja (2011), Chương trình giảng dạy y tế tích hợp [121]; Trần Thị Minh Hằng (2003), Một số vấn đề tâm lý cơ bản trong tự học của sinh viên Cao đẳng sư phạm [34] cùng thống nhất chỉ ra các hoạt động sinh viên cần tiến hành khi tự học gồm: đặt ra các mục tiêu học tập; xây dựng kế hoạch để đạt được mục tiêu; thực hiện kế hoạch và tự kiểm tra, tự giám sát hoạt động học tập; điều chỉnh mục tiêu hoặc kế hoạch khi gặp trở ngại mà người học không khắc phục được. Đỗ Thị Phương Thảo (2013), Phát triển kỹ năng tự học toán cho sinh viên các trường đại học đào tạo giáo viên Tiểu học [72].
Tác giả phân chia kỹ năng tự học thành 2 nhóm kỹ năng gồm: nhóm kỹ năng nhận thức và nhóm kỹ năng hoạt động. Phạm Thị Bình (2016) , "Phát triển năng lực tự học cho sinh viên sư phạm địa lý" [5]. Tác giả đã chỉ ra hai nhóm năng lực tự học cần phát triển cho sinh viên là: năng lực tổ chức kế hoạch tự học (trong mỗi học phần, mỗi học kỳ, cả năm học và toàn khóa học); Năng lực tự định hướng, tự đề ra mục tiêu, cách thức phát triển và hoàn thiện bản thân. Lê Trọng Tuấn (2016), Phát triển kỹ năng tự học cho học sinh các trường dự bị đại học dân tộc [78], chỉ ra hệ thống các kỹ năng thành phần của tự học gồm: Kỹ năng lập kế hoạch tự học; kỹ năng khai thác các tài liệu học tập; kỹ năng tự học trên lớp; kỹ năng làm việc nhóm; kỹ năng giải quyết vấn đề; kỹ năng tự kiểm tra, đánh giá kết quả tự học.