Phát triển dịch vụ logistics bên thứ ba (3PL): Thực tiễn quốc tế và khuyến nghị cho Việt Nam

Dịch vụ logistics bên thứ ba (3PL) đang trở thành một phần quan trọng trong chuỗi cung ứng tại Việt Nam. 83 trang · Học viện Ngân hàng · 2022.

• Tác giả: Cao Thị Ánh Tuyết
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Đức Anh
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Kinh doanh Quốc tế
• Đề tài: Phát Triển Dịch Vụ Logistics Bên Thứ Ba (3PL): Thực Tiễn Quốc Tế Và Khuyến Nghị Đối Với Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• LỜI MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Tổng quan nghiên cứu
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.5. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6. Kết cấu đề tài
• 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ LOGISTICS 3PL
• 1.1. Tổng quan về dịch vụ logistics
• 1.2. Khái niệm dịch vụ logistics
• 1.3. Đặc điểm dịch vụ logistics
• 1.4. Vai trò dịch vụ logistics
• 1.4.1. Đối với nền kinh tế quốc dân
• 1.4.2. Đối với doanh nghiệp
• 1.5. Tổng quan về phát triển dịch vụ logistics 3PL
• 1.5.1. Khái niệm dịch vụ logistics 3PL
• 1.5.2. Một số đặc điểm khác biệt, nổi trội của 3PL so với các hình thức 1PL và 2PL
• 1.5.3. Lợi thế của 3PL đem lại so với 1PL và 2PL
• 1.6. Chỉ tiêu đánh giá và nhân tố ảnh hưởng đến phát triển dịch vụ logistics 3PL
• 1.6.1. Chỉ tiêu đánh giá
• 1.6.2. Nhân tố ảnh hưởng
• 1.6.2.1. Nhân tố khách quan
• 1.6.2.2. Nhân tố chủ quan
• 2. THỰC TIỄN QUỐC TẾ VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ 3PL
• 2.1. Khái quát thực trạng phát triển dịch vụ 3PL trên thế giới
• 2.2. Thực trạng phát triển dịch vụ 3PL tại Trung Quốc
• 2.3. Động lực thúc đẩy dịch vụ 3PL
• 2.4. Tình hình phát triển dịch vụ logistics 3PL với những thành quả đạt được. Những vấn đề gặp phải và nguyên nhân
• 2.4.1. Chi phí logistics tăng
• 2.4.2. Kim ngạch xuất nhập khẩu giảm do sự bùng phát tái trở lại của đại dịch
• 2.5. Thực trạng phát triển hoạt động 3PL tại Ấn Độ
• 2.6. Động lực phát triển dịch vụ 3PL
• 2.7. Tình hình phát triển dịch vụ 3PL với những thành quả đạt được. Một số vấn đề gặp phải và nguyên nhân
• 2.7.1. Chi phí logistics cao
• 2.8. Thực trạng phát triển hoạt động 3PL tại Indonesia
• 2.9. Động lực thúc đẩy dịch vụ 3PL
• 2.10. Tình hình phát triển dịch vụ 3PL và một số kết quả đạt được tại Indonesia. Một số vấn đề gặp phải và nguyên nhân
• 2.10.1. Chi phí logistics cao
• 2.11. Đại dịch COVID-19 gây ra những ảnh hưởng nặng nề đến DN logistics
• 2.12. Đánh giá chung
• 3. KHUYẾN NGHỊ ĐỐI VỚI VIỆT NAM VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ LOGISTICS 3PL
• 3.1. Thực trạng phát triển dịch vụ 3PL tại Việt Nam
• 3.2. Thị trường 3PL
• 3.3. Cơ sở hạ tầng và dịch vụ liên quan
• 3.4. Thực trạng các DN TPL tại Việt Nam
• 3.5. Đánh giá tình hình phát triển dịch vụ logistics 3PL tại Việt Nam
• 3.6. Thành quả đạt được và cơ hội phát triển
• 3.7. Hạn chế và nguyên nhân của hạn chế
• 3.8. Khuyến nghị phát triển dịch vụ logistics 3PL tại Việt Nam
• 3.8.1. Định hướng phát triển 3PL tại Việt Nam đến năm 2025 và tầm nhìn đến năm 2030
• 3.8.1.1. Khuyến nghị đối với Chính phủ và các cơ quan quản lý
• 3.8.1.2. Khuyến nghị đối với các doanh nghiệp 3PL tại Việt Nam
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về dịch vụ logistics bên thứ ba 3PL tại Việt Nam

Dịch vụ logistics bên thứ ba (3PL) đang trở thành một phần quan trọng trong chuỗi cung ứng tại Việt Nam. Với sự phát triển nhanh chóng của nền kinh tế, nhu cầu về dịch vụ logistics ngày càng tăng cao. 3PL không chỉ giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí mà còn nâng cao hiệu quả hoạt động. Theo báo cáo của Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ Logistics Việt Nam, tỷ lệ chi phí logistics tại Việt Nam hiện nay chiếm khoảng 16,8% GDP, cao hơn mức trung bình toàn cầu. Điều này cho thấy tiềm năng phát triển của dịch vụ 3PL tại Việt Nam.

