Logistics trong Thương Mại Điện Tử ở Việt Nam: Thực Trạng và Giải Pháp

Luận văn thạc sĩ phân tích thực trạng và giải pháp logistics trong thương mại điện tử tại Việt Nam, hướng tới sự phát triển bền vững.

• Tác giả: Nguyễn Văn Thịnh
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Quang Hưng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh
• Đề tài: Giải Pháp Logistics Thương Mại Điện Tử Tại Việt Nam: Thực Trạng và Hướng Đi Mới
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC HÌNH VẼ
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: KHUNG LÝ THUYẾT VỀ THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ VÀ LOGISTICS TRONG THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ
• 1.1. Các thành phần của thương mại điện tử
• 1.2. Vai trò và lợi ích của thương mại điện tử
• 1.3. Logistics trong thương mại điện tử
• 1.4. Các thành phần của Logistics trong thương mại điện tử
• 1.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến logistics trong thương mại điện tử
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG LOGISTICS TRONG THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ TRÊN THẾ GIỚI VÀ VIỆT NAM
• 2.1. Thực trạng logistics trong thương mại điện tử trên thế giới
• 2.1.1. Nghiên cứu tại Amazon
• 2.1.2. Nghiên cứu tại Wal-Mart
• 2.1.3. Đánh giá chung về các giải pháp logistics trong thương mại điện tử trên thế giới
• 2.2. Thực trạng logistics tại Việt Nam
• 2.2.1. Nghiên cứu tại Sendo
• 2.2.2. Nghiên cứu tại Tiki
• 2.3. Phân tích ảnh hưởng của các yếu tố đến hành vi logistics trong thương mại điện tử
• 2.5. Tóm tắt ma trận SWOT
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN LOGISTICS TRONG THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM
• 3.1. Định hướng phát triển hoạt động logistics trong ngành thương mại điện tử Việt Nam
• 3.2. Các giải pháp đề xuất cho hoạt động Logistics trong thương mại điện tử tại Việt Nam
• 3.2.1. Các giải pháp đề xuất đối với doanh nghiệp
• 3.2.2. Kiến nghị đối với Nhà nước

Tóm tắt

I. Tổng Quan Logistics Thương Mại Điện Tử Việt Nam Hiện Nay

Thương mại điện tử (TMĐT) tại Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ, kéo theo sự tăng trưởng của logistics TMĐT. Tuy nhiên, thực trạng logistics TMĐT vẫn còn nhiều hạn chế, đặt ra nhiều thách thức cần giải quyết. Logistics đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo sự thành công của các giao dịch trực tuyến. Tốc độ vận chuyển TMĐT, chi phí, độ tin cậy và khả năng đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách hàng là những yếu tố then chốt. Các doanh nghiệp TMĐT cần đầu tư vào giải pháp logistics cho thương mại điện tử để nâng cao trải nghiệm khách hàng và tăng cường khả năng cạnh tranh. Theo báo cáo của VECITA, thị trường logistics TMĐT Việt Nam còn nhiều tiềm năng chưa được khai thác. Cần có những giải pháp đồng bộ từ hạ tầng, công nghệ đến chính sách để thúc đẩy sự phát triển bền vững của logistics TMĐT Việt Nam.

1.1. Định nghĩa và vai trò của Logistics trong Thương mại điện tử

Logistics trong thương mại điện tử bao gồm các hoạt động liên quan đến việc lập kế hoạch, thực hiện và kiểm soát hiệu quả luồng hàng hóa, dịch vụ và thông tin từ điểm xuất phát đến điểm tiêu dùng cuối cùng. Vai trò của nó là đảm bảo sản phẩm được giao đúng thời gian, đúng địa điểm và trong tình trạng hoàn hảo, đáp ứng nhu cầu của khách hàng. Logistics TMĐT là yếu tố then chốt quyết định trải nghiệm mua sắm trực tuyến và sự hài lòng của khách hàng. Theo Nguyễn Văn Thịnh, logistics hiệu quả giúp doanh nghiệp tiết kiệm chi phí, tăng doanh thu và xây dựng uy tín thương hiệu.

1.2. Các thành phần chính của chuỗi cung ứng trong TMĐT

Chuỗi cung ứng TMĐT bao gồm nhiều thành phần như: nhà cung cấp, nhà sản xuất, nhà kho, đơn vị vận chuyển TMĐT, fulfillment TMĐT, và các kênh phân phối. Mỗi thành phần đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo luồng hàng hóa diễn ra suôn sẻ. Quản lý chuỗi cung ứng hiệu quả giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí, giảm thiểu rủi ro và nâng cao khả năng đáp ứng nhu cầu thị trường. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa các thành phần là yếu tố then chốt để xây dựng một hệ thống logistics TMĐT vững mạnh.

1.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến logistics trong thương mại điện tử

Nhiều yếu tố ảnh hưởng đến logistics TMĐT, bao gồm: cơ sở hạ tầng giao thông, công nghệ thông tin, quy định pháp luật, nguồn nhân lực, và hành vi của người tiêu dùng. Cơ sở hạ tầng lạc hậu và hệ thống giao thông chưa phát triển gây khó khăn cho việc vận chuyển TMĐT. Thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao và quy định pháp luật chưa hoàn thiện cũng là những thách thức lớn. Doanh nghiệp cần chủ động đối mặt với những thách thức này và tìm kiếm giải pháp logistics cho thương mại điện tử phù hợp để nâng cao hiệu quả hoạt động.

