Luận văn kiến thức thái độ thực hành về phòng chống sốt denguesốt xuất huyết dengue của người dân xã bình thành huyện thanh bình tỉnh đồng tháp năm 2006

Chuyên khảo phân tích Luận văn kiến thức thái độ thực hành về phòng chống sốt denguesốt xuất huyết dengue của người dân, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Đồ Nguyên
• Trường học: Trường Đại Học Y Tế Công Cộng
• Đề tài: Kiến Thức và Thái Độ của Người Dân về Phòng Chống Sốt Dengue tại Xã Bình Thành, Huyện Thanh Bình, Đồng Tháp
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Đồng Tháp

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Thiết kế nghiên cứu
• 2.4. Mẫu và phương pháp chọn mẫu
• 2.5. Phương pháp thu thập số liệu, xử lý và phân tích số liệu, biến số nghiên cứu, các khái niệm dùng trong nghiên cứu
• 2.6. Khía cạnh đạo đức trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN
• 6. CHƯƠNG 6: KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 1. Cây vấn đề
• Phụ lục 2. Phiếu hỏi
• Phụ lục 3. Phiếu quan sát vệ sinh trong nhà và VSMT
• Phụ lục 4. Phiếu quan sát các DCCN
• Phụ lục 5. Phiếu câu hỏi phỏng vấn sâu
• Phụ lục 6. Khung mẫu nghiên cứu
• Phụ lục 7. Biện pháp phòng chống SD/SXHD dựa vào cộng đồng

Tóm tắt

I. Tổng quan về Kiến thức và Thái độ Phòng Chống Sốt Dengue

Sốt Dengue là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm tại Việt Nam, đặc biệt là ở các tỉnh miền Nam như Đồng Tháp. Nghiên cứu này nhằm xác định kiến thức và thái độ của người dân xã Bình Thành về phòng chống sốt Dengue. Theo thống kê, tỷ lệ người dân có kiến thức đúng về phòng chống sốt Dengue chỉ đạt 50%, cho thấy sự cần thiết phải nâng cao nhận thức cộng đồng.

1.1. Tình hình dịch bệnh Sốt Dengue tại Đồng Tháp

Đồng Tháp là một trong những tỉnh có tỷ lệ mắc sốt Dengue cao. Theo báo cáo, trong năm 2006, số ca mắc bệnh tăng cao, đặc biệt ở trẻ em dưới 15 tuổi. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp phòng chống hiệu quả.

1.2. Vai trò của cộng đồng trong phòng chống bệnh

Cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong việc phòng chống sốt Dengue. Các biện pháp như diệt bọ gậy và giữ gìn vệ sinh môi trường cần được thực hiện thường xuyên để giảm thiểu nguy cơ lây lan.

II. Vấn đề và Thách thức trong Phòng Chống Sốt Dengue

Mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc phòng chống sốt Dengue, nhưng vẫn còn nhiều thách thức. Tỷ lệ người dân thực hành đúng các biện pháp phòng chống chỉ đạt 26%. Điều này cho thấy sự thiếu hụt trong việc thực hiện các biện pháp đã được khuyến cáo.

2.1. Nguyên nhân gây ra sự thiếu hụt kiến thức

Nhiều người dân vẫn chưa nhận thức đầy đủ về các triệu chứng và tác động của sốt Dengue. Thông tin từ các phương tiện truyền thông chưa đủ mạnh để tạo ra sự thay đổi trong hành vi của người dân.

2.2. Thách thức trong việc thực hiện các biện pháp phòng ngừa

Việc thực hiện các biện pháp phòng ngừa như diệt bọ gậy gặp khó khăn do thói quen sinh hoạt và điều kiện sống của người dân. Nhiều hộ gia đình vẫn sử dụng các dụng cụ chứa nước không kín, tạo điều kiện cho muỗi sinh sản.

III. Phương pháp Nghiên cứu và Giải pháp Chính

Nghiên cứu được thực hiện thông qua khảo sát 600 hộ gia đình tại xã Bình Thành. Phương pháp này giúp thu thập dữ liệu về kiến thức, thái độ và thực hành của người dân trong việc phòng chống sốt Dengue.

3.1. Thiết kế nghiên cứu và thu thập dữ liệu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp khảo sát cắt ngang để thu thập thông tin từ người dân. Các câu hỏi được thiết kế để đánh giá kiến thức và thái độ của người dân về sốt Dengue.

3.2. Các biện pháp can thiệp hiệu quả

Để nâng cao kiến thức và thái độ của người dân, cần triển khai các chương trình giáo dục sức khỏe. Các hoạt động truyền thông cần được thực hiện thường xuyên và liên tục để tạo ra nhận thức sâu rộng.

