KIẾN TRÚC CẢNH QUAN LÀNG TRONG VÀNH ĐAI XANH SÔNG NHUỆ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

Nghiên cứu tổ chức kiến trúc cảnh quan làng trong vành đai xanh sông Nhuệ, Hà Nội. Giải pháp quy hoạch, bảo tồn và phát triển bền vững không gian làng truyền thống.

• Tác giả: Ncs. Trần Vũ Thọ
• Người hướng dẫn: Ts. Ngô Thị Kim Dung
• Trường học: Trường Đại học Kiến trúc Hà Nội
• Chuyên ngành: Kiến trúc
• Đề tài: Kiến Trúc Cảnh Quan Làng Trong Vành Đai Xanh Sông Nhuệ, Thành Phố Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận án Tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Kiến Trúc Cảnh Quan Làng Sông Nhuệ 55 ký tự

Quá trình đô thị hóa mạnh mẽ tại Hà Nội từ những năm 1980 đã tạo ra những biến đổi sâu sắc, không chỉ ở khu vực nội đô mà còn lan rộng ra các vùng ngoại thành. Sự phát triển kinh tế thị trường, tiến bộ khoa học công nghệ, và mở rộng quan hệ quốc tế đã thúc đẩy công nghiệp hóa và hiện đại hóa. Tuy nhiên, quá trình này cũng đặt ra nhiều thách thức đối với việc bảo tồn và phát triển các làng xóm truyền thống, đặc biệt là trong bối cảnh Vành đai Xanh Sông Nhuệ. Các làng xóm với giá trị lịch sử và văn hóa quý báu đang đối mặt với nguy cơ bị đe dọa bởi sự phát triển đô thị thiếu kiểm soát. Theo NCS. Trần Vũ Thọ, tác động của đô thị hóa đã làm cho sự phát triển và xây dựng trong các làng diễn ra một cách tự phát, gây ra tình trạng lộn xộn và nguy cơ phá vỡ cấu trúc của các làng truyền thống, đe dọa các nghề thủ công truyền thống và tác động tiêu cực lên các giá trị văn hóa dân tộc. Quy hoạch chung xây dựng Thủ đô Hà Nội đến năm 2030 và tầm nhìn đến năm 2050 (Quyết định 1259/QĐ-TTG) đã xác định vai trò quan trọng của làng xóm trong hệ thống không gian xanh, bao gồm hành lang xanh, vành đai xanh dọc sông Nhuệ, các nêm xanh và công viên đô thị, đánh dấu một bước quan trọng trong việc bảo vệ và phát triển không gian xanh đô thị.

1.1. Vành Đai Xanh Sông Nhuệ Định Hướng Phát Triển 57 ký tự

Vành đai xanh sông Nhuệ được định vị như một vùng đệm quan trọng, kết nối khu nội đô mở rộng với khu đô thị mở rộng nam sông Hồng, mang ý nghĩa quy hoạch đô thị và môi trường sống của cư dân. Điều này không chỉ bảo vệ sự cân bằng giữa sự phát triển đô thị và sự bảo tồn của làng xóm và môi trường tự nhiên mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Theo Quyết định 1259/QĐ-TTG, chức năng của Vành đai Xanh Sông Nhuệ không chỉ là bảo tồn và phát huy giá trị kiến trúc cảnh quan mà còn cần nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân, bảo vệ môi trường tự nhiên, với các yêu cầu cụ thể như phát triển và bảo vệ cảnh quan thiên nhiên, có giải pháp hợp lý phát triển, cải tạo các điểm dân cư, làng xóm hiện có.

1.2. Thách Thức Cho Làng Xóm Trong Vành Đai Xanh 55 ký tự

Các làng xóm trong Vành đai Xanh Sông Nhuệ đang đối mặt với nhiều thách thức để phù hợp với yêu cầu của vành đai. Các làng nghề truyền thống cần phải xử lý vấn đề môi trường hoặc nâng cấp cơ sở hạ tầng để đảm bảo phát triển bền vững. Mặc dù đã có quy hoạch phân khu GS được phê duyệt, nhưng toàn bộ hệ thống làng xóm hiện hữu chỉ được khoanh vùng và chưa có nghiên cứu cụ thể. Do đó, việc nghiên cứu và đề xuất các giải pháp tổ chức kiến trúc cảnh quan phù hợp với vai trò và vị thế của Vành đai Xanh Sông Nhuệ là vô cùng cần thiết.