II. Phân Tích Thực Trạng Logistics TMĐT Tại Thị Trường Việt Nam

Thực trạng logistics TMĐT tại Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm: chi phí cao, thời gian giao hàng chậm, tỷ lệ trả hàng cao và thiếu hụt cơ sở hạ tầng. Nhiều doanh nghiệp TMĐT còn gặp khó khăn trong việc tối ưu logistics TMĐT. Tuy nhiên, cũng có nhiều cơ hội phát triển, như sự tăng trưởng nhanh chóng của thị trường TMĐT, sự quan tâm của chính phủ và sự xuất hiện của nhiều nhà cung cấp logistics TMĐT chuyên nghiệp. Các doanh nghiệp cần tận dụng những cơ hội này để cải thiện dịch vụ logistics cho thương mại điện tử và nâng cao khả năng cạnh tranh. Báo cáo của VECITA cho thấy người tiêu dùng Việt Nam ngày càng kỳ vọng cao hơn về dịch vụ vận chuyển TMĐT.

2.1. Điểm mạnh và điểm yếu của hệ thống logistics hiện tại

Điểm mạnh của logistics TMĐT Việt Nam bao gồm sự năng động của các công ty logistics TMĐT, sự phát triển của công nghệ thông tin và sự hỗ trợ từ chính phủ. Tuy nhiên, điểm yếu là cơ sở hạ tầng còn hạn chế, chi phí cao, thời gian giao hàng chậm và tỷ lệ trả hàng cao. Các doanh nghiệp cần tập trung vào việc khắc phục những điểm yếu này để nâng cao hiệu quả hoạt động và đáp ứng nhu cầu của khách hàng.

2.2. Các thách thức chính trong vận hành logistics cho TMĐT

Các thách thức chính trong vận hành logistics cho TMĐT bao gồm: quản lý kho bãi hiệu quả, tối ưu hóa chi phí logistics TMĐT, đảm bảo chất lượng dịch vụ, giải quyết vấn đề logistics ngược và đáp ứng nhu cầu giao hàng nhanh chóng. Last-mile delivery là một trong những thách thức lớn nhất, đặc biệt ở các khu vực đô thị. Các doanh nghiệp cần tìm kiếm giải pháp logistics cho thương mại điện tử sáng tạo để vượt qua những thách thức này.

2.3. Phân tích chi phí và hiệu quả logistics trong TMĐT Việt Nam

Chi phí logistics TMĐT chiếm tỷ lệ lớn trong tổng chi phí hoạt động của doanh nghiệp. Các yếu tố ảnh hưởng đến chi phí bao gồm: chi phí vận chuyển, chi phí kho bãi, chi phí nhân công và chi phí quản lý. Để nâng cao hiệu quả logistics TMĐT, doanh nghiệp cần tập trung vào việc tối ưu hóa quy trình, ứng dụng công nghệ thông tin và đàm phán giá cả với các nhà cung cấp logistics TMĐT.

III. Giải Pháp Tối Ưu Chi Phí Vận Chuyển và Giao Hàng TMĐT

Để tối ưu logistics TMĐT, các doanh nghiệp cần áp dụng nhiều giải pháp đồng bộ, bao gồm: sử dụng công nghệ thông tin, tự động hóa quy trình, hợp tác với các đối tác logistics TMĐT, và xây dựng mạng lưới kho bãi hiệu quả. Việc lựa chọn dịch vụ logistics cho thương mại điện tử phù hợp cũng rất quan trọng. Các doanh nghiệp cũng cần chú trọng đến việc quản lý logistics ngược và phát triển logistics bền vững. Sự đổi mới và sáng tạo trong giải pháp logistics cho thương mại điện tử là yếu tố then chốt để thành công.

3.1. Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý logistics TMĐT

Công nghệ logistics TMĐT đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả hoạt động. Các ứng dụng như phần mềm quản lý kho, hệ thống theo dõi đơn hàng, và nền tảng E-fulfillment giúp doanh nghiệp quản lý hàng hóa và quy trình một cách hiệu quả. Chuyển đổi số logistics là xu hướng tất yếu để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường. Theo Nguyen Van Thinh, việc áp dụng công nghệ giúp giảm thiểu sai sót, tăng tốc độ xử lý và nâng cao trải nghiệm khách hàng.

3.2. Tối ưu hóa quy trình kho bãi và quản lý hàng tồn kho hiệu quả

Kho bãi TMĐT đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo hàng hóa được lưu trữ và xử lý một cách hiệu quả. Việc tối ưu hóa quy trình kho bãi, áp dụng các phương pháp quản lý hàng tồn kho hiện đại, và sử dụng hệ thống fulfillment TMĐT giúp doanh nghiệp giảm thiểu chi phí, tăng tốc độ xử lý đơn hàng và đáp ứng nhu cầu của khách hàng. Các doanh nghiệp cần đầu tư vào cơ sở hạ tầng và công nghệ để nâng cao hiệu quả quản lý kho bãi TMĐT.

3.3. Hợp tác với các đối tác logistics 3PL 4PL chuyên nghiệp

Hợp tác với các đối tác logistics TMĐT chuyên nghiệp (3PL, 4PL) giúp doanh nghiệp tập trung vào hoạt động kinh doanh cốt lõi và tận dụng kinh nghiệm, công nghệ và mạng lưới của đối tác. Các nhà cung cấp logistics TMĐT chuyên nghiệp cung cấp các dịch vụ đa dạng, từ vận chuyển, kho bãi đến xử lý đơn hàng và logistics ngược. Việc lựa chọn đối tác phù hợp là yếu tố quan trọng để đảm bảo chất lượng dịch vụ và tối ưu hóa chi phí.