1.1. Khái niệm và vai trò của dịch vụ logistics 3PL

Dịch vụ logistics bên thứ ba (3PL) là hình thức thuê ngoài các hoạt động logistics cho một bên thứ ba. Vai trò của 3PL rất quan trọng trong việc tối ưu hóa chuỗi cung ứng, giúp doanh nghiệp tập trung vào hoạt động cốt lõi.

1.2. Lợi ích của việc sử dụng dịch vụ 3PL

Sử dụng dịch vụ 3PL giúp doanh nghiệp giảm chi phí vận hành, nâng cao hiệu quả quản lý chuỗi cung ứng và cải thiện dịch vụ khách hàng. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gia tăng.

II. Thách thức trong phát triển dịch vụ logistics 3PL tại Việt Nam

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng dịch vụ logistics 3PL tại Việt Nam vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức. Các doanh nghiệp trong nước thường gặp khó khăn trong việc cạnh tranh với các tập đoàn logistics quốc tế. Hơn nữa, cơ sở hạ tầng logistics còn yếu kém, ảnh hưởng đến khả năng cung cấp dịch vụ hiệu quả. Chi phí logistics cao cũng là một rào cản lớn cho sự phát triển của 3PL.

2.1. Cạnh tranh từ các doanh nghiệp nước ngoài

Các tập đoàn logistics quốc tế như DHL, FedEx có lợi thế về công nghệ và nguồn lực tài chính, khiến doanh nghiệp trong nước gặp khó khăn trong việc cạnh tranh.

2.2. Hạn chế về cơ sở hạ tầng

Cơ sở hạ tầng logistics tại Việt Nam chưa phát triển đồng bộ, gây khó khăn trong việc vận chuyển hàng hóa và làm tăng chi phí.

III. Giải pháp phát triển dịch vụ logistics 3PL tại Việt Nam

Để phát triển dịch vụ logistics 3PL, cần có những giải pháp đồng bộ từ chính phủ và doanh nghiệp. Chính phủ cần đầu tư vào cơ sở hạ tầng và xây dựng các chính sách ưu đãi cho các doanh nghiệp logistics. Doanh nghiệp cũng cần nâng cao năng lực cạnh tranh thông qua việc áp dụng công nghệ mới và cải tiến quy trình quản lý.

3.1. Đầu tư vào cơ sở hạ tầng logistics

Cần có sự đầu tư mạnh mẽ vào cơ sở hạ tầng logistics để cải thiện khả năng vận chuyển và giảm chi phí cho doanh nghiệp.

3.2. Ứng dụng công nghệ trong logistics

Doanh nghiệp cần áp dụng công nghệ thông tin và tự động hóa trong quản lý chuỗi cung ứng để nâng cao hiệu quả hoạt động.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về dịch vụ 3PL

Nhiều doanh nghiệp tại Việt Nam đã áp dụng mô hình 3PL và đạt được những kết quả tích cực. Việc hợp tác với các nhà cung cấp dịch vụ logistics bên thứ ba đã giúp họ tối ưu hóa quy trình vận chuyển và giảm thiểu chi phí. Các nghiên cứu cho thấy rằng, doanh nghiệp sử dụng dịch vụ 3PL có khả năng cạnh tranh cao hơn trên thị trường.

4.1. Các mô hình thành công trong 3PL

Một số doanh nghiệp đã thành công trong việc áp dụng mô hình 3PL, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động và giảm chi phí.

4.2. Kết quả từ các nghiên cứu thực tiễn

Nghiên cứu cho thấy rằng, việc sử dụng dịch vụ 3PL giúp doanh nghiệp cải thiện đáng kể hiệu suất và giảm thiểu rủi ro trong chuỗi cung ứng.

V. Kết luận và tương lai của dịch vụ logistics 3PL tại Việt Nam

Dịch vụ logistics bên thứ ba (3PL) có tiềm năng phát triển lớn tại Việt Nam. Tuy nhiên, để tận dụng được tiềm năng này, cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa chính phủ và doanh nghiệp. Việc cải thiện cơ sở hạ tầng, áp dụng công nghệ mới và nâng cao năng lực cạnh tranh sẽ là những yếu tố quyết định cho sự phát triển bền vững của dịch vụ 3PL trong tương lai.

5.1. Định hướng phát triển 3PL đến năm 2030

Đến năm 2030, dịch vụ 3PL tại Việt Nam cần được phát triển theo hướng bền vững, với sự hỗ trợ từ chính phủ và các chính sách ưu đãi.

5.2. Tương lai của logistics tại Việt Nam

Logistics sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam, đặc biệt là trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Trong xu thế tự do hóa thương mại toàn cầu, logistics đóng vai trò là "xương sống" của chuỗi cung ứng quốc tế (Bakar và cộng sự, 2014), kết nối các giai đoạn từ sản xuất, lưu thông đến phân phối sản phẩm. Trong các phương thức logistics, dịch vụ logistics bên thứ ba (Third Party Logistics - 3PL/TPL) giữ vị trí trung tâm trong việc nâng cao năng lực cạnh tranh cho doanh nghiệp và toàn bộ nền kinh tế quốc dân.