II. Vấn Đề Mất Bản Sắc Làng Quê Ven Sông Nhuệ 56 ký tự

Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh chóng, Kiến trúc cảnh quan làng tại các khu đô thị lớn như Hà Nội đang phải đối mặt với sự biến đổi mạnh mẽ và có thể biến mất dần theo thời gian. Các thành phần chính của kiến trúc cảnh quan trong làng, bao gồm nhà ở và khuôn viên, nơi sản xuất như đất nông nghiệp, và không gian công cộng như Đình làng, Chùa, đền, đường làng ngõ xóm, và ao hồ, đều quan trọng trong việc giữ gìn cảnh quan và bản sắc văn hóa làng. Sự phát triển không kiểm soát và thiếu quy hoạch đồng bộ đã dẫn đến tình trạng xây dựng tự phát, làm suy giảm chất lượng không gian sống, ảnh hưởng đến các giá trị văn hóa truyền thống và gây ô nhiễm môi trường. Do đó, cần có những nghiên cứu và giải pháp cụ thể để bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa làng Việt trong bối cảnh hiện đại.

2.1. Hiện Trạng Kiến Trúc Cảnh Quan Làng Ven Sông 59 ký tự

Hiện trạng kiến trúc cảnh quan của các làng trong Vành đai Xanh Sông Nhuệ cho thấy sự đa dạng về cấu trúc và hình thái, nhưng cũng bộc lộ nhiều vấn đề tồn tại. Các khu dân cư thường xen kẽ với đất nông nghiệp, gây khó khăn cho việc quản lý và phát triển hạ tầng. Nhiều công trình xây dựng mới không tuân thủ quy hoạch, phá vỡ cảnh quan tự nhiên và làm mất đi vẻ đẹp truyền thống của làng quê. Các không gian công cộng như Đình, Chùa, ao hồ cũng đang bị xuống cấp hoặc lấn chiếm, ảnh hưởng đến sinh hoạt cộng đồng.

2.2. Tác Động Của Đô Thị Hóa Đến Cảnh Quan Làng 58 ký tự

Quá trình đô thị hóa đã mang lại nhiều thay đổi tích cực cho đời sống kinh tế - xã hội của các làng trong Vành đai Xanh Sông Nhuệ. Tuy nhiên, nó cũng gây ra những tác động tiêu cực đến cảnh quan và bản sắc văn hóa của làng. Sự gia tăng dân số, nhu cầu về nhà ở và cơ sở hạ tầng đã dẫn đến tình trạng xây dựng tràn lan, làm thu hẹp diện tích đất nông nghiệp và không gian xanh. Việc sử dụng vật liệu xây dựng hiện đại và thiết kế không phù hợp đã làm mất đi vẻ đẹp truyền thống của làng quê Việt Nam.

III. Giải Pháp Quy Hoạch Kiến Trúc Làng Sông Nhuệ 58 ký tự

Để giải quyết những vấn đề trên, cần có những giải pháp quy hoạch đồng bộ và hiệu quả, hướng đến mục tiêu phát triển bền vững cho các làng trong Vành đai Xanh Sông Nhuệ. Các giải pháp này cần dựa trên việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa, cải thiện chất lượng không gian sống, bảo vệ môi trường và tạo điều kiện cho phát triển kinh tế - xã hội. Theo NCS. Trần Vũ Thọ, giải pháp tổ chức kiến trúc cảnh quan làng trong Vành đai xanh sông Nhuệ đã và đang trở thành thách thức đối với phát triển bền vững Thủ đô Hà Nội. Điều này đòi hỏi sự nghiên cứu chi tiết để xác định cấu trúc, mô hình và giải pháp tổ chức KTCQ một cách hiệu quả.

3.1. Mô Hình Quy Hoạch Cảnh Quan Làng Bền Vững 60 ký tự

Mô hình quy hoạch cảnh quan làng bền vững cần dựa trên việc phân vùng chức năng hợp lý, kết hợp giữa khu dân cư, đất nông nghiệp, không gian xanh và các công trình công cộng. Cần ưu tiên bảo tồn các khu vực có giá trị cảnh quan và văn hóa, đồng thời tạo ra các không gian xanh liên kết, kết nối các khu vực khác nhau của làng. Quy hoạch cần đảm bảo tính linh hoạt, thích ứng với các thay đổi trong tương lai và đáp ứng nhu cầu của cộng đồng.