IV. Phát Triển Dịch Vụ Logistics Chặng Cuối Cho Thương Mại Điện Tử

Giao hàng chặng cuối TMĐT (last-mile delivery) là một trong những khâu quan trọng nhất và cũng là một trong những thách thức lớn nhất của logistics TMĐT. Việc giao hàng nhanh chóng, đúng thời gian và đúng địa điểm là yếu tố quyết định sự hài lòng của khách hàng. Các doanh nghiệp cần áp dụng các giải pháp sáng tạo để tối ưu hóa last-mile delivery, như sử dụng xe điện, xe máy điện, giao hàng bằng drone, và hợp tác với các cửa hàng tiện lợi để làm điểm nhận hàng.

4.1. Giải pháp cho giao hàng chặng cuối Last Mile Delivery hiệu quả

Để giao hàng chặng cuối hiệu quả, các doanh nghiệp có thể sử dụng nhiều phương pháp khác nhau, bao gồm: tối ưu hóa lộ trình giao hàng, sử dụng xe điện, giao hàng bằng drone, và hợp tác với các cửa hàng tiện lợi để làm điểm nhận hàng. Các ứng dụng theo dõi đơn hàng giúp khách hàng nắm bắt thông tin về tình trạng đơn hàng và thời gian giao hàng dự kiến. Việc cung cấp dịch vụ giao hàng linh hoạt và tiện lợi là yếu tố quan trọng để nâng cao trải nghiệm khách hàng.

4.2. Tối ưu hóa lộ trình giao hàng và quản lý đội ngũ giao hàng

Tối ưu hóa lộ trình giao hàng giúp giảm thiểu thời gian và chi phí vận chuyển. Các phần mềm quản lý lộ trình giúp doanh nghiệp lập kế hoạch giao hàng hiệu quả, theo dõi vị trí của đội ngũ giao hàng và điều phối công việc một cách linh hoạt. Việc quản lý đội ngũ giao hàng chuyên nghiệp và cung cấp các công cụ hỗ trợ cần thiết giúp nâng cao hiệu suất làm việc và đảm bảo chất lượng dịch vụ.

4.3. Xây dựng mạng lưới điểm giao nhận hàng Pick up Point tiện lợi

Xây dựng mạng lưới điểm giao nhận hàng (pick-up point) giúp khách hàng chủ động lựa chọn địa điểm và thời gian nhận hàng. Các điểm giao nhận hàng có thể là cửa hàng tiện lợi, siêu thị, hoặc các địa điểm công cộng. Việc cung cấp dịch vụ này giúp khách hàng tiết kiệm thời gian và chi phí vận chuyển, đồng thời giảm thiểu tỷ lệ giao hàng không thành công.

V. Logistics Ngược và Quản Lý Trả Hàng Hiệu Quả Cho TMĐT

Logistics ngược (reverse logistics) là một phần quan trọng của logistics TMĐT. Việc quản lý trả hàng hiệu quả giúp doanh nghiệp giảm thiểu chi phí, tăng cường lòng tin của khách hàng và bảo vệ môi trường. Các doanh nghiệp cần xây dựng quy trình trả hàng rõ ràng, cung cấp dịch vụ hỗ trợ khách hàng tận tình, và tìm kiếm các giải pháp tái chế hoặc tái sử dụng hàng hóa trả về. Theo Nguyen Van Thinh, logistics ngược không chỉ là thách thức mà còn là cơ hội để xây dựng mối quan hệ tốt đẹp với khách hàng.

5.1. Xây dựng quy trình trả hàng đơn giản và thuận tiện cho khách hàng

Quy trình trả hàng đơn giản và thuận tiện là yếu tố quan trọng để tăng cường lòng tin của khách hàng. Các doanh nghiệp cần cung cấp thông tin rõ ràng về chính sách trả hàng, cho phép khách hàng trả hàng trực tuyến hoặc tại các điểm giao nhận hàng, và xử lý yêu cầu trả hàng một cách nhanh chóng. Việc cung cấp dịch vụ hỗ trợ khách hàng tận tình giúp giải quyết các vấn đề phát sinh và đảm bảo sự hài lòng của khách hàng.

5.2. Quản lý và xử lý hàng trả về hiệu quả thu gom kiểm tra tái chế

Quản lý và xử lý hàng trả về hiệu quả giúp doanh nghiệp giảm thiểu chi phí và tối ưu hóa giá trị của hàng hóa. Các quy trình bao gồm: thu gom hàng trả về, kiểm tra chất lượng, phân loại hàng hóa (tái chế, tái sử dụng, hoặc tiêu hủy), và xử lý các vấn đề liên quan đến bảo hành. Việc áp dụng các công nghệ quản lý kho và theo dõi hàng hóa giúp doanh nghiệp kiểm soát quy trình logistics ngược một cách hiệu quả.

5.3. Tối ưu hóa chi phí và giảm thiểu tác động môi trường từ logistics ngược

Tối ưu hóa chi phí và giảm thiểu tác động môi trường từ logistics ngược là mục tiêu quan trọng của các doanh nghiệp. Các giải pháp bao gồm: giảm thiểu số lượng hàng trả về (cung cấp thông tin sản phẩm chính xác, kiểm tra chất lượng kỹ lưỡng), tối ưu hóa quy trình vận chuyển hàng trả về, và tìm kiếm các giải pháp tái chế hoặc tái sử dụng hàng hóa trả về. Việc phát triển logistics bền vững giúp doanh nghiệp xây dựng hình ảnh thương hiệu tốt đẹp và đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng.

VI. Xu Hướng Phát Triển Logistics Thương Mại Điện Tử Tương Lai

Tương lai của logistics TMĐT sẽ chứng kiến sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ, tự động hóa và logistics bền vững. Các xu hướng như sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI), internet of things (IoT), blockchain và drone sẽ thay đổi cách thức vận hành của logistics TMĐT. Các doanh nghiệp cần chủ động nắm bắt những xu hướng này để nâng cao khả năng cạnh tranh và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường. Digital transformation logistics sẽ là yếu tố then chốt để thành công trong tương lai.

