Kiểm Soát Việc Tiếp Nhận và Giải Quyết Tố Giác Về Tội Phạm Tại Quảng Nam

Luận văn thạc sĩ phân tích thực tiễn kiểm sát tiếp nhận và giải quyết tố giác tội phạm tại tỉnh Quảng Nam theo pháp luật tố tụng hình sự.

• Tác giả: Lê Thị Cẩm Giang
• Người hướng dẫn: PGS. Hoàng Thị Minh Sơn
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Luật hình sự và Tố tụng hình sự
• Đề tài: Kiểm Soát Tố Giác và Kiến Nghị Khởi Tố: Thực Tiễn Tại Quảng Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ KIỂM SÁT VIỆC TIẾP NHẬN, GIẢI QUYẾT TỐ GIÁC, TIN BÁO VỀ TỘI PHẠM VÀ KIẾN NGHỊ KHỞI TỐ
• 1.1. Khái niệm kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố
• 1.2. Đặc điểm của hoạt động kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố
• 1.3. Mối quan hệ phối hợp giữa Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát trong hoạt động tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT TỐ TỤNG HÌNH SỰ VỀ KIỂM SÁT VIỆC TIẾP NHẬN, GIẢI QUYẾT TỐ GIÁC, TIN BÁO VỀ TỘI PHẠM VÀ KIẾN NGHỊ KHỞI TỐ VÀ THỰC TIỄN TẠI TỈNH QUẢNG NAM
• 2.1. Quy định của pháp luật Tố tụng hình sự về kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố
• 2.2. Thực trạng hoạt động kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố trên địa bàn tỉnh Quảng Nam
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG KIỂM SÁT VIỆC TIẾP NHẬN, GIẢI QUYẾT TỐ GIÁC, TIN BÁO VỀ TỘI PHẠM VÀ KIẾN NGHỊ KHỞI TỐ CỦA VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN
• 3.1. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố
• 3.2. Giải pháp bảo đảm thực hiện quy định của pháp luật về tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Kiểm Soát Tố Giác và Kiến Nghị Khởi Tố

Tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố là giai đoạn mở đầu quan trọng của tố tụng hình sự. Đây là căn cứ để cơ quan điều tra và các cơ quan liên quan kiểm tra, xác minh thông tin ban đầu. Hoạt động này có vai trò then chốt trong đấu tranh phòng chống tội phạm, giúp xác định có hay không có tội phạm xảy ra. Từ đó, cơ quan có thẩm quyền quyết định khởi tố hoặc không khởi tố vụ án hình sự. Theo Điều 107 Hiến pháp năm 2013 và Điều 2 Luật tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014, Viện kiểm sát có chức năng thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp, bảo vệ Hiến pháp, pháp luật, quyền con người, quyền công dân, chế độ xã hội chủ nghĩa, lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, góp phần bảo đảm pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất. Kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố là một trong những hoạt động quan trọng của Viện kiểm sát, đòi hỏi sự thận trọng và theo sát để đảm bảo tính kịp thời, hiệu quả và chính xác.

1.1. Khái Niệm Tố Giác Tội Phạm Tin Báo Tội Phạm và Kiến Nghị

Theo Thông tư liên tịch số 06/2013, tố giác tội phạm là thông tin về hành vi có dấu hiệu tội phạm do cá nhân cung cấp. Tin báo về tội phạm là thông tin về hành vi có dấu hiệu tội phạm trên các phương tiện thông tin đại chúng hoặc do cơ quan, tổ chức cung cấp. Kiến nghị khởi tố là việc các cơ quan nhà nước khi thực hiện nhiệm vụ phát hiện sự việc có dấu hiệu tội phạm và có văn bản kiến nghị cơ quan điều tra xem xét khởi tố vụ án hình sự. Tuy nhiên, BLTTHS năm 2015 đã quy định rõ hơn về nguồn tin về tội phạm, tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố.

1.2. Phân Biệt Tin Báo và Kiến Nghị Khởi Tố từ Cơ Quan Nhà Nước

Cần phân biệt rõ khi nào cơ quan nhà nước là chủ thể của tin báo về tội phạm và khi nào là chủ thể của kiến nghị khởi tố. Nếu thông qua công tác thanh tra, kiểm tra, xét xử phát hiện hành vi có dấu hiệu tội phạm, kèm theo văn bản kiến nghị khởi tố gửi đến cơ quan điều tra, Viện kiểm sát thì cơ quan nhà nước là chủ thể kiến nghị khởi tố. Trường hợp thông qua công tác quản lý phát hiện vi phạm có dấu hiệu tội phạm thì cung cấp thông tin cho cơ quan có thẩm quyền, lúc này cơ quan nhà nước là chủ thể tin báo về tội phạm.