IV. Kết quả Nghiên cứu và Ứng dụng Thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ người dân có kiến thức đúng về phòng chống sốt Dengue là 50%, thái độ đúng là 57%. Tuy nhiên, tỷ lệ thực hành đúng chỉ đạt 26%, cho thấy cần có các biện pháp can thiệp kịp thời.

4.1. Tỷ lệ mắc bệnh và các yếu tố liên quan

Tỷ lệ mắc sốt Dengue tại xã Bình Thành vẫn ở mức cao. Các yếu tố như trình độ học vấn và sự có mặt của trẻ em dưới 5 tuổi có ảnh hưởng đến thực hành phòng chống bệnh.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn

Kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở để các cơ quan chức năng xây dựng các chương trình can thiệp phù hợp nhằm giảm tỷ lệ mắc sốt Dengue tại địa phương.

V. Kết luận và Tương lai của Phòng Chống Sốt Dengue

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng kiến thức và thái độ của người dân về phòng chống sốt Dengue còn hạn chế. Cần có các biện pháp can thiệp hiệu quả để nâng cao nhận thức và thực hành của cộng đồng.

5.1. Tầm quan trọng của giáo dục sức khỏe

Giáo dục sức khỏe là yếu tố then chốt trong việc nâng cao kiến thức và thái độ của người dân. Các chương trình giáo dục cần được thiết kế phù hợp với đặc điểm của cộng đồng.

5.2. Hướng đi tương lai trong phòng chống bệnh

Cần tiếp tục nghiên cứu và đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng chống sốt Dengue. Sự tham gia của cộng đồng là rất quan trọng trong việc kiểm soát dịch bệnh này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sốt Dengue và sốt xuất huyết Dengue (SD/SXHD) là bệnh truyền nhiễm cấp tính do vi rút Dengue gây ra qua muỗi truyền, tạo nên gánh nặng y tế toàn cầu nghiêm trọng. Theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới, hàng năm có khoảng 2.500 triệu người sống trong vùng có nguy cơ mắc bệnh với hơn 50 triệu ca nhiễm tại trên 100 quốc gia. Tại Việt Nam, dịch bệnh lưu hành nặng nề tại khu vực Nam Bộ, trong đó năm 2005 toàn khu vực phía Nam ghi nhận 44.141 ca mắc và 47 trường hợp tử vong. Tỉnh Đồng Tháp là một trong những điểm nóng dịch tễ với 6.853 ca mắc trong năm 2005.

Vấn đề nghiên cứu then chốt xuất phát từ thực tế bệnh chưa có vắc xin phòng ngừa đại trà và thuốc điều trị đặc hiệu tại thời điểm khảo sát. Việc kiểm soát vectơ bằng biện pháp phun hóa chất chỉ mang lại hiệu quả ngắn hạn từ 1 đến 2 tuần trước khi mật độ muỗi phục hồi hoàn toàn. Do đó, việc xây dựng chiến lược phòng chống dựa vào cộng đồng là hướng đi mang tính quyết định.

Luận văn thạc sĩ tập trung giải quyết các mục tiêu cụ thể: xác định tỷ lệ người dân có kiến thức, thái độ, thực hành (KAP) đúng về phòng chống SD/SXHD; xác định các chỉ số côn trùng và ổ bọ gậy nguồn; đồng thời phân tích các yếu tố liên quan đến thực hành phòng bệnh của người dân. Nghiên cứu được thực hiện tại xã Bình Thành, huyện Thanh Bình, tỉnh Đồng Tháp từ tháng 3 đến tháng 9 năm 2006 (thu thập số liệu thực địa vào tháng 6 năm 2006) với quy mô khảo sát 600 hộ gia đình. Đề tài mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn cao, cung cấp bằng chứng thực địa xác thực giúp ngành y tế dự phòng địa phương hoạch định các giải pháp can thiệp can thiệp y tế công cộng phù hợp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng mô hình Lý thuyết Hành vi Sức khỏe thông qua khung tiếp cận Kiến thức - Thái độ - Thực hành (KAP Model). Khung lý thuyết này khẳng định rằng kiến thức đúng về dịch tễ và phương thức truyền bệnh là nền tảng hình thành thái độ tích cực, từ đó thúc đẩy việc duy trì các hành vi vệ sinh phòng dịch bền vững tại hộ gia đình.

