Luận văn kiến thức thực hành kê đơn kháng sinh của cán bộ trạm y tế xã trong điều trị trẻ dưới 5 tuổi mắc nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính tại huyện bình xuyên tỉnh vĩnh phúc năm 2003

Nghiên cứu về kiến thức kê đơn kháng sinh của cán bộ y tế trong điều trị nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính ở trẻ dưới 5 tuổi tại Vĩnh Phúc năm 2003.

• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Kháng Chiến
• Trường học: Trường Đại Học Y Tế Công Cộng
• Chuyên ngành: Y tế Công cộng
• Đề tài: Kiến Thức Và Thực Hành Kê Đơn Kháng Sinh Cho Trẻ Dưới 5 Tuổi Mắc Nhiễm Khuẩn Hô Hấp Cấp Tính
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2003
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 2. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Gánh nặng bệnh tật do NKHHCT ở trẻ em
• 2.2. Những khái niệm về sử dụng thuốc KS an toàn hợp lý trong điều trị bệnh NKHHCT ở trẻ dưới 5 tuổi
• 2.3. Những hậu quả của việc sử dụng KS không an toàn hợp lý
• 2.4. Tình hình kê đơn, sử dụng thuốc KS
• 2.5. Vài nét về địa bàn nghiên cứu
• 3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thiết kế nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.3. Đối tượng và vật liệu nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp thu thập và xử lý số liệu
• 3.5. Một số khái niệm dùng trong nghiên cứu
• 3.6. Các biến số và chỉ số sử dụng trong nghiên cứu
• 3.7. Đạo đức trong nghiên cứu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Đặc điểm của người được phỏng vấn
• 4.2. Kiến thức về xử trí và kê đơn thuốc KS trong điều trị bệnh NKHHCT
• 4.3. Thực trạng đơn thuốc điều trị cho trẻ mắc NKHHCT của các cán bộ kê đơn
• 4.4. Kiến thức, thực hành và một số yếu tố có liên quan đến việc kê đơn kháng sinh của các cán bộ kê đơn thông qua số liệu định tính
• 5. KHUYẾN NGHỊ
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về kiến thức kê đơn kháng sinh cho trẻ dưới 5 tuổi

Việc kê đơn kháng sinh cho trẻ em dưới 5 tuổi tại trạm y tế xã Bình Xuyên, Vĩnh Phúc là một vấn đề quan trọng trong chăm sóc sức khỏe. Nghiên cứu cho thấy rằng trẻ em là nhóm đối tượng dễ bị tổn thương trước các bệnh nhiễm khuẩn, đặc biệt là nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính. Theo số liệu từ Bộ Y tế, tỷ lệ trẻ mắc bệnh này đang gia tăng, đòi hỏi sự chú ý đặc biệt từ các cán bộ y tế. Kiến thức và thực hành kê đơn kháng sinh an toàn cho trẻ em là yếu tố quyết định trong việc giảm thiểu tỷ lệ tử vong và biến chứng do bệnh tật.

1.1. Tình hình nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính ở trẻ em

Nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính (NKHHCT) là nguyên nhân hàng đầu gây tử vong cho trẻ em dưới 5 tuổi. Theo thống kê, hàng năm có khoảng 13 triệu trẻ em tử vong do các bệnh liên quan đến NKHHCT. Tại Việt Nam, tỷ lệ trẻ mắc bệnh này cũng không ngừng gia tăng, đặc biệt ở các vùng nông thôn.

1.2. Vai trò của kháng sinh trong điều trị bệnh

Kháng sinh đóng vai trò quan trọng trong điều trị các bệnh nhiễm khuẩn. Tuy nhiên, việc sử dụng kháng sinh không hợp lý có thể dẫn đến tình trạng kháng thuốc, gây khó khăn trong điều trị. Do đó, việc hiểu rõ về kháng sinh và cách sử dụng chúng là rất cần thiết.

II. Thách thức trong việc kê đơn kháng sinh cho trẻ em

Mặc dù có nhiều hướng dẫn về kê đơn kháng sinh, nhưng thực tế vẫn tồn tại nhiều thách thức. Các cán bộ y tế tại trạm y tế xã thường gặp khó khăn trong việc xác định đúng loại kháng sinh và liều lượng phù hợp cho trẻ em. Việc lạm dụng kháng sinh và kê đơn không hợp lý vẫn diễn ra phổ biến, dẫn đến nhiều hệ lụy nghiêm trọng.

2.1. Lạm dụng kháng sinh trong điều trị

Lạm dụng kháng sinh là một trong những vấn đề nghiêm trọng trong điều trị NKHHCT. Theo nghiên cứu, có tới 36,7% trẻ em mắc bệnh được kê đơn kháng sinh không cần thiết, dẫn đến tình trạng kháng thuốc gia tăng.

