Luận văn: Hoàn thiện công tác kiểm soát thuế TNDN tại Lệ Thủy, Quảng Bình

Luận văn phân tích thực trạng kiểm soát thuế TNDN tại Chi cục Thuế Lệ Thủy, đề xuất các giải pháp thiết thực nhằm hoàn thiện và nâng cao hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Thị Tuyết
• Người hướng dẫn: Ts. Phan Thanh Hải
• Trường học: Trường Đại học Duy Tân
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Hoàn thiện công tác kiểm soát thuế thu nhập doanh nghiệp tại chi cục thuế huyện Lệ Thủy tỉnh Quảng Bình
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Đà Nẵng

Tóm tắt

I. Khái niệm và tầm quan trọng kiểm soát thuế TNDN tại Lệ Thủy

Kiểm soát thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) là một hoạt động quan trọng của cơ quan thuế nhằm đảm bảo tuân thủ pháp luật thuế. Tại huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình, công tác kiểm soát thuế TNDN đóng vai trò then chốt trong việc quản lý nguồn thu ngân sách nhà nước. Mục tiêu chính của kiểm soát thuế TNDN là bảo đảm các doanh nghiệp khai báo đúng, đủ và kịp thời các khoản thuế phải nộp. Thông qua hoạt động này, cơ quan thuế Lệ Thủy nâng cao hiệu quả quản lý thuế, ngăn chặn thất thoát ngân sách và tạo môi trường kinh doanh công bằng cho tất cả các doanh nghiệp trong địa bàn.

1.1. Khái niệm kiểm soát thuế TNDN

Kiểm soát thuế TNDN là quá trình theo dõi, giám sát các hoạt động khai báo và nộp thuế của doanh nghiệp. Đây là một trong những chức năng cốt lõi của Chi cục thuế huyện Lệ Thủy. Hoạt động này bao gồm kiểm tra hồ sơ, sổ sách kế toán, xác minh doanh thu và lợi nhuận của doanh nghiệp để đảm bảo tuân thủ pháp luật thuế.

1.2. Vai trò của kiểm soát thuế TNDN trong nền kinh tế

Kiểm soát thuế TNDN hiệu quả góp phần ổn định nguồn thu ngân sách, tạo điều kiện công bằng cho các doanh nghiệp tuân thủ luật. Tại Lệ Thủy, công tác này giúp nâng cao ý thức chấp hành luật thuế, tăng cường kỷ luật tài chính và hỗ trợ phát triển kinh tế bền vững địa phương.

II. Thực trạng kiểm soát thuế TNDN tại Chi cục thuế huyện Lệ Thủy hiện nay

Thực trạng kiểm soát thuế TNDN tại huyện Lệ Thủy cho thấy nhiều thành tích nhưng cũng tồn tại những hạn chế. Chi cục thuế Lệ Thủy đã triển khai các biện pháp kiểm soát tại trụ sở cơ quan thuế và tại doanh nghiệp, xử lý nợ thuế và vi phạm. Tuy nhiên, công tác kiểm soát thuế TNDN vẫn gặp phải những khó khăn như thiếu nhân lực, cơ sở vật chất hạn chế, năng lực cán bộ chưa tương xứng. Ngoài ra, ý thức khai báo thuế của một số doanh nghiệp vẫn chưa cao, tình trạng trốn lẩn thuế, khai báo không trung thực còn tồn tại.

2.1. Các thành tích trong kiểm soát thuế TNDN

Chi cục thuế Lệ Thủy đã hoàn thành nhiệm vụ kiểm soát thuế TNDN, đạt các chỉ tiêu về tăng trưởng thu ngân sách. Công tác kiểm tra trực tiếp tại doanh nghiệp được thực hiện thường xuyên, phát hiện và xử lý vi phạm trong khai báo thuế, chứng từ kế toán. Các quy trình kiểm soát dần được chuẩn hóa, cải thiện hiệu quả quản lý thuế.