Việt Nam đang hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng. Tính đến tháng 01/2022, Việt Nam đã tham gia đàm phán và ký kết thành công 17 Hiệp định thương mại tự do (FTA), đưa độ mở thương mại vượt mức 170% GDP và cải thiện vị trí đối tác thương mại từ hạng 39 (năm 2009) lên hạng 23 toàn cầu (năm 2019). Sự dịch chuyển chuỗi sản xuất công nghiệp và dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) thúc đẩy mạnh mẽ nhu cầu dịch vụ 3PL như đóng gói, dán nhãn, lưu kho và vận chuyển. Tuy nhiên, thị trường 3PL Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức lớn:

• Doanh nghiệp 3PL nội địa chỉ chiếm khoảng 16% tổng số doanh nghiệp logistics trên thị trường, phần lớn thị phần nằm trong tay các tập đoàn đa quốc gia có tiềm lực tài chính và công nghệ vượt trội (DHL, UPS, FedEx).
• Chi phí logistics của Việt Nam năm 2018 tương đương 16,8% GDP (theo khảo sát của Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ Logistics Việt Nam - VLA), cao hơn đáng kể so với mức bình quân thế giới là 10,7% GDP.
• Đại dịch COVID-19 gây gián đoạn chuỗi cung ứng: Trong quý I/2020, khoảng 15% doanh nghiệp logistics giảm 50% doanh thu, hơn 50% doanh nghiệp giảm từ 10% đến 30% sản lượng dịch vụ trong nước và quốc tế, và 97% doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) trong ngành chịu ảnh hưởng nghiêm trọng.

Trước thực trạng đó, khóa luận xác định các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận chung về dịch vụ logistics và dịch vụ logistics bên thứ ba (3PL).
2. Khảo sát, phân tích thực trạng phát triển dịch vụ 3PL trên thế giới và tại ba quốc gia tiêu biểu gồm Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia nhằm rút ra các bài học kinh nghiệm quốc tế.
3. Đánh giá thực trạng phát triển dịch vụ 3PL tại Việt Nam, từ đó đề xuất hệ thống khuyến nghị và giải pháp đối với Chính phủ, cơ quan quản lý và các doanh nghiệp logistics nhằm thúc đẩy thị trường 3PL Việt Nam đến năm 2025, tầm nhìn 2030.

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động phát triển dịch vụ logistics bên thứ ba (3PL).
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu thực tiễn tại thị trường quốc tế (tập trung vào Trung Quốc, Ấn Độ, Indonesia) và đối chiếu thực trạng tại Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Tập trung vào giai đoạn 2010 – 2020, có cập nhật số liệu thực tiễn và biến động thị trường đến đầu năm 2022.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận tiếp cận vấn đề nghiên cứu dựa trên các khung lý thuyết, quy định pháp lý và phương pháp nghiên cứu chuyên ngành:

Khung lý thuyết và khái niệm

• Khái niệm Logistics: Tác giả đối chiếu định nghĩa của Hội đồng các chuyên gia Quản trị chuỗi cung ứng Hoa Kỳ (CSCMP), Ủy ban Kinh tế và Xã hội châu Á - Thái Bình Dương (ESCAP), Điều 233 Luật Thương mại Việt Nam năm 2005 và giáo trình chuyên khảo của TS. Trần Nguyễn Hợp Châu (NXB Hồng Đức). Logistics được xác định là quá trình lập kế hoạch, thực hiện và kiểm soát dòng chu chuyển, lưu trữ hàng hóa và xử lý thông tin liên quan từ điểm khởi đầu đến điểm tiêu dùng cuối cùng nhằm tối ưu hóa chi phí và thỏa mãn nhu cầu khách hàng.
• Bản chất dịch vụ 3PL: Tổng hợp luận điểm từ Sheng (1998), Lieb và cộng sự (1993), Hertz & Alfredsson (2003), Berglund và cộng sự (1999) cùng Chen & Wu (2011). Dịch vụ 3PL được định nghĩa là hoạt động thuê ngoài, trong đó doanh nghiệp logistics bên thứ ba thực hiện tối thiểu hai chức năng cốt lõi (vận tải và lưu kho) cùng các dịch vụ giá trị gia tăng trên cơ sở hợp đồng có hiệu lực tối thiểu một năm.
• Chỉ số năng lực quốc gia về logistics (LPI): Sử dụng khung đánh giá của Ngân hàng Thế giới (World Bank) và quy chuẩn tại Thông tư số 12/2021/TT-BKHĐT ngày 31/12/2021 của Bộ Kế hoạch và Đầu tư quy định Hệ thống chỉ tiêu thống kê logistics Việt Nam, bao gồm 6 tiêu chí LPI quốc tế (Hạ tầng, Vận tải quốc tế, Năng lực dịch vụ, Khả năng theo dõi & truy xuất, Thời gian giao hàng, Thông quan) và 4 tiêu chí LPI trong nước.
• Tổng quan mô hình lựa chọn 3PL: Khái quát các phương pháp đã được nghiên cứu trước đây như mô hình tích hợp AHP - DEA - Quy hoạch tuyến tính (Falsini và cộng sự, 2012), phương pháp kết hợp QFD - Hàm tổn thất Taguchi (Sharma & Kumar, 2015), DEA kết hợp ANP (Rakesh Raut và cộng sự, 2018), và mô hình AHP kết hợp TOPSIS (Saket Shanker và cộng sự, 2021).