2.2. Thiếu kiến thức về kê đơn kháng sinh

Nhiều cán bộ y tế chưa được đào tạo đầy đủ về cách kê đơn kháng sinh an toàn. Điều này dẫn đến việc kê đơn sai loại thuốc hoặc liều lượng không phù hợp, ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ.

III. Phương pháp kê đơn kháng sinh an toàn cho trẻ dưới 5 tuổi

Để kê đơn kháng sinh an toàn, các cán bộ y tế cần tuân thủ các phác đồ điều trị đã được Bộ Y tế ban hành. Việc lựa chọn loại kháng sinh phù hợp và xác định liều lượng chính xác là rất quan trọng. Các phác đồ này đã được nghiên cứu và chứng minh hiệu quả trong điều trị NKHHCT ở trẻ em.

3.1. Các phác đồ điều trị kháng sinh

Các phác đồ điều trị kháng sinh cho trẻ em dưới 5 tuổi bao gồm Amoxicillin và Cotrimoxazole. Liều lượng và thời gian sử dụng cần được xác định rõ ràng để đảm bảo hiệu quả điều trị.

3.2. Hướng dẫn sử dụng kháng sinh an toàn

Cán bộ y tế cần được hướng dẫn cụ thể về cách sử dụng kháng sinh an toàn, bao gồm việc theo dõi phản ứng của trẻ và điều chỉnh liều lượng khi cần thiết.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về kê đơn kháng sinh

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các phác đồ điều trị kháng sinh đã giúp cải thiện tình hình sức khỏe của trẻ em mắc NKHHCT. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục theo dõi và đánh giá hiệu quả của các phương pháp này để đảm bảo an toàn cho trẻ.

4.1. Kết quả điều trị kháng sinh cho trẻ em

Theo thống kê, tỷ lệ trẻ em hồi phục sau khi được điều trị bằng kháng sinh đạt khoảng 80%. Điều này cho thấy hiệu quả của việc kê đơn kháng sinh đúng cách.

4.2. Đánh giá thực trạng kê đơn kháng sinh

Đánh giá thực trạng kê đơn kháng sinh cho thấy cần có sự cải thiện trong việc đào tạo cán bộ y tế về kiến thức và thực hành kê đơn kháng sinh an toàn.

V. Kết luận và hướng đi tương lai trong kê đơn kháng sinh

Kê đơn kháng sinh an toàn cho trẻ dưới 5 tuổi là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan y tế và cộng đồng để nâng cao nhận thức và kiến thức về việc sử dụng kháng sinh. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc cải thiện chất lượng đào tạo cho cán bộ y tế và tăng cường giám sát việc kê đơn kháng sinh.

5.1. Tăng cường đào tạo cán bộ y tế

Đào tạo cán bộ y tế về kiến thức và thực hành kê đơn kháng sinh là rất cần thiết. Các chương trình đào tạo cần được cập nhật thường xuyên để phù hợp với thực tiễn.

5.2. Giám sát và đánh giá việc kê đơn kháng sinh

Cần có hệ thống giám sát và đánh giá việc kê đơn kháng sinh tại các trạm y tế xã để đảm bảo an toàn cho trẻ em và giảm thiểu tình trạng kháng thuốc.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính (NKHHCT) là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây mắc và tử vong ở trẻ dưới 5 tuổi trên toàn cầu, chiếm khoảng 25% trong tổng số 13 triệu ca tử vong trẻ em hàng năm. Tại Việt Nam, NKHHCT cũng là bệnh phổ biến nhất ở trẻ em dưới 5 tuổi, với tần suất mắc từ 4 đến 7 lần mỗi năm ở khu vực nông thôn và 3 đến 5 lần ở thành phố. Tỷ lệ trẻ mắc NKHHCT đến khám tại trạm y tế xã chiếm khoảng 36,7% trên toàn quốc, trong đó huyện Bình Xuyên, tỉnh Vĩnh Phúc, có khoảng một phần ba trẻ mắc NKHHCT đến khám tại trạm y tế xã.