6.1. Tự động hóa và ứng dụng AI trong các hoạt động logistics TMĐT

Tự động hóa và ứng dụng AI trong logistics TMĐT giúp doanh nghiệp tăng năng suất, giảm chi phí và nâng cao chất lượng dịch vụ. Các ứng dụng bao gồm: tự động hóa quy trình kho bãi, sử dụng robot để phân loại hàng hóa, ứng dụng AI để tối ưu hóa lộ trình giao hàng, và sử dụng chatbot để hỗ trợ khách hàng. Việc đầu tư vào công nghệ và đào tạo nhân lực là yếu tố quan trọng để tận dụng tối đa tiềm năng của tự động hóa và AI.

6.2. Logistics xanh và bền vững Xu hướng tất yếu của ngành

Logistics bền vững (sustainable logistics) là xu hướng tất yếu của ngành, đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng về trách nhiệm xã hội và bảo vệ môi trường. Các giải pháp bao gồm: sử dụng xe điện, tối ưu hóa lộ trình giao hàng để giảm thiểu khí thải, sử dụng vật liệu đóng gói thân thiện với môi trường, và tái chế hoặc tái sử dụng hàng hóa trả về. Việc phát triển logistics xanh giúp doanh nghiệp xây dựng hình ảnh thương hiệu tốt đẹp và đáp ứng yêu cầu của thị trường.

6.3. Cross border E commerce Logistics Cơ hội và thách thức

Logistics xuyên biên giới (cross-border e-commerce logistics) mang lại cơ hội lớn cho các doanh nghiệp Việt Nam mở rộng thị trường và tiếp cận khách hàng quốc tế. Tuy nhiên, cũng có nhiều thách thức, như quy định pháp luật phức tạp, thủ tục hải quan rườm rà, và chi phí vận chuyển cao. Các doanh nghiệp cần tìm hiểu kỹ thị trường mục tiêu, lựa chọn đối tác logistics TMĐT uy tín và tuân thủ các quy định pháp luật để thành công trong lĩnh vực này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nền kinh tế số Việt Nam ghi nhận sự bùng nổ mạnh mẽ với quy mô dân số hơn 90 triệu người, tỷ lệ người sử dụng internet đạt từ 44% đến 48%, nhưng mới chỉ có khoảng 2,6 triệu người tiêu dùng thực hiện mua sắm trực tuyến thường xuyên. Sự tăng trưởng nhanh chóng của thương mại điện tử đã đặt ra áp lực khổng lồ lên hệ sinh thái hậu cần. Theo báo cáo từ Cục Thương mại điện tử và Công nghệ thông tin (VECITA), khoảng 40% khách hàng cho rằng giá mua sắm trực tuyến chưa thực sự cạnh tranh so với phương thức truyền thống, và 38% người mua bày tỏ sự lo ngại hoặc phàn nàn về thời gian giao hàng chậm trễ cũng như tình trạng thất lạc đơn hàng.

Vấn đề nghiên cứu cốt lõi tập trung vào việc logistics đang trở thành nút thắt cổ chai lớn nhất cản trở sự phát triển của thương mại điện tử tại Việt Nam, dẫn đến sự thoái lui của nhiều doanh nghiệp quy mô lớn như Beyeu.vn hay Lingo. Mục tiêu cụ thể của luận văn là làm rõ cơ sở lý luận về e-logistics, khảo sát thực trạng vận hành tại các sàn thương mại điện tử tiêu biểu trong nước như Sendo.vn và Tiki.vn, đối sánh với kinh nghiệm quốc tế từ Amazon và Walmart, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp thực tiễn.

Phạm vi nghiên cứu bao quát thị trường thương mại điện tử Việt Nam trong giai đoạn 2014 đến 2017, tập trung vào mô hình kinh doanh B2C và C2C. Ý nghĩa của công trình thể hiện ở việc lượng hóa các yếu tố cản trở chuỗi cung ứng, cung cấp cơ sở để doanh nghiệp cắt giảm 10% đến 20% chi phí vận hành, rút ngắn thời gian luân chuyển hàng hóa và nâng cao năng lực cạnh tranh bền vững trên thị trường số.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết quản trị chuỗi cung ứng tích hợp của Farrell và lý thuyết quản trị phân phối vật chất của Heskett và Ivie, khẳng định logistics là chuỗi hoạt động liên hoàn từ tiếp nhận đơn hàng, lưu kho, đóng gói đến giao nhận và chăm sóc sau bán hàng. Đồng thời, mô hình hoạch định, dự báo và bổ sung hàng hóa phối hợp CPFR (Collaborative Planning, Forecasting and Replenishment) được áp dụng nhằm phân tích khả năng tối ưu hóa dòng chảy thông tin giữa các thực thể trong chuỗi cung ứng, giúp cải thiện độ chính xác dự báo từ 30% đến 40%, tăng doanh thu từ 15% đến 60% và rút ngắn chu kỳ xử lý đơn hàng từ 15% đến 20%.

Hệ thống khái niệm nền tảng bao gồm: Thương mại điện tử (E-commerce), Dịch vụ hoàn tất đơn hàng (E-fulfillment), Quản trị kho bãi (Warehouse Management), Giao hàng chặng cuối (Last-mile Delivery) - mắt xích chiếm tới 40% tổng chi phí phân phối hàng hóa, và Logistics thu hồi (Reverse Logistics) phục vụ xử lý đổi trả.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp. Dữ liệu thứ cấp được trích xuất từ báo cáo thường niên của Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM 2016), VECITA và tài liệu vận hành công khai của Amazon, Walmart, Sendo.vn, Tiki.vn.

Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát thực tế với cỡ mẫu gồm 203 khách hàng đã từng thực hiện giao dịch mua sắm trên các nền tảng thương mại điện tử tại Việt Nam. Phương pháp chọn mẫu được áp dụng là phương pháp lấy mẫu thuận tiện phi xác suất (non-probability convenience sampling), triển khai thông qua bảng câu hỏi trực tuyến tích hợp trên website. Việc lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả (Descriptive Statistics) kết hợp phân tích ma trận điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức (SWOT) và phương pháp chuyên gia giúp đánh giá trực quan, định lượng chính xác mức độ hài lòng của khách hàng đối với 4 khâu: xử lý đơn, lưu kho, vận chuyển và đổi trả. Timeline nghiên cứu và thu thập dữ liệu được hoàn thiện trong giai đoạn 2016 đến 2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, giao hàng chặng cuối là rào cản chi phí lớn nhất, chiếm xấp xỉ 40% tổng chi phí phân phối của doanh nghiệp thương mại điện tử. Khoảng 38% người tiêu dùng trong mẫu khảo sát 203 khách hàng bày tỏ sự không hài lòng với tốc độ giao hàng và tỷ lệ rủi ro hư hỏng, thất lạc đơn hàng khi vận chuyển liên tỉnh.

Thứ hai, mô hình xử lý đơn hàng và lưu kho tại Việt Nam còn manh mún. Trường hợp của Sendo.vn cho thấy số lượng đơn hàng xử lý trung bình mỗi ngày tăng trưởng đều đặn từ 234 đơn năm 2014 lên 249 đơn năm 2015 và đạt 285 đơn năm 2016 (tăng trưởng hơn 21,7% sau 2 năm). Tuy nhiên, do vận hành theo mô hình kho ảo và phụ thuộc vào đơn vị vận chuyển trung gian như Shipchung, thời gian xác nhận tồn kho thực tế bị kéo dài, phát sinh độ trễ từ 48 giờ đến 96 giờ tại các khu vực huyện, xã.

Thứ ba, logistics thu hồi và đổi trả hàng chưa được chuẩn hóa. Trong khi Amazon cho phép hoàn tiền 100% trong 30 ngày và Walmart ứng dụng quét mã đổi hàng tức thì qua ứng dụng di động, thì các sàn nội địa áp dụng quy trình kiểm duyệt phức tạp, gây tỷ lệ hủy đơn và bức xúc cho người mua.

Thứ tư, mức độ ứng dụng công nghệ thông tin chuyên sâu (RFID, EDI, CPFR) tại các doanh nghiệp logistics trong nước còn dưới 25%, chủ yếu dừng lại ở các tiện ích cơ bản như email, quản lý đơn hàng thủ công qua bảng tính.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế bắt nguồn từ hạ tầng giao thông kết nối chưa đồng bộ, sự phân tán của các điểm giao nhận và thói quen thanh toán tiền mặt khi nhận hàng (COD) chiếm tỷ trọng áp đảo, làm gia tăng thời gian chờ và rủi ro hoàn đơn. Khi so sánh với chuẩn mực toàn cầu, Amazon đã tối ưu hóa mạng lưới với dịch vụ giao hàng bằng thiết bị không người lái Prime Air cho kiện hàng 2,5kg trong dưới 30 phút, còn Walmart sở hữu hơn 114 trung tâm phân phối diện tích trên 1 triệu m2 cùng đội ngũ gần 8.000 tài xế vận hành 7.000 xe tải chuyên dụng theo công nghệ Cross-docking.

Về mặt trình bày dữ liệu, các phát hiện nghiên cứu được hệ thống hóa trực quan thông qua biểu đồ cột thể hiện tốc độ tăng trưởng đơn hàng theo từng năm và bảng thống kê ma trận đối chiếu chi phí chuyển phát nhanh giữa các khu vực nội thành (15.000 đồng) và liên tỉnh. Sự kết hợp này minh chứng rõ nét rằng việc thiếu hụt trung tâm phân phối chuyên dụng (Fulfillment Center) đang kìm hãm hiệu quả vận hành của thương mại điện tử Việt Nam.

Đề xuất và khuyến nghị

Một là, đối với các sàn thương mại điện tử: Khẩn trương đầu tư và triển khai mô hình CPFR tích hợp hệ thống quản lý kho tự động (WMS) và mã vạch định danh RFID, nhằm mục tiêu cắt giảm 15% chu kỳ xử lý đơn hàng và nâng độ chính xác kiểm kê lên trên 98% trong vòng 12 đến 18 tháng tới.

Hai là, đối với các doanh nghiệp dịch vụ logistics (3PL): Xây dựng mạng lưới trung tâm trung chuyển (Transshipment Hub) vệ tinh tại cửa ngõ các đô thị lớn, chuẩn hóa quy trình giao hàng chặng cuối để giảm tỷ lệ giao trễ xuống dưới 5% và hạ chi phí giao nhận từ 10% đến 15% trong lộ trình 2018-2020.

Ba là, đối với cơ quan quản lý Nhà nước: Hoàn thiện khung khổ pháp lý đồng bộ về hải quan điện tử, kiểm soát chất lượng vận tải đa phương thức và ban hành các quy chế bảo vệ người tiêu dùng trực tuyến theo tinh thần Luật Thương mại và các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, tạo hành lang thông thoáng cho dịch vụ kho bãi tự động hóa phát triển.

Bốn là, đối với công tác phát triển nguồn nhân lực: Đẩy mạnh liên kết giữa trường đại học và hiệp hội logistics để đào tạo chuyên sâu về kỹ năng vận hành chuỗi cung ứng hiện đại, quản trị tinh gọn Just-In-Time (JIT) và logistics đa phương thức, phấn đấu đạt tỷ lệ 100% nhân sự quản lý vận hành được cấp chứng chỉ chuyên môn số trước năm 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Ban lãnh đạo và chuyên viên quản trị vận hành tại các sàn thương mại điện tử B2C/C2C. Luận văn cung cấp case study thực tế về mô hình kho ảo của Sendo và bài học từ Amazon để tái cấu trúc quy trình hoàn tất đơn hàng, giúp nâng cao 25% hiệu suất vận hành nội bộ.