3.2. Thiết Kế Kiến Trúc Xanh Cho Làng Ven Sông Nhuệ 59 ký tự

Thiết kế kiến trúc xanh cần được áp dụng rộng rãi trong xây dựng nhà ở và các công trình công cộng ở làng quê. Việc sử dụng vật liệu xây dựng địa phương, thân thiện với môi trường, thiết kế nhà ở tiết kiệm năng lượng và nước, tạo không gian xanh trong khuôn viên nhà ở sẽ giúp cải thiện chất lượng cuộc sống và giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Cần khuyến khích người dân tham gia vào quá trình thiết kế và xây dựng để đảm bảo phù hợp với nhu cầu và phong tục tập quán của địa phương.

IV. Ứng Dụng Nghiên Cứu Làng Hữu Trong Vành Đai Xanh 59 ký tự

Nghiên cứu trường hợp cụ thể tại làng Hữu trong Vành đai Xanh Sông Nhuệ cho thấy những tiềm năng và thách thức trong việc áp dụng các giải pháp quy hoạch kiến trúc cảnh quan. Làng Hữu có vị trí địa lý thuận lợi, bản sắc văn hóa độc đáo và nhiều tiềm năng để phát triển du lịch cộng đồng. Tuy nhiên, làng cũng đang đối mặt với tình trạng xây dựng tự phát, ô nhiễm môi trường và sự suy giảm không gian xanh. Theo phân tích của NCS. Trần Vũ Thọ, việc phân khu chức năng hợp lý, kết hợp giữa khu dân cư, đất nông nghiệp, không gian xanh và các công trình công cộng cần được ưu tiên. Cần có giải pháp về nhà ở liền kề ven sông, đồng thời khai thác cảnh quan tuyến du lịch nông nghiệp để phát huy giá trị tiềm năng của làng.

4.1. Phân Tích Hiện Trạng Và Đề Xuất Giải Pháp 58 ký tự

Phân tích hiện trạng kiến trúc cảnh quan của làng Hữu cho thấy sự đa dạng về cấu trúc nhà ở, không gian công cộng và cảnh quan tự nhiên. Tuy nhiên, nhiều công trình đang bị xuống cấp hoặc sử dụng không hiệu quả. Cần có những giải pháp cụ thể để cải tạo nhà ở, nâng cấp không gian công cộng và bảo vệ cảnh quan tự nhiên. Việc xây dựng các công viên nông nghiệp, khu vực sản xuất nông nghiệp kết hợp du lịch sẽ giúp tạo ra những trải nghiệm hấp dẫn cho du khách và tăng thu nhập cho người dân.

4.2. Khai Thác Tiềm Năng Du Lịch Cộng Đồng Tại Làng Hữu 60 ký tự

Việc phát triển du lịch cộng đồng tại làng Hữu cần dựa trên việc khai thác các giá trị văn hóa truyền thống, cảnh quan tự nhiên và sản phẩm nông nghiệp địa phương. Cần tạo ra các sản phẩm du lịch độc đáo, mang đậm bản sắc văn hóa của làng, đồng thời đảm bảo sự tham gia và hưởng lợi của cộng đồng. Việc xây dựng các homestay, nhà hàng phục vụ các món ăn truyền thống, tổ chức các hoạt động văn hóa dân gian sẽ giúp thu hút du khách và tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho người dân.

V. Kết Luận Phát Triển Kiến Trúc Làng Sông Nhuệ 51 ký tự

Nghiên cứu về kiến trúc cảnh quan làng trong Vành đai Xanh Sông Nhuệ cho thấy tầm quan trọng của việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa, cải thiện chất lượng không gian sống và bảo vệ môi trường trong quá trình đô thị hóa. Các giải pháp quy hoạch cần dựa trên sự tham gia của cộng đồng, đảm bảo tính linh hoạt và thích ứng với các thay đổi trong tương lai. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước, các chuyên gia và cộng đồng địa phương để thực hiện các giải pháp một cách hiệu quả.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Quy Hoạch Bền Vững 51 ký tự

Việc quy hoạch kiến trúc cảnh quan một cách bền vững là yếu tố then chốt để bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa, lịch sử của làng quê. Quy hoạch cần chú trọng đến việc bảo tồn các công trình kiến trúc truyền thống, các không gian công cộng và cảnh quan tự nhiên. Đồng thời, cần tạo ra những không gian sống hiện đại, tiện nghi và thân thiện với môi trường.