Việc kê đơn kháng sinh (KS) hợp lý và an toàn trong điều trị NKHHCT là rất quan trọng nhằm hạn chế tình trạng lạm dụng thuốc, giảm thiểu tác dụng phụ và ngăn ngừa kháng thuốc. Tuy nhiên, thực trạng sử dụng KS tại các trạm y tế xã còn nhiều bất cập, với tỷ lệ kê đơn sai chỉ định, sai loại thuốc và thiếu liều lượng phổ biến. Nghiên cứu này nhằm mô tả kiến thức và thực hành kê đơn KS của cán bộ y tế tại 14 trạm y tế xã huyện Bình Xuyên trong năm 2003, đồng thời xác định các yếu tố liên quan để đề xuất giải pháp cải thiện hiệu quả điều trị và sử dụng thuốc.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào cán bộ y tế xã và đơn thuốc điều trị trẻ dưới 5 tuổi mắc NKHHCT tại huyện Bình Xuyên, tỉnh Vĩnh Phúc, trong khoảng thời gian từ tháng 1 đến tháng 9 năm 2003. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao chất lượng khám chữa bệnh tại tuyến cơ sở, góp phần giảm thiểu lạm dụng KS và tăng cường hiệu quả phòng chống NKHHCT ở trẻ em.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết sử dụng thuốc hợp lý: Được định nghĩa tại Hội nghị toàn cầu năm 1997 tại Nairobi, Kenya, sử dụng thuốc hợp lý là việc đảm bảo người bệnh nhận được thuốc phù hợp với yêu cầu lâm sàng, liều lượng thích hợp, trong thời gian cần thiết và với chi phí hợp lý cho cá nhân và cộng đồng.
• Mô hình phân loại bệnh NKHHCT: Phân loại NKHHCT thành các thể viêm phổi nặng, viêm phổi, và nhiễm khuẩn hô hấp trên (không viêm phổi) để xác định hướng xử trí và chỉ định KS phù hợp.
• Khái niệm sử dụng KS an toàn hợp lý: Bao gồm các tiêu chuẩn như chỉ dùng KS trong trường hợp nhiễm khuẩn, chọn loại KS đúng bệnh, chỉ định liều dùng và thời gian sử dụng đúng, phối hợp KS hợp lý, và sử dụng KS dự phòng hợp lý.
• Phác đồ điều trị chuẩn quốc gia: Hướng dẫn sử dụng KS cụ thể cho từng thể bệnh NKHHCT ở trẻ dưới 5 tuổi, ví dụ Amoxicillin và Cotrimoxazol cho viêm phổi, Benzathin Penicillin cho viêm họng liên cầu, với thời gian dùng thuốc từ 5-10 ngày tùy bệnh.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Mô tả cắt ngang kết hợp phương pháp định lượng và định tính.
• Địa điểm và thời gian: 14 trạm y tế xã huyện Bình Xuyên, tỉnh Vĩnh Phúc, từ tháng 1 đến tháng 9 năm 2003.
• Đối tượng nghiên cứu: 39 cán bộ y tế xã tham gia kê đơn cho trẻ dưới 5 tuổi mắc NKHHCT; 176 đơn thuốc được thu thập từ các hộ gia đình có trẻ mắc NKHHCT.
• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Toàn bộ cán bộ y tế xã tham gia kê đơn được đưa vào nghiên cứu (n=39). Đơn thuốc được chọn theo phương pháp chọn mẫu nhiều giai đoạn, với cỡ mẫu 176 đơn thuốc dựa trên tỷ lệ kê đơn đúng chỉ định khoảng 36,6% và hệ số điều chỉnh.
• Thu thập dữ liệu: Phỏng vấn cán bộ y tế bằng bộ câu hỏi định lượng, thu thập đơn thuốc từ hộ gia đình, thảo luận nhóm và phỏng vấn sâu với cán bộ y tế và lãnh đạo trạm y tế.
• Phân tích số liệu: Sử dụng phần mềm EPI-INFO 6.04, phân tích thống kê mô tả và so sánh tỷ lệ, điểm kiến thức tổng hợp được tính dựa trên 17 câu hỏi về xử trí và kê đơn KS.
• Đạo đức nghiên cứu: Đảm bảo sự đồng ý của người tham gia, bảo mật thông tin cá nhân, và được Hội đồng xét duyệt của trường Y tế Công cộng và ban giám đốc TTYT huyện Bình Xuyên phê duyệt.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Kiến thức xử trí và kê đơn KS của cán bộ y tế:

   • 56,5% cán bộ y tế có kiến thức đạt yêu cầu về xử trí và kê đơn KS cho trẻ NKHHCT.
   • Tỷ lệ cán bộ biết chuyển tuyến đúng với viêm phổi nặng chỉ đạt 35,9%.
   • 64,1% biết kê đơn KS cho viêm phổi, nhưng 56,4% vẫn kê KS cho các trường hợp ho hoặc cảm lạnh không cần KS.
   • 87,2% cán bộ y tế cho rằng viêm họng không do liên cầu vẫn cần dùng KS, trong khi chỉ 12,3% biết cách xử trí đúng cho cả ba thể viêm họng.
   • 61,7% cán bộ kê KS cho viêm tai mạn, không đúng phác đồ.

