PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Ngày nay, công nghệ số đang thay đổi liên tục và tăng lên theo cấp số nhân, ảnh hưởng mạnh mẽ đến mọi mặt của đời sống và trở thành một phần thiết yếu của môi trường học tập. Các cơ sở giáo dục đã và đang tiếp cận công nghệ số để chuyển đổi hệ thống học tập truyền thống sang hệ thống học tập hiện đại và số hóa thông qua việc thiết lập kết nối giữa các công nghệ liên quan đến thiết bị máy tính, mạng Internet, công nghệ thông tin và truyền thông (ICT), đa phương tiện (multi-media) và trí tuệ nhân tạo (artificial intelligence- AI). Để thực hiện thành công chuyển đổi sang nền kinh tế số, xã hội số thì nguồn nhân lực số là một yếu tố then chốt.
Chính điều đó đã đặt ra yêu cầu cần nâng cao năng lực số của nguồn nhân lực. Đây là vấn đề vừa mang tính cấp bách vừa có ý nghĩa chiến lược, cần được phát triển một cách bền vững thông qua việc đào tạo năng lực số cho thế hệ trẻ, đặc biệt là sinh viên vì đây là lực lượng nòng cốt của nguồn nhân lực trong xã hội số trong tương lai gần. Sinh viên Học viện Hành chính Quốc gia trong đó sinh viên khoa Lưu trữ học và Quản trị văn phòng sẽ làm việc chủ yếu với các tài liệu, dữ liệu và công việc hành chính. Sự chuyển đổi từ hệ thống giấy tờ truyền thống sang hệ thống số hóa đòi hỏi họ phải có khả năng sử dụng các công cụ kỹ thuật số, quản lý thông tin hiệu quả và đảm bảo an toàn dữ liệu.
Để phát triển năng lực số cho sinh viên, việc xác định nội hàm các khái niệm và các thành tố của năng lực số thể hiện qua khung năng lực số, là những bước đi quan trọng đầu tiên cần thực hiện. Một khung năng lực số được xây dựng khoa học sẽ giúp định hướng và phát triển các kỹ năng này một cách hệ thống, đảm bảo sinh viên có đủ năng lực để đáp ứng yêu cầu của công việc trong tương lai. Từ ý nghĩa trên, chúng tôi đã thực hiện nghiên cứu đề tài “Nghiên cứu xây dựng khung năng lực số cho sinh viên Khoa Lưu trữ học và Quản trị văn phòng – Học viện Hành chính Quốc gia”. Qua đó, cung cấp cái nhìn khái quát về năng lực số của sinh viên Khoa Lưu trữ học - Quản trị văn phòng nói riêng và sinh viên Học viện Hành chính Quốc gia nói chung, đồng thời đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao năng lực số của sinh viên.Tổng quan tình hình nghiên cứu Hiện nay, tình hình nghiên cứu việc xây dựng khung năng lực số cho sinh viên đã có rất nhiều công trình nghiên cứu có thể kể đến như: sách chuyên khảo, giáo trình, các bài viết có liên quan, các đề tài nghiên cứu khoa học, luận văn thạc sĩ, luận án tiến sĩ, hay các bài khoá luận tốt nghiệp.
Danh mục các công trình đã nghiên cứu có liên quan: - Sách chuyên khảo, giáo trình Tác giả Đỗ Văn Hùng, Năng lực số, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội. Cuốn sách chuyên khảo này được sử dụng cho đào tạo và phát triển năng lực số cho sinh viên. Đặc biệt chú trọng đến việc phát triển nâng cao chất lượng năng lực số toàn diện cho sinh viên để họ trở thành một công dân số có trách nhiệm, giúp sinh viên chủ động, tích cực, sáng tạo trong học tập và phát triển nghề nghiệp sau này. Tác giả Ngô Thị Huyền (2022), Xây dựng khung năng lực cho chuyên viên thư viện đại học Việt Nam, NXB Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh.
Cuốn sách được biên soạn nhằm cung cấp kiến thức về những năng lực cần thiết của chuyên viên thư viện đại học tại Việt Nam, cụ thể là tại Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, nhất là trong bối cảnh chuyển đổi số và đáp ứng các yêu cầu của môi trường nghiên cứu. Tác giả Đỗ Văn Hùng (2022), Cẩm nang phát triển năng lực số cho sinh viên, NXB Đại học Quốc gia Hà Nội. Cuốn sách này mang lại cho người đọc một số gợi ý để họ chủ động trong việc phát triển năng lực số của bản thân, tận dụng những cơ hội mới mà công nghệ mang lại để trở thành công dân số toàn cầu. Tác giả Bùi Quang Tuyến (2022), Phát triển năng lực – Kiến tạo tương lai, tác giả đưa ra trong cuốn sách về vấn đề đào tạo trong doanh nghiệp, từ triết lý giáo dục đến tầm nhìn tương lai, từ mục tiêu đào tạo đến những phương thức giảng dạy dựa trên ứng dụng khoa học công nghệ hiện đại.
Với kiến thức cập nhật và thông tin phong phú, cuốn sách này giúp người đọc có được những nhận thức mới làm nền tảng cho những nỗ lực đột phá trong hành trình đi lên của mình. Cuốn sách là một cẩm nang mà thế hệ trẻ, lãnh đạo doanh nghiệp và các nhà Hoạch định chính sách không thể bỏ qua. - Các đề tài khoa học, luận văn, luận án Tác giả Lê Hùng Điệp, Kiều Thị Hồng với đề tài nghiên cứu “Cập nhật, điều chỉnh chương trình đào tạo ngành Quản trị văn phòng tại Trường Đại học Sài Gòn 3 đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số”. Nghiên cứu này cho thấy thách thức cho lao động văn phòng trong quá trình chuyển đổi số đồng thời cho thấy quá trình cập nhật, điều chỉnh chương trình đào tạo ngành Quản trị văn phòng tại trường Đại học Sài Gòn đáp ứng quá trình chuyển đổi số - thực trạng và các vấn đề.