2.2. Những tồn tại và hạn chế chính

Kiểm soát thuế TNDN tại Lệ Thủy vẫn gặp khó khăn: thiếu nhân lực chuyên ngành, trang thiết bị công nghệ thông tin chưa hiện đại, khả năng phân tích dữ liệu hạn chế. Nhiều doanh nghiệp nhỏ lẻ, cá thể kinh tế chưa tham gia hộ kinh doanh chưa được kiểm soát đúng cách. Ý thức pháp luật thuế của người nộp thuế còn thấp.

III. Nguyên nhân chính dẫn đến những tồn tại trong kiểm soát thuế TNDN

Nguyên nhân gốc rễ của những tồn tại trong kiểm soát thuế TNDN tại Lệ Thủy bao gồm nhiều khía cạnh. Về mặt nhân lực, đội ngũ cán bộ thuế vẫn thiếu về số lượng và chất lượng, không có đủ chuyên gia hiểu sâu về quản lý thuế TNDN. Về trang thiết bị, cơ sở vật chất của Chi cục thuế vẫn yếu, hệ thống công nghệ thông tin chưa đáp ứng nhu cầu. Về pháp lý, một số quy định thuế còn chồng chéo, khó hiểu. Về phía người nộp thuế, ý thức khai báo thuế chưa cao, chi phí tuân thủ thuế còn lớn.

3.1. Nguyên nhân từ phía cơ quan thuế

Chi cục thuế Lệ Thủy đối mặt với tình trạng thiếu cán bộ chuyên trách, năng lực kinh tế không đủ cao. Cơ sở vật chất, công nghệ thông tin lạc hậu làm giảm hiệu quả kiểm soát. Quy trình làm việc chưa tối ưu, sự phối hợp giữa các phòng ban không hiệu quả. Đào tạo, nâng cao năng lực cán bộ chưa được ưu tiên.

3.2. Nguyên nhân từ phía người nộp thuế và môi trường kinh tế

Doanh nghiệp tại Lệ Thủy có ý thức chấp hành luật thuế chưa cao, chi phí tuân thủ thuế lớn. Nhiều doanh nghiệp nhỏ lẻ, cá thể kinh doanh có sổ sách kế toán không chuẩn. Môi trường kinh doanh cạnh tranh gay gắt khiến một số doanh nghiệp tìm cách trốn lẩn thuế. Kiến thức về thuế của người nộp thuế còn hạn chế.

IV. Giải pháp hoàn thiện kiểm soát thuế TNDN tại huyện Lệ Thủy

Để hoàn thiện kiểm soát thuế TNDN tại huyện Lệ Thủy, cần áp dụng các giải pháp toàn diện. Trước tiên, tăng cường đầu tư vào nhân lực: tuyển dụng cán bộ chuyên ngành, đào tạo nâng cao năng lực cho đội ngũ hiện tại. Thứ hai, hiện đại hóa cơ sở vật chất, đầu tư công nghệ thông tin, xây dựng hệ thống quản lý thuế thông minh. Thứ ba, cải tiến quy trình kiểm soát, áp dụng phương pháp quản lý rủi ro thuế. Thứ tư, tăng cường hợp tác với các cơ quan liên quan, tập trung kiểm tra doanh nghiệp có rủi ro cao. Thứ năm, nâng cao ý thức chấp hành thuế của người nộp thuế thông qua tuyên truyền, hướng dẫn.

4.1. Giải pháp về nhân lực và tổ chức

Chi cục thuế Lệ Thủy cần tuyển dụng cán bộ chuyên ngành kế toán, kiểm toán. Tổ chức các lớp đào tạo, bồi dưỡng về quản lý thuế TNDN, pháp luật thuế, kỹ năng kiểm tra. Xây dựng đội ngũ kiểm tra chuyên biệt, tăng cường hợp tác với các phòng ban. Cải thiện cơ chế kích thích, công nhân viên trong công tác kiểm soát thuế.

4.2. Giải pháp công nghệ và quy trình

Đầu tư hệ thống thông tin quản lý thuế hiện đại, áp dụng công nghệ phân tích dữ liệu lớn. Xây dựng quy trình kiểm soát thuế TNDN tiêu chuẩn, áp dụng quản lý rủi ro trong kiểm tra. Phát triển nền tảng khai báo thuế điện tử, hạn chế khai báo giấy. Tăng cường giám sát hoạt động kinh doanh online, kinh tế số.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ KIỂM SOÁT THUẾ THU NHẬP DOANH NGHIỆP CỦA CƠ QUAN THUẾ 1.1 Những vấn đề cơ bản về thuế TNDN 1.1 Khái niệm thuế Thu nhập Doanh nghiệp Thuế thu nhập doanh nghiệp xuất hiện rất sớm trong lịch sử phát triển của thuế. Hiện nay ở các nước phát triển, thuế thu nhập doanh nghiệp giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc đảm bảo ổn định nguồn thu ngân sách Nhà nước và thực hiện phân phối thu nhập. Ngày 10/5/1997, Luật Thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN) được Quốc hội nuớc Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua và luật này có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/1999. Ngày 17/6/2003, Quốc hội nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã thông qua Luật thuế TNDN sửa đổi, bổ sung để thay thế luật thuế TNDN năm 1997, luật thuế TNDN năm 2003 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2004.

Đến ngày 03 tháng 06 năm 2008, Quốc hội thông qua Luật thuế TNDN sửa đổi bổ sung năm 2008 tại Luật số 14/2008/QH12. Luật này sau đó được tiếp tục bổ sung, sửa đổi tại Luật số 32/2013/QH13 và hiện đang áp dụng theo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều về Thuế thu nhập doanh nghiệp tại Luật số 71/2014/QH13. Như vậy, Thuế thu nhập doanh nghiệp là một loại thuế trực thu đánh vào lợi nhuận của các doanh nghiệp. Là loại thuế thu nhập nên thuế TNDN mang đầy đủ đặc điểm của thuế thu nhập thông thường.

Thứ nhất, thuế thu nhập có đối tượng đánh thuế là thu nhập. Thuế thu nhập khác với thuế tiêu dùng, thuế tài sản ở chỗ: thuế thu nhập là loại thuế trực thu đánh trực tiếp vào thu nhập của các cơ sở sản xuất kinh doanh khi có thu nhập chịu thuế phát sinh. Đối với thuế tiêu dùng là loại thuế gián thu đánh vào việc sử dụng thu nhập của người dân, thông qua việc người dân sử dụng thu nhập để mua hàng hoá, dịch vụ tiêu dùng, phần thu nhập mà Nhà nước lấy đi của họ được cộng vào trong giá bán của hàng hoá, dịch vụ. Vì thế, người chịu thuế, người nộp thuế là 10 không đồng nhất (người tiêu dùng là người chịu thuế, người kinh doanh hàng hoá, cung ứng dịch vụ là người nộp thuế).

Thứ hai, thuế TNDN là thuế trực thu, ngoài mục tiêu tạo nguồn thu cho NSNN, nó còn có mục tiêu điều tiết kinh tế, điều hoà thu nhập xã hội nên thường gắn liền với chính sách kinh tế xã hội của Nhà nước. Bởi vậy, pháp luật thuế thu nhập ở các nước thường có những quy định về chế độ ưu đãi, miễn, giảm thuế để đảm bảo chức năng khuyến khích của thuế thu nhập hoặc thực hiện việc áp dụng đánh thuế theo biểu thuế luỹ tiến từng phần đối với một số khoản thu nhập chịu thuế để thực hiện các mục tiêu điều tiết; Thứ ba, thuế thu nhập là một loại thuế phức tạp, có tính ổn định không cao,việc quản lý thuế, thu thuế tương đối khó khăn, chi phí quản lý thuế thường lớn hơn so với các thuế khác. Đối với thuế thu nhập, ngoài việc xác định các khoản thu nhập chịu thuế còn phải xác định nguồn gốc thu nhập, địa điểm phát sinh thu nhập, thời hạn cư trú của chủ sở hữu thu nhập, tính ổn định của thu nhập…Trong phần xác định thu nhập chịu thuế, phải xác định được các khoản khấu trừ hợp lý để tiến hành khấu trừ khi tính thuế nhằm bảo đảm mục tiêu công bằng và khuyến khích đối với đối tượng nộp thuế; Thứ tư, nguồn luật điều chỉnh quan hệ thuế thu nhập bao gồm các văn bản QPPL thuế quốc gia và văn bản QPPL thuế quốc tế. Bởi thuế thu nhập là thuế trực thu nên nó có thể là đối tượng được điều chỉnh bởi hiệp định tránh đánh thuế hai lần.

Bên cạnh đó, thuế TNDN cũng mang đặc điểm riêng của loại thu nhập doanh nghiệp dưới góc độ phân biệt với thuế thu nhập cá nhân như về đối tượng nộp thuế là tổ chức sản xuất kinh doanh sản xuất hàng hoá, dịch vụ; về thu nhập bị đánh thuế; về cách tính thuế tính đến yếu tố như doanh thu, chi phí, về ưu đãi thuế… 1.2 Vai trò của thuế thu nhập doanh nghiệp trong nền kinh tế thị trường Thuế thu nhập doanh nghiệp là công cụ quan trọng để Nhà nước thực hiện chức năng tái phân phối thu nhập, đảm bảo công bằng xã hội. Trong điều kiện nền 11 kinh tế thị trường ở nước ta, tất cả các thành phần kinh tế đều có quyền tự do kinh doanh và bình đằng trên cơ sở pháp luật. Các doanh nghiệp với lực lượng lao động có tay nghề cao, năng lực tài chính mạnh thì doanh nghiệp đó sẽ có ưu thế và có cơ hội để nhận được thu nhập cao; ngược lại các doanh nghiệp với năng lực tài chính, lực lượng lao động bị hạn chế sẽ nhận được thu nhập thấp, thậm chí không có thu nhập. Ðể hạn chế nhược điểm đó, Nhà nước sử dụng thuế thu nhập doanh nghiệp làm công cụ điều tiết thu nhập của các chủ thể có thu nhập cao, đảm bảo yêu cầu đóng góp của các chủ thể kinh doanh vào ngân sách Nhà nước được công bằng, hợp lý.

Thuế thu nhập doanh nghiệp là nguồn thu quan trọng của ngân sách Nhà nước. Phạm vi áp dụng của thuế thu nhập doanh nghiệp rất rộng, gồm cá nhân, nhóm kinh doanh, hộ cá thể và các tổ chức kinh tế có hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hoá, dịch vụ có phát sinh lợi nhuận. Nền kinh tế thị trường nước ta ngày càng phát triển và ổn định, tăng trưởng kinh tế được giữ vững ngày càng cao, các chủ thể hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ ngày càng mang lại nhiều lợi nhuận thì khả năng huy động nguồn tài chính cho ngân sách Nhà nước thông qua thuế thu nhập doanh nghiệp ngày càng dồi dào. Thuế thu nhập doanh nghiệp là công cụ quan trọng để góp phần khuyến khích, thúc đẩy sản xuất, kinh doanh phát triển theo chiều hướng kế hoạch, chiến lược, phát triển toàn diện của Nhà nước.

Nhà nước ưu đãi, khuyến khích đối với các chủ thể đầu tư, kinh doanh vào những ngành, lĩnh vực và những vùng, miền mà Nhà nước có chiến lược ưu tiên phát triển trong từng giai đoạn nhất định. Thuế thu nhập doanh nghiệp còn là một trong những công cụ quan trọng của Nhà nước trong việc thực hiện chứng năng điều tiết các hoạt động kinh tế - xã hội trong từng thời kỳ phát triển kinh tế nhất định. Thuế thu nhập doanh nghiệp là loại thuế có vai trò quan trọng trong hệ thống pháp luật thuế của Việt Nam, song để phát huy một cách có hiệu quả vai trò của thuế thu nhập doanh nghiệp, chúng ta cần phải xem xét nó dưới nhiều khía cạnh, kể cả những kinh nghiệm xử lý của nước ngoài.3 Nội dung cơ bản về thuế TNDN 1.1 Người nộp thuế thu nhập doanh nghiệp Theo khoản 1, điều 2 Luật thuế TNDN số 14/2008/QH12, ngày 03 tháng 6 năm 2008 thì “Người nộp thuế thu nhập doanh nghiệp là các doanh nghiệp và các tổ chức khác thực hiện hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hoá, dịch vụ có thu nhập chịu thuế theo quy định”. Đối tượng nộp thuế thu nhập doanh nghiệp có thể được phân chia thành 2 nhóm sau đây: Nhóm các tổ chức là các doanh nghiệp, hợp tác xã sản xuất, kinh doanh hàng hóa dịch vụ bao gồm: - Doanh nghiệp được thành lập theo quy định của pháp luật Việt Nam: Doanh nghiệp tư nhân, công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần, công ty hợp danh, công ty nhà nước, nhóm công ty.

- Tổ chức được thành lập theo Luật hợp tác xã: hợp tác xã, liên minh hợp tác xã và tổ hợp tác. - Doanh nghiệp được thành lập theo quy định của pháp luật nước ngoài (sau đây gọi là doanh nghiệp nước ngoài) có cơ sở thường trú hoặc không có cơ sở thường trú tại Việt Nam (Theo Khoản 2 Điều 1 Luật sửa đổi, bổ sung một số điều về thuế TNDN số 32/2013/QH13 sửa đổi khoản 3 điều 2 Luật thuế thu nhập doanh nghiệp năm 2008). Nhóm các tổ chức không phải là doanh nghiệp, hợp tác xã có thực hiện hoạt động sản xuất kinh doanh có thu nhập, gồm: - Đơn vị sự nghiệp được thành lập theo quy định của pháp luật Việt Nam, gồm Tổ chức kinh tế của tổ chức chính trị, chính trị - xã hội, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp, đơn vị vũ trang nhân dân; cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp có tổ chức sản xuất, kinh doanh hàng hoá, dịch vụ. - Tổ chức khác có hoạt động sản xuất, kinh doanh có thu nhập.

Như vậy, khi xác định người nộp thuế có một số lưu ý sau đây: 13 - Đối với tổ chức là doanh nghiệp, hợp tác xã thì đương nhiên là đối người nộp thuế nếu có thu nhập hợp pháp không phân biệt nguồn gốc thu nhập của doanh nghiệp, hợp tác xã. - Đối với tổ chức không phải là doanh nghiệp, hợp tác xã thì chỉ trở thành người nộp thuế nếu tổ chức có thực hiện các hoạt động sản xuất kinh doanh có thu nhập. Nhìn chung, pháp luật thuế thu nhập doanh nghiệp Việt Nam xác định đối tượng nộp thuế trên cả 2 mối quan hệ: mối quan hệ quốc tịch (nhà nước và công dân) và mối quan hệ lãnh thổ (nhà nước và chủ quyền lãnh thổ quốc gia). Quy định này cũng phù hợp với thông lệ quốc tế trong xu thế hội nhập, đảm bảo sự công bằng, bình đẳng giữa các doanh nghiệp trong và ngoài nước trong quá trình thực hiện các hoạt động sản xuất kinh doanh.2 Đối tượng chịu thuế thu nhập doanh nghiệp Theo quy định tại Điều 3 luật thuế TNDN số 14/2008/QH12 ban hành ngày 03 tháng 6 năm 2008 về thu nhập chịu thuế thì có thể xác định đối tượng chịu thuế thu nhập doanh nghiệp là các khoản thu nhập hợp pháp của doanh nghiệp gồm 2 nhóm: - Thu nhập từ hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hoá, dịch vụ của các tổ chức kinh doanh.

- Thu nhập khác của các tổ chức kinh doanh: bao gồm thu nhập từ chuyển nhượng vốn, chuyển nhượng bất động sản; thu nhập từ quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản; thu nhập từ chuyển nhượng, cho thuê, thanh lý tài sản; thu nhập từ lãi tiền gửi, cho vay vốn, bán ngoại tệ; hoàn nhập các khoản dự phòng; thu khoản nợ khó đòi đã xoá nay đòi được; thu khoản nợ phải trả không xác định được chủ; khoản thu nhập từ kinh doanh của những năm trước bị bỏ sót và các khoản thu nhập khác, kể cả thu nhập nhận được từ hoạt động sản xuất, kinh doanh ở ngoài Việt Nam.