II. Quy Trình Kiểm Soát Tố Giác và Kiến Nghị Khởi Tố tại Quảng Nam

Trong thời gian qua, hoạt động kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Quảng Nam đã đạt được những kết quả nhất định. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy hoạt động này vẫn còn một số khó khăn, vướng mắc trong thi hành pháp luật, hạn chế về năng lực, trình độ chuyên môn của một số cán bộ, Kiểm sát viên chưa đáp ứng được yêu cầu công việc, mối quan hệ phối hợp giữa cơ quan điều tra và Viện kiểm sát vẫn chưa hiệu quả, đôi khi còn hình thức dẫn đến chất lượng giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố chưa cao, tội phạm ẩn còn nhiều, ảnh hưởng đến tình hình an ninh chính trị, trật tự xã hội của cả nước nói chung và tỉnh Quảng Nam nói riêng.

2.1. Thực Trạng Kiểm Sát Giải Quyết Tố Giác tại Quảng Nam

Thực tiễn cho thấy, hoạt động kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Quảng Nam còn tồn tại một số hạn chế. Cụ thể, việc phối hợp giữa cơ quan điều tra và Viện kiểm sát đôi khi chưa chặt chẽ, dẫn đến việc thu thập chứng cứ và đánh giá chứng cứ còn thiếu sót. Ngoài ra, năng lực và trình độ chuyên môn của một số Kiểm sát viên còn hạn chế, ảnh hưởng đến chất lượng kiểm sát.

2.2. Vướng Mắc Trong Thi Hành Pháp Luật Về Kiểm Soát Tố Giác

Một số vướng mắc trong thi hành pháp luật về kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố bao gồm: sự chồng chéo trong quy định pháp luật, thiếu hướng dẫn cụ thể về một số vấn đề, và sự khác biệt trong cách hiểu và áp dụng pháp luật giữa các cơ quan tiến hành tố tụng. Điều này gây khó khăn cho việc kiểm sát và đảm bảo tính thống nhất trong áp dụng pháp luật.

III. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Kiểm Soát Tố Giác tại Quảng Nam

Để nâng cao chất lượng kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố, cần có các giải pháp đồng bộ. Các giải pháp này bao gồm hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực cho cán bộ, Kiểm sát viên, tăng cường phối hợp giữa cơ quan điều tra và Viện kiểm sát, và áp dụng các biện pháp công nghệ thông tin vào hoạt động kiểm sát. Việc thực hiện đồng bộ các giải pháp này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả đấu tranh phòng chống tội phạm và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

3.1. Hoàn Thiện Pháp Luật Về Tiếp Nhận Tố Giác và Kiến Nghị

Cần rà soát và sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật liên quan đến việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố để đảm bảo tính đồng bộ, minh bạch và khả thi. Đặc biệt, cần có hướng dẫn cụ thể về các trường hợp phức tạp, các vấn đề còn nhiều tranh cãi trong thực tiễn áp dụng pháp luật.

3.2. Nâng Cao Năng Lực Cán Bộ Kiểm Sát tại Quảng Nam

Cần tăng cường đào tạo, bồi dưỡng nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ cho cán bộ, Kiểm sát viên làm công tác kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố. Đồng thời, cần có cơ chế khuyến khích cán bộ tự học tập, nghiên cứu để nâng cao kiến thức và kỹ năng.

3.3. Tăng Cường Phối Hợp Giữa Cơ Quan Điều Tra và Viện Kiểm Sát

Cần tăng cường phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan điều tra và Viện kiểm sát trong quá trình tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố. Việc phối hợp cần được thực hiện ngay từ giai đoạn đầu, từ việc thu thập chứng cứ đến việc đánh giá chứng cứ và đưa ra quyết định.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn và Kinh Nghiệm Kiểm Soát Tố Giác

Việc áp dụng các giải pháp nâng cao chất lượng kiểm sát cần gắn liền với thực tiễn công tác tại địa phương. Cần tổng kết, đánh giá các kinh nghiệm tốt, các mô hình hiệu quả để nhân rộng. Đồng thời, cần rút ra các bài học kinh nghiệm từ những hạn chế, thiếu sót để khắc phục. Việc học hỏi kinh nghiệm từ các địa phương khác cũng là một giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả công tác kiểm sát.