Phương pháp nghiên cứu

• Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu thứ cấp: Khai thác dữ liệu từ các báo cáo định kỳ của Armstrong & Associates (A&A), NTT DATA (3PL Study 2022), Ngân hàng Thế giới (World Bank), OECD, Agility, Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương, VLA, Bộ Công thương Việt Nam và các tạp chí khoa học quốc tế.
• Phương pháp phân tích - so sánh - tổng hợp: Phân tích thực tiễn phát triển 3PL của từng quốc gia theo các nhóm tiêu chí (động lực phát triển, thành quả, hạn chế và nguyên nhân), sau đó so sánh đối chiếu với bối cảnh kinh tế - hạ tầng của Việt Nam.
• Phương pháp thống kê mô tả: Trình bày chuỗi số liệu thời gian về doanh thu, chi phí logistics, xếp hạng LPI, tỷ trọng phương thức vận tải và cơ cấu đầu tư thông qua hệ thống bảng và biểu đồ.
• Phương pháp nghiên cứu tình huống (Case Study): Phân tích sâu điển cứu ba thị trường Trung Quốc (quốc gia dẫn đầu khu vực), Ấn Độ và Indonesia (các thị trường mới nổi có quy mô và bối cảnh chuyển dịch tương đồng).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Cơ sở lý luận chung về phát triển dịch vụ logistics 3PL

Chương 1 làm rõ các đặc trưng cốt lõi của dịch vụ logistics: tính chuỗi liên tục xuyên suốt, sự gắn kết mật thiết với trình độ phát triển kinh tế và tính quốc tế hóa cao gắn với ứng dụng công nghệ 4.0 (E-logistics, robot, phương tiện tự hành AGV, hệ thống WMS). Khóa luận phân tích vai trò của logistics đối với chuỗi giá trị toàn cầu (GVC) qua mô hình chuỗi sản xuất đa quốc gia của Apple (Đức làm R&D, Trung Quốc lắp ráp, Canada cung ứng nguyên liệu, Hàn Quốc và Nhật Bản sản xuất phụ tùng và phân phối). Theo báo cáo của OECD (2019), ngành logistics Việt Nam tăng trưởng bình quân 12% - 14%/năm, đóng góp 4% - 5% GDP.

Chương này phân định ranh giới giữa các hình thức logistics (1PL, 2PL, 3PL, 4PL) và tổng hợp sự khác biệt căn bản giữa logistics truyền thống và 3PL:

Tiêu chí so sánh	Logistics truyền thống	Logistics bên thứ ba (3PL)
Tính chất dịch vụ	Thường là một chiều (vận tải đường bộ đơn lẻ hoặc kho bãi riêng biệt).	Đa chiều, liên kết tích hợp kho vận, quản lý tồn kho và hệ thống thông tin.
Mục tiêu hoạt động	Giảm chi phí vận chuyển đơn thuần qua từng hợp đồng riêng lẻ.	Giảm tổng chi phí chuỗi cung ứng, nâng cao chất lượng và độ linh hoạt.
Thời hạn hợp đồng	Ngắn hạn, thường kéo dài từ một đến hai năm.	Dài hạn, thỏa thuận kéo dài nhiều năm đàm phán ở cấp quản lý cao.
Yêu cầu chuyên môn	Chuyên môn hẹp về vận tải hoặc đóng gói vật liệu.	Đòi hỏi kỹ năng phân tích sâu và năng lực quản trị logistics toàn diện.
Độ phức tạp đàm phán	Thủ tục đơn giản, mất ít thời gian đàm phán hợp đồng.	Quy trình đàm phán phức tạp, mất nhiều thời gian thỏa thuận.
Chi phí chuyển đổi	Tổ chức đơn giản, chi phí chuyển đổi đối tác tương đối thấp.	Mức độ phụ thuộc hệ thống cao dẫn đến chi phí chuyển đổi lớn.

Nguồn: Tổng hợp từ Bradley (1994c) trong văn bản khóa luận

Tác giả chỉ rõ các nhóm nhân tố tác động đến phát triển 3PL gồm nhân tố khách quan (thể chế chính trị - pháp lý, điều kiện kinh tế, tiến bộ công nghệ, cơ sở hạ tầng giao thông vận tải, yếu tố tự nhiên) và nhân tố chủ quan (năng lực tài chính, hạ tầng công nghệ thông tin và chất lượng nguồn nhân lực doanh nghiệp).

