Kiến Thức và Thái Độ Về Phòng Sốt Xuất Huyết Dengue Ở Học Sinh Trung Học Cơ Sở Tại Cần Thơ

Nghiên cứu thái độ và kiến thức về sốt xuất huyết dengue ở học sinh trường trung học cơ sở Thới Thuận, quận Thốt Nốt, Cần Thơ năm 2022.

• Tác giả: Nguyễn Trần Phúc Thành
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Mạnh Cường
• Trường học: Trường Đại Học Y Tế Công Cộng
• Chuyên ngành: Y Tế Công Cộng
• Đề tài: Kiến Thức, Thái Độ Về Phòng Sốt Xuất Huyết Dengue Ở Học Sinh Trung Học Cơ Sở Tại Cần Thơ
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tổng quan về tình hình bệnh sốt xuất huyết Dengue
• 1.2. Thực trạng kiến thức, thái độ về phòng sốt xuất huyết Dengue ở học sinh trung học cơ sở
• 1.3. Một số yếu tố liên quan đến kiến thức, thái độ về phòng sốt xuất huyết Dengue ở học sinh trung học cơ sở
• 1.4. Giới thiệu về địa bàn nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Thiết kế nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp chọn mẫu
• 2.5. Các biến số nghiên cứu
• 2.6. Tiêu chuẩn và cách đánh giá
• 2.7. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.8. Phương pháp xử lí và phân tích số liệu
• 2.9. Đạo đức nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thông tin chung của đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Kiến thức, thái độ về phòng sốt xuất huyết Dengue ở học sinh trung học cơ sở
• 3.3. Một số yếu tố liên quan đến kiến thức, thái độ về phòng sốt xuất huyết Dengue ở học sinh trung học cơ sở
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Kiến thức và thái độ về phòng sốt xuất huyết Dengue ở học sinh trung học cơ sở
• 4.2. Một số yếu tố liên quan đến kiến thức, thái độ về phòng sốt xuất huyết Dengue ở học sinh trung học cơ sở
• KẾT LUẬN
• KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Sốt Xuất Huyết Dengue Tại Cần Thơ

Sốt xuất huyết Dengue (SXHD) vẫn là vấn đề y tế công cộng nghiêm trọng, đặc biệt tại khu vực Đông Nam Á và Việt Nam. Bệnh do virus Dengue gây ra, lây truyền qua muỗi vằn Aedes aegypti. Tại Việt Nam, số ca mắc SXHD biến động thất thường, không còn theo chu kỳ như trước. Cần Thơ là một trong những tỉnh thành có tỷ lệ mắc cao. Giải pháp phòng chống chủ yếu vẫn là diệt muỗi và lăng quăng do chưa có thuốc điều trị đặc hiệu hay vắc-xin. Sự phối hợp giữa ngành y tế và cộng đồng, đặc biệt là trong công tác truyền thông, đóng vai trò then chốt trong việc kiểm soát dịch bệnh. Cần có sự chú trọng đặc biệt đến nhóm đối tượng dưới 15 tuổi, trang bị cho các em kiến thức và kỹ năng phòng bệnh để góp phần vào chiến lược phòng chống SXHD hiệu quả.

1.1. Tác Nhân và Đường Lây Truyền Bệnh SXH Dengue

Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm do virus Dengue gây ra. Virus này có 4 type huyết thanh khác nhau (DEN-1, DEN-2, DEN-3, DEN-4). Muỗi vằn Aedes aegypti là vector truyền bệnh chính. Muỗi cái mang virus đốt người, truyền bệnh. Muỗi vằn thường đốt vào ban ngày, cao điểm vào sáng sớm và chiều tối. Chúng sinh sản ở các dụng cụ chứa nước quanh nhà. Nhiệt độ cao, độ ẩm lớn và mưa nhiều tạo điều kiện thuận lợi cho muỗi phát triển. Việc hiểu rõ về tác nhân và đường lây truyền bệnh là yếu tố then chốt trong phòng ngừa SXH Dengue.

1.2. Tình Hình Dịch Tễ Sốt Xuất Huyết Tại Cần Thơ Hiện Nay

Cần Thơ là tỉnh có tỷ lệ mắc SXHD cao so với các tỉnh thành khác ở Đồng bằng sông Cửu Long. Năm 2020, thành phố ghi nhận 1.327 trường hợp mắc SXHD. Quận Thốt Nốt là địa bàn có số ca mắc cao nhất (351 trường hợp). Các tháng 6-11 là thời gian cao điểm của dịch bệnh do điều kiện thời tiết thuận lợi cho muỗi sinh sản. Theo số liệu mới nhất đến tháng 8/2022, Cần Thơ đã ghi nhận 3.268 ca mắc. Sự gia tăng số ca mắc SXHD tại Cần Thơ đặt ra yêu cầu cấp thiết về các biện pháp phòng chống dịch bệnh hiệu quả.

II. Thực Trạng Kiến Thức và Thái Độ Phòng Sốt Xuất Huyết

Nghiên cứu về kiến thức và thái độ phòng chống sốt xuất huyết dengue ở học sinh trung học cơ sở tại Cần Thơ cho thấy nhiều em đã có những hiểu biết nhất định về bệnh. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại những hạn chế trong kiến thức và thái độ, đặc biệt là về các biện pháp phòng ngừa sốt xuất huyết hiệu quả. Bên cạnh đó, việc tiếp cận thông tin về phòng chống SXHD còn chưa đầy đủ và thường xuyên. Cần có những giải pháp can thiệp phù hợp để nâng cao ý thức phòng bệnh và thay đổi hành vi của học sinh, góp phần giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh.