4.1. Chia Sẻ Kinh Nghiệm Kiểm Soát Tố Giác Hiệu Quả

Cần tổ chức các hội nghị, hội thảo để chia sẻ kinh nghiệm kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố giữa các đơn vị trong ngành Kiểm sát. Việc chia sẻ kinh nghiệm giúp các đơn vị học hỏi lẫn nhau và áp dụng các mô hình hiệu quả vào thực tiễn công tác.

4.2. Đánh Giá và Rút Kinh Nghiệm Từ Thực Tiễn Kiểm Sát

Cần thường xuyên đánh giá hiệu quả công tác kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố. Việc đánh giá cần dựa trên các tiêu chí cụ thể, khách quan và toàn diện. Từ kết quả đánh giá, cần rút ra các bài học kinh nghiệm để cải thiện công tác kiểm sát.

V. Hoàn Thiện Quy Định Pháp Luật Về Kiểm Sát Tố Giác Hiện Nay

BLTTHS năm 2015 đã có những quy định mới về nhiệm vụ và quyền hạn của VKSND trong hoạt động tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố. Những quy định trên cần được nghiên cứu, làm rõ để áp dụng thống nhất trong thực tiễn. Cần hoàn thiện chính sách, pháp luật hình sự là một trong những phương hướng, nhiệm vụ công tác cải cách tư pháp. Cần có những sửa đổi, bổ sung để phù hợp với tình hình thực tế.

5.1. Sửa Đổi Bổ Sung Các Quy Định Về Tố Giác Tin Báo

Cần rà soát và sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật liên quan đến việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố để đảm bảo tính đồng bộ, minh bạch và khả thi. Đặc biệt, cần có hướng dẫn cụ thể về các trường hợp phức tạp, các vấn đề còn nhiều tranh cãi trong thực tiễn áp dụng pháp luật.

5.2. Nâng Cao Chế Tài Xử Lý Vi Phạm Trong Kiểm Soát Tố Giác

Cần có chế tài xử lý nghiêm minh đối với các hành vi vi phạm pháp luật trong quá trình tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố. Việc xử lý nghiêm minh sẽ góp phần răn đe và phòng ngừa các hành vi vi phạm, đảm bảo tính nghiêm minh của pháp luật.

VI. Kết Luận và Hướng Phát Triển Kiểm Soát Tố Giác tại Quảng Nam

Việc nâng cao chất lượng kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố là một nhiệm vụ quan trọng trong công tác đấu tranh phòng chống tội phạm và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân. Để thực hiện tốt nhiệm vụ này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan tiến hành tố tụng, sự nỗ lực của cán bộ, Kiểm sát viên, và sự ủng hộ của toàn xã hội. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện các giải pháp để nâng cao hiệu quả công tác kiểm sát.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Kiểm Soát Tố Giác Trong Tình Hình Mới

Trong bối cảnh tình hình tội phạm ngày càng diễn biến phức tạp, việc nâng cao hiệu quả kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố càng trở nên quan trọng. Việc kiểm sát chặt chẽ từ giai đoạn đầu sẽ giúp phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi tội phạm, góp phần bảo đảm an ninh trật tự xã hội.

6.2. Định Hướng Phát Triển Công Tác Kiểm Sát Tố Giác

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện các giải pháp để nâng cao hiệu quả công tác kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố. Các giải pháp này cần tập trung vào việc hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực cán bộ, tăng cường phối hợp giữa các cơ quan tiến hành tố tụng, và áp dụng các biện pháp công nghệ thông tin vào hoạt động kiểm sát.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố giữ vai trò là "cửa ngõ" quyết định trong toàn bộ tiến trình tố tụng hình sự. Đây là tiền đề pháp lý trực tiếp để xác định có hay không có dấu hiệu tội phạm, bảo đảm không bỏ lọt tội phạm và chống làm oan người vô tội. Tại tỉnh Quảng Nam, trong giai đoạn 5 năm từ ngày 01/12/2013 đến ngày 30/11/2018, Viện kiểm sát nhân dân hai cấp đã thực hành quyền công tố và kiểm sát việc tiếp nhận, xử lý tổng cộng 7.642 nguồn tin về tội phạm, trong đó cơ quan hữu quan đã giải quyết thành công 7.198 tin, đạt tỷ lệ chung ấn tượng là 94,2%.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là làm sáng tỏ những vấn đề lý luận nền tảng, phân tích sâu các quy định mới của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 và đánh giá toàn diện thực tiễn công tác kiểm sát tại tỉnh Quảng Nam. Phạm vi nghiên cứu tập trung khảo sát 18 đơn vị cấp huyện và các phòng nghiệp vụ Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Quảng Nam trong khung thời gian 2013-2018. Kết quả nghiên cứu không chỉ góp phần nâng cao chỉ tiêu giải quyết nguồn tin tội phạm vượt mức 90% theo Nghị quyết của Quốc hội mà còn cung cấp hệ thống luận cứ thực chứng vững chắc nhằm tháo gỡ các rào cản nghiệp vụ giữa Viện kiểm sát và Cơ quan điều tra.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết phân công, phối hợp và kiểm soát quyền lực nhà nước trong hoạt động tư pháp hình sự, được hiến định tại Điều 107 Hiến pháp năm 2013 và cụ thể hóa qua Điều 2, Điều 4 Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014. Đồng thời, luận văn vận dụng học thuyết về mối quan hệ biện chứng giữa thực hành quyền công tố và kiểm sát hoạt động tư pháp, khẳng định quyền năng của Viện kiểm sát trong việc giám sát, yêu cầu và hủy bỏ các quyết định tố tụng trái pháp luật.