2. Thực hành kê đơn KS:

   • Trong 176 đơn thuốc thu thập, 97,7% có kê KS, trong đó 100% đơn viêm phổi và viêm tai cấp có KS.
   • 49,4% đơn thuốc kê đúng chỉ định KS theo phác đồ.
   • 23,8% đơn thuốc có kê kết hợp nhiều loại KS, không phù hợp với hướng dẫn.
   • Chỉ 38,6% đơn thuốc kê đủ liều trong ngày, 60,2% đủ số ngày dùng thuốc.
   • 59% đơn thuốc kê đúng loại KS theo phác đồ.
   • Chỉ 11,4% đơn thuốc đáp ứng đủ cả 4 tiêu chuẩn: đúng chỉ định, đúng loại, đủ liều và đủ ngày.

3. Yếu tố liên quan đến kiến thức:

   • Nhóm tuổi 31-40 có tỷ lệ kiến thức đạt cao nhất (66,7%).
   • Trình độ chuyên môn càng cao, tỷ lệ kiến thức đạt càng nhiều (bác sĩ 100%, y sĩ 54,8%).
   • Cán bộ được tập huấn có tỷ lệ kiến thức đạt cao hơn (70,6%) so với chưa tập huấn (45,5%), nhưng sự khác biệt không có ý nghĩa thống kê.

4. Nguyên nhân thực trạng kê đơn không hợp lý:

   • Kiến thức sai lệch, lạc hậu do thiếu tập huấn và cập nhật thông tin.
   • Kinh nghiệm cá nhân chi phối việc kê đơn.
   • Thiếu phổ biến phác đồ, quy chế kê đơn và danh mục thuốc thiết yếu tại trạm y tế.
   • Khối lượng công việc đa dạng, không tập trung chuyên môn.
   • Thiếu truyền đạt kiến thức sau tập huấn trong trạm.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy mặc dù cán bộ y tế xã tại Bình Xuyên đã có kiến thức cơ bản về xử trí NKHHCT và kê đơn KS, nhưng tỷ lệ thực hành đúng phác đồ còn thấp, đặc biệt trong việc kê đơn KS cho các bệnh không cần thiết như ho, cảm lạnh và viêm họng do virus. Tình trạng kê đơn sai loại, thiếu liều và thời gian dùng thuốc không đủ là nguyên nhân làm tăng nguy cơ kháng thuốc và tác dụng phụ.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, tỷ lệ kê đơn KS không hợp lý tại Bình Xuyên tương đồng với các địa phương khác, phản ánh thực trạng chung của tuyến y tế cơ sở ở các nước đang phát triển. Việc thiếu tập huấn đồng đều và cập nhật kiến thức là nguyên nhân chính dẫn đến sai sót trong kê đơn. Ngoài ra, việc thiếu phổ biến phác đồ và quy chế kê đơn tại trạm y tế làm giảm hiệu quả sử dụng tài liệu hướng dẫn.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ cán bộ có kiến thức đúng về xử trí từng thể bệnh, bảng phân tích tỷ lệ đơn thuốc đúng chỉ định, đúng loại và đủ liều, giúp minh họa rõ ràng thực trạng và các điểm cần cải thiện.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo, tập huấn thường xuyên cho cán bộ y tế xã

   • Tổ chức các khóa tập huấn định kỳ ít nhất 2 lần/năm về phác đồ điều trị NKHHCT và sử dụng KS hợp lý.
   • Chủ thể thực hiện: Trung tâm Y tế huyện phối hợp với Sở Y tế tỉnh.
   • Thời gian: Triển khai ngay trong năm đầu tiên và duy trì liên tục.

2. Phổ biến rộng rãi phác đồ điều trị, quy chế kê đơn và danh mục thuốc thiết yếu tại trạm y tế

   • Cung cấp tài liệu in ấn, bảng hướng dẫn trực quan tại các trạm y tế xã.
   • Chủ thể thực hiện: Ban giám đốc Trung tâm Y tế huyện.
   • Thời gian: Trong 6 tháng đầu năm.

3. Xây dựng hệ thống giám sát, đánh giá việc kê đơn KS tại tuyến xã

   • Thiết lập quy trình kiểm tra định kỳ đơn thuốc, báo cáo kết quả và xử lý vi phạm.
   • Chủ thể thực hiện: Trung tâm Y tế huyện và trạm y tế xã.
   • Thời gian: Bắt đầu từ quý 3 năm nghiên cứu và duy trì hàng năm.

4. Khuyến khích truyền đạt kiến thức sau tập huấn trong nội bộ trạm y tế

   • Tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên môn, chia sẻ kinh nghiệm giữa cán bộ y tế.
   • Chủ thể thực hiện: Trạm y tế xã và cán bộ phụ trách chương trình.
   • Thời gian: Hàng quý.

5. Tăng cường truyền thông, nâng cao nhận thức cộng đồng về sử dụng KS hợp lý

   • Tuyên truyền qua các kênh truyền thông địa phương, hướng dẫn chăm sóc trẻ tại nhà đúng cách.
   • Chủ thể thực hiện: Trung tâm Y tế huyện, cộng tác viên y tế xã.
   • Thời gian: Liên tục trong năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ y tế tuyến xã và trạm y tế

   • Lợi ích: Nâng cao kiến thức và kỹ năng kê đơn KS hợp lý, cải thiện chất lượng điều trị NKHHCT.
   • Use case: Áp dụng phác đồ điều trị chuẩn, giảm lạm dụng KS.

2. Quản lý y tế địa phương và Trung tâm Y tế huyện

   • Lợi ích: Đánh giá thực trạng, xây dựng kế hoạch đào tạo và giám sát kê đơn KS.
   • Use case: Thiết lập hệ thống giám sát kê đơn, tổ chức tập huấn hiệu quả.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Y tế công cộng

   • Lợi ích: Tham khảo phương pháp nghiên cứu kết hợp định lượng và định tính trong lĩnh vực sử dụng thuốc.
   • Use case: Phát triển đề tài nghiên cứu liên quan đến sử dụng thuốc và quản lý bệnh truyền nhiễm.

4. Cơ quan hoạch định chính sách y tế

   • Lợi ích: Cung cấp bằng chứng khoa học để xây dựng chính sách sử dụng KS hợp lý và phòng chống kháng thuốc.
   • Use case: Xây dựng chương trình đào tạo, quy định kê đơn thuốc tại tuyến cơ sở.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao việc kê đơn kháng sinh hợp lý lại quan trọng trong điều trị NKHHCT?
   Việc kê đơn KS hợp lý giúp điều trị hiệu quả, giảm tác dụng phụ, hạn chế kháng thuốc và tiết kiệm chi phí điều trị. Ví dụ, sử dụng KS không đúng có thể dẫn đến kháng thuốc, khiến bệnh khó chữa hơn.

2. Phác đồ điều trị NKHHCT tại tuyến xã gồm những loại kháng sinh nào?
   Phác đồ khuyến cáo sử dụng Amoxicillin và Cotrimoxazol cho viêm phổi, Benzathin Penicillin cho viêm họng liên cầu, với thời gian dùng thuốc từ 5-10 ngày tùy bệnh. Đây là các thuốc có hiệu quả và an toàn cho trẻ dưới 5 tuổi.

3. Nguyên nhân chính dẫn đến việc kê đơn kháng sinh không hợp lý tại trạm y tế xã?
   Nguyên nhân bao gồm kiến thức chưa đầy đủ, thiếu tập huấn thường xuyên, kinh nghiệm cá nhân chi phối, thiếu phổ biến phác đồ và quy chế kê đơn, cùng với khối lượng công việc đa dạng của cán bộ y tế.

4. Làm thế nào để cải thiện việc sử dụng kháng sinh tại tuyến y tế cơ sở?
   Cần tăng cường đào tạo, phổ biến phác đồ điều trị, xây dựng hệ thống giám sát kê đơn, khuyến khích truyền đạt kiến thức nội bộ và nâng cao nhận thức cộng đồng về sử dụng KS hợp lý.

5. Tỷ lệ cán bộ y tế có kiến thức đạt yêu cầu về kê đơn kháng sinh trong nghiên cứu là bao nhiêu?
   Khoảng 56,5% cán bộ y tế xã tại huyện Bình Xuyên có kiến thức đạt yêu cầu về xử trí và kê đơn KS cho trẻ NKHHCT, cho thấy còn nhiều tiềm năng để cải thiện.

Kết luận

• Nghiên cứu đã mô tả thực trạng kiến thức và thực hành kê đơn kháng sinh của cán bộ y tế xã tại huyện Bình Xuyên, tỉnh Vĩnh Phúc năm 2003, với tỷ lệ kê đơn đúng chỉ định chỉ đạt khoảng 49,4%.
• Kiến thức về xử trí và kê đơn KS còn nhiều hạn chế, đặc biệt trong việc phân biệt các thể bệnh và lựa chọn loại thuốc phù hợp.
• Việc sử dụng phác đồ điều trị và quy chế kê đơn chưa được phổ biến rộng rãi và đồng đều tại các trạm y tế xã.
• Các yếu tố như trình độ chuyên môn, tuổi tác và tập huấn có ảnh hưởng đến kiến thức và thực hành kê đơn KS.
• Đề xuất các giải pháp đào tạo, giám sát và truyền thông nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng KS, góp phần giảm thiểu kháng thuốc và cải thiện sức khỏe trẻ em.

Next steps: Triển khai các chương trình tập huấn, xây dựng hệ thống giám sát kê đơn và đánh giá hiệu quả cải thiện trong vòng 1-2 năm tới.

Các cơ quan y tế địa phương và cán bộ y tế tuyến xã cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các khuyến nghị, nâng cao chất lượng khám chữa bệnh và sử dụng thuốc hợp lý.

Trích đoạn nội dung tài liệu

___ BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ Y TÉ TRƯỜNG ĐẠI HỌC Y TẾ CÒNG CỘNG NGUYỀN THỊ MINH HIẾU KIÊN THÚC, THỤC HÀNH KÊ ĐƠN KHÁNG SINH CỦA CÁN BỘ TRẠM Y TẾ XÃ TRONG ĐIỂU TRỊ TRẺ DƯỚI 5 TUổI MẮC NHIỄM KHƯẨN HÔ HẤP CẤP TÍNH PẠI HUYỆN BÌNH XUYÊN TỈNH VĨNH PHÚC NĂM 2003 Chuyên ngành : Y tè Công cộng Mã số : 607276 LUẬN VÀN THẠC SỸ Y TÊ' CỒNG CỘNG Ngưài hướng dẫn khoa học: TS. ĐỖ KHÁNG CHIẾN TS. NGUYỄN HOÀNG LONG _____—.— HA NỘI-2003 ÌỈỚI lòng kính trọng và biết ơn sáu sắc, tôi xin được bày tó lời cảm ơn chán thành tới: Ban giám hiệu. Phòng đào tạo, Phòng Điêu phôi cùng toàn thể các thày, các cô trường Đại học y tế Công Cộng TS Đỗ Kháng Chiến, TS.

Nguyên Hoàng Long, những người thầy đã hết lòng dạy bào. hướng dần và tạo mọi diều kiện thuận lợi cho lôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Ban giám dốc cùng toàn thể các anh các chị cán bộ I rung tâm ỵ lê' và các irạm y tế thuộc huyện Bình Xuyên linh Vĩnh Phúc. Ban lãnh dạo và các dồng nghiệp Viện Chiến lược và Chính sách Y lê' Tôi cũng vô cùng biết ơn người thán, gia dinh và bạn bè dã quan tủm, giúp đỡ, động viên tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu.

Hà Nội, tháng 10 năm 2003 BRNG CÁC CHđ VIẾT TẮT CBYT Cán bộ y tế CDC Center for Disease Control and Prevention (Trung tâm Kiếm soát và Phòng chống Bệnh tật Hoa Kỳ) cs Cộng sự KCB Khám chữa bệnh KS Kháng sinh NKHHCT Nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính SL Sô' lượng TTYT Trung tâm y tê TYT Trạm y tế WHO MỤC LỤC Trang 1. MỰC TIÊU NGHIÊN cứu 3 3. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4 3. Gánh nặng bệnh tật do NKHHCT ở trê em 4 3.

Những khái niệm về sử dụng thuốc KS an toàn hựp lý trong điều trị bệnh NKHHCT ở tré dưới 5 tuổi 4 3. Những hâu quả cùa việc sứ dụng KS không an toàn hợp lý 7 3. Tình hình kê đơn, sử dụng thuốc KS 8 3. Vài nét về địa bàn nghiên cứu 11 4.

ĐỐI TUỢNG VÀ PHUƠNG PHÁP NGHIÊN cứu 12 4. Thiết kế nghiên cứu 12 4. Địa điểm và thời gian nghiên cứu 12 4. Đối tượng và vật liệu nghiên cứu 12 4.

Phương pháp thu thập và xứ lý số liệu 12 4. Một số khái niệm dùng trong nghiên cứu 17 4. Các biên sô và chỉ số sử dụng trong nghiên cứu 19 4. Đạo đức trong nghiên cứu 21 5.

KẾT QUẢ NGHIÊN cứu 22 5. Đặc điểm của người được phỏng vấn 22 5. Kiến thức về xử trí và kê đơn thuốc KS trong điều trị bệnh NKHHCT 24 5. Thực trạng đơn thuốc điều trị cho trẻ mắc NKHHCT của các cán bộ kê đơn 35 5.

Kiến thức, thực hành và một số yếu tố có liên quan đến việc kê đơn kháng sinh của các cán bộ kê đơn thông qua số liệu định tính 42 6. KHUYẾN NGHỊ 57 PHỤ LỤC 59 TÀI LIỆU THAM KHẢO DHNH MỤC CRC BẢNG TÊN BẢNG Trang ảng 1: Liều lượng thuốc kháng sinh dùng trong ngày để điều trị viêm phổi 6 ảng 2: Liều lượng kháng sinh dùng trong ngày đế diều trị viêm lai giữa cấp 6 ảng 3: Số đơn thuốc cần thu thập cùa 14 xã 14 ảng 4: Phân bố nhóm tuổi và thành phần dân tộc của đối tượng nghiên cứu 22 ảng 5: Trình độ chuyên môn của các cán bộ kê đơn tại trạm y tế xã. 23 ảng 6: Thời gian tham gia kê đon tại trạm y tế của các đối tượng nghiên cứu 23 ảng 7: Số lần được tập huấn trong chương trình phòng chống nhiễm khuẩn hô 24 hấp cấp lính ảng 8: Kiến thức xử trí trẻ mắc các thể viêm phổi và không viêm phổi (ho 25 hoặc cảm lạnh) của các cán bộ kê đưn ảng 9: Kiến thức xử trí trẻ mắc các thể viêm họng của các cán bộ kê đon 27 áng 10: Kiến thức xữ trí trẻ mấc các thế viêm tai của các cán bộ kẽ dơn 29 ảng 11 : Kiến thức số ngày sử dụng kháng sinh của các cán bộ kè don 30 ang 12: Kiến thức về loại kháng sinh phù hợp cho từng bệnh của các cán bộ kê 31 đơn ảng 13: Điểm kiến thức tổng hựp về xử trí và kê đơn kháng sinh cho trẻ mắc 33 nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính ảng 14: Các yếu tố có liên quan dêh kiến thức xử trí và kè đơn kháng sinh của 34 các cán bộ kê đơn ảng 15: Mức độ sử dụng phác đỗ trong khi kê đơn cho trẻ mác NKHHCT 35 ing 16: Số đơn thuốc có kháng sinh theo thể loại bệnh 36 ảng 17: Các loại kháng sinh đường uống được kẽ trong đơn 37 ảng 18: SỐ đơn thuốc kê đúng và sai chỉ định dùng kháng sinh, theo nhóm bênh 38 ảng 19: Đơn thuốc kê kháng sinh đủ ngày và đúng liều ngày, theo nhóm bệnh 39 ảng 20: Tỷ lệ đơn kê kháng sinh đúng loại, theo nhóm bệnh 40 ảng 21: Đơn thuốc đúng cả 4 tiêu chuẩn 41 DfiNH MỤC BIỂU Đồ TÊN BIỂU ĐỔ Trang Biểu đồ 1: Tỷ lệ % các cán bộ có kiến thức đúng về cách xử trí với 26 trẻ bị nhiễm khuẩn hô hấp cấp tính Biểu đồ 2: Tỷ lệ % cán bộ y tế có kiến thức đúng về cách xú trí với các 28 thể loại bệnh viêm họng Biểu đồ 3: Tỷ lệ % cán bộ y tế biết cách xử trí đúng với các thể bệnh 29 viêm tai Biểu đồ 4: Kiến thức về việc hướng dẫn bệnh nhân sau khi kê don 33 1 1. ĐẬT VÂN ĐỀ Trẽn phạm vi toàn cầu, bệnh nhiễm khuân vẫn là vấn đó y tế chù y ếu trong chăm sóc sức khoẽ.

Hàng năm, các bcnh nhiêm khuẩn trong đó có NKHHCT vản là căn nguyên hàng đầu gây tử vong cho 17 triệu con người mà đại đa sô' là trẻ em [431. Vì vậy trong danh mục thuốc chữa bệnh thì KS chiếm một vị trí đặc biệt quan trọng [311. Hiện nay trên thế giới, việc sử dụng KS nhìn chung còn nhiều diều bất hợp lý. Theo ước tính của CDC thì có khoáng 1/3 trong số 150 triệu don thuốc KS hàng nam trên toàn thế giới là không cần thiết |23Ị.