2.1. Đánh Giá Kiến Thức về Triệu Chứng và Cách Phòng Bệnh SXH

Nghiên cứu cho thấy học sinh THCS tại Cần Thơ đã có kiến thức cơ bản về triệu chứng sốt xuất huyết dengue, như sốt cao, đau đầu, phát ban. Tuy nhiên, hiểu biết về các biến chứng nguy hiểm của bệnh còn hạn chế. Về phòng bệnh, đa số học sinh biết đến các biện pháp như diệt muỗi, lăng quăng, nhưng chưa nắm vững cách thực hiện đúng cách và hiệu quả. Ví dụ, nhiều em chỉ biết diệt muỗi bằng cách phun thuốc mà ít chú trọng đến việc vệ sinh môi trường, loại bỏ các ổ chứa nước đọng.

2.2. Phân Tích Thái Độ và Ý Thức Phòng Bệnh Sốt Xuất Huyết Dengue

Phần lớn học sinh THCS nhận thức được sự nguy hiểm của bệnh sốt xuất huyết ở trẻ em. Tuy nhiên, thái độ phòng chống sốt xuất huyết còn chưa tích cực. Một số em còn chủ quan, lơ là trong việc thực hiện các biện pháp phòng bệnh. Bên cạnh đó, sự tham gia vào các hoạt động phòng chống SXHD tại cộng đồng còn hạn chế. Việc nâng cao ý thức phòng bệnh và thúc đẩy hành vi chủ động của học sinh là rất quan trọng.

III. Cách Nâng Cao Nhận Thức về SXH Cho Học Sinh Cần Thơ

Để nâng cao kiến thức về sốt xuất huyết dengue và thay đổi thái độ phòng chống sốt xuất huyết cho học sinh trung học cơ sở tại Cần Thơ, cần áp dụng các phương pháp giáo dục và truyền thông đa dạng, phù hợp với lứa tuổi. Giáo dục sức khỏe cần được tích hợp vào chương trình học chính khóa, kết hợp với các hoạt động ngoại khóa, trò chơi, cuộc thi. Cần tăng cường sự phối hợp giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng trong công tác phòng chống SXHD.

3.1. Lồng Ghép Giáo Dục Sức Khỏe vào Chương Trình Học

Việc lồng ghép giáo dục sức khỏe về phòng chống SXHD vào chương trình học chính khóa là rất quan trọng. Các bài học cần được thiết kế sinh động, hấp dẫn, dễ hiểu. Sử dụng hình ảnh, video, trò chơi để thu hút sự chú ý của học sinh. Tổ chức các buổi thảo luận, chia sẻ kinh nghiệm để các em có cơ hội trao đổi, học hỏi lẫn nhau. Giáo viên cần được trang bị kiến thức đầy đủ về SXHD để truyền đạt thông tin chính xác và hiệu quả.

3.2. Tăng Cường Tuyên Truyền Phòng Chống Sốt Xuất Huyết Tại Trường

Tăng cường các hoạt động tuyên truyền phòng chống sốt xuất huyết tại trường học. Tổ chức các buổi nói chuyện, hội thảo về SXHD. Phát tờ rơi, poster, khẩu hiệu tuyên truyền. Tổ chức các cuộc thi vẽ tranh, sáng tác thơ, truyện về chủ đề phòng chống SXHD. Thành lập các đội thanh niên xung kích phòng chống SXHD để các em tham gia vào các hoạt động vệ sinh môi trường, diệt muỗi, lăng quăng. Phối hợp với CDC Cần Thơ và Sở Y Tế Cần Thơ để tổ chức các hoạt động truyền thông chuyên nghiệp.

3.3. Vai trò của Gia Đình và Cộng Đồng Trong Phòng Chống SXH

Gia đình đóng vai trò quan trọng trong việc giáo dục và hướng dẫn con em thực hiện các biện pháp phòng chống SXHD. Cha mẹ cần tạo thói quen vệ sinh nhà cửa, loại bỏ các ổ chứa nước đọng, ngủ màn cho con em. Cộng đồng cần chung tay thực hiện các hoạt động vệ sinh môi trường, diệt muỗi, lăng quăng. Chính quyền địa phương cần tăng cường kiểm tra, giám sát và xử lý các vi phạm về phòng chống SXHD. Sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và cộng đồng sẽ tạo nên sức mạnh tổng hợp trong phòng chống SXHD.

IV. Ứng Dụng Các Biện Pháp Phòng Ngừa Sốt Xuất Huyết Dengue

Việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa sốt xuất huyết hiệu quả là yếu tố then chốt để giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh. Các biện pháp này bao gồm vệ sinh môi trường, diệt muỗi, lăng quăng, sử dụng các biện pháp bảo vệ cá nhân, và nâng cao nhận thức cộng đồng. Cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các biện pháp để đạt được hiệu quả tối ưu. Ngoài ra, việc theo dõi tình hình sốt xuất huyết tại Cần Thơ và triển khai các biện pháp can thiệp kịp thời cũng rất quan trọng.