Song song đó, đề tài tích hợp lý thuyết Dịch tễ học vectơ truyền bệnh theo hướng dẫn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO, 1986, 2003) nhằm đo lường sự phân bố của muỗi Aedes aegypti. Các khái niệm học thuật trọng tâm được chuẩn hóa bao gồm:

• Ổ bọ gậy nguồn (OBGN): Nơi chứa nước sinh sản chủ yếu duy trì quần thể muỗi truyền bệnh tại địa phương.
• Dụng cụ chứa nước (DCCN): Các vật dụng nhân tạo hoặc tự nhiên có khả năng tích trữ nước từ 7 ngày trở lên như lu, phuy, chum, bể chứa nước sinh hoạt, hòn non bộ, lọ cắm hoa và chậu nước chống kiến.
• Chỉ số giám sát véc tơ: Bao gồm chỉ số Breteau (BI - số dụng cụ chứa nước có bọ gậy trên 100 nhà khảo sát) và chỉ số nhà có bọ gậy (HI - tỷ lệ phần trăm nhà xuất hiện lăng quăng).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế dịch tễ học mô tả cắt ngang có phân tích, phối hợp phương pháp định lượng và định tính:

• Cỡ mẫu và kỹ thuật chọn mẫu: Cỡ mẫu định lượng gồm 600 hộ gia đình, tính toán theo công thức ước lượng một tỷ lệ trong quần thể với độ tin cậy 95% ($Z = 1,96$), sai số tuyệt đối cho phép $d = 0,05$, tỷ lệ kiến thức tốt dự kiến $p = 0,5$, và nhân hệ số thiết kế Design Effect bằng 1,5. Kỹ thuật chọn mẫu cụm xác suất tỷ lệ theo quy mô (PPS) qua 2 giai đoạn được thực hiện để chọn ngẫu nhiên 30 cụm tổ dân cư (20 hộ mỗi cụm) tại xã Bình Thành. Nghiên cứu khảo sát côn trùng trên 60 hộ gia đình và phỏng vấn sâu 3 cán bộ lãnh đạo y tế, chính quyền.
• Thu thập và phân tích dữ liệu: Dữ liệu thu thập qua bộ câu hỏi phỏng vấn cấu trúc, bảng kiểm quan sát vệ sinh môi trường và kiểm tra thực tế dụng cụ chứa nước. Quy trình nhập liệu và kiểm soát sai số thực hiện trên phần mềm EpiData 7.0; phân tích thống kê trên phần mềm Stata 8.0. Kiểm định Chi-bình phương ($\chi^2$) ở mức ý nghĩa $p < 0,05$ được sử dụng để xác định các mối liên quan, kết hợp kỹ thuật phân tích phân tầng nhằm kiểm soát các biến số gây nhiễu và đánh giá tương tác.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát trên 600 đối tượng đại diện hộ gia đình tại xã Bình Thành ghi nhận những số liệu thực chứng:

• Tỷ lệ KAP của cộng đồng: Tỷ lệ người dân có kiến thức đúng về phòng chống SD/SXHD đạt 50,0% (300 người), tỷ lệ có thái độ đúng đạt 57,0% (342 người), nhưng tỷ lệ thực hành đúng chỉ dừng ở mức 26,0% (156 người).
• Hành vi thực hành chi tiết: Tỷ lệ người dân ngủ mùng đạt 97,2%, nhưng thói quen ngủ mùng cả ban ngày lẫn ban đêm chỉ chiếm 26,7%. Tỷ lệ hộ gia đình đậy kín dụng cụ chứa nước sinh hoạt đạt 74,9%, súc rửa định kỳ dụng cụ sinh hoạt đạt 95,0%. Tuy vậy, tỷ lệ súc rửa định kỳ các vật dụng chứa nước khác như lọ hoa, chậu nước chân tủ thức ăn chỉ đạt 36,5%, và có 33,0% người dân vẫn vứt rác thải đọng nước bừa bãi.
• Chỉ số véc tơ và ổ bọ gậy nguồn: Chỉ số nhà có bọ gậy (HI) ở mức 38,0% và chỉ số Breteau (BI) đạt 56, vượt xa ngưỡng cảnh báo an toàn. Ổ bọ gậy nguồn phân bố cao nhất ở vật dụng phế thải chứa nước (58,5%), bể chứa nước không nắp đậy (33,9%), hòn non bộ (33,3%), lu, phuy, chum không nắp (29,2%) và chậu nước chân chạn chống kiến (21,7%).
• Tiếp cận kênh thông tin: Người dân tiếp nhận thông điệp phòng bệnh chủ yếu qua truyền hình (58,8%) và hệ thống loa phát thanh xã (48,7%), trong khi tỷ lệ tiếp cận qua cán bộ y tế chỉ đạt 16,8%.

Thảo luận kết quả

Thực trạng nghiên cứu phản ánh khoảng cách rõ rệt giữa nhận thức và thực hành. Mặc dù 92,7% đối tượng biết biện pháp phòng chống và 94,7% biết cách diệt bọ gậy, tỷ lệ thực hành đúng toàn diện chỉ đạt 26,0%. Nguyên nhân là do thói quen trữ nước mưa, nước sông lâu đời của người dân nông thôn chưa đi kèm ý thức kiểm soát nắp đậy kín và xử lý rác thải phế thải xung quanh khuôn viên nhà ở.