Ở nước ta những nãm gần dây, mức tiêu thụ thuốc tang khá nhanh từ 0,5 USD/người/ năm vào năm 1986 (khi bát đầu Đổi Mới) lèn den 3,2 USD/người/ năm trong năm 1994 và nám 2000 là 5 USD [421- Việc sừ dụng lan tràn các loại thuốc mới trong khi các loai thuốc dang sir dụng vẫn còn giá tri sứ dung, lạm dụng KS trong những trường hợp không cần thiết và sir dụng không dứng loại, dú liều làm cho "Cuộc đời" của nhiều loại thuốc ngày càng rút ngắn dể thay thế bàng nhiêu loại thuốc mới còn chưa biết rõ tác dụng và tác hại. Sử dụng thuớc bất hựp lý gây ra rất nhiều hậu quá nghiêm trọng làm ành hường trực tiếp dêh sức khoẻ người bệnh, mất những khoản chi phí điều trị không cần thiết và làm tăng tính kháng thuốc của các vi khuân và dôi kh: còn gây ra những tác dụng phụ nghiêm trọng cho người bệnh j 18 Ị, Cũng như các nước đang phát triển khác, tại Việt Nam. bệnh nhiễm khuẩn, nhất là nhiêu khuẩn hô hấp hiện đang là nguyên nhân hàng dầu gây mắc và tứ vong cho tre dưới 5 tuổi [43]. Để kê đơn họp lý và an toàn, biện pháp tốt nhất là sử dụng các phác đồ điều trị chuẩn quốc gia và quy chế kồ đơn đã được Bộ Y tế ban hành [6].

Mặc dù hiện nay chương trình phòng chống NKHHCT đã triển khai phố biến phác đổ hướng dẫn điều trị bệnh rộng rãi đến tận các trạm y t ế xã tr ẻn toàn qu ốc, nhưng vấn đề lạm 7 dung thuốc, nhất là lạm dụng KS còn rất phổ biến ờ tất cà các tuy ến di ều tr ị l ừ trung ưtmg d ến huyện, xã [401- Theo sò' liệu toàn quốc năm 2000, trong sớ 6.800 tr ường h ọp tr ỏ d ưới 5 tu ổi m ắc nhiễm khuẩn hô hấp các thể thì có lới 36,7% đã đến khám và diều trị tại trạm y tê' xã [8j. Vì vây việc kè don thuốc một cách an toàn hợp lý cùa cán bộ trạm y tè' xã sẽ góp một phần rất quan trọng nhàm hạn chè' dược việc lạm dụng thuốc. Tại Bình Xuyên, NKHHCT cũng là bệnh có tý lệ mắc dứng hàng đ ầu ở tr ẻ em. Theo báo cáo cúa TTYT huyện, khoáng một phần ba (1.541) trẻ mấc NKHHCT dã đ ến khám t ại tr ạm y tè' [241.

Phần lớn các trường hợp bệnh dcu dược kè don cho về diều trị và chãm sóc tại nhà. Qua theo dõi số khám bệnh cùa 14 trạm y tê' xã thuộc huyện Bình Xuyên, đa sô' các bệnh nhân bị nhiễm khuân hò hấp trẽn và các bệnh nhãn vièm họng đã được các cán bộ y tê' cho diều trị KS. Bên cạnh dó việc kè dơn sai loại thuốc, thiếu liều cũng rất phổ biến. Để tìm dược những giải pháp thích hợp giúp cho các cán bộ y tê' tại luyến xã kê don hợp lý và an loàn trước tièn chúng ta phải hiểu rõ thực trạng vấn dề hiện nay, cụ thế là: Kiến thức của người kè đon tại trạm y tê' xã dã dầy dủ chưa? Họ thực hành kê dem thuốc đã như phác đổ dã hướng dẫn không? Mặc dù việc kê dơn KS bất hợp lý tại các trạm y tế xã khá phố biến như so bộ nhận xét của TTYT huyện, nhưng vẫn chưa có một đánh giá, nghiên cứu nào được tiến hành đ ể xác đ ịnh th ực trạng vấn đề.

Việc mỏ tả kiến thức và dánh giá đơn thuốc của cán bộ y tế khi kẽ KS trong điều trị trẻ NKHHCT tại cộng đổng huyện Bình Xuyên tinh Vĩnh Phúc là cấp thiết. Chính vì những lý do nêu trên, chúng tôi đã liên hành để tài nghiên cứu có tên: " Kiến thức, thực hành kê đơn kháng sinh của cán bộ trạm y tẻ xã trong diều trị trẻ dưới 5 tuổi mắc nhiễm khuẩn hò hấp cấp tính tại huyện Bình Xuyên tỉnh Vĩnh Phúc năm 2003" 3 2. MỤC TIÊU ỉ- Mục tiêu chung Mô tá kiến thức và thực hành kè đơn KS (sau khi đã chán đoán phân loại bênh) trong điều trị trẻ dưới 5 tuổi bị mắc NKHHCT của cán bộ trạm y tế xã lại huyện Bình Xuyên tinh Vĩnh Phúc năm 2003 và tìm một số yếu tố lièn quan. 2- Mục tiêu cụ thẻ 2.

Mô tả kiến thức của cán bô y tố tại trạm y tế xã về kè don KS cho tré dưới 5 tuổi mắc NKHHCT 3.