Nhóm 2: Các giám đốc điều hành doanh nghiệp vận tải, giao nhận và nhà cung cấp dịch vụ 3PL. Tài liệu đóng vai trò cẩm nang tham khảo để thiết kế mạng lưới bưu cục trung chuyển, tối ưu hóa cung đường chặng cuối và cắt giảm 20% chi phí phát sinh từ quy trình logistics thu hồi.

Nhóm 3: Giảng viên, nghiên cứu viên và học viên cao học chuyên ngành Quản trị kinh doanh, Quản lý chuỗi cung ứng. Công trình mang lại khung phân tích học thuật chuẩn mực, tích hợp ma trận SWOT và phương pháp xử lý dữ liệu định lượng về e-logistics tại thị trường đang phát triển.

Nhóm 4: Chuyên viên hoạch định chính sách tại Bộ Công Thương, VECITA và các cơ quan quản lý kinh tế số. Luận văn cung cấp luận cứ thực tiễn để xây dựng các đề án quy hoạch hạ tầng kho bãi, tiêu chuẩn hóa dữ liệu điện tử EDI và hoàn thiện cơ chế quản lý giao dịch số.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Tại sao giao hàng chặng cuối lại chiếm tỷ trọng chi phí cao nhất trong e-logistics? Trả lời: Giao hàng chặng cuối chiếm tới 40% tổng chi phí phân phối do tính chất đơn hàng thương mại điện tử nhỏ lẻ, phân tán về địa lý và đòi hỏi giao tận tay người nhận. Tỷ lệ hủy đơn, hoàn hàng và phương thức giao tiền mặt khi nhận hàng (COD) tại Việt Nam làm gia tăng đáng kể thời gian dừng xe và chi phí nhân công giao nhận.

Câu hỏi 2: Mô hình kho ảo của các sàn như Sendo có ưu và nhược điểm gì? Trả lời: Mô hình kho ảo giúp sàn tiết kiệm 100% chi phí đầu tư mặt bằng và rủi ro ôm hàng tồn kho. Tuy nhiên, nhược điểm lớn là sàn không chủ động kiểm soát được lượng tồn kho thực tế của nhà bán lẻ, dẫn đến tỷ lệ hủy đơn cao và kéo dài thời gian gom hàng từ 48 giờ đến 96 giờ tại khu vực huyện xã.

Câu hỏi 3: Ứng dụng mô hình CPFR mang lại hiệu quả định lượng cụ thể ra sao? Trả lời: Khi triển khai mô hình hoạch định, dự báo và bổ sung hàng hóa phối hợp CPFR, doanh nghiệp và nhà cung ứng chia sẻ dữ liệu bán hàng theo thời gian thực. Điều này giúp nâng cao độ chính xác dự báo nhu cầu từ 30% đến 40%, gia tăng doanh thu từ 15% đến 60% và rút ngắn chu kỳ xử lý đơn hàng từ 15% đến 20%.

Câu hỏi 4: Doanh nghiệp thương mại điện tử có thể học tập gì từ chính sách đổi trả của Amazon? Trả lời: Amazon thiết lập chính sách hoàn tiền 100% trong vòng 30 ngày mà không cần lý do, đồng thời tài trợ phí vận chuyển cho hàng thời trang hoặc đơn trên 40 USD. Doanh nghiệp Việt Nam cần xây dựng thuật toán phát hiện gian lận tự động song song với việc tinh gọn thủ tục hoàn tiền để củng cố niềm tin của 38% khách hàng còn e ngại mua sắm số.

Câu hỏi 5: Công nghệ Cross-docking của Walmart hoạt động như thế nào và có thể áp dụng tại Việt Nam không? Trả lời: Cross-docking tiếp nhận hàng hóa từ nhà sản xuất, phân loại và chuyển thẳng lên xe giao hàng đến các điểm bán mà không qua lưu kho trung gian, giúp Walmart vận hành hơn 114 trung tâm phân phối siêu tốc. Tại Việt Nam, mô hình này hoàn toàn khả thi nếu doanh nghiệp đầu tư đồng bộ hệ thống mã vạch và liên kết dữ liệu thời gian thực giữa các kho vệ tinh.

Kết luận

• Logistics đóng vai trò huyết mạch sống còn, quyết định trực tiếp đến năng lực cạnh tranh và trải nghiệm khách hàng trong thương mại điện tử.
• Khâu giao hàng chặng cuối và quản trị kho bãi là hai điểm nghẽn lớn nhất, chiếm tới 40% chi phí phân phối và gây ra 38% phàn nàn từ người tiêu dùng.
• Việc áp dụng các giải pháp công nghệ tiên tiến như CPFR, Cross-docking và tự động hóa quản lý kho là xu thế tất yếu để cắt giảm từ 15% đến 20% chu kỳ đơn hàng.
• Cần có sự phối hợp đồng bộ giữa chính sách hạ tầng của Nhà nước, năng lực số của doanh nghiệp 3PL và chiến lược tinh gọn của sàn thương mại điện tử.
• Đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao am hiểu logistics đa phương thức là chìa khóa phát triển bền vững cho kinh tế số Việt Nam.