Khung pháp lý trọng tâm bao gồm 11 điều luật cụ thể và hơn 40 điều khoản bổ sung của Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 cùng Thông tư liên tịch số 01/2017/TTLT-BCA-BQP-BTC-BNN&PTNT-VKSNDTC. Các khái niệm pháp lý then chốt được chuẩn hóa bao gồm:

• Tố giác về tội phạm: Hành vi cá nhân trực tiếp phát hiện và tố cáo hành vi có dấu hiệu phạm tội với cơ quan có thẩm quyền (Điều 144 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015).
• Tin báo về tội phạm: Thông tin về vụ việc có dấu hiệu tội phạm do cơ quan, tổ chức, cá nhân thông báo hoặc phản ánh qua phương tiện thông tin đại chúng.
• Kiến nghị khởi tố: Văn bản kèm chứng cứ của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đề nghị Cơ quan điều tra xem xét xử lý hình sự.
• Kiểm sát giải quyết nguồn tin: Hoạt động kiểm tra tính hợp pháp của mọi hành vi, quyết định tố tụng nhằm bảo đảm pháp luật được thực thi thống nhất và triệt để.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng mẫu dữ liệu toàn diện gồm 7.642 nguồn tin về tội phạm (bao gồm 4.390 tin báo về tội phạm, các tố giác của công dân và 32 kiến nghị khởi tố) cùng hồ sơ của 152 cuộc trực tiếp kiểm sát tại Cơ quan điều tra hai cấp tỉnh Quảng Nam. Phương pháp chọn mẫu toàn phần trên địa bàn toàn tỉnh trong 5 năm liên tục được lựa chọn nhằm bảo đảm tính đại diện tuyệt đối, loại bỏ sai số thống kê và phản ánh chính xác thực trạng thi hành pháp luật.

Phương pháp phân tích kết hợp giữa thống kê mô tả, phân tích tổng hợp quy phạm và so sánh luật học lịch sử giữa Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2003 và năm 2015. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm đối chiếu các chỉ số thực tiễn với tiêu chuẩn định lượng của ngành Kiểm sát, từ đó chỉ ra chính xác các lỗ hổng lập pháp và bất cập trong thao tác nghiệp vụ của Điều tra viên và Kiểm sát viên.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tỷ lệ xử lý và giải quyết nguồn tin về tội phạm của ngành Kiểm sát Quảng Nam đạt mức rất cao. Trong giai đoạn 2013-2018, trong tổng số 7.642 tin thụ lý, đơn vị đã giải quyết 7.198 tin (94,2%). Đặc biệt, riêng năm 2018, Viện kiểm sát hai cấp đã kiểm sát 1.718 nguồn tin và giải quyết 1.600 tin, đạt tỷ lệ 93,1%, vượt 3,1% so với chỉ tiêu Quốc hội và ngành giao.

Thứ hai, tần suất và quy mô kiểm sát trực tiếp tăng trưởng vượt bậc qua từng năm. Từ 19 cuộc kiểm sát trực tiếp năm 2014, con số này đã tăng lên 27 cuộc năm 2016, 37 cuộc năm 2017 và đạt mốc 50 cuộc vào năm 2018 (tăng hơn 163% sau 5 năm). Tổng cộng trong cả giai đoạn, Viện kiểm sát đã ban hành 146 kết luận và 127 kiến nghị yêu cầu khắc phục vi phạm, đạt tỷ lệ chấp nhận xử lý 100%.