5.2. Hướng Đến Phát Triển Du Lịch Cộng Đồng Bền Vững 60 ký tự

Phát triển du lịch cộng đồng là một trong những hướng đi quan trọng để nâng cao đời sống kinh tế của người dân làng quê. Tuy nhiên, cần đảm bảo rằng hoạt động du lịch không gây ảnh hưởng tiêu cực đến môi trường và bản sắc văn hóa. Cần có những quy định và hướng dẫn cụ thể để đảm bảo rằng hoạt động du lịch được thực hiện một cách có trách nhiệm và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ KIẾN TRÚC CẢNH QUAN LÀNG TRONG VÀNH ĐAI XANH SÔNG NHUỆ, THÀNH PHỐ HÀ NỘI 1. Tổng quan vành đai xanh đô thị 1. Tổng quan vành đai xanh trên thế giới Vành đai xanh là không gian xanh bao quanh đô thị hoặc một khu vực xây dựng lớn nhằm mục đích định hình cấu trúc và quản lý sự tăng trưởng đô thị hiệu quả.

Các mục tiêu cụ thể của vành đai xanh bao gồm: Hỗ trợ tái tạo đô thị thông qua việc khuyến khích phát triển hiệu quả; Bảo tồn tính đặc trưng truyền thống của khu vực nông thôn; ngăn chặn sự phát triển lan tỏa của đô thị; Bảo vệ diện tích đất nông, lâm nghiệp; Cải thiện khu vực rìa đô thị bị xuống cấp; Cung cấp cơ hội vui chơi giải trí cho người dân đô thị; Tăng cường liên kết giữa đô thị và vùng nông thôn mở. * Lịch sử hình thành Quy hoạch đô thị đã trải qua ba giai đoạn phát triển chính trong việc kết hợp không gian xanh vào cấu trúc đô thị. Giai đoạn đầu tiên bắt đầu từ sự xuất hiện của các thành phố cho đến cuối thế kỷ XIX, nơi cây xanh được sắp xếp theo hình học mà không tính đến môi trường xung quanh. Giai đoạn thứ hai từ cuối thế kỷ XIX đến nửa đầu thế kỷ XX chứng kiến sự phát triển của các trung tâm công nghiệp và đô thị, với quy hoạch cây xanh dưới dạng vành đai xanh và dải xanh dọc sông, nhấn mạnh mối quan hệ giữa không gian công trình và không gian xanh, đồng thời tôn trọng vai trò của không gian xanh trong việc cách ly, thẩm mỹ và giải trí.

Giai đoạn ba, bắt đầu từ nửa sau thế kỷ XX, đi sâu hơn vào việc tiếp cận tổng thể thiết kế đô thị, bao gồm cả khu vực lân cận. Các mô hình từ các giai đoạn này vẫn được ứng dụng và phát triển cho đến ngày nay, như những ví dụ điển hình tại các thành phố lớn ở Châu Âu như Moscow, Paris, London, nơi không gian xanh tự nhiên được tích hợp rộng rãi.1a thể hiện: (1) Thành phố lý tưởng của J.Perret (1601) với hệ thống cây xanh bao quanh tường ngoài của thành nhưng bên trong thành lại hoàn toàn thiếu hụt hẳn hệ thống xanh này; (2) Thành phố từ thiên nhiên của Morelli; (3) Sơ đồ hình mẫu các thành phố thực dân của G.Sarpa (1974) với việc hình thành vành đai công viên 9 công cộng và vành đai các trang trại, vườn hoa xung quanh thành phố nén; (4) Sơ đồ bố trí hệ thống cây xanh theo đường tròn của S.Fure (1820); (5) Sơ đồ hệ thống nước- cây xanh phấn bố theo dải đầu tiên của E. Sơ đồ lý thuyết hệ KGX của các thành Hình 1. Ý tưởng về VĐX phố trên thế giới từ thế kỷ XVII đến cuối thế kỷ XIX giữa thành phố trung tâm và [116] thành phố vệ tinh [116] Hình 1.