Phân tích dịch tễ học khẳng định mối liên quan có ý nghĩa thống kê giữa kiến thức và thực hành phòng bệnh: người có kiến thức đúng có khả năng thực hành đúng cao gấp 1,57 lần so với người có kiến thức chưa đúng ($OR = 1,57$; KTC 95%: 1,07 - 2,31; $p = 0,016$). Trình độ học vấn trên cấp 1 có tỷ lệ thực hành đúng cao hơn nhóm học vấn dưới cấp 1 (30,7% so với 22,5%; $p = 0,02$). Đáng chú ý, hộ không có trẻ em dưới 5 tuổi lại có tỷ lệ thực hành đúng cao hơn hộ có trẻ dưới 5 tuổi (31,1% so với 17,8%; $p = 0,001$). Điều này giải thích do các gia đình có con nhỏ thường bị quá tải công việc chăm sóc, dẫn đến việc sao nhãng công tác dọn dẹp vệ sinh môi trường.

Khi so sánh với các nghiên cứu cùng thời kỳ, tỷ lệ thực hành đúng tại Bình Thành (26,0%) cao hơn khảo sát tại Quận 5, Thành phố Hồ Chí Minh năm 2004 (17,3%) nhưng thấp hơn nghiên cứu tại Ngã Năm, Sóc Trăng năm 2002 (38,5%). Dữ liệu nghiên cứu này có thể được biểu diễn trực quan qua biểu đồ so sánh các cột chỉ số KAP và bảng phân tầng Odds Ratio để làm rõ mối quan hệ giữa các biến số độc lập với hành vi vệ sinh phòng bệnh.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả khảo sát thực tế, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp can thiệp cụ thể:

1. Đổi mới chương trình truyền thông thay đổi hành vi (BCC): Tăng cường phát sóng thông điệp phòng dịch trên hệ thống loa truyền thanh xã (48,7%) và đài truyền hình (58,8%) vào các khung giờ nông nhàn; đồng thời nâng tỷ lệ truyền thông trực tiếp của cán bộ y tế tại hộ gia đình từ 16,8% lên tối thiểu 60,0%. Mục tiêu nâng tỷ lệ người dân có kiến thức đúng lên trên 80,0% trong vòng 12 tháng do Trạm Y tế xã Bình Thành và Trung tâm Y tế Dự phòng huyện Thanh Bình chủ trì thực hiện.
2. Tổ chức chiến dịch toàn dân triệt tiêu ổ bọ gậy nguồn: Phát động định kỳ ngày vệ sinh môi trường hàng tuần nhằm thu gom và tiêu hủy triệt để vật dụng phế thải (chiếm 58,5% ổ bọ gậy nguồn), đồng thời trang bị nắp đậy kín cho 100% bể chứa, chum vại trữ nước. Mục tiêu hạ chỉ số Breteau từ 56 xuống dưới 20 trong vòng 6 tháng do Ủy ban Nhân dân xã chỉ đạo Ban Chăm sóc sức khỏe nhân dân thực hiện.
3. Kiện toàn mạng lưới và nâng cao phụ cấp cho cộng tác viên y tế: Bổ sung đủ lực lượng cộng tác viên phủ kín 30 cụm dân cư, nâng mức kinh phí hỗ trợ hàng tháng nhằm duy trì hoạt động kiểm tra, hướng dẫn từng hộ gia đình định kỳ 1 lần/tháng trong giai đoạn 2006 - 2008 do Phòng Y tế huyện và UBND xã bố trí ngân sách.
4. Triển khai biện pháp sinh học kiểm soát lăng quăng: Hướng dẫn người dân thả cá bảy màu, cá đuôi cờ và nhân rộng việc sử dụng giáp xác Mesocyclops vào các lu, phuy, hồ chứa nước sinh hoạt dung tích lớn. Mục tiêu đạt 85,0% hộ gia đình áp dụng tác nhân sinh học hoặc có nắp đậy kín trong vòng 9 tháng do Hội Phụ nữ phối hợp Đoàn Thanh niên xã vận động.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là nguồn tài liệu hữu ích cho 4 nhóm đối tượng chuyên môn:

1. Cán bộ quản lý y tế dự phòng và kiểm soát dịch bệnh: Tham khảo phương pháp giám sát các chỉ số véc tơ (chỉ số Breteau 56, chỉ số nhà có bọ gậy 38,0%) và mô hình phân loại ổ bọ gậy nguồn để xây dựng kế hoạch ứng phó dịch sốt xuất huyết tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.
2. Giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu Y tế công cộng: Ứng dụng khung thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang có phân tích, phương pháp chọn mẫu cụm PPS 2 giai đoạn trên 600 hộ và quy trình xử lý số liệu phân tầng trên phần mềm Stata.
3. Lãnh đạo chính quyền địa phương và cán bộ hoạch định chính sách cơ sở: Hiểu rõ các rào cản tập quán trữ nước và xử lý rác thải nông thôn để ban hành quy định vệ sinh môi trường, đồng thời phê duyệt chính sách đãi ngộ thỏa đáng cho mạng lưới y tế thôn ấp.
4. Chuyên gia truyền thông giáo dục sức khỏe và tổ chức xã hội: Khai thác số liệu về mức độ tiếp cận kênh truyền thông (58,8% qua truyền hình, 48,7% qua loa đài) để thiết kế các thông điệp truyền thông trực quan, dễ nhớ, tác động trực tiếp vào hành vi ngủ mùng ban ngày và súc rửa dụng cụ chứa nước.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao việc phun hóa chất diệt muỗi không mang lại hiệu quả bền vững trong phòng chống dịch?
Phun hóa chất chỉ tiêu diệt muỗi trưởng thành tức thời và mật độ muỗi sẽ phục hồi trở lại mức cũ chỉ sau 1 đến 2 tuần. Giải pháp này tốn kém kinh phí và tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm môi trường. Việc diệt lăng quăng và triệt tiêu nơi sinh sản của muỗi do chính người dân thực hiện mới là biện pháp căn cơ, lâu dài.

Những vật dụng nào là nơi sinh sản nguy hiểm nhất của muỗi truyền bệnh tại hộ gia đình?
Kết quả điều tra cho thấy vật dụng phế thải chứa nước là ổ bọ gậy nguồn lớn nhất (58,5%), kế tiếp là bể chứa nước không nắp đậy (33,9%), hòn non bộ (33,3%), lu, phuy, chum không nắp (29,2%) và chậu nước chân tủ thức ăn (21,7%). Người dân cần thường xuyên thu gom phế thải và đậy kín các vật dụng này.

Trình độ học vấn có ảnh hưởng như thế nào đến thực hành phòng bệnh của người dân?
Nghiên cứu chứng minh nhóm người dân có trình độ học vấn trên cấp 1 có tỷ lệ thực hành đúng đạt 30,7%, cao hơn có ý nghĩa thống kê so với nhóm học vấn dưới cấp 1 chỉ đạt 22,5% ($p = 0,02$). Điều này khẳng định việc nâng cao dân trí và đơn giản hóa nội dung truyền thông giúp người dân dễ dàng áp dụng các biện pháp diệt lăng quăng.

Tại sao chỉ số Breteau đạt mức 56 tại xã Bình Thành lại cảnh báo nguy cơ dịch bệnh rất cao?
Theo tiêu chuẩn dịch tễ học của WHO, khu vực có chỉ số Breteau lớn hơn 20 và chỉ số nhà có bọ gậy lớn hơn 5% được xếp vào nhóm ưu tiên mức độ 2 với nguy cơ bùng phát dịch rất lớn. Chỉ số BI = 56 tại Bình Thành cho thấy mật độ bọ gậy trong cộng đồng đang ở mức báo động đỏ, cần xử lý khẩn cấp.

Thói quen ngủ mùng của người dân địa phương còn tồn tại điểm hạn chế dịch tễ nào?
Mặc dù 97,2% người dân có thói quen ngủ mùng ban đêm, tỷ lệ ngủ mùng cả ban ngày chỉ đạt 26,7%. Trong khi đó, muỗi Aedes aegypti có tập tính đốt người mạnh nhất vào ban ngày, đặc biệt là sáng sớm và chiều tối trước khi mặt trời lặn, khiến nguy cơ lây truyền bệnh vẫn ở mức cao.

Kết luận

Luận văn đã tổng kết các kết quả khoa học và thực tiễn cốt lõi sau:

• Xác lập bức tranh thực trạng KAP tại địa phương: Kiến thức đúng đạt 50,0%, thái độ đúng đạt 57,0%, nhưng thực hành đúng chỉ đạt 26,0%.
• Cảnh báo nguy cơ bùng phát dịch bệnh nghiêm trọng với chỉ số Breteau bằng 56 và chỉ số nhà có bọ gậy bằng 38,0%.
• Định vị chính xác các ổ bọ gậy nguồn chính: 58,5% từ vật dụng phế thải và 33,9% từ bể chứa nước không nắp kín.
• Khẳng định mối liên quan có ý nghĩa giữa kiến thức và thực hành phòng bệnh với tỷ số chênh $OR = 1,57$ ($p = 0,016$).
• Xác định sự cần thiết phải kiện toàn mạng lưới cộng tác viên y tế và ứng dụng các tác nhân sinh học diệt lăng quăng.