Thứ ba, nghiên cứu phát hiện các vi phạm thủ tục phổ biến tại cấp cơ sở. Công an cấp xã vi phạm quy định chuyển hồ sơ trong thời hạn 24 giờ theo khoản 3 Điều 146 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Điển hình, vụ đánh bạc tại phường Thanh Hà bị giữ lại gần 30 ngày mới chuyển Cơ quan điều tra; vụ cướp giật tài sản của người nước ngoài do đối tượng thực hiện tại phường Cẩm An không được thông báo kịp thời cho Viện kiểm sát, dẫn đến chậm trễ thụ lý gần 20 ngày.

Thứ tư, công tác thanh tra nội bộ và phối hợp liên ngành có bước chuyển biến thực chất. Sau khi thành lập từ ngày 01/01/2018, Thanh tra Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Quảng Nam đã thực hiện nhiều cuộc thanh tra nghiệp vụ, ban hành 6 kết luận và 13 thông báo rút kinh nghiệm sâu sắc. Đột phá lớn nhất là việc ký kết Quy chế phối hợp liên ngành giữa 10 cơ quan tư pháp và hành chính vào ngày 15/11/2018, thay thế quy chế cũ năm 2013.

Thảo luận kết quả

Diễn biến tội phạm trật tự xã hội tại Quảng Nam gia tăng nhanh chóng (năm 2018 khởi tố mới hơn 1.000 vụ) tại các địa bàn trọng điểm như thành phố Hội An, thị xã Điện Bàn và huyện Núi Thành đã tạo áp lực rất lớn lên đội ngũ Kiểm sát viên. Tuy nhiên, sự phối hợp giữa Điều tra viên và Kiểm sát viên ở một số vụ việc còn mang tính hình thức, dẫn đến tình trạng hồ sơ xác minh ban đầu sơ sài, làm chậm tiến độ định giá và giám định tư pháp.

Về mặt lập pháp, nghiên cứu chỉ ra khoảng trống nghiêm trọng tại điểm b khoản 1 Điều 148 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015: chưa có cơ chế giải quyết rõ ràng khi đối tượng bị tố giác vắng mặt khỏi địa phương và không rõ nơi cư trú. Ngoài ra, việc thiếu chế tài xử lý khi Cơ quan điều tra vi phạm thời hạn 3 ngày gửi thông báo kết quả giải quyết theo Thông tư liên tịch 01/2017 cũng là rào cản lớn. Toàn bộ chuỗi dữ liệu biến thiên số cuộc kiểm sát (từ 19 lên 50 cuộc) và tỷ lệ giải quyết nguồn tin (93,1% - 94,2%) có thể được mô hình hóa trực quan thông qua biểu đồ cột kết hợp đường xu hướng hoặc bảng tổng hợp ma trận phân loại vi phạm của các cơ quan tiến hành tố tụng.

Đề xuất và khuyến nghị

• Hoàn thiện thể chế pháp luật tố tụng hình sự: Kiến nghị Quốc hội và Viện kiểm sát nhân dân tối cao sửa đổi, bổ sung Điều 148 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, bổ sung căn cứ cho phép tạm đình chỉ giải quyết nguồn tin khi đã áp dụng mọi biện pháp nhưng không thể triệu tập người bị tố giác do bỏ trốn. Bổ sung chế tài bắt buộc thực hiện thời hạn gửi thông báo trong 3 ngày làm việc; mục tiêu hoàn thiện trước năm 2023.
• Chuẩn hóa quy trình tiếp nhận tại cấp xã: Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Quảng Nam phối hợp Công an tỉnh ban hành văn bản hướng dẫn nghiệp vụ, bảo đảm 100% tố giác tiếp nhận tại Công an cấp xã phải được chuyển cho Cơ quan điều tra trong thời hạn không quá 24 giờ, giảm tỷ lệ vi phạm vào sổ thụ lý xuống dưới 1%; triển khai ngay từ quý I hàng năm.
• Tăng cường tần suất và chất lượng kiểm sát trực tiếp: Nâng cao trách nhiệm của Kiểm sát viên trong việc đề ra yêu cầu xác minh bằng văn bản, duy trì từ 50 đến 60 cuộc kiểm sát trực tiếp/năm đối với Cơ quan điều tra và các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra như Kiểm lâm, Bộ đội Biên phòng, Hải quan; thực hiện định kỳ 6 tháng và hàng năm.
• Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý nguồn tin: Xây dựng phần mềm quản trị và số hóa 100% sổ thụ lý tin báo liên thông giữa Cơ quan điều tra và Viện kiểm sát hai cấp tỉnh Quảng Nam, giảm 30% thời gian xử lý văn bản hành chính tư pháp trong giai đoạn 2021-2025 do Viện kiểm sát nhân dân tỉnh chủ trì.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Kiểm sát viên và Kiểm tra viên ngành Kiểm sát: Cung cấp tài liệu cẩm nang nghiệp vụ thực chứng, giúp nắm vững quy trình kiểm sát trực tiếp và kỹ năng ban hành 100% kiến nghị, kháng nghị chuẩn xác đối với các vi phạm tố tụng tiền khởi tố.
• Điều tra viên và Cán bộ điều tra Công an các cấp: Tài liệu tham khảo quan trọng giúp chuẩn hóa thao tác lập biên bản, kiểm tra hiện trường, thu giữ vật chứng và khắc phục triệt để các vi phạm thời hạn chuyển giao hồ sơ 24 giờ tại hơn 200 đơn vị công an cấp xã.
• Cán bộ thuộc các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra: Hỗ trợ lực lượng Kiểm lâm, Bộ đội Biên phòng, Hải quan, Cảnh sát biển nâng cao năng lực thụ lý nguồn tin và phối hợp chặt chẽ theo Quy chế liên ngành 10 cơ quan tại các địa bàn phức tạp.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Luật: Nguồn dữ liệu thực chứng phong phú với hơn 7.600 vụ việc thực tế, là tài liệu giảng dạy và nghiên cứu chuyên sâu về khoa học luật hình sự và tố tụng hình sự Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Nguồn tin về tội phạm theo Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 gồm những loại nào?

Căn cứ Điều 144 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, nguồn tin về tội phạm bao gồm 4 nhóm chính: tố giác của cá nhân, tin báo của cơ quan, tổ chức hoặc báo chí, kiến nghị khởi tố của cơ quan nhà nước, lời khai tự thú của người phạm tội và thông tin do cơ quan tố tụng trực tiếp phát hiện.

Thời hạn kiểm tra, xác minh tố giác, tin báo về tội phạm là bao lâu?

Theo Điều 147 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, thời hạn giải quyết thông thường là 20 ngày. Vụ việc có nhiều tình tiết phức tạp được kéo dài không quá 2 tháng; trường hợp đặc biệt cần giám định hoặc xác minh nhiều nơi, Viện trưởng Viện kiểm sát có thể gia hạn một lần không quá 2 tháng.

Viện kiểm sát có quyền xử lý thế nào khi phát hiện Cơ quan điều tra vi phạm thời hạn?

Theo Điều 159 và Điều 160 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, Viện kiểm sát có quyền ra văn bản yêu cầu kiểm tra xác minh, ban hành kiến nghị chấn chỉnh, yêu cầu thay đổi Điều tra viên vi phạm, hoặc trực tiếp hủy bỏ các quyết định tố tụng trái pháp luật của Cơ quan điều tra.

Vì sao việc lấy lời khai người bị tố giác lại ảnh hưởng đến căn cứ tạm đình chỉ?

Nếu người bị tố giác vắng mặt không rõ lý do, Cơ quan điều tra không thể chứng minh ý thức chiếm đoạt hay yếu tố cấu thành tội phạm lừa đảo, trong khi điểm b khoản 1 Điều 148 chưa quy định đây là căn cứ tạm đình chỉ hợp lệ, dẫn đến nguy cơ quá hạn luật định.

Quy chế phối hợp liên ngành năm 2018 tại Quảng Nam mang lại bước tiến gì?

Quy chế ký ngày 15/11/2018 liên kết 10 cơ quan đã thiết lập cơ chế giao ban định kỳ hàng tháng, tạo kênh thông tin khép kín 24/7, giúp giải quyết 1.600 tin báo năm 2018 đạt tỷ lệ 93,1% và chấm dứt tình trạng sót lọt nguồn tin giữa các ngành.