Chương 2: Thực tiễn quốc tế về phát triển dịch vụ logistics 3PL

Chương 2 phân tích bức tranh tổng thể ngành 3PL toàn cầu và kinh nghiệm thực tiễn tại ba quốc gia châu Á:

• Thị trường toàn cầu: Theo Research and Markets (2021), quy mô thị trường 3PL toàn cầu đạt 1.032 tỷ USD năm 2021, dự báo đạt 1.656,7 tỷ USD vào năm 2027 với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm (CAGR) đạt 8,2%. Doanh thu 3PL toàn cầu năm 2020 đạt 961,8 tỷ USD. Chi phí logistics toàn cầu năm 2020 ở mức 9,1 triệu USD (giảm nhẹ so với mức 9,3 triệu USD năm 2019). Tỷ lệ thuê ngoài các dịch vụ 3PL năm 2022 cao nhất ở mảng vận tải quốc tế (67%), kho bãi (63%), giao nhận vận tải (49%), khai thuê hải quan (46%) và vận tải nội địa (44%). Về ứng dụng công nghệ, khoảng cách công nghệ thông tin trong ngành 3PL thu hẹp từ mức đỉnh 88% (năm 2018) xuống còn 36% (năm 2021), với 94% người gửi hàng xem CNTT là năng lực cốt lõi của 3PL nhưng chỉ có 58% hài lòng với khả năng thực tế của các nhà cung cấp. Theo bảng xếp hạng chỉ số logistics các thị trường mới nổi (Agility 2021), ba vị trí dẫn đầu lần lượt thuộc về Trung Quốc (8,86 điểm), Ấn Độ (7,33 điểm) và Indonesia (6,30 điểm), trong khi Việt Nam đạt vị trí thứ 8.

• Thực tiễn Trung Quốc: Động lực tăng trưởng bắt nguồn từ quy mô tiêu dùng nội địa, sự bùng nổ thương mại điện tử (đóng góp 584,2 tỷ USD năm 2018) và định hướng tại Kế hoạch 5 năm lần thứ 13. Năm 2018, chỉ số LPI của Trung Quốc đạt 3,61 điểm (xếp hạng 26 thế giới). Năm 2020, chi phí logistics của Trung Quốc là 2.134,8 tỷ USD (chiếm 14,5% GDP), doanh thu 3PL đạt 227,4 tỷ USD (chiếm 58,3% toàn khu vực APAC và 23,6% toàn cầu). Cơ cấu vận tải phụ thuộc chủ yếu vào đường bộ (chiếm 73,89% trong tháng 3/2022), sở hữu 170.000 km đường cao tốc, 38.000 km đường sắt cao tốc, 7 trong số 10 cảng biển lớn nhất thế giới và thử nghiệm thành công tàu container không người lái Zhi Fei vào tháng 4/2022. Các doanh nghiệp tiêu biểu gồm Sinotrans (doanh thu 737,312 tỷ CNY năm 2018), Anji (22,32 tỷ CNY năm 2018) và thương vụ COSCO mua lại OOIL. Hạn chế chủ yếu là sự bùng phát tái diễn của dịch bệnh khiến chi phí logistics tăng cao và kim ngạch XNK qua dịch vụ logistics giảm 7,7% trong quý I/2022.

• Thực tiễn Ấn Độ: Động lực thúc đẩy gồm cải cách thể chế qua Thuế Hàng hóa và Dịch vụ (GST) giúp thống nhất thuế suất liên bang, chính sách cho phép 100% vốn FDI xây dựng kho bãi kèm miễn thuế nhập khẩu vật liệu/thiết bị, miễn thuế 10 năm cho hoạt động khai thác hạ tầng cảng biển và cho phép nhượng quyền quản lý cảng 30 năm. Năm 2020, GDP Ấn Độ đạt 2.708 tỷ USD, doanh thu 3PL đạt 26 tỷ USD, chi phí logistics là 351,8 tỷ USD (chiếm 13% GDP). Vận tải biển đảm nhận 95% khối lượng và 70% giá trị hàng hóa với 12 cảng chính vận chuyển 672 triệu tấn (năm tài chính 2020-2021). Các dự án hạ tầng lớn gồm dự án Bharatmala (xây dựng 83.677 km cao tốc đến 2024), dự án Sagarmala và hành lang Delhi - Mumbai. Thị trường kho bãi thu hút các thương vụ lớn: FM Logistics đầu tư 30 triệu USD tại Jhajjar, DP World & NIIF đầu tư 400 triệu USD mua lại Continental Warehousing, và Groupe ADP mua 49% cổ phần GMR Airports với giá 107,8 tỷ Rs. Việc số hóa thanh toán giúp cắt giảm gánh nặng xử lý tiền mặt COD (vốn chiếm khoảng 8 tỷ USD trước đại dịch). Thách thức lớn nhất là chi phí logistics cao (chiếm 14% GDP) do hạ tầng thiếu đồng bộ và thiếu hụt công suất kho.

