MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài Thế giới toàn cầu hóa và hội nhập đang chịu sự tác động mạnh mẽ của cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư (Cách mạng công nghiệp 4. Cuộc cách mạng này, với sự tận dụng triệt để sức mạnh lan tỏa của số hóa và công nghệ thông tin, đang làm biến đổi nhanh chóng và sâu sắc trong hầu hết các lĩnh vực đời sống kinh tế - xã hội ở từng quốc gia. Cuộc cách mạng này, đang tạo ra những khác biệt thực sự trong các hoạt động của con người và đang từng bước làm thay đổi căn bản diện mạo của nền sản xuất thế giới.
Nếu những cuộc cách mạng công nghiệp trước đã đưa loài người bước vào một giai đoạn mới của văn minh nhân loại, đó là nền văn minh công nghiệp thì giờ đây, cách mạng công nghiệp 4.0 đang đưa thế giới bước vào nền văn minh tột đỉnh: nền văn minh của trí tuệ nhân tạo. Bối cảnh mới của thời đại đòi hỏi giáo dục của mỗi quốc gia phải đào tạo ra được các thế hệ tương lai, những công dân toàn cầu có năng lực thích ứng cao với mọi biến động của thời cuộc. Để đáp ứng các yêu cầu đó, Nghị quyết số 29-NQ/TW về đổi mới giáo dục Việt Nam đã xác định những vai trò, nhiệm vụ mới của người Hiệu trưởng [3]: Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học; Chuyển phát triển giáo dục và đào tạo từ chủ yếu theo số lượng sang chú trọng chất lượng và hiệu quả; Đổi mới căn bản công tác quản lí giáo dục; Thực hiện chuẩn hóa đội ngũ nhà giáo theo từng cấp học và trình độ đào tạo; Tăng quyền tự chủ và tự chịu trách nhiệm v. Như vậy, vai trò của người Hiệu trưởng hiện nay là rất lớn, ngày càng phải giải quyết nhiều nhiệm vụ khó khăn, phức tạp, khác với trước.
Hiệu trưởng không chỉ đơn thuần với việc quản lí giáo viên, nhân viên, quản lí học sinh, quản lí các hoạt động giáo dục, quản lí tài chính, tài sản của nhà trường nhằm tổ chức thực hiện tốt kế hoạch nhiệm vụ của mỗi năm học như trong Điều lệ trường trung học đã quy định. Mục tiêu phát triển toàn diện năng lực 1 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com và phẩm chất người học hiện nay đã đặt ra yêu cầu đối với người cán bộ quản lí nhà trường trong giai đoạn mới cần phải có những năng lực mới. Tuy nhiên, đánh giá về thực trạng năng lực của người cán bộ quản lí nhà trường hiện nay, Nghị quyết số 29-NQ/TW cũng đã chỉ ra nhiều hạn chế [3]: “Quản lí giáo dục và đào tạo còn nhiều yếu kém. Đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lí giáo dục bất cập về chất lượng, số lượng và cơ cấu; Một bộ phận chưa theo kịp yêu cầu đổi mới và phát triển giáo dục, thiếu tâm huyết, thậm chí vi phạm đạo đức nghề nghiệp”.
Cần thấy rằng phát triển đội ngũ, đặc biệt là đội ngũ lãnh đạo là một quá trình liên tục trong sự nghiệp phát triển giáo dục. Quá trình này phải thông qua các công việc thực tiễn hoặc tham gia vào các chương trình tư vấn, huấn luyện, đào tạo bài bản. Tuy vậy, hiện nay hầu như không có các chương trình học tập chuyên nghiệp hiệu quả để chuẩn bị cho các Hiệu trưởng hoàn thành trách nhiệm công việc theo các yêu cầu mới. Trong những năm qua, để đáp ứng yêu cầu chuẩn hóa đội ngũ quản lí, lãnh đạo nhà trường, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Chương trình bồi dưỡng cán bộ quản lí giáo dục theo Quyết định số 382/QĐ-BGDĐT ngày 20/01/2012 (gọi tắt là Chương trình 382).