Kết luận

• Công tác kiểm sát tiếp nhận, giải quyết nguồn tin tội phạm tại Quảng Nam giai đoạn 2013-2018 đạt kết quả xuất sắc với 7.198/7.642 tin được giải quyết, đạt tỷ lệ 94,2%.
• Hoạt động kiểm sát trực tiếp khẳng định vai trò giám sát quyền lực tư pháp vững chắc thông qua 152 cuộc thanh kiểm tra và 127 kiến nghị khắc phục sai phạm.
• Nghiên cứu chỉ rõ các điểm nghẽn về thể chế tại Điều 148 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 và thực trạng chậm chuyển tin báo tại cấp xã để đề xuất giải pháp đồng bộ.
• Đóng góp quan trọng của luận văn là hệ thống hóa lý luận gắn liền thực tiễn địa phương, đưa ra mô hình quy chế phối hợp 10 cơ quan có giá trị ứng dụng cao cho giai đoạn 2020-2025.
• Các cơ quan tiến hành tố tụng cần khẩn trương số hóa toàn diện quy trình kiểm sát và hoàn thiện thể chế nhằm giữ vững kỷ cương pháp luật, phòng chống oan sai và bảo vệ công lý.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, VKSND có 02 chức năng đó là thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp góp phần đảm bảo cho pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh, thống nhất được quy định tại Điều 107 Hiến pháp 2013 và Đều 2 Luật Tổ chức VKSND năm 2014. Kiểm sát hoạt động tư pháp là hoạt động của VKSND để kiểm sát tính hợp pháp, giám sát trực tiếp các hành vi, quyết định, hoạt động cụ thể của CQĐT, các cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra, Tòa án và người tham gia tố tụng trong quá trình giải quyết vụ án với mục đích nhằm đảm bảo cho pháp luật được áp dụng nghiêm chỉnh và thống nhất, được thực hiện ngay từ khi tiếp nhận và giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và trong suốt quá trình giải quyết vụ án hình sự; trong việc giải quyết vụ án hành chính, vụ việc dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động; việc thi hành án, việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp; các hoạt động tư pháp khác theo quy định của pháp luật [22]. Theo Từ điển tiếng Việt của Viện ngôn ngữ học, thì “kiểm sát là kiểm tra, giám sát việc chấp hành pháp luật của Nhà nước [39, tr. Theo đó, “kiểm sát” là hoạt động kiểm tra, giám sát, với đối tượng kiểm tra, giám sát là việc chấp hành pháp luật.

Theo quy định của pháp luật TTHS thì hoạt động “kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong TTHS” của Viện kiểm sát nhằm kịp thời phát hiện vi phạm pháp luật của các cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng, áp dụng những biện pháp theo quy định của BLTTHS hiện hành để loại trừ việc vi phạm pháp luật của những cơ quan hoặc cá nhân này. Như vậy, kiểm sát việc tuân theo pháp luật trong tố tụng hình sự là hoạt động của VKSND để kiểm tra tính hợp pháp của các hành vi, quyết định của cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng, người có 10 thẩm quyền tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng, của cơ quan, tổ chức, cá nhân khác theo quy định của pháp luật [12, tr. Trên cơ sở sự phân tích trên có thể đưa ra khái niệm kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố như sau: Kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố là hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân để kiểm tra tính hợp pháp của các hành vi, quyết định của cơ quan, người có thẩm quyền, cá nhân, cơ quan, tổ chức khác trong việc đón nhận, kiểm tra, xác minh nguồn tin về tội phạm để quyết định khởi tố hoặc không khởi tố vụ án hình sự hay tạm đình chỉ việc giải quyết nguồn tin về tội phạm. Đặc điểm của hoạt động kiểm sát việc giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố - Chủ thể kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố Kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm là những hoạt động chỉ do VKSND chịu trách nhiệm trực tiếp thực hiện.

Đây là các hoạt động có tính quyền lực nhà nước nhằm bảo đảm cho pháp luật được áp dụng nghiêm chỉnh và thống nhất [41]. Hiến pháp trao cho VKSND chức năng kiểm sát các hoạt động tư pháp. “VKSND thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp” [21]. Kiểm sát hoạt động tư pháp hình sự là hoạt động thực hiện quyền lực Nhà nước, do cơ quan quyền lực Nhà nước cao nhất là Quốc hội giao cho VKSND nhằm bảo đảm pháp chế XHCN trong hoạt động tư pháp hình sự, tôn trọng và bảo vệ các quyền và tự do của con người, góp phần đấu tranh phòng, chống tội phạm [42].

Chức năng này của VKSND đã được quy định xuyên suốt từ Hiến pháp năm 1959 và Luật tổ chức VKSND năm 1960. Theo đó, ngoài chức năng thực hành quyền công tố, VKS còn có chức năng kiểm sát việc tuân theo pháp luật của các bộ, cơ quan ngang bộ, các cơ quan khác thuộc Chính phủ, cơ quan chính quyền địa phương, tổ chức kinh tế, tổ chức xã hội, đơn vị vũ trang và công dân. 11 Hiến pháp năm 1980, Hiến pháp năm 1992 vẫn khẳng định VKS là cơ quan “bảo đảm cho pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất”, nhưng phạm vi hoạt động đã có sự thu hẹp. Từ chỗ là nhân tố chính “bảo đảm cho pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất”, thì nay hoạt động của VKS chỉ là “góp phần” cho quá trình đó mà thôi và mô hình tổ chức cũng có sự thay đổi.