• Thực tiễn Indonesia: Động lực phát triển đến từ sự bùng nổ thương mại điện tử (dự báo đạt 97 tỷ USD năm 2025 gắn với tỷ lệ người dùng Internet đạt 77,9% năm 2021) và đà phục hồi xuất khẩu (6 tháng đầu năm 2021 đạt 102,9 tỷ USD, tăng 34,8%). Chỉ số LPI của Indonesia cải thiện từ 2,76 điểm (hạng 75 năm 2010) lên 3,15 điểm (hạng 46 năm 2018). Thách thức chủ yếu là chi phí logistics cao do tính chất địa hình phân tán và tác động tiêu cực của dịch bệnh đối với các doanh nghiệp vận tải.

Chương 3: Khuyến nghị đối với Việt Nam về phát triển dịch vụ logistics 3PL

Chương 3 tổng kết thực trạng ngành logistics Việt Nam: mạng lưới doanh nghiệp 3PL nội địa quy mô nhỏ, năng lực vốn và công nghệ còn hạn chế, chi phí logistics cao (16,8% GDP), cơ cấu vận tải lệch lớn sang đường bộ, nguồn nhân lực chuyên môn cao thiếu hụt và tiến trình chuyển đổi số gặp nhiều trở ngại.

Dựa trên định hướng phát triển logistics đến năm 2025 và tầm nhìn 2030, tác giả đề xuất hai nhóm giải pháp:

1. Khuyến nghị đối với Chính phủ và các cơ quan quản lý

• Đầu tư hạ tầng đồng bộ và khoa học: Quy hoạch kết nối liên phương thức giữa đường bộ, đường sắt, đường thủy nội địa và hệ thống cảng biển nước sâu; phát triển mạng lưới trung tâm logistics và ICD hiện đại.
• Hoàn thiện thể chế và chính sách ưu đãi: Thành lập cơ quan quản lý chuyên trách ngành logistics, xây dựng khung pháp lý riêng biệt cho dịch vụ 3PL, ban hành các gói ưu đãi thuế và đất đai nhằm thu hút đầu tư FDI vào hạ tầng kho bãi và công nghệ logistics.
• Đào tạo nguồn nhân lực bài bản: Xây dựng khung chuẩn đào tạo ngành logistics tại các trường đại học, kết nối đào tạo thực hành giữa nhà trường và doanh nghiệp.
• Định hướng phát triển logistics xanh: Khuyến khích doanh nghiệp sử dụng phương tiện tiết kiệm nhiên liệu, giảm phát thải carbon và áp dụng bao bì tái chế.

2. Khuyến nghị đối với các doanh nghiệp 3PL Việt Nam

• Đẩy mạnh liên kết và chuyển đổi số: Tăng cường liên kết giữa các doanh nghiệp nội địa để tận dụng nguồn lực chung, chia sẻ hạ tầng CNTT (hệ thống WMS, TMS, RFID, IoT, nền tảng số kết nối cung cầu), từ đó mở rộng dải dịch vụ trọn gói one-stop service.
• Đầu tư phát triển chuỗi cung ứng lạnh (Cold Chain): Tập trung nguồn lực xây dựng hệ thống kho lạnh và phương tiện chuyên dụng phục vụ bảo quản, vận chuyển nông sản, thủy hải sản và dược phẩm nhằm đáp ứng tiêu chuẩn xuất khẩu quốc tế.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả nghiên cứu chính

Khóa luận đã trích xuất và tổng hợp được bức tranh toàn diện về các chỉ số logistics và quy mô thị trường 3PL tại các quốc gia nghiên cứu:

Quốc gia	Chỉ số LPI 2018 (Điểm / Thứ hạng)	Chỉ số Logistics Thị trường mới nổi 2021	Chi phí Logistics / GDP năm 2020 (%)	Doanh thu 3PL năm 2020 (Tỷ USD)
Trung Quốc	3,61 / Hạng 26	8,86 (Hạng 1)	14,5%	227,4
Ấn Độ	3,18 / Hạng 44*	7,33 (Hạng 2)	13,0%	26,0
Indonesia	3,15 / Hạng 46	6,30 (Hạng 3)	Ước tính >14%	Đang phát triển
Việt Nam	3,27 / Hạng 39*	Đạt Top 8	16,8% (năm 2018)	Chiếm 16% số DN

*Ghi chú: Số liệu theo các báo cáo thống kê của World Bank, Agility và A&A được trích dẫn trong văn bản.