Đóng góp chính của luận văn là đã hệ thống hóa cơ sở lý luận, lượng hóa thực trạng vận hành e-logistics tại Việt Nam thông qua khảo sát 203 khách hàng và đề xuất hệ thống giải pháp liên ngành khả thi. Để đón đầu làn sóng tăng trưởng thương mại điện tử giai đoạn 2018-2020, các doanh nghiệp cần chủ động chuyển đổi số chuỗi cung ứng, chuẩn hóa quy trình giao vận và khai thác hiệu quả các mô hình liên kết phân phối hiện đại ngay từ hôm nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA QUẢN TRỊ VÀ KINH DOANH --------------------- NGUYỄN VĂN THỊNH E-COMMERCE LOGISTICS IN VIETNAM THE REALITY AND SOLUTIONS LOGISTIC TRONG THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN TRỊ KINH DOANH HÀ NỘI - 2018 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA QUẢN TRỊ VÀ KINH DOANH --------------------- NGUYỄN VĂN THỊNH E-COMMERCE LOGISTICS IN VIETNAM THE REALITY AND SOLUTIONS LOGISTIC TRONG THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP Chuyên ngành: Quản trị kinh doanh Mã số: 60 34 01 02 LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN TRỊ KINH DOANH NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: TS. BÙI QUANG HƯNG Hà Nội - 2018 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] DECLARATION The author confirms that the research outcome in of this thesis is the result of author‟s independent work during study and research period, and it is not yet published in other‟s research and article. The other‟s research results and documentation (such as extractions, tables, figures, formulas and other document) used in the thesis are cited properly, and the permission (if required) is given. Plagiarism in this Thesis will not be tolerated by The author is responsible in front of theLaws and Thesis Assessment Committee, Hanoi School of Business and Management, and the laws for above-mentioned declaration.

Date: December 11, 2017 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ACKNOWLEDGEMENT I have gained huge knowledge, skills and insights from my MBA course. The course raises my capacity of administration and management up to the next level. I am now very confident in my position of management. I would like to extend my sincerest thanks and appreciation to all those who have helped me makde this Thesis to be possible.

First of all, I would like to express my deepest and sincerest gratitude to my supervisor, Dr. Bui Quang Hung for his useful comments, remarks and engagement during my process of doing this master Master Tthesis. I would like to give my sincere thanks tocustomers who have purchased and used the services of logistics businesses, in my survey, who have willingly spent their precious time joining the interviews. Sincere thanks are extended to the Hanoi School of Business and Management (HSB) - Vietnam National University for equipping me with huge knowledge and skills through various interesting and practical subjects.

I also would like to thanks my classmates for their friendship and reciprocal encouragement to make our class time to become unforgettable time. Lastly, I would like to give my great thanks to my family who have been always standingby me during for the past two years, and encourages encouraging me to keep moving from the beginning of my study. Formatted: Space After: 0 pt This page is intendedly left plank TIEU LUAN MOI download : [e-mail] TIEU LUAN MOI download : [e-mail] E-COMMERCE LOGISTICS IN VIETNAM THE REALITY AND SOLUTIONS E-Commerce logistics in Vietnam The reality and solutions 1. Summary of the results The result of the thesis is to provide the solutions of logistics for e-commerce in Vietnam.

Study on the general situation of logistics and logistics in e-commerce in Vietnam. Propose Proposing solutions (infrastructure of transport, technology Comment [THP1]: Không có vị ngữ. (nghiên cứu các tình tình trạng chung của Logistics và E- commerce Logistics.để làm gì? and policies) related to logistics is to support E-commerce development. Applicability in practice E-commerce is a growing field in the world, as the trend is irreversible.

However, in Vietnam there are many obstacles to the development of e-commerce and the biggest barrier now is the logistics (logistics for e-commerce). The thesis studiesy on the ongoing issues at the big e-commerce companies in Vietnam and around the world, opportunities and challenges in the coming time to provide practical solutions to overcome these exist to be able to support Vietnam e- commerce development.phap TIEU LUAN MOI download : [e-mail] TABLE OF CONTENTS LIST OF TABLES. i LIST OF FIGURE. Problem of statement .1 Data collection methods .2 Data processing methods.

6 CHAPTER 1: THEORETICAL FRAMEWORK ON E-COMMERCE AND LOGISTICS IN E-COMMERCE .2 Components of e-Commerce. The role and benefits of e-Commerce .2 Logistics in e-commerce .2 Components of Logistics in e-commerce.3 Factors influencing logistics in e-commerce .phap TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHAPTER 2: LOGISTICS STATUS IN E-COMMERCE OF THE WORLD AND VIETNAM .1 Logistics Status in E-Commerce of the World .1 Research at Amazon.2 Research in Wal-Mart .3 Overall evaluation of logistics solutions in e-commerce in the world .2 The status of logistic in Viet Nam .1 Research at Sendo.2 Research at Tiki.3 Analyzing the influence of factors on logistic behavior in e-commerce49 2.5 Summary of SWOT Matrix. 61 CHAPTER 3: SOLUTIONS TO COMPLETE LOGISTICS IN E-COMMERCE IN VIETNAM .1 Logistics operations development direction in Vietnam e-commerce sector .2 The proposed solutions for Logistics activities in the EC in Vietnam .1 proposed solutions to business .2 Recommendations to the State .phap TIEU LUAN MOI download : [e-mail] LIST OF ACRONYMS 1 APEC Asia-Pacific Economic Cooperation 2 B2B Business-to-business 3 B2C Business-to-consumer 4 B2G Business-to-Government 5 C2C Consumer-to-consumer 6 C2G Customer to Government 7 CPFR Collaborative Planning, Forecasting and Replenishment 8 EDI Electronic data interchange 9 POS Point of Sale 10 SMS Short Message Services 11 VND Viet Nam Dong (LUAN.phap TIEU LUAN MOI download : [e-mail] LIST OF TABLES Table 1.1: Amazon's refund policy .2: Service prices in the city on Shipchung.3: Prices in interprovincial .4: Return Policy of Sendo.5: Refund processing at Sendo.6: Order processing capacity.7: Delivery fee and order processing at Tiki.8: Return goods policies of Tiki.9 : Customer survey results .10: Customer survey results .11: Customer survey results on transportation activities .12 : Customer survey results on Return shipping .phap TIEU LUAN MOI download : [e-mail] LIST OF FIGURE Figure 1.1: Components of e-Commerce .1: Process Order at Amazon .2: The application process at Amazon.4: Amazon's warehouse system .5: Amazon's shipping process .6: Process Order at Wal-Mart .7: Walmart's warehouse systems .8: the inventory management process at Wal-Mart .9: Cross-docking technology process at Wal-Mart .10: Processing online at Sendo.11: The number of orders per day on sendo.12: Processing online at Sendo.13: Number of orders.14: Infrastructure information technology.15: the level of use of electronic equipment in enterprises in our country .16: About using email by enterprise size.17: Charted the cost of procurement and application of information technology in e- commerce .phap TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Problem of statement Globalization and international integration brings tremendous opportunity opportunities for enterprises after Vietnam joins series of international trade organizations (WTO-2007, TTP 2015, EVFTA-2015, ASEAN-AEC.

However, most business executives and enterprises managers spend a lot of time for finding solutions to overcome challenges and competitive pressures than expected business opportunities that these agreements bringing out. Comment [THP2]: Không hiểu ý câu này là gì nên không chỉnh được ngữ pháp. Hiện ngữ pháp và cách dùng từ đang bị sai. The solutions are often mentioned in economic research and business strategy building such as: enhancing product quality, reduce product costs, building and brand management, innovation-creative, enhance qualifications, modernizing equipment and technology, increasinge investment and international cooperation.

These solutions are absolutely correct in terms of business strategy. However, to help make these strategies are effective as expected, the internal problems of the business needs to be a basically rebuilding, which , logistics is one of the aspects that businesses in Vietnam have not yet widely appreciated. This is an activity that appeared in the entire process of production and business of enterprises. Logistics take an important role in the planning and using of materials in production, transferring of goods to consumers, and even in the management process of funds and human resources.

This activity contributes to lowering the cost of production and business, shortening the time for circulation of goods, capital optimization, ensure deadline and progress of business contracts and partly enhance reputation and corporate brand. In electronic commerce (E-commerce), logistics plays an active role in the Back-End1 activities of E-commerce enterprise with the basic objective is the delivery time, a sufficient number quantity, right place, right customers. enhances competitive advantage for businesses. Although since 2011 to date, the logistics service in Vietnam has been developinged rapidly, it has not yet to meet the needs of e-commerce.

Also, many e-commerce businesses (considered as the big enterprises in the field of e-commerce) must be close downd last year as: Beyeu.vn, and Lingo, recently. 1 In the field of e-commercial, we use the term of "Back-end" to talk about the process since online customer accept buying to the time of goods, products be delivered to customer.phap TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Vietnam E-commerce and Information technology Agency (VECITA) reported that, the interests of online consumers in Vietnam have not been adequately protected. While 40% of online customers think that the price of online shopping is not cheaper than tradition, 38% are worriedy (and complain) about the time of delivery (sometime missing or lost). In addition, as the report of VECITA, Vietnam E-commerce is not as developed as its potential2.

This is the biggest barrier to e-commerce businesses in Vietnam, and this is one of the top priorities that businesses in the field of e-commerce in Vietnam have to solve remove/ take off in the near future. With these above briefly outlined of limitations, the author selected the topic "E-Commerce logistics in Vietnam: The reality and solutions" to complete the Mmaster Tthesis. Literature review Logistics in business is not a fledgling area of research in the world (as in Vietnam). The first study in this area was formed in the lately 60s of the last century by E.

MossmanEW Smykay, Donald J. Formatted: Font: 13 pt, Italic 3 Bowersox and Frank H. Mossman with a book about "Physical distribution development, current status, and potential"”. In this study, the authors acknowledged Formatted: Font: 13 pt, Bold, Italic the formation of a new business field called Logistics (associated with company of Malcolm P.

McLean - the father of the oversea shipping industry - the beginning of the global logistics sector). The authors noted that this is a totally different activity is way more different thanfrom the stages and processes of distributation in marketing and purchase management in production. Shortly after this publication was published in 1969, the researchers and the business world were quick to learn the terminology of this logistics, contributing to the rapid development of a new study field in business. Research by Heskett, J.

and Ivie Jr4 titled "Business Logistics", was published in 1973. In this period, the study of logistics issues to focused on distribution operations to reduce business costs. Research has proven Logistics accounts a large amount of resources and the cost of production and business 2 With more than 90 million of population, 44%-48% population use internet, just 2.6 million online customers. Physical distribution development, current status, and potential.

The Journal of Marketing, 63-70. Business logistics; physical distribution and materials management (Vol. Ronald Press Co.phap TIEU LUAN MOI download : [e-mail] operations, and at that period, problem of optimization of logistics is being left (it did not take much care of enterprise at that time). Therefore, solving the problems of logistics can provide huge competitive advantage for businesses.

The findings resonated large and manufacturing enterprises soon gathered optimum distribution process, transport…that opening the period of distribution of matter in the Logistics. However, electronic trading was underdeveloped, so this study purely confined Logistics within the visible material.Farrell made a research breakthrough in the field of logistics. Farrell‟s study titled of "New Clout for logistics". This study demonstrated the Formatted: Font: 13 pt, Bold, Italic effectiveness of logistics wouldill increase when we consider Logistics on the integration view.

At the same time, the study also confirmed integrated Logistics will would bring more profit and competitive advantage for enterprises, improving the image and relationship with customers.