Lịch sử hình thành VĐX trên thế giới Ý tưởng về một không gian xanh bao quanh thành phố ra đời năm 1580, khi nữ hoàng Elizabeth I ra sắc lệnh cấm không cho xây dựng bất kỳ tòa nhà mới nào trong khu vực rộng 3 dặm (4,8 km) kể từ ngoại vi thành phố London. Tuy nhiên, chỉ đến năm 1902, khái niệm “VĐX” mới chính thức xuất hiện trong mô hình thành phố vườn của Ebenezer Howard (hình 1. Phong trào thành phố vườn là một phương pháp quy hoạch đô thị, trong đó các cộng đồng khép kín được bao quanh bởi "VĐX". Năm 1905, nơi đầu tiên áp dụng mô hình “Thành phố vườn” là Letchworth, cách Luân Đôn 35 dặm.

Trong sự phát triển của các thành phố khác tại nước Anh, cụm từ Vành đai xanh dần hình thành và phát triển, Năm 1935, vành đai xanh đầu tiên trên thế giới được thành lập tại London. Kể từ đó, vành đai xanh trở thành công cụ quy hoạch đô thị hữu ích, được áp dụng hàng loạt tại các nước châu Âu, châu Á và Bắc Mỹ do đã thành công trong việc ngăn chặn sự phát triển lan tỏa của đô thị [51]. 10 * Hình dạng Hệ thống không gian xanh bố trí thành dạng vành đai (hình vòng tròn hoặc nửa vòng tròn) 01 hoặc 02 lớp bao bọc quanh đô thị. Mô hình này thường gặp trong các quy hoạch vùng trên thế giới như vùng Ill-de-France, vùng Greater London… nhằm tạo ra vành đai hạn chế sự phát triển lan tỏa của các đô thị trong vùng, đồng thời bổ sung hệ thống công viên rừng, khu nghỉ dưỡng và vui chơi, đất thể thao liên quan đến yếu tố xanh (sân vận động, sân golf,…) cho đô thị trung tâm.

Ở mức độ đô thị, mô hình này thường được áp dụng cho các đô thị đang phát triển với mật độ dân số cao, thiếu hụt trầm trọng đất cây xanh trong khu vực trung tâm và bản thân đô thị đó cần hạn chế phát triển lan tỏa, hoặc áp dụng cho các đô thị cần phải được bảo vệ khỏi các yếu tố bất lợi về môi trường (khí thải độc hại) và về tự nhiên (gió, bão…). Mối kết nối giữa trung tâm đô thị với vành đai xanh bao quanh đô thị được thực hiện nhờ các tuyến cây trải dài liên tục, tuyến xanh dọc bờ sông, tuyến đường cây xanh đi bộ, tuyến xanh dọc các đại lộ. Các tuyến xanh này đã hình thành nên dải kết hợp các yếu tố mặt nước, cây xanh theo đường hướng tâm, phân chia đều các khu vực xây dựng đô thị theo hướng thuận tiện về hướng gió và hướng chảy của dòng sông, liên kết các khu vực trung tâm đô thị với VĐX đô thị [51]. Hình thức ban đầu của vành đai xanh là không gian xanh khép kín bao quanh thành phố.

Tuy nhiên, do điều kiện địa lý hay kinh tế xã hội, một số thành phố không thể hình thành một vòng tròn hoàn chỉnh, dẫn đến vành đai xanh có khá nhiều hình dạng khác nhau. Ví dụ như ở Hong Kong, hệ thống núi cao bao quanh thành phố khiến cho vành đai xanh không liên tục. Tại Adelaide (Úc) thì vành đai xanh chỉ bao quanh một phần của thành phố. Vành đai xanh cũng có thể là một tập hợp các công viên cấp vùng, vừa có nhiệm vụ kiếm soát sự phát triển của đô thị, vừa phục vụ nhu cầu giải trí (như vành đai xanh Berlin).

* Kích thước Vành đai xanh có kích thước khá đa dạng, phụ thuộc nhiều vào diện tích đô thị trung tâm. Vành đai xanh lớn nhất thế giới đang được ghi nhận là VĐX Ontario (Canada) có diện tích 7280 km2 gấp 11 lần diện tích thành phố Ontario. Vành đai 11 xanh London có diện tích 4978 km2, gấp 3.1 lần thành phố; diện tích vành đai xanh Seoul 1567 km2 gấp 2,6 lần thành phố. * Chức năng Chức năng chính của VĐX là hạn chế sự phát triển lan tỏa của đô thị, tuy nhiên VĐX cũng có một số chức năng đặc biệt khác.