Đóng góp của đề tài

• Bổ sung khoảng trống nghiên cứu: Khắc phục hạn chế của các công trình trước đây (vốn chỉ phân tích logistics ở cấp độ toàn cầu trừu tượng hoặc nghiên cứu hẹp tại từng doanh nghiệp cụ thể) bằng việc cung cấp khung phân tích thực chứng cấp quốc gia, so sánh trực tiếp các thị trường mới nổi tại châu Á với Việt Nam.
• Cập nhật bối cảnh gián đoạn chuỗi cung ứng: Phân tích tác động thực tế của đại dịch COVID-19 đối với dòng vận tải quốc tế và tỷ lệ sụt giảm doanh thu của các doanh nghiệp 3PL, từ đó đưa ra các đề xuất thích ứng gắn liền với nhu cầu chuyển đổi số và phát triển chuỗi cung ứng lạnh.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nghiên cứu sử dụng chủ yếu nguồn dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2010 – 2020 (kết hợp các báo cáo cập nhật đến đầu năm 2022); chưa triển khai điều tra xã hội học hoặc khảo sát định lượng sơ cấp trực tiếp từ tập mẫu các doanh nghiệp 3PL tại Việt Nam; phạm vi so sánh quốc tế giới hạn ở ba quốc gia châu Á.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu thực nghiệm định lượng về mức độ sẵn sàng chuyển đổi số tại các doanh nghiệp 3PL nội địa; nghiên cứu chuyên sâu về mô hình logistics bên thứ tư (4PL) và mô hình logistics xanh thích ứng với các cam kết phát thải ròng bằng 0 trong thương mại quốc tế.

---

Giá trị tham khảo

• Đối tượng hưởng lợi: Tài liệu phục vụ trực tiếp cho sinh viên, học viên chuyên ngành Kinh doanh quốc tế, Kinh tế đối ngoại, Quản trị chuỗi cung ứng và Logistics; cung cấp nguồn tài liệu tham khảo cho các nhà nghiên cứu chính sách giao thông vận tải và thương mại quốc tế.
• Phần nội dung có giá trị tham khảo cao nhất:
  • Khung lý luận và bảng so sánh chi tiết giữa logistics truyền thống và dịch vụ 3PL tại Chương 1.
  • Các bài học kinh nghiệm về chính sách thể chế: Cải cách thuế GST, ưu đãi 100% vốn FDI cho hạ tầng kho bãi và miễn thuế khai thác cảng của Ấn Độ tại Chương 2.
  • Hệ thống giải pháp phát triển chuỗi cung ứng lạnh và mô hình liên kết chia sẻ hạ tầng công nghệ thông tin cho doanh nghiệp 3PL Việt Nam tại Chương 3.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Chi phí logistics của Việt Nam chiếm bao nhiêu phần trăm GDP so với mức bình quân toàn cầu?
Theo nghiên cứu của Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA) năm 2018 được trích dẫn trong khóa luận, chi phí logistics của Việt Nam tương đương 16,8% GDP, cao hơn đáng kể so với mức bình quân toàn cầu là 10,7% GDP.

2. Bảng xếp hạng Chỉ số logistics các thị trường mới nổi năm 2021 (Agility) ghi nhận điểm số của các nước như thế nào?
Trung Quốc dẫn đầu với 8,86 điểm; Ấn Độ xếp thứ hai với 7,33 điểm; Indonesia xếp thứ ba với 6,30 điểm; trong khi Việt Nam nằm ở vị trí thứ 8 trong bảng xếp hạng.

3. Chính phủ Ấn Độ đã áp dụng những chính sách ưu đãi thể chế và FDI cụ thể nào để phát triển hạ tầng 3PL?
Ấn Độ đã ban hành Thuế Hàng hóa và Dịch vụ (GST) để thống nhất nghĩa vụ thuế trên toàn quốc; cấp phép 100% FDI cho xây dựng kho bãi kèm miễn thuế nhập khẩu vật liệu, trang thiết bị; miễn thuế 10 năm cho các doanh nghiệp phát triển, bảo trì, khai thác cảng và cho phép tư nhân mua nhượng quyền quản lý cảng nhà nước với thời hạn 30 năm.

4. Đại dịch COVID-19 tác động như thế nào đến doanh nghiệp logistics Việt Nam trong quý I/2020 theo khảo sát của VLA?
Kết quả khảo sát của VLA ghi nhận: 15% doanh nghiệp bị giảm 50% doanh thu; hơn 50% doanh nghiệp giảm từ 10% đến 30% số lượng dịch vụ logistics trong nước và quốc tế; khoảng 97% doanh nghiệp logistics vừa và nhỏ bị tác động nặng nề.