Tác giả Đỗ Văn Thắng – Nhóm sinh viên nghiên cứu khoa học, với đề tài nghiên cứu “Thực trạng và giải pháp nâng cao năng lực số cho sinh viên Khoa Lưu trữ học – Quản trị văn phòng, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh”. Nghiên cứu cung cấp khái quát về năng lực số của sinh viên Khoa Lưu trữ học – quản trị văn phòng nói riêng và sinh viên Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, ĐHQG-HCM nói chung, đồng thời đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao năng lực số của sinh viên. Tác giả Mai Anh Thơ (2023) trong luận án tiến sĩ “Phát triển năng lực số cho sinh viên đại học” đã hệ thống hóa các nội dung chính và làm sáng tỏ cơ sở lý luận về phát triển năng lực số cho sinh viên đại học. Từ đó, phát triển bộ công cụ đánh giá năng lực số của sinh viên theo phương thức đánh giá sự thực hiện của sinh viên, cho phép đánh giá chính xác hơn so với các công cụ tự đánh giá hiện có.
- Các bài viết tạp chí, hội thảo: Tác giả Nguyễn Văn Chiều, Nguyễn Thị Sang với bài nghiên cứu “Yêu cầu về năng lực của đội ngũ nhân sự văn phòng trong bối cảnh chuyển đổi số”. Nghiên cứu này cung cấp các khái niệm liên quan đến yêu cầu năng lực của đội ngũ nhân sự văn phòng trong bối cảnh chuyển đổi số từ đó đưa ra một số yêu cầu về năng lực của đội ngũ nhân sự văn phòng trong bối cảnh chuyển đổi số. Tác giả Nguyễn Hồng Duy, trong bài viết tạp chí “Chuyển đổi số trong lĩnh vực quản trị văn phòng – những vấn đề đặt ra”. Trong bài viết này, tác giả phân tích các khía cạnh cần chuyển đổi của quản trị văn phòng từ góc nhìn của người nghiên cứu về lĩnh vực này hơn là đi sâu vào những giải pháp công nghệ số.
Mặt khác, sự thay đổi về phương thức làm việc, tư duy quản trị cũng sẽ đặt ra những đòi hỏi cho việc cải tiến các hoạt động văn phòng tại bất kỳ một cơ quan, tổ chức hiện nay. Tác giả Nguyễn Mậu Hùng, trong bài viết “Tác động của chuyển đổi số đối với các hoạt động văn phòng tại Việt Nam” cho thấy những tác động của chuyển đổi số đối với các hoạt động văn phòng ở Việt Nam mang tính đa chiều, nhưng bài viết này chủ 4 yếu chỉ tập trung vào các yếu tố tích cực. Đáng chú ý nhất trong số này là 1) góp phần nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả lao động, 2) minh bạch hóa các quá trình làm việc, 3) xác định rõ trách nhiệm, nghĩa vụ và quyền hạn của các bên liên quan, 4) góp phần tiết kiệm nguồn lực, và 5) phù hợp với các xu thế chung của thời đại. Tuy nhiên, hạn chế của quá trình chuyển đổi số trong các hoạt động văn phòng ở Việt Nam cũng không ít, nên các giải pháp phải đồng bộ, hệ thống và lâu dài.
Tác giả Nguyễn Liên Hương, trong bài viết nghiên cứu “Giải pháp đào tạo, nghiên cứu khoa học thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực quản trị văn phòng”. Tác giả nhận thấy tiến trình chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ, sâu rộng và được xác định là nhiệm vụ của tất cả các ngành, các cấp, các cơ quan, tổ chức, cá nhân. Để góp phần vào việc thúc đẩy chuyển đổi số trong lĩnh vực quản trị văn phòng, với tư cách là cơ sở đào tạo, chúng tôi muốn đề xuất một số giải pháp về đào tạo và nghiên cứu khoa học nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu của văn phòng số trong thời kỳ mới. Tác giả Mai Đăng Khoa, trong bài viết “Chuyển đổi số và vấn đề đặt ra đối với đào tạo nhân lực ngành quản trị văn phòng”.
Tác giả nhận định trong bối cảnh công nghệ số đang ngày càng tác động lớn đến mọi mặt của đời sống xã hội, chuyển đổi số không còn là sự lựa chọn mà dần trở thành ưu tiên hàng đầu nhằm đảm bảo năng lực cạnh tranh và sự phát triển của các tổ chức. Chuyển đổi số là một quá trình phức tạp và đa chiều, biểu thị những thay đổi lớn ảnh hưởng đến mọi bộ phận của tổ chức, bao gồm cả nơi làm việc và cách thức làm việc của nhân viên. Điều này dẫn đến yêu cầu về năng lực số của nhân viên văn phòng - những người đóng vai trò quan trọng trong việc triển khai một môi trường làm việc mới. Do đó, trên cơ sở tổng quan tài liệu, bài viết phân tích các vấn đề liên quan và đề xuất những khuyến nghị để phát triển năng lực số cho sinh viên ngành quản trị văn phòng nhằm đáp ứng yêu cầu của thị trường lao động hiện nay.
Tác giả Lê Văn In, Trần Phi Như, trong bài viết “Yêu cầu năng lực của đội ngũ nhân sự văn phòng hiện đại trong bối cảnh chuyển đổi số”.