Đóng góp lớn nhất của nghiên cứu là cung cấp cơ sở dịch tễ học thực địa xác thực cho ngành y tế huyện Thanh Bình và tỉnh Đồng Tháp. Các can thiệp can thiệp y tế công cộng cần được triển khai ngay theo lộ trình từ 6 đến 12 tháng nhằm triệt tiêu ổ bọ gậy nguồn. Các cơ quan y tế dự phòng và chính quyền cơ sở cần nhanh chóng hành động để bảo vệ sức khỏe nhân dân trước hiểm họa sốt xuất huyết.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I. TỔNG QUAN TÀI LIỆU--------------------------------------------------—5 Chương 2. P1IƯƠNG PHÁP NGHIÊN cứu---------------------------------------------27 ì. Dối luựng nghiên cữu---------------------------------------------------------------------27 3 .Thừi gian và dịa điểm nghiên cửu-----------------------.Thiết kế nghiên cửu----------------------------------- --------------------------------27 5 .Mầu vả phương pháp chọn mầu------------------------------------------------------28 6 .Phương pháp thu thập số liệu.XÙ lý và phân tích sổ IỈỆU.Bien số nghiên cứu, cốc khái niệm dùng ứong nghiên cứu------------------------30 8-Khía cạnh dạo đức trong nghiên cửu----------------------------------------------------37 Chương 3.KJ-T QUẢ NGHIẾN cứu------------------------------------------------------38 Chương 4.BÀN LUẬN--------------------------------------------------------------------54 Chương 5-KỂT LUẬN —.

67 Chương 6,KI IUYẺN NGHỊ. 69 TÀI LIỆU THAM KHĂO------------------------------------------------------------------71 PHỤ LỤC-------------------------------------------------------—. 76 Phụ lục I: Cây vấn đề ——————----------------------------------------------------77 Phụ lục 2 : Phiếu hỏi. —-------------------------------------78 Phụ lục 3: Phiếu quan sát vệ sinh trong nhà và VSMT —----------------------------83 Phụ lục 4: Phiếu quan sát các DCCN----------------------------------------------------84 Phụ lục 5: Phiếu câu hòi phỏng vấn sâu -.----------------------------------85 Phụ lục 6: Khung mẫu nghiên cứu.

—-------86 Phụ lục 7: Biện pháp phòng chóng SD/SXĨ ỈD dựa vào cộng đồng.90 I ĐẶT VẢN ĐỀ: Bộnh sổl Dengue-sốỉ xuát huyết Dengue (SD/SXHD) là TI1ỘI bộnh iruyền nhiễm câp tinh rat nguy hiểm không những gảy tử vong nhanh, tỳ lệ chết cao má còn ảnh hướng nghiêm trọng đến sức khóc, học lập. làm việc cùa người dãn dặc biệt là dổi với trẻ cm, Theo lổ chức Y lẻ thể giói (Wl IO) (rong nhửng nam gần đây SD/SXHD có xu hướng lun rộng không những trong mỗì nước mà còn lan ru nhiều vùng khác nhau trên thể giới. Hiện nay bộnh dang lưu hành trên 100 quốc gia, mỗi nãm trên 100 triệu người mác và 500.000 Irường hợp nhập viộn. ưong dỏ 90% trưởng hợp lã trẽ em dưới 15 tuổi.

Tây và Nam Thai Binh Dương là nhừng vùng cỏ dịch SD/SXHD lưu hủnh nặng. Bựnh SD/SX1 ID luy cỏ nhiều trường hợp diền biển nhẹ nhưng cũng cỏ nhiều trường hợp dien hi ùn rắt phức lạp vả nghiêm trọng như SD/SXĨID thề sốc. the não, the xuầl huy Ct phú tang. I rong vòng 20 nám qua (1980 - 1999) số I rường hợp mác đà tâng lên 5 lẩn so với 30 nãm trước dó 116JJ41 Ị.

Tỷ lệ lử vong của b^nh còn cao (chềưmác) từ 2 đen 10% tuỳ quốc gia, khu vục. Riêng ở Dõng Nam à SD SX11D là một Irong những nguyên nhân chính nhập viộn vá tứ vong Irè cm [27|[37),[41]. Việt Nam ta là nước nằm trong khu vực cố dịch SD/SXHD lưu hành nặng và được phán bổ theo 03 vùng: - Vùng 1: Vùng cỏ bệnh quanh nàm, phát triển dịch mạnh vào mùa hè, bệnh gặp chủ yéu ờ trê em (Đỏng bủng sông Cừu I ong. vùng ven biến miền Trung thường xuyên có nhiệt độ trung hình > 20 độ c ỵ - Vùng 2; Vùng không có bựnh vào những tháng rét nhưng lại phát ihảnh dịch vào mù 11 mưa- nóng, bệnh gặp cả ó trỏ cm và người lởn (Dồng bàng BẢc bộ, khu bổn củ).