Chương trình này cho đến nay đã đem lại một số thành quả nhất định, nhưng cũng đã bộc lộ một số hạn chế trong quá trình thực hiện: “Chương trình đào tạo, bồi dưỡng chưa theo hướng “thực học, thực nghiệp”, chưa tạo cơ hội để phát triển năng lực theo yêu cầu của chuẩn nghề nghiệp, phương pháp, hình thức tổ chức đánh giá kết quả học tập chậm đổi mới, chưa giúp người học vận dụng tri thức vào việc giải quyết các vấn đề của thực tiễn giáo dục”[31, tr. Một trong những nguyên nhân của tình trạng này là: mặc dù Chương trình 382 đã được ban hành và triển khai khá lâu, nhưng cho đến nay vẫn chưa có những nghiên cứu thực hiện đánh giá kết quả chương trình một cách chặt chẽ, rõ ràng, gắn với thực tiễn năng lực nghề nghiệp, hoặc có đề cập đến việc đánh giá chương trình bồi dưỡng nhưng chưa đưa ra được khung đánh giá chương trình bồi dưỡng cán bộ quản lí trường phổ thông theo khung năng lực nghề nghiệp. Ngày 29 tháng 12 năm 2017, Bộ Nội vụ đã ban hành Thông tư số 10/2017/TT-BNV Quy 2 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com định về đánh giá chất lượng bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức nhằm hướng dẫn thực hiện Nghị định số 101/2017/NĐ-CP ngày 01 tháng 9 năm 2017 của Chính phủ về đào tạo, bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức [20]. Trong đó chương trình bồi dưỡng được xem là một trong 6 đối tượng đánh giá với các tiêu chí đánh giá về tính khoa học, tính phù hợp, tính cân đối, tính ứng dụng của chương trình.
Tuy nhiên, đây là văn bản hướng dẫn đánh giá chung cho chất lượng đào tạo, bồi dưỡng, không dành riêng cho đánh giá chương trình; Hơn nữa, đây là văn bản hướng dẫn chung cho các loại chương trình, không chỉ riêng cho chương trình bồi dưỡng cán bộ quản lí giáo dục. Như vậy, để công tác bồi dưỡng cán bộ quản lí giáo dục thật sự giúp nâng cao được năng lực quản lí, lãnh đạo nhà trường trong giai đoạn hiện nay, tác giả thiết nghĩ, trước hết cần phải đánh giá được chương trình bồi dưỡng cán bộ quản lí trường phổ thông một cách khoa học, phù hợp theo khung năng lực nghề nghiệp. Qua đó làm căn cứ để đề xuất những điều chỉnh bổ sung, nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả của chương trình này. Chúng ta không thể đầu tư rất lớn vào việc xây dựng, ban hành và triển khai thực hiện một chương trình mà không có cam kết đánh giá về tính hiệu quả của nó.
Trong thực tế, có thể có một sự khác biệt đáng kể giữa những người Hiệu trưởng đã qua đào tạo, bồi dưỡng với những người Hiệu trưởng chưa qua đào tạo, bồi dưỡng; Có sự khác biệt giữa những người Hiệu trưởng đã được đào tạo, bồi dưỡng với những người được đào tạo, bồi dưỡng để chuẩn bị trở thành Hiệu trưởng. Đó chính là hiệu quả của chương trình mà chúng ta cần phải đánh giá được. Đây là những lí do để nghiên cứu sinh lựa chọn đề tài luận án: Xây dựng khung đánh giá chương trình bồi dưỡng cán bộ quản lí trường phổ thông ở Việt Nam theo khung năng lực nghề nghiệp. Mục đích nghiên cứu Xây dựng, thử nghiệm, hoàn chỉnh và đề xuất cách sử dụng khung đánh giá chương trình bồi dưỡng cán bộ quản lí trường phổ thông ở Việt Nam theo khung năng lực nghề nghiệp.