4.1. Hướng Dẫn Chi Tiết Cách Vệ Sinh Môi Trường Phòng SXH

Vệ sinh môi trường là biện pháp quan trọng để loại bỏ các ổ chứa nước đọng, nơi muỗi sinh sản. Cần thường xuyên kiểm tra, lật úp các vật dụng chứa nước như xô, chậu, lu, vại, lốp xe cũ. Cọ rửa các dụng cụ chứa nước hàng tuần để loại bỏ trứng muỗi. Thay nước bình hoa thường xuyên. Phát quang bụi rậm, khơi thông cống rãnh. Vứt rác đúng nơi quy định. Vệ sinh môi trường là trách nhiệm của mỗi cá nhân và cộng đồng.

4.2. Phương Pháp Diệt Muỗi và Lăng Quăng An Toàn Hiệu Quả

Diệt muỗi và lăng quăng là biện pháp trực tiếp để giảm số lượng muỗi truyền bệnh. Có thể sử dụng các biện pháp hóa học như phun thuốc diệt muỗi, thả viên Abate vào các dụng cụ chứa nước. Tuy nhiên, cần tuân thủ hướng dẫn sử dụng để đảm bảo an toàn cho sức khỏe và môi trường. Ngoài ra, có thể sử dụng các biện pháp sinh học như thả cá diệt lăng quăng vào các bể nước, ao hồ. Cá sóc và cá bảy màu là những lựa chọn hiệu quả và thân thiện với môi trường.

V. Kết Luận và Hướng Đi Mới Trong Phòng Chống SXH Cần Thơ

Nâng cao kiến thức và thay đổi thái độ phòng chống sốt xuất huyết dengue ở học sinh trung học cơ sở là một trong những giải pháp quan trọng để kiểm soát dịch bệnh tại Cần Thơ. Cần tiếp tục triển khai các chương trình giáo dục sức khỏe, tăng cường truyền thông và huy động sự tham gia của cộng đồng. Nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến kiến thức và thái độ của học sinh, từ đó xây dựng các biện pháp can thiệp phù hợp và hiệu quả hơn. Sự phối hợp chặt chẽ giữa các ban ngành, đoàn thể và người dân là yếu tố then chốt để đạt được mục tiêu phòng chống SXHD bền vững.

5.1. Đề Xuất Các Giải Pháp Can Thiệp Dựa Trên Kết Quả Nghiên Cứu

Dựa trên kết quả nghiên cứu, cần xây dựng các chương trình can thiệp phù hợp với đặc điểm của từng địa phương và nhóm đối tượng. Tăng cường truyền thông về các biện pháp phòng chống SXHD hiệu quả, đặc biệt là vệ sinh môi trường và diệt muỗi, lăng quăng. Tổ chức các buổi tập huấn, hướng dẫn cho giáo viên và cán bộ y tế về cách truyền đạt thông tin phòng chống SXHD cho học sinh. Phát triển các tài liệu truyền thông đa dạng, hấp dẫn và dễ hiểu.

5.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Phòng Chống Sốt Xuất Huyết

Cần tiếp tục nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến kiến thức và thái độ của học sinh về phòng chống SXHD. Nghiên cứu về hiệu quả của các biện pháp can thiệp khác nhau. Nghiên cứu về vai trò của mạng xã hội và các phương tiện truyền thông hiện đại trong công tác phòng chống SXHD. Nghiên cứu về các giải pháp sáng tạo và bền vững trong phòng chống SXHD, như sử dụng các biện pháp sinh học, công nghệ thông tin và truyền thông.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sốt xuất huyết Dengue (SXHD) là một trong những bệnh truyền nhiễm cấp tính có tính phức tạp và khả năng lây lan cao, đặc biệt nghiêm trọng tại khu vực Đông Nam Á. Việt Nam, nằm trong vùng lưu hành SXHD, ghi nhận số ca mắc biến động không ổn định qua các năm, với tỷ lệ mắc tăng từ 120 lên 194 trên 100.000 dân trong giai đoạn 2009-2017, tương đương khoảng 184.000 trường hợp. Tại thành phố Cần Thơ, số ca mắc SXHD trong 6 tháng đầu năm 2021 là 384 trường hợp, với quận Thốt Nốt là một trong những địa bàn có tỷ lệ mắc cao nhất, đặc biệt phường Thới Thuận ghi nhận trung bình 5-7 ca mỗi tháng, tăng lên 8-10 ca vào mùa cao điểm. Đáng chú ý, trẻ em dưới 15 tuổi chiếm hơn 50% số ca mắc tại địa phương này.

Nghiên cứu nhằm mục tiêu mô tả kiến thức và thái độ về phòng chống SXHD của học sinh trường Trung học cơ sở Thới Thuận, đồng thời xác định các yếu tố liên quan ảnh hưởng đến kiến thức và thái độ đó. Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 12/2021 đến tháng 8/2022, với 423 học sinh tham gia, sử dụng phương pháp chọn mẫu cụm tại trường THCS Thới Thuận, quận Thốt Nốt, thành phố Cần Thơ.

Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp số liệu thực tiễn, hỗ trợ ngành y tế địa phương xây dựng các chiến lược truyền thông và can thiệp hiệu quả nhằm nâng cao nhận thức và hành vi phòng chống SXHD, đặc biệt trong nhóm học sinh – đối tượng có nguy cơ cao và có vai trò quan trọng trong cộng đồng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên mô hình Kiến thức – Thái độ – Thực hành (KAP) trong phòng chống bệnh truyền nhiễm, đặc biệt là sốt xuất huyết Dengue. Mô hình này giúp đánh giá mức độ hiểu biết (kiến thức), quan điểm và cảm nhận (thái độ) của đối tượng nghiên cứu về bệnh, từ đó dự đoán và thúc đẩy hành vi phòng bệnh hiệu quả.

Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết Kiến thức – Thái độ – Thực hành (KAP): Giúp phân tích mối quan hệ giữa kiến thức và thái độ của học sinh về phòng chống SXHD, từ đó xác định các yếu tố ảnh hưởng đến hành vi phòng bệnh.

2. Mô hình Truyền thông Giáo dục Sức khỏe: Nhấn mạnh vai trò của truyền thông trong nhà trường và cộng đồng nhằm nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi phòng chống dịch bệnh.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Kiến thức về vector truyền bệnh (muỗi Aedes aegypti), đường lây truyền, dấu hiệu nhận biết và biện pháp phòng chống SXHD.
• Thái độ tích cực trong việc tham gia các hoạt động phòng chống dịch và tuân thủ các biện pháp phòng bệnh.
• Yếu tố tăng cường tiếp cận thông tin như nguồn thông tin, tần suất tiếp nhận thông tin và vai trò của nhà trường.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng thiết kế mô tả cắt ngang có phân tích, tiến hành từ tháng 12/2021 đến tháng 8/2022 tại trường THCS Thới Thuận, quận Thốt Nốt, thành phố Cần Thơ. Cỡ mẫu là 423 học sinh, được chọn bằng phương pháp chọn mẫu cụm (mỗi cụm là một lớp học), với 3 lớp được chọn ngẫu nhiên ở mỗi khối lớp 6, 7, 8, 9.

Dữ liệu được thu thập qua bộ câu hỏi chuẩn gồm 3 phần: đặc điểm nhân khẩu học, kiến thức về phòng SXHD (12 câu hỏi), thái độ về phòng SXHD (9 câu hỏi), và các yếu tố tăng cường tiếp cận thông tin (5 câu hỏi). Bộ câu hỏi được thử nghiệm trước khi sử dụng chính thức.

Phân tích số liệu sử dụng phần mềm SPSS 20, mô tả bằng tần số, tỷ lệ phần trăm, điểm trung bình. Mối liên quan giữa các biến được đánh giá bằng tỷ số chênh (OR) và kiểm định Chi-square với mức ý nghĩa 5%. Các trường hợp có giá trị kỳ vọng nhỏ được hiệu chỉnh bằng Fisher’s Exact Test.

Nghiên cứu tuân thủ các quy định đạo đức, đảm bảo sự đồng thuận của học sinh và phụ huynh, bảo mật thông tin cá nhân.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Kiến thức về muỗi gây bệnh và phòng chống SXHD:

• 98,6% học sinh biết đường lây truyền bệnh SXHD.
• 97,9% biết nơi muỗi đẻ trứng, 96,9% biết nơi muỗi trú ẩn, 92,9% biết loại muỗi truyền bệnh.
• Tuy nhiên, chỉ 25,3% biết đúng thời điểm muỗi hoạt động.
• 58,9% học sinh có kiến thức chung đúng về phòng SXHD, với điểm trung bình 15,03 ± 3,20 trên tổng số 22 điểm.

2. Thái độ về phòng chống SXHD:

• 60,3% học sinh có thái độ tích cực về phòng bệnh, điểm trung bình thái độ là 37,97 ± 4,17 trên 45 điểm.
• 82,5% đồng ý SXHD là bệnh nguy hiểm, 68,3% rất đồng ý diệt muỗi hiệu quả giúp phòng bệnh.
• 94% học sinh đồng ý hoặc rất đồng ý nên ngủ mùng cả ngày lẫn đêm.
• 97,1% đồng ý thả cá vào dụng cụ chứa nước để diệt lăng quăng.
• 97,6% đồng ý đến cơ sở y tế ngay khi nghi ngờ mắc SXHD.

3. Nguồn thông tin và hoạt động truyền thông:

• 84,9% học sinh tiếp cận thông tin qua tivi, 76,8% qua Internet, 75,7% qua thầy cô giáo, 72,3% qua cán bộ y tế.
• 74,2% tham gia sinh hoạt dưới cờ có nội dung phòng chống SXHD.
• Tần suất tiếp nhận thông tin chủ yếu từ 1-3 tháng chiếm 48,9%.

4. Yếu tố liên quan đến kiến thức và thái độ:

• Không có sự khác biệt ý nghĩa thống kê về kiến thức giữa nam và nữ (OR=0,98; p=0,931).
• Học sinh lớp 6 và 7 có tỷ lệ kiến thức chưa đúng cao hơn lớp 8 và 9 (44,7% so với 38,2%), nhưng chưa có ý nghĩa thống kê (p=0,174).
• Mối liên quan giữa kiến thức chưa đúng và thái độ không tích cực được ghi nhận rõ ràng, cho thấy kiến thức ảnh hưởng trực tiếp đến thái độ phòng bệnh.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy đa số học sinh có kiến thức cơ bản về muỗi truyền bệnh và các biện pháp phòng chống SXHD, tuy nhiên kiến thức về thời điểm muỗi hoạt động còn hạn chế, điều này có thể ảnh hưởng đến hiệu quả phòng bệnh cá nhân. Tỷ lệ kiến thức chung đúng đạt 58,9% thấp hơn so với một số nghiên cứu trước đây tại các địa phương khác, phản ánh sự cần thiết tăng cường truyền thông giáo dục.