- Vùng 3: Vùng có bệnh tàn phái ờ vải tháng mưa- nông, thường không gây thành dích km (Tây Nguyên, miên núi phía Bãc). Theo Tổ chức Y tế thế giỏi khu vực Tây Thái Bình Dương trong nẫm 1998 Vìột Nam có 24. Ĩ66 irường hựp míc. 52 trường hợp lừ vung [27],[41J.

2 Hiện nay SD/SXHD vần chưa cỏ vaccin phòng bệnh và thuốc diêu trị dặc hiệu, do dó chi có the làm gi âm lây truycn bàng cách phông chổng vectơ truyền bệnh má ch ũ yểu là diệt muồi, diệt bọ gậy của muỗi Aedes ứègyptì. Huyộn Thanh Bình, lỉnh Dồng Iháp ỉả một huyện đồng bàng nàm giừa 02 nhảnh sõng Mõ Kóng, sõng Tiền vả sông 1 lậu, nơi cớ nhìệl dộ trung bình khá cao trên 20dộ c. khí hậu nhiệt đới, quunh nâm cỏ 2 mùa (mùa mưa vã mùa khó). Da số nhãn dân TIƠÌ đày sinh song băng nông nghiệp, mặt bàng dãn trí còn thẩp.

hạ tầng CƯ sỡ còn nhiều hạn chế, phong Lục tập quán cỏn nhiều lạc hậu như SỪ dụng nước bê mặt sử dụng nhiêu dựng cụ chửa nước, vứt rác bừa bài,.Từ nảm 2000 den nay do nhận thức dược SD/SXHD lả vấn dề sửc khóc nghiêm trụng, gây hoang mang Lrong cộng dồng nhàn dân, ngành y tể đã có nhiều cố găng, tập trung nhiều nguồn lực, huy dộng cộng dòng tham gia nhằm khổng che sự lan truy cn djch hộnh. song tinh hình van chưa dược cải thiện, dịch bộnh vẳn còn dien ra het sức phức tạp và rat khó kiểm soát [26]. Só trưởng lii/p mic ÈXH trong 5 Him Ntm SƯ dồ trên cho La thầy SD SXHD ờ huyộn í hanh Bình luôn lưu hành ờ mức cao và Lhướng hay bộc phái thành dịch lán. ncu như chúng ta lơ là, ihicu giám sát.

Sau khi có dịch lớn xây ra ỡ nảín 2001 hưyỹn dâ lặp trung nguồn lực dế khổng chế, tinh hình dịch lạm lang dịu trong nâm 2002. sau đỏ lại tiếp tục lãi diẻn và lưu hành ở mức cao [26]. Xã Bình Thành là xã vùng ven cùa huyện Thanh Binh, nàm dục theo trục liên tinh lộ 80, nơi có được sự quan làm của. các cẩp chinh quyền, đoán thẻ và nhàn 3 dân.

Tuy vậy Bình Thảnh lại là một trũng ba xã có tỷ Jệ mắc SD/SXHI) cao nhẳt huyện trong nhiêu nãm liên. Càu hỏi đặt ra là: ờ người dân xã Bình Thành, Thanh Bình năm 2006, tỷ lệ có kicn thức, thái độ, thực hành đúng về phòng chống SĐ/SXHĐ, tỷ lệ các DCCN, các vật dụng phế thài có bọ gậy là bao nhiêu, các yểu tố nào có liên quan dển Ihựé hành phòng chồng SD/SXHD của người dân nơi đây? Tại huyện I hanh Bình từ trước đen nay hiện chưa có nghiên cửu nào dược tiên hành về khía cạnh nảy. Chính vì vậy mà chúng tôi tiến hành nghiên cữu 11 Kiến thức, thái độ và thực hành về phòng chổng SD/SXHD cùa người dân xã Bình Thành, huyện Thanh Bình, tinh Đồng Tháp, năm 2006”. Nghiên cứu được để tải này sẽ làm cơ sớ khoa học cho những hoụt động can ỉhiệ.p nhăm làm giảm tỳ lệ mắc, chết bệnh dịch nguy hiểm này tại địa phương.