Theo Hiến pháp năm 1992 (sửa đổi, bổ sung năm 2001) thì phạm vi hoạt động của VKS chỉ còn “thực hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp”. Tuy qua các thời kì, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của VKSND có những thay đổi nhưng về cơ bản Hiến pháp vẫn quy định cho VKSND hai chức năng đó là chức năng thực hành quyền công tố và chức năng kiểm sát các hoạt động tư pháp. Theo đó, khi tiến hành hoạt động kiểm sát, VKSND phải dựa trên các căn cứ pháp lý tối thượng là Hiến pháp, BLHS, BLTTHS, Luật tổ chức VKSND và các văn bản pháp luật khác có liên quan để xem xét, bảo đảm sự tuân theo pháp luật của các chủ thể bị kiểm sát cũng như bảo đảm tính hợp pháp của chính các hoạt động kiểm sát của VKSND. Trên cơ sở Hiến pháp năm 2013, Luật tổ chức VKSND năm 2014 quy định về chức năng kiểm sát hoạt động tư pháp tại Khoản 1 Điều 4.

Như vậy, kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố là một trong những nội dung đầu tiên trong hoạt động kiểm sát hoạt động tư pháp của VKSND nhằm bảo đảm việc tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố giác về tội phạm và kiến nghị khởi tố được thực hiện đúng quy định của pháp luật. - Đối tượng và phạm vi của hoạt động tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố Kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố là hoạt động phát hiện vi phạm pháp luật và yêu cầu xử lý vi phạm của các cơ quan và người có thẩm quyền tiến hành các hoạt động tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố nhằm đảm bảo cho pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất trong quá trình giải quyết nguồn tin ban đầu. Do đó, hoạt động tuân theo pháp luật trong quá trình tiếp nhận, giải quyết tin báo, tố 12 giác về tội phạm, kiến nghị khởi tố của các cơ quan có thẩm quyền theo quy định của BLTTHS là đối tượng của hoạt động kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố. Phạm vi kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố được bắt đầu từ khi Cơ quan có thẩm quyền điều tra tiếp nhận tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố đến khi ra một trong các quyết định hoặc quyết định khởi tố hoặc quyết định không khởi tố vụ án hình sự hoặc quyết định tạm đình chỉ giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và ban hành thông báo kết quả giải quyết theo quy định tại Khoản 4 Điều 145 BLTTHS.

Hệ thống pháp luật được sử dụng trong công tác kiểm sát tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố trước hết đó chính là BLTTHS hiện hành quy định về trình tự tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng và các cơ quan, tổ chức, cá nhân khác có liên quan đến việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và các văn bản quy phạm pháp luật liên quan. Ngoài ra còn có các quy định về nội dung như BLHS cũng đóng vai trò quan trọng mà các chủ thể giải quyết cần phải tuân theo. - Hình thức kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố VKSND kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố thông qua hoạt động kiểm tra, giám sát một cách liên tục, cụ thể và trực tiếp đối với những hoạt động tố tụng của các chủ thể có thẩm quyền trong quá trình kiểm tra, xác minh các nguồn tin về tội phạm. Tính liên tục thể hiện ở chỗ VKS thực hiện quyền kiểm sát từ khi Cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận nguồn tin, phân loại, xác minh cho đến khi nhận được thông báo kết quả giải quyết tố giác, tin báo và kiến nghị khởi tố.

Tính cụ thể là việc VKS có quyền giám sát chi tiết, cụ thể từng hoạt động tố tụng của Cơ quan có thẩm quyền một cách trực tiếp hoặc gián tiếp [16]. VKS thực hiện quyền giám sát hoạt động điều tra của CQĐT một cách trực tiếp như việc kiểm sát các hoạt động: Khám nghiệm hiện trường, Khám 13 nghiệm tử thi hoặc gián tiếp như phê chuẩn Lệnh bắt người bị giữ trong trường hợp khẩn cấp, quyết định gia hạn tạm giữ… VKS thực hiện quyền giám sát hoạt động điều tra của CQĐT từ trước đến nay vẫn được coi là một nguyên tắc trong tố tụng hình sự nhằm xác định được hoạt động điều tra được thực hiện đúng hay sai, có khách quan, đầy đủ không. Để thực hiện chức năng hiến định quan trọng này, pháp luật tố tụng hình sự trao cho VKS các quyền hạn nhất định trong hoạt động kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết nguồn tin, đó là: Quyền giám sát, quyền yêu cầu, quyền hủy bỏ quyết định trái pháp luật của CQĐT, quyền giải quyết tranh chấp về thẩm quyền. - VKS thực hiện quyền giám sát thông qua hoạt động kiểm sát việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố của CQĐT, cơ quan được giao nhiệm vụ tiến hành một số hoạt động điều tra.