Thái độ tích cực chiếm 60,3%, tương ứng với mức độ nhận thức về tính nguy hiểm của bệnh và sự cần thiết của các biện pháp phòng chống. Tuy nhiên, vẫn còn gần 40% học sinh có thái độ không tích cực, có thể do thiếu hiểu biết sâu sắc hoặc chưa nhận thức đầy đủ về trách nhiệm cá nhân và cộng đồng.

Nguồn thông tin đa dạng, trong đó nhà trường và thầy cô đóng vai trò quan trọng trong việc truyền tải kiến thức, phù hợp với mô hình truyền thông giáo dục sức khỏe. Tần suất tiếp nhận thông tin ảnh hưởng tích cực đến kiến thức và thái độ, nhấn mạnh vai trò của việc duy trì các hoạt động truyền thông thường xuyên.

So sánh với các nghiên cứu trong khu vực Đông Nam Á, kết quả tương đồng về vai trò của giáo dục trong nhà trường và sự cần thiết của các biện pháp truyền thông đa kênh. Việc chưa có sự khác biệt về kiến thức giữa nam và nữ cho thấy cần tập trung nâng cao kiến thức cho toàn bộ học sinh, không phân biệt giới tính.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ kiến thức đúng từng nội dung, biểu đồ tròn về thái độ tích cực và không tích cực, cũng như bảng phân tích mối liên quan giữa các yếu tố nhân khẩu học và kiến thức, thái độ.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường truyền thông giáo dục phòng chống SXHD trong nhà trường:

• Tổ chức các buổi sinh hoạt ngoại khóa, lồng ghép kiến thức phòng bệnh vào chương trình học.
• Mục tiêu nâng tỷ lệ học sinh có kiến thức đúng lên trên 75% trong vòng 1 năm.
• Chủ thể thực hiện: Ban giám hiệu trường, giáo viên, phối hợp với Trung tâm Y tế quận.

2. Đa dạng hóa nguồn thông tin và hình thức truyền thông:

• Sử dụng các phương tiện truyền thông đa phương tiện như video, mạng xã hội, áp phích sinh động.
• Tăng tần suất tiếp nhận thông tin xuống dưới 3 tháng/lần để duy trì hiệu quả truyền thông.
• Chủ thể thực hiện: Phòng Y tế, phòng Giáo dục, các tổ chức cộng đồng.

3. Tổ chức các hoạt động thực hành diệt lăng quăng, vệ sinh môi trường:

• Phối hợp tổ chức các chiến dịch tổng vệ sinh trường học và khu dân cư định kỳ.
• Mục tiêu giảm tỷ lệ ổ chứa lăng quăng xuống dưới 10% trong khu vực trường học trong 6 tháng.
• Chủ thể thực hiện: Ban giám hiệu, học sinh, phụ huynh, cán bộ y tế địa phương.

4. Nâng cao nhận thức về thời điểm muỗi hoạt động và biện pháp phòng tránh cá nhân:

• Tập trung truyền thông về thời gian muỗi Aedes aegypti hoạt động (sáng sớm và chiều tối).
• Khuyến khích học sinh thực hiện ngủ mùng, mặc áo dài tay, sử dụng thuốc chống muỗi đúng cách.
• Chủ thể thực hiện: Giáo viên, cán bộ y tế, gia đình học sinh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ngành Y tế công cộng và phòng chống dịch:

• Sử dụng số liệu và phân tích để xây dựng các chương trình truyền thông, can thiệp phòng chống SXHD hiệu quả tại địa phương.

2. Ban giám hiệu và giáo viên các trường trung học cơ sở:

• Áp dụng kết quả nghiên cứu để thiết kế các hoạt động giáo dục sức khỏe phù hợp, nâng cao nhận thức và thái độ của học sinh về SXHD.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Y tế công cộng:

• Tham khảo phương pháp nghiên cứu, kết quả và phân tích để phát triển các đề tài nghiên cứu liên quan đến bệnh truyền nhiễm và truyền thông sức khỏe.

4. Cơ quan quản lý giáo dục và y tế địa phương:

• Dựa trên kết quả để phối hợp xây dựng chính sách, kế hoạch truyền thông và phòng chống dịch bệnh trong trường học và cộng đồng.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao kiến thức về thời điểm muỗi hoạt động lại thấp?
   Do thông tin về thời điểm muỗi Aedes aegypti hoạt động chưa được truyền tải rõ ràng và thường xuyên trong các chương trình giáo dục, dẫn đến học sinh chưa nhận thức đầy đủ về thời gian nguy cơ cao.

2. Thái độ tích cực có ảnh hưởng như thế nào đến phòng chống SXHD?
   Thái độ tích cực giúp học sinh chủ động tham gia các hoạt động phòng chống, tuân thủ biện pháp phòng bệnh, từ đó giảm nguy cơ mắc SXHD và góp phần kiểm soát dịch bệnh trong cộng đồng.

3. Nguồn thông tin nào hiệu quả nhất trong việc nâng cao kiến thức?
   Tivi, Internet và thầy cô giáo là các nguồn thông tin được học sinh tin tưởng và tiếp cận nhiều nhất, do đó cần tập trung phát triển nội dung truyền thông qua các kênh này.

4. Làm thế nào để duy trì tần suất tiếp nhận thông tin hiệu quả?
   Tổ chức các hoạt động truyền thông định kỳ, lồng ghép vào các buổi sinh hoạt dưới cờ, ngoại khóa và sử dụng các phương tiện truyền thông đa dạng giúp duy trì sự quan tâm và tiếp nhận thông tin thường xuyên.

5. Vai trò của nhà trường trong phòng chống SXHD là gì?
   Nhà trường là môi trường giáo dục chính, có thể truyền đạt kiến thức, hình thành thái độ tích cực và tổ chức các hoạt động thực hành phòng chống SXHD, góp phần nâng cao nhận thức và hành vi của học sinh và cộng đồng.

Kết luận

• Học sinh trường THCS Thới Thuận có kiến thức chung đúng về phòng SXHD đạt 58,9%, thái độ tích cực đạt 60,3%.
• Kiến thức về thời điểm muỗi hoạt động còn hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả phòng bệnh cá nhân.
• Nguồn thông tin chủ yếu là tivi, Internet và thầy cô giáo, với tần suất tiếp nhận thông tin từ 1-3 tháng chiếm gần 50%.
• Mối liên quan giữa kiến thức và thái độ phòng bệnh rõ ràng, kiến thức chưa đúng làm tăng nguy cơ thái độ không tích cực.
• Đề xuất tăng cường truyền thông giáo dục, đa dạng hóa hình thức truyền thông, tổ chức hoạt động thực hành và nâng cao nhận thức về thời điểm muỗi hoạt động.

Next steps: Triển khai các giải pháp truyền thông và giáo dục tại trường học trong năm học tiếp theo, đồng thời đánh giá hiệu quả can thiệp định kỳ.

Các cơ quan y tế và giáo dục cần phối hợp chặt chẽ để phát huy vai trò của học sinh trong phòng chống SXHD, góp phần giảm thiểu gánh nặng dịch bệnh tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tổng quan về tình hình bệnh sốt xuất huyết Dengue 1. Tác nhân gây bệnh Là bệnh truyền nhiễm nhóm B, virus Dengue có dạng hình cầu, đường kính 35-50nm, thuộc chi Flavivirus, họ Flaviridae, mang đặc điểm của Arbovirus với 04 type huyết thanh DEN-1, DEN-2, DEN-3, DEN-4. Ngoài ra mỗi type còn được chia thành nhiều các genotype khác nhau.

Trung gian truyền bệnh Bệnh lây truyền thông qua vector, tại Việt Nam bệnh sốt xuất huyết Dengue (SXHD) lây truyền qua 2 loài muỗi chính là Aedes aegypti và Aedes albopictus, nhưng gây bệnh chủ yếu vẫn là Aedes aegypti. Trong khi đó, loài muỗi Aedes albopictus chỉ xuất hiện trong một số rất ít các vụ dịch với chỉ số mật độ thấp. (7) Muỗi Aedes aegypti truyền virus Dengue sang người lành qua vết đốt của muỗi cái sau khi ủ virus trong khoảng thời gian từ 4-10 ngày, muỗi cái khi bị nhiễm có khả năng lây truyền virus trong phần đời còn lại, muỗi Aedes aegypti hút máu vào ban ngày, thời gian đỉnh điểm vào buổi sáng sớm và buổi chiều tối. Khi trưởng thành, muỗi cái sinh nở ở các vật dụng chứa nước quanh nhà, muỗi phát triển mạnh trong điều kiện nhiệt độ tăng, độ ẩm cao, mưa nhiều.

Tuổi thọ trung bình của loài Aedes aegypti bị ảnh hưởng bởi điều kiện môi trường, muỗi cái có thể sống từ 20-40 ngày (trung bình 30 ngày), muỗi đực sống ngắn hơn khoảng 9-12 ngày (trung bình là 20 ngày). Trứng có màu đen, sắp xếp riêng rẽ, dính với nhau vào thành chum dài hoặc chìm xuống đáy. Trong điều kiện thuận lợi trứng có thể tồn tại đến 6 tháng. Tỷ lệ sống sót từ trứng đến muỗi trưởng thành đạt 59,7% (8), (9).

Điều trị bệnh sốt xuất huyết Dengue 5 Hiện nay sốt xuất huyết Dengue được điều trị theo hướng dẫn tại Quyết định số 3705/QĐ-BYT ngày 22 tháng 8 năm 2019 của Bộ Y tế. Tuy nhiên, phần lớn các trường hợp khi mắc sốt xuất huyết Dengue sẽ được điều trị ngoại trú hoặc theo dõi tại cơ sở y tế. Phòng bệnh sốt xuất huyết Dengue Đến thời điểm hiện tại, sốt xuất huyết Dengue vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu và chưa có vắc-xin phòng bệnh. Vì vậy loại trừ vector đặc biệt là diệt bọ gậy, lăng quăng là một trong những biện pháp hiệu quả phòng, chống sốt xuất huyết Dengue.