4 MỤC TLÊU NGHIÊN CỨU: 1. Mục tiêu chung: Xác định tỳ lệ người dân có Kiến thức- Thái độ- Thực hành đúng về phòng chổng sốt Dengue/sốt xuất huyết Dengue và các yếu tố lie ỉ) quan đen thực hành phòng chống SD/SXHD cữa người dân, trên cợ sờ đó đề xuất các can thiệp thích hợp nhầm góp phần ngân chặn dịch bệnh trong thời gian lởi. Mục tiêu cụ thể: 2.Xác định tỷ lệ người dân có Kiến thức- Thái độ- Thực hành đúng về phòng chống SD/SXHD.Xác định mối Hèn quan giữa kiến thức với thực hành phòng chống sốt xuất huyết kiểm soát theo các đặc tinh cũa dối tưựng như lả (tuổi, giới, nghề nghiệp, kinh tế hộ gia đình, sổ nhân khâu trong hộ gia đình, hộ gia di nil có trẻ em <5 tu ổi, hộ gia đình đã từng có người mắc bệnh SD/SXHD).3 Xác định tỳ lệ hộ gia đình có bọ gậy, chì số Breteau, chi số mật độ bọ gậy, chỉ sổ mật độ muỗi ở các hộ gia đình. Xác định ồ bọ gậy nguồn truyền bệnh SD/SXHD tại địa bàn.

7 Tháng 8 năm 1963, dịch SD/SXỈ1D xảy ra ờ Cái Bè, Châu Dốc, Hồng Ngự, Tân Châu và Cao Lãnh với tổng số bệnh nhân được thông báo ìà 331.000 trong dó có 116 trẻ em lừ vong. Trong dịch vụ này Halstead và cộng sự đã phân lập dưực vi rút Dengue týp 2. Tiếp sau đó, vụ dịch SD/SXHD lớn đã xảy ra ở 19 tinh, thảnh phố miền Bẳc nãm 1969. Từ năm 1970 dến nâm 1974, dịch xảy ra lè lê ờ một sổ điềm trong nội thảnh Hả Nội với số bệnh nhân từ vài chục tới hàng trảm trường hợp phài váo đìèu trị tại các bệnh viện.

Trong thời gian đó dịch cũng lan ra các thành phổ, thị xã, thị trấn và cả vùng nông thôn. Việt Nam lả nước nẩm trong khu vực có dịch SD/SXHD lưu hãnh nặng và dược phân bố theo 3 vùng: - Vùng 1: Vùng cỏ bệnh quanh năm, phát triền dịch mạnh vảo mùa thu, bệnh gặp chù yếu trê em (Dồng Bang sõng Cứu Long, vùng ven biền miền Trung thường xuyên có nhiệt dộ trung bình trên 20°C). - Vùng 2:Vùng không có bệnh vào những tháng rét nhưng lại phát thành dịch vào mùa mưa- nóng, bộnh gặp cà ở trè em và người ỉứn (Dồng báng Bắc bộ, Khu Bốn cũ) - Vùng 3: Vùng có bệnh tái phát ờ vái tháng mưa- nóng, thường không gây thảnh dịch lớn (Tây Nguyên, miền núi phía Bẳc). ở Việt Nam và theo nhửng dữ kiện dã dược công bố từ trước dển nay, bệnh ờ trong lưu hành và gây dịch theo chu kỳ.

Mức độ trầm trọng cùa bệnh cũng như dịch ngày càng lăng. Trước đây, bệnh thưởng xảy ra ỡ trò em trong lứa tuổi 5-6 tuổi, nhưng hiện nay bệnh xuẩt hiện nhiều hon ở trè kim cũng như ớ người lớn. Tỳ xuắt chếl có giảm do công tác diều trị hiêtì quà hơn, nhưng tỷ xuầt mắc có khuynh hướng tăng dẩn, đặc biệt vào những năm cỏ dịch ỉứn (35]. Trong khoảng thời gian 1960- 1988, Việt Nam dược xếp hàng dầu về con so những trường hợp mẳc cùng như chểt vì SD/SXHD trong tám nước Dông Nam Á vả cà the giới [37], Theo những dữ kiện báo cáo với các vãn phong khu vực của Tổ chức Y le Thế giới (WHO), mong khoáng thời gian từ 1956 đến 1990, lổng số mác/chết SD/SXHD cũa Việt Nam là 8 1.049, nhiều hơn bất kỳ quốc gia nào khác trên thé giới [36|.

Thống kê cúa Bộ Y Te chũ thấy, hiựn nay, irong phạm ví toàn quổc, SD/SXHD dứng hàng thứ bảy trong số mười nguyên nhân nhập viện hàng dầu và dứng hảng thứ mười trong số mười nguyên nhân tử vong hàng dằu của những bệnh nhân nhập viện. Ở khu vực phía Nam linh hình mác và chét do SD/SXHĐ diễn ra hét sức phức tạp: BảnglĩTinh hình mắc.chct SLVSXHD khu VỤT phía Nam năm 2005: [6J MÍc su Mĩc SXHD Chét SXHD s T Sốc (l*ộ HI & IV) slc t>|A PHƯƠNG Độ 1 & 11 Dộ 1Ẳ ir Itkộuix IV) TS T TS <13ẳ TS TS <15 l TS <15 t fS ■=.151 TS <15 1 1 AN GIANG í 602 98?