Chương 1: TỔNG QUAN VỀ ĐẦU TƯ GIÁN TIẾP NƯỚC NGOÀI (FPI) VÀ KIỂM SOÁT DÒNG VỐN FPI 1. Đầu tư gián tiếp nước ngoài (FPI) 1. Khái niệm Đầu tư gián tiếp hay còn gọi là đầu tư theo danh mục gồm có đầu tư gián tiếp trong nước và đầu tư gián tiếp nước ngoài. Đầu tư gián tiếp nước ngoài là các khoản vốn đầu tư vào cổ phần của công ty niêm yết trên TTCK, hoặc các hoạt động đầu tư thực hiện một cách gián tiếp thông qua các định chế trung gian như các quỹ đầu tư hoặc thị trường tài chính.
Theo Luật đầu tư của Việt Nam ban hành ngày 12/12/2005, đầu tư gián tiếp là hình thức đầu tư thông qua việc mua cổ phần, cổ phiếu, trái phiếu, các giấy tờ có giá khác thông qua quỹ đầu tư chứng khoán và các định chế tài chính trung gian khác mà nhà đầu tư không trực tiếp tham gia quản lý hoạt động đầu tư. Như vậy, trong khi đầu tư trực tiếp nước ngoài là hình thức đầu tư quốc tế mà chủ đầu tư nước ngoài đầu tư toàn bộ hay một phần đủ lớn vốn đầu tư của các dự án nhằm trực tiếp tham gia vào việc điều hành quản lý đối tượng đầu tư thì đầu tư gián tiếp nước ngoài (FPI) là hình thức đầu tư quốc tế mà người chủ sở hữu vốn và người sử dụng vốn là hai chủ thể khác nhau. Người bỏ vốn không trực tiếp thực hiện việc quản lý và điều hành các hoạt động sử dụng vốn. Vốn FPI vào một quốc gia thông qua TTCK, qua hai hình thức cụ thể như: - NĐTNN và các quỹ đầu tư nước ngoài mua chứng khoán trên TTCK nước nhận đầu tư (chiếm hơn 80%).
- Công ty cổ phần hoặc Chính phủ nước nhận đầu tư phát hành chứng khoán trên thị trường tài chính quốc tế. Ưu điểm của phương thức này là huy động vốn trực tiếp, không phải thông qua các tổ chức tài chính trung gian nên chi phí sử dụng vốn thấp hơn các khoản vay tín dụng. Đặc điểm của vốn FPI Vốn FPI có một số đặc điểm đáng lưu ý là: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -2- - Phạm vi đầu tư có giới hạn vì các chủ đầu tư nước ngoài thường chỉ quyết định mua cổ phiếu của những công ty làm ăn có lãi và có triển vọng phát triển trong tương lai. - Tuỳ vào luật đầu tư của từng nước mà số lượng cổ phần của các chủ đầu tư nước ngoài được mua bị khống chế ở mức độ nhất định để không có cổ phần nào chi phối công ty.
Ở Việt nam, tỷ lệ số cổ phần này không vượt quá 49% vốn pháp định. - Có thể làm tăng nợ cho nước tiếp nhận đầu tư. - Bên tiếp nhận đầu tư có quyền chủ động hoàn toàn trong kinh doanh. - Lợi nhuận của chủ đầu tư nước ngoài có thể là lãi theo tỷ lệ nhất định (nếu là trái chủ) và cổ tức không cố định (nếu là cổ đông).
Cổ tức được chia tuỳ thuộc vào kết quả kinh doanh. - NĐTNN không đưa kỹ thuật, công nghệ, bí quyết công nghệ, năng lực marketing, kinh nghiệm quản lý mà chỉ đưa vốn vào nước nhận đầu tư. - Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài có khả năng phân tán rủi ro kinh doanh vào những chủ đầu tư mua cổ phiếu, trái phiếu doanh nghiệp. - Chủ thể của vốn FPI chủ yếu là các quỹ đầu tư, các định chế tài chính, công ty đa quốc gia, cá nhân người nước ngoài.
Ưu, nhược điểm của vốn FPI so với vốn FDI Đầu tư trực tiếp nước ngoài Đầu tư gián tiếp nước ngoài (FPI) (FDI) Mức Chủ sở hữu vốn đầu tư đồng thời Người sở hữu vốn không trực tiếp độ là người trực tiếp quản lý và điều quản lý và điều hành các hoạt động sử quản hành hoạt động sử dụng dụng vốn. Bên tiếp nhận đầu tư có lý quyền chủ động hoàn toàn trong kinh doanh. Cách FPI thường được thực hiện thông Phạm vị đầu tư có giới hạn vì các chủ thức qua việc xây dựng doanh nghiệp đầu tư nước ngoài thường chỉ quyết đầu tư mới, mua lại toàn bộ hoặc từng định mua cổ phiếu của những công ty LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -3- phần doanh nghiệp đang hoạt làm ăn có lãi và có triển vọng phát động hoặc mua cổ phiếu để thôn triển trong tương lai. tính hoặc sáp nhập các doanh Nhà ĐTNN không đưa kỹ thuật, công nghiệp với nhau.
nghệ, bí quyết công nghệ, năng lực marketing, kinh nghiệm quản lý mà chỉ đưa vốn vào nước nhận đầu tư Lợi Lợi nhuận của chủ đầu tư nước Lợi nhuận của chủ đầu tư nước ngoài nhuận ngoài là lợi nhuận của dự án mà có thể là lợi tức không cố định, tùy họ đầu tư vào. Vì nhà đầu tư trực thuộc vào kết quả kinh doanh của tiếp quản lý vốn và tự đưa ra công ty trong đó họ là cổ đông chiến lược đầu tư nên họ phải chịu trách nhiệm hoàn toàn với lợi nhuận. Rủi ro Chịu rủi ro khi thị trường hay Chịu rủi ro thấp hơn nhờ chiến lược công ty mình đầu tư có biến động đa dạng hóa và đượpc quản lý đầu tư xấu một cách chuyên nghiệp hơn Như vậy, đầu tư gián tiếp có những lợi thế cho cả bên tiếp nhận đầu tư và chủ đầu tư. Về phía tiếp nhận đầu tư, họ được hoàn toàn chủ động quản lý vốn kinh doanh một cách tập trung.
Vốn ĐTNN vào trái phiếu chính phủ được điều tiết cho các ngành, các lĩnh vực then chốt đã được xác định trong quá trình phát triển kinh tế, tránh hiện tượng đầu tư tràn lan, kém hiệu quả. Vốn ĐTNN vào trái phiếu, cổ phiếu của công ty được sử dụng vào các mục đích phát triển công ty, không bị chi phối, thôn tín bởi các chủ ĐTNN, các tập đoàn đa quốc gia như hình thức đầu tư trực tiếp. Về phía chủ ĐTNN, khi có sự cố trong kinh doanh xảy ra đối với một doanh nghiệp mà họ tham gia đầu tư thì các chủ đầu tư ít bị thiệt hại vì vốn đầu tư được phân tán trong vô số những cổ phiếu, trái phiếu của các công ty khác nhau. Nhược điểm chủ yếu của đầu tư gián tiếp là việc hạn chế khả năng thu hút vốn của từng chủ ĐTNN vì bị khống chế mức độ góp vốn tối đa và hạn chế khả năng tiếp thu kỹ thuật công nghệ, kinh nghiệm quản lý tiên tiến của các chủ ĐTNN.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -4- Đồng thời, chủ ĐTNN cũng không yên tâm nhiều với hình thức đầu tư gián tiếp bởi họ không được trực tiếp tham gia điều hành hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp mà họ bỏ vốn đầu tư. Tầm quan trọng của FPI: Để thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đòi hỏi phải có một nguồn vốn rất lớn phục vụ nhu cầu đầu tư. Nhu cầu này rất lớn và thường vượt xa số tiền tiết kiệm có được và tạo ra sự mất cân bằng giữa tiết kiệm và đầu tư. Thêm vào đó, sự thâm hụt về mậu dịch ngoại thương đã gây ảnh hưởng không nhỏ đối với sự ổn định của nền kinh tế.