Thực tế không có biện pháp nào là hoàn hảo, mỗi biện pháp đều có mặt tốt và chưa tốt. Chính vì thế cần áp dụng các biện pháp tuỳ theo đặc điểm, điều kiện của từng khu vực, địa phương. Một số biện pháp hiện nay như: - Hoá chất diệt côn trùng; - Thả cá ăn lăng quăng: nghiên cứu cá ăn lăng quăng, bọ gậy có kết quả tốt trong phòng, chống sốt xuất huyết Dengue. Một số loài cá có sẵn ở địa phương như: cá sóc, cá bảy màu, cá rô phi…đều có thể được sử dụng để diệt ấu trùng của muỗi.

- Mesocyclops: một biện pháp biện pháp sinh học để làm giảm nguồn sinh sản của muỗi với việc sử dụng loài giáp xác Mesocyclops để tiêu diệt bọ gậy muỗi. Đây được xem là biện pháp hiệu quả, bền vững nhất làm giảm nguồn sinh sản của trung gian truyền bệnh sốt xuất huyết Dengue. Dịch tễ học bệnh sốt xuất huyết Dengue 1. Tình hình sốt xuất huyết Dengue trên thế giới Trong 50 năm trở lại đây số ca mắc SXHD tăng nhanh đáng kể cao gấp 30 lần so với trước đây và có khuynh hướng mở rộng sang các khu vực địa lý khác.

Theo ước tính có khoảng 50 triệu người mắc SXHD mỗi năm. Tại các quốc gia Châu Á và Thái Bình Dương, kể từ năm 2000 dịch bệnh sốt xuất huyết Dengue đã lan ra các khu vực. Đến năm 2003, tám quốc gia ghi nhận: Bangladesh, Ấn Độ, Đông Timo, Indonesia, Maldives, Myanmar, Sri Lanka, Thái Lan. Năm 2004, 6 Bhutan ghi nhận về đợt bùng phát dịch sốt xuất huyết Dengue đầu tiên.

Năm 2005, mạng lưới cảnh báo và ứng phó dịch bệnh toàn cầu (GOARN-WHO’s Global Outbreak Alert and Response Network) đã báo cáo về tỷ lệ tử vong tại Đông Timor tà 3,55%. Tại Indonesia thì tỷ lệ tử vong ước tính khoảng 1%. (10) Năm 2015, Ấn Độ, ghi nhận với hơn 15.000 trường hợp mắc SXHD. Năm 2016 được đánh dấu bởi sự bùng phát sốt xuất huyết Dengue trên toàn thế giới.

Khu vực Châu Mỹ có hơn 2 triệu trường hợp. Brazil đã ghi nhận hơn 1,5 triệu trường hợp.032 trường hợp tử vong sốt xuất huyết Dengue cũng đã được báo cáo trong khu vực này. (11) Theo kết quả báo cáo về gánh nặng của SXHD trên khía cạnh quốc gia, thì tỷ lệ hiện mắc cao nhất là Nam Á 3.429,5), Đông Nam Á là 2. Tình hình sốt xuất huyết Dengue tại Việt Nam Năm 1958, vụ dịch SXHD đầu tiên được ghi nhận tại khu vực phía Bắc.

Đến năm 1963 một vài ổ dịch lớn xảy ra tại các tỉnh Tiền Giang, An Giang, Đồng Tháp với 331 bệnh nhi nhập viện và 166 trường hợp tử vong. Các năm sau đó dịch có xu hướng tăng và mang tính chất chu kỳ tập trung vào các năm như: 1975, 1977, 1980, 1983, 1987. Chương trình phòng chống sốt xuất huyết Dengue quốc gia bắt đầu triển khai từ năm 1999, tuy nhiên bệnh vẫn bùng phát và gây dịch trong giai đoạn 1991-2004 với hơn 1 triệu trường hợp. Trong giai đoạn 2002-2011 tất cả các vùng trên cả nước đều ghi nhận các ca mắc sốt xuất huyết Dengue mới và xu hướng tăng theo thời gian, tập trung ở miền Bắc vào các tháng hè và thu, trong khi miền Trung và Nam với số ca mắc xảy ra quanh năm nhưng tập trung cao vào các tháng 6-11.

(13), (14) Một vài nghiên cứu nhận định type DEN-1 vẫn là type chiếm ưu thế trong các vụ dịch tại Việt Nam với chủng gây bệnh có mức độ đa dạng và di truyền cao. Năm 2020 ghi nhận số ca mắc tại 4 vùng miền (Bắc, Trung, Nam, Tây Nguyên) trên cả nước có sự khác biệt rõ rệt, cao nhất là miền Nam với 40.115 trường hợp, kế đến là miền Trung 23.427 trường hợp và thấp nhất là Tây Nguyên và miền 7 Bắc lần lượt là 4.952 trường hợp. Theo phân bố tỉnh/thành phố thì Hồ Chí Minh có số ca mắc tuyệt đối cao nhất ghi nhận 13.322 trường hợp. Về nhóm tuổi có xu hướng tăng ở nhóm trên 15 tuổi tại khu vực phía Nam.

(2) Tính đến tháng 7/2022 cả nước ghi nhận 103.000 trường hợp mắc sốt xuất huyết (tăng 11.000 trường hợp so với tuần trước đó) và 37 trường hợp tử vong. Tập trung chủ yếu tại các tỉnh miền Nam và một số tỉnh thành phố khu vực miền Trung. Dự báo trong thời gian tới số ca mắc sốt xuất huyết vẫn tiếp tục gia tăng và có thể bùng phát trên diện rộng. Nguyên nhân chủ yếu do dịch bệnh có tính chu kỳ theem vào thời tiết nóng ẩm, mưa nhiều tạo điều kiện thuận lợi cho lăng quăng, bọ gậy, phát triển.