Ví dụ, VĐX Tokyo được tạo ra như một hàng rào phòng không của thành phố trong suốt thế chiến thứ II. VĐX cũng được dùng như một bộ lọc giảm ô nhiễm không khí và tiếng ồn tạo ra bởi các khu công nghiệp (như ở Kolkata, Ấn Độ). VĐX cũng có chức năng cải thiện chất lượng cuộc sống đô thị thông qua việc cung cấp các tiện nghi về vui chơi giải trí, không khí trong lành, cảnh quan dễ chịu và thể thao du lịch (điển hình như hệ thống công viên cấp vùng trong vành đai xanh Berlin, Đức). Có rất nhiều dạng vành đai xanh đã được áp dụng tại các nước trên thế giới như Anh, Đức, Trung Quốc,.

VĐX tại Hamburg [51] VĐX tại London, Anh [51] VĐX tại Ontario, Canada [51] VĐX tại Bắc Kinh [51] Hình 1. Một số mô hình vành đai xanh được áp dụng trên thế giới 12 *Vị trí Vành đai xanh là không gian xanh nằm bên ngoài, bao bọc quanh khu vực đô thị trung tâm, hoặc hình thành dưới dạng các dải đan xen bên trong và bên ngoài đô thị trung tâm (hình 1. Quá trình hình thành và phát triển VĐX trên thế giới [51] Năm Nội dung chính 1898- Bắt đầu hình thành trong ý tưởng Thành phố vườn của E. 1929 1935 Ý tưởng VĐX được đưa vào quy hoạch vùng Luân Đôn, bù đắp sự thiếu hụt.

1950 VĐX được thực hiện tại Luân Đôn. 1960 Vành đai xanh trở thành ngôn ngữ quy hoạch quốc tế. Lý thuyết vành đai xanh là vùng xanh thuần, chủ yếu đất rừng và đất nông nghiệp. 1970 Có quan điểm: không chỉ thuần về môi trường, có tham gia phát triển kinh tế.

Có thêm các thành phần chức năng và có nhiều dạng cấu trúc: Mảng xanh, tuyến xanh, điểm xanh, nêm xanh,. Nay Biến thể khác biệt ở mỗi quốc gia và theo từng loại đô thị. Vành đai xanh tại Việt Nam Một số đô thị lớn tại Việt Nam được lựa chọn để phân tích không gian xanh, bao gồm các thành phố trực thuộc trung ương như Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Hải Phòng, Đà Nẵng, và các thành phố thuộc tỉnh như Vĩnh Phúc và Bắc Ninh. Tương tự như các đô thị trên thế giới, các đô thị này cũng được phân tích trên cơ sở các vấn đề chính của cấu trúc quy hoạch hành lang xanh, vành đai xanh như một quá trình phát triển, vị trí và quy mô, mô hình cấu trúc, thể chế quản lý nhà nước và lợi ích mang lại cho đô thị [51].

Vành đai xanh tại thành phố Hà Nội Hà Nội từ năm 1954 đến nay đã 4 lần điều chỉnh địa giới (1961,1978, 1991, 2008) và 7 lần phê duyệt quy hoạch chung. Mỗi quy hoạch chung đều xác định hướng phát triển không gian cho một giai đoạn phát triển nhất định. 13 QHC duyệt năm 1961 QHC duyệt năm 1974 QHC năm 1981 Điều chỉnh năm 1976 QHC năm 2011 QHC năm 1992 QHC năm 1998 Hình 1. Quy hoạch chung Hà Nội qua các thời kỳ [50] Quy hoạch chung xây dựng Thủ đô được phê duyệt theo quyết định 1259/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Hành lang xanh, vành đai xanh, nêm xanh đã được đưa vào cấu trúc thành phố Hà Nội. Theo đồ án quy hoạch, mạng lưới không gian xanh Thủ đô Hà Nội bao gồm: Hành lang xanh, vành đai xanh, nêm xanh, công viên chuyên đề, và các không gian xanh khác (trục xanh, cây xanh công viên đô thị và công viên vườn hoa, vùng trồng hoa, cây cảnh, cây xanh bảo tồn tự nhiên, công trình công cộng, không gian mặt nước. Không gian xanh HN [64] * Vành đai xanh sông Nhuệ: là vùng đệm cách biệt giữa khu nội đô mở rộng (từ vành đai 2 đến sông Nhuệ) với khu đô thị mở rộng nam sông Hồng (từ sông Nhuệ đến vành đai 4). VĐX đóng vai trò là không gian sinh thái “vùng đệm” cho khu vực nội đô Hà Nội [64].