Để thiết lập lại trạng thái cân bằng vĩ mô, bổ sung vào sự thiếu hụt đó, nền kinh tế cần thiết phải huy động một lượng vốn rất lớn từ bên ngoài. Đầu tư nước ngoài nói chung và đầu tư gián tiếp FPI nói riêng có vai trò to lớn, góp phần vào sự tăng trưởng kinh tế, làm tăng ngoại tệ cho nền kinh tế và mang lại những tác động tích cực đối với cả những nước tiếp nhận vốn đầu tư và nước xuất khẩu đầu tư. Vai trò của đầu tư quốc tế đặc biệt có ý nghĩa sâu sắc đến sự phát triển kinh tế ở những nước đang chuyển từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung sang nền kinh tế thị trường và các nước đang phát triển, trong đó có Việt nam. Ở nước ta, đầu tư trực tiếp nước ngoài đóng góp không nhỏ cho ngành công nghiệp sản xuất, tăng kim ngạch xuất khẩu và tạo công ăn việc làm, ứng dụng và chuyển giao khoa học công nghệ mạnh mẽ.
Tuy nhiên, nguồn vốn này không tác động được tới các doanh nghiệp Việt nam bởi vì nó thuộc doanh nghiệp nước ngoài do người nước ngoài trực tiếp tham gia điều hành, quản lý. Trong khi đó, đầu tư gián tiếp nước ngoài có thể giúp vốn cho các doanh nghiệp trong nước, giúp bản thân doanh nghiệp tự mình có thể tăng trưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh. Chính vì thế, đầu tư gián tiếp nước ngoài rất quan trọng đối với các doanh nghiệp trong nước đang thiếu vốn. Ngoài việc tiếp cận được các nguồn vốn mới thì doanh nghiệp còn tiếp cận được với kỹ thuật sản xuất và điều hành tiên tiến để thúc đẩy sự phát triển kinh doanh.
Do đó, các nguồn vốn gián tiếp vào Việt nam có thể giúp các doanh nghiệp trong nước tăng trưởng nhanh, tiến tới việc hình thành các tập đoàn đa quốc gia mang thương hiệu Việt nam trong tương lai. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -5- Ngoài ra, việc thu hút vốn đầu tư gián tiếp làm cho thị trường tài chính phát triển đồng đều và có chiều sâu hơn. Thu hút được nhiều vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài chứng tỏ thị trường tài chính thực sự ổn định và có một cơ sở vững chắc. Khi đó, các doanh nghiệp trong nước cũng như nước ngoài có nhiều cơ hội để tiếp cận được với những nguồn vốn đa dạng, phong phú trên toàn thế giới.
Như vậy, với xu thế chung của toàn thế giới là gia tăng đầu tư gián tiếp thì Việt Nam không thể đứng độc lập một mình được. Dù muốn hay không, khi nền kinh tế phát triển đến một mức nào đó thì Việt nam cũng nên dang tay đón nhận luồng vốn gián tiếp này để phục vụ cho quá trình phát triển kinh tế đất nước. Chính vì thế, nhận thức được xu thế hội nhập tài chính sẽ thúc đẩy chính phủ xem xét một cách đầy đủ hơn vận mệnh cũng như thách thức của luồng vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài để không bỏ lỡ những cơ hội đưa đất nước phát triển lên một tầm cao mới. Tính hai mặt của nguồn vốn FPI: 1.
Lợi ích: Nếu nguồn vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài đóng vai trò trực tiếp thúc đẩy sản xuất thì đầu tư gián tiếp lại có tác dụng kích thích sự phát triển của thị trường tài chính, tạo điều kiện cho các doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận với các nguồn vốn, nâng cao vai trò quản lý và có tác dụng thúc đẩy lành mạnh hoá các quan hệ kinh tế.