5. Khác biệt cốt lõi giữa logistics truyền thống và dịch vụ logistics 3PL theo Bradley (1994c) là gì?
Logistics truyền thống mang tính đơn lẻ một chiều, hợp đồng ngắn hạn (1-2 năm) và chỉ nhắm tới việc giảm chi phí vận chuyển đơn thuần; trong khi 3PL mang tính đa chiều, tích hợp kho vận và thông tin, hợp đồng dài hạn nhiều năm ở cấp quản lý cao nhằm tối ưu tổng chi phí và tăng tính linh hoạt của chuỗi cung ứng.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Cao Thị Ánh Tuyết đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về dịch vụ logistics bên thứ ba (3PL), đồng thời phân tích thực tiễn phát triển tại ba thị trường tiêu biểu là Trung Quốc, Ấn Độ và Indonesia. Công trình chỉ rõ những điểm nghẽn về chi phí logistics cao, sự phân mảnh thị trường và năng lực công nghệ hạn chế của các doanh nghiệp 3PL Việt Nam trong bối cảnh chịu tác động từ đại dịch COVID-19. Trên cơ sở đó, nghiên cứu đề xuất các nhóm giải pháp đồng bộ về hoàn thiện hạ tầng, thể chế chính sách, liên kết doanh nghiệp và phát triển chuỗi cung ứng lạnh nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh cho ngành logistics Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ LOGISTICS 3PL 1. Tổng quan về dịch vụ logistics 1. Khái niệm dịch vụ logistics Logistics cung cấp hàng loạt các chức năng, nhiệm vụ do đó khó có thuật ngữ nào trong Tiếng Việt có thể diễn tả được hết ý nghĩa của dịch vụ này mà chủ yếu được biết đến với các từ như “hậu cần”, “chuỗi cung ứng” , … Tuy nhiên, trên thực tế, các DN vẫn giữ nguyên và sử dụng thuật ngữ “logistics” như: sales, marketing, container,… Theo Hội đồng các chuyên gia Quản trị chuỗi cung ứng Hoa Kỳ (CSCMP): “Logistics được định nghĩa là một bộ phận của chu trình chuỗi cung ứng, bao gồm các quá trình hoạch định kế hoạch, thực hiện và kiểm soát một cách hiệu quả việc dự trữ và lưu chuyển hàng hóa dịch vụ, thông tin hai chiều giữa điểm khởi đầu và điểm tiêu dùng nhằm đáp ứng nhu cầu của khách hàng”.

Còn theo ESCAP: “Logistics có thể định nghĩa là việc quản lý dòng trung chuyển và lưu kho nguyên vật liệu, quá trình sản xuất, thành phẩm và xử lý các thông tin liên quan… từ nơi xuất xứ đến nơi tiêu thụ cuối cùng theo yêu cầu của khách hàng. Hiểu một cách rộng hơn nó còn bao gồm cả việc thu hồi và xử lý rác thải”. Điều 233 Luật Thương mại Việt Nam năm 2005 nói rằng: “Dịch vụ logistics là hoạt động thương mại, theo đó thương nhân tổ chức thực hiện một hoặc nhiều công việc bao gồm nhận hàng, vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm thủ tục hải quan, các thủ tục giấy tờ khác, tư vấn khách hàng, đóng gói bao bì, ghi ký mã hiệu, giao hàng hoặc các dịch vụ khác có liên quan đến hàng hóa theo thỏa thuận với khách hàng để hưởng thù lao”. Với ba cách định nghĩa điển hình như trên ta có thể thấy, so với CSCMP và ESCAP thì logistics theo Luật Thương mại Việt Nam có phạm vi hẹp hơn, bao gồm các hoạt động rời rạc, có thể thực hiện một hoặc một số dịch vụ.

Nếu logistics theo Luật Thương mại Việt Nam chỉ gắn liền với hoạt động chu chuyển hàng hóa từ nơi sản xuất đến nơi tiêu dùng cuối cùng thì theo CSCMP logistics đã trở thành một bộ 11 phận của chuỗi cung ứng, bao gồm cả quá trình hoạch định kế hoạch, ESCAPE còn đề cập đến cả quá trình logistics ngược, đó là “ thu hồi và xử lý rác thải”. Do đó, theo sách “Logistics và vận tải quốc tế” của NXB Hồng Đức do TS. Trần Nguyễn Hợp Châu chủ biên đã đưa ra một cách định nghĩa mang tính xây dựng, bổ sung như sau: “Logistcis là quá trình lập kế hoạch, thực hiện, kiểm soát việc vận chuyển, lưu trữ nguyên vật liệu, bán thành phẩm, thành phẩm và xử lý các thông tin liên quan từ nới xuất xứ đến nơi tiêu thụ cuối cùng. Mục tiêu của logistics là đáp ứng các yêu cầu của khách hàng một cách ịp thời và tối ưu về chi phí”.

Đặc điểm dịch vụ logistics Thứ nhất, dịch vụ logicstics là một chuỗi các hoạt động liên tiếp, liên tục, có tính xuyên suốt cả quá trình. Logistics không phải là một hoạt động riêng lẻ trong quá trình kinh doanh, sản xuất của doanh nghiệp mà nó bao gồm hàng loạt các hoạt động gắn bó mật thiết, tác động qua lại với nhau và có mặt trong mọi hoạt động của doanh nghiệp từ giai đoạn quản lý nguyên vật liệu đầu vào đến khi sản phẩm được tiêu thụ tới người tiêu dùng cuối cùng. Logistics xuất hiện để hỗ trợ doanh nghiệp trong từng quy trình như kiểm soát, điều phối, vận chuyển, lưu kho, đóng gói, phân phối sản phẩm. Vì vậy, nó là một hoạt động thiết yếu trong quá trình kinh doanh, sản xuất.