Số ca mắc sốt xuất huyết Dengue trung bình/tháng tại 13 tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long từ năm 2000-2016 Nguồn: Western Pacific Survienllence and Respond Journal (15) 1. Tình hình sốt xuất huyết Dengue tại thành phố Cần Thơ Năm 2018, thành phố Cần Thơ ghi nhận: 1.004 ca mới mắc do sốt xuất huyết Dengue, giảm 175 ca so với cùng kỳ (năm 2017 với số ca mới mắc là 8 1.179 ca), không ghi nhận trường hợp nào tử vong. Số ca bệnh SXHD tại thành phố Cần Thơ đứng thứ 16 trong 20 tỉnh thành khu vưc̣ phía Nam. Theo số liệu từ Trung tâm Kiểm soát bệnh tật thành phố Cần Thơ, số ca mắc sốt xuất huyết Dengue trong năm 2020 ghi nhận 1.327 trường hợp.

Trong đó, Thốt Nốt là địa bàn có số ca mắc cao nhất với 351 trường hợp chiếm 26,5%, kế đến là Ninh Kiều (323 trường hợp). Trong đó tập trung cao điểm từ tháng 6 – 11. Đây là thời điểm các tháng mưa tại miền Nam, chính điều này tạo điều kiện thuận lợi cho muỗi sinh sản và phát triển, từ đó gây bùng phát dịch sốt xuất huyết Dengue trong cộng đồng. Tình hình mắc sốt xuất huyết Dengue tại thành phố Cần Thơ năm 2017-2018 Năm 2017 Năm 2018 Quận/huyện Ca mắc Mắc/100.000 Ca mắc Mắc/100.000 Ninh Kiều 383 150,45 251 96,8 Thới Lai 110 85,31 82 63,59 Cái Răng 115 127,68 102 113,24 Phong Điền 136 132,44 86 83,75 Bình Thủy 132 106,65 83 67,06 Ô Môn 111 77,46 180 125,6 Thốt Nốt 90 53,16 130 76,79 Vĩnh Thạnh 44 37,45 42 35,75 Cờ Đỏ 58 45,83 48 37,93 Tổng 1.004 9 Nguồn: Sở Y tế thành phố Cần Thơ (16), (17) Tính đến 31/8/2022 thành phố Cần Thơ ghi nhận 3.268 trường hợp), không có ca tử vong, xảy ra trên 285 ổ dịch nhỏ.

Cao điểm ghi nhận tại tháng 7 và tháng 8 lần lượt là 1. Phân bố các ca bệnh cao tại quận Ninh Kiều (953 ca), Thốt Nốt (650), Vĩnh Thạnh (545), Cờ Đỏ (426), Ô Môn (337), Bình Thuỷ (326), Cái Răng (324), Thới Lai (214), Phong Điền (198). Tất cả các ổ dịch đều được xử lý và giám sát và hiện là tỉnh đứng thứ 10 trong 20 tỉnh thành phố tại khu vực phía Nam. Thực trạng kiến thức, thái độ về phòng sốt xuất huyết Dengue ở học sinh trung học cơ sở 1.

Kiến thức về phòng sốt xuất huyết Dengue ở học sinh trung học cơ sở 1. Kiến thức chung về sốt xuất huyết Dengue Về kiến thức đường lây truyền sốt xuất huyết Dengue, theo nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thị Thuỳ Dương (2014) thì tỷ lệ học sinh có kiến thức đúng là 99,1% và tác giả Nguyễn Hải Đăng (2010) là 98,2%. Còn trong nghiên cứu của tác giả A.Binsaeed và cộng sự thì có đên 42% người tham gia nghiên cứu không biết đường lây truyền của muỗi. (18) Còn theo tác giả Nguyễn Hải Đăng thì có 53,4% biét đúng thời gian muỗi vằn thường chích là sáng sớm và chiều tối, trong khi có 44,4% cho rằng muỗi vằn thường chích người vào ban đêm.

Trong nghiên cứu của tác giả A.Binsaeed và cộng sự trên nhóm học sinh tại Jazan (Saudi Arabia), hơn một nửa (58%) người biết nguyên nhân gây bệnh là do muỗi đốt và thời điểm muỗi đốt là vào ban đêm chiếm 56%. (18) Trong nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thị Thuỳ Dương thì thời gian muỗi chích vào lúc sáng sớm và chiều tối đạt 65,9%. Về vector truyền bệnh sốt xuất huyết Dengue trong nghiên cứu của tác giả Nguyễn Hải Đăng là 73,4% học sinh biết. Cụ thể có 73,4% học sinh trả lời là muỗi Aedes aegypti, có 25,3% học sinh trả lời là muỗi Anopheles và 1,3% tỷ lệ không biết về vector truyền bệnh.

Ngoài ra, trong nghiên cứu của tác giả Nguyễn 10 Thị Thuỳ Dương (2014) thì tỷ lệ học sinh trả lời đúng muỗi vằn (Aedes aegypti) là vector truyền bệnh là 81,9% và 17,2% cho rằng muỗi Anopheles.