3 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Nhiệm vụ nghiên cứu - Nghiên cứu hệ thống hoá cơ sở lí luận liên quan về năng lực, khung năng lực người lãnh đạo, người cán bộ quản lí trường phổ thông trong bối cảnh hiện nay và đánh giá chương trình, đánh giá chương trình bồi dưỡng cán bộ quản lí trường phổ thông, tìm ra mối quan hệ giữa chương trình bồi dưỡng và khung năng lực nghề nghiệp, xác định cách tiếp cận nghiên cứu. - Đề xuất khung năng lực nghề nghiệp của cán bộ quản lí trường phổ thông trong bối cảnh hiện nay, làm cơ sở để xây dựng khung đánh giá chương trình bồi dưỡng cán bộ quản lí trường phổ thông. - Đề xuất khung đánh giá chương trình bồi dưỡng cán bộ quản lí trường phổ thông theo khung năng lực nghề nghiệp.
- Khảo nghiệm và hoàn thiện khung đánh giá chương trình bồi dưỡng cán bộ quản lí trường phổ thông theo năng lực nghề nghiệp. - Hướng dẫn sử dụng khung đánh giá chương trình bồi dưỡng cán bộ quản lí trường phổ thông theo khung năng lực nghề nghiệp. Câu hỏi nghiên cứu 1) Khung năng lực nghề nghiệp của người cán bộ quản lí trường phổ thông ở Việt Nam trước bối cảnh hiện nay gồm những chuẩn, tiêu chí năng lực gì? 2) Khung đánh giá chương trình bồi dưỡng cán bộ quản lí trường phổ thông ở Việt Nam theo khung năng lực nghề nghiệp cần có những chuẩn, tiêu chí gì? Khung này cần được thử nghiệm, hoàn chỉnh và áp dụng trong thực tế như thế nào? 5. Giả thuyết khoa học 1.
Trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay, nếu xây dựng được khung năng lực nghề nghiệp của người cán bộ quản lí trường phổ thông gồm những chuẩn, tiêu chí về năng lực thì sẽ xây dựng được chương trình bồi dưỡng cán 4 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com bộ quản lí trường phổ thông giúp phát triển năng lực nghề nghiệp người cán bộ quản lí. Khi đã có chương trình bồi dưỡng cán bộ quản lí trường phổ thông, nếu nghiên cứu xây dựng, thử nghiệm và hoàn chỉnh được khung đánh giá chương trình bồi dưỡng cán bộ quản lí trường phổ thông ở Việt Nam dựa trên khung năng lực nghề nghiệp có sự cập nhật những yếu tố đổi mới trong giáo dục phổ thông hiện nay thì chúng ta sẽ có khung đánh giá chương trình bồi dưỡng cán bộ quản lí trường phổ thông theo năng lực nghề nghiệp gồm những chuẩn, tiêu chí đảm bảo được tính khoa học, độ tin cậy, giá trị, chính xác để đánh giá khách quan chương trình bồi dưỡng cán bộ quản lí trường phổ thông. Đối tượng và khách thể nghiên cứu - Đối tượng nghiên cứu: Khung đánh giá chương trình bồi dưỡng cán bộ quản lí trường phổ thông ở Việt Nam theo khung năng lực nghề nghiệp. - Khách thể nghiên cứu: Chương trình bồi dưỡng cán bộ quản lí trường phổ thông ở Việt Nam.
Phạm vi giới hạn đề tài - Về nội dung nghiên cứu: Hiện nay, chương trình bồi dưỡng cán bộ quản lí trường phổ thông gồm: Chương trình bồi dưỡng cán bộ quản lí trường phổ thông (Chương trình 382); Chương trình bồi dưỡng thường xuyên (theo Thông tư 18/2019/TT- BGDĐT);. Tuy nhiên, luận án chỉ tập trung nghiên cứu Chương trình 382, vì đây là chương trình cấp chứng chỉ nghề nghiệp. Những chương trình khác nhằm bồi dưỡng nâng cao năng lực cán bộ quản lí trường phổ thông, nên không thuộc đối tượng nghiên cứu của đề tài.