Luận văn thạc sĩ đánh giá khả năng hình thành khu vực thương mại tự do đông bắc á trong những thập niên đầu thế kỷ xxi

Luận văn thạc sĩ phân tích khả năng hình thành khu vực thương mại tự do Đông Bắc Á trong thế kỷ XXI, nêu bật các yếu tố và thách thức.

• Tác giả: Nông Phan Đăng
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quan Hệ Quốc Tế
• Đề tài: Khả Năng Hình Thành Khu Vực Thương Mại Tự Do Đông Bắc Á
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ HÌNH THÀNH KHU VỰC THƯƠNG MẠI TỰ DO ĐÔNG BẮC Á
• 1.1. Sự hình thành các hiệp định thương mại tự do
• 1.1.1. Sự hình thành các hiệp định thương mại tự do trên thế giới
• 1.1.2. Sự hình thành các hiệp định thương mại tự do ở Đông Á
• 1.2. Những yếu tố tác động đến việc hình thành khu vực thương mại Đông Bắc Á
• 1.2.1. Về an ninh - chính trị
• 1.2.2. Về kinh tế
• 2. CHƯƠNG 2: NỖ LỰC HƯỚNG TỚI VIỆC THIẾT LẬP KHU VỰC THƯƠNG MẠI TỰ DO ĐÔNG BẮC Á
• 2.1. Thuận lợi và khó khăn trong việc thiết lập khu vực thương mại tự do Đông Bắc Á
• 2.2. Nỗ lực ba bên trong việc thiết lập khu vực thương mại tự do Đông Bắc Á
• 2.2.1. Nỗ lực của Trung Quốc
• 2.2.2. Nỗ lực của Nhật Bản
• 2.2.3. Nỗ lực của Hàn Quốc
• 2.2.4. Hướng tới khu vực thương mại tự do Đông Bắc Á
• 3. CHƯƠNG 3: TRIỂN VỌNG KHU VỰC THƯƠNG MẠI TỰ DO ĐÔNG BẮC Á
• 3.1. Dự đoán cơ hội và thách thức của việc thiết lập khu vực thương mại tự do Đông Bắc Á
• 3.1.1. Thách thức
• 3.2. Dự đoán tác động của việc thiết lập khu vực thương mại tự do Đông Bắc Á
• 3.3. Đánh giá triển vọng của khu vực thương mại tự do Đông Bắc Á
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về khả năng hình thành khu vực thương mại tự do Đông Bắc Á

Khu vực thương mại tự do Đông Bắc Á đang trở thành một chủ đề nóng trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế. Sự hình thành của khu vực này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế cho các quốc gia thành viên mà còn tạo ra một môi trường thương mại ổn định và bền vững. Các quốc gia như Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc đang nỗ lực để thiết lập các hiệp định thương mại tự do (FTA) nhằm tăng cường hợp tác kinh tế và thương mại. Tuy nhiên, việc hình thành khu vực thương mại tự do Đông Bắc Á vẫn gặp nhiều thách thức và cần có những giải pháp cụ thể để vượt qua.

1.1. Các yếu tố tác động đến khả năng hình thành khu vực thương mại tự do

Nhiều yếu tố ảnh hưởng đến khả năng hình thành khu vực thương mại tự do Đông Bắc Á, bao gồm chính sách thương mại, an ninh chính trị và các hiệp định thương mại hiện có. Sự hợp tác giữa các quốc gia trong khu vực là rất quan trọng để tạo ra một môi trường thuận lợi cho việc ký kết các hiệp định thương mại tự do. Đặc biệt, các yếu tố như sự cạnh tranh kinh tế và nhu cầu tăng trưởng bền vững cũng đóng vai trò quan trọng trong quá trình này.

1.2. Lợi ích của việc hình thành khu vực thương mại tự do Đông Bắc Á

Việc hình thành khu vực thương mại tự do Đông Bắc Á sẽ mang lại nhiều lợi ích cho các quốc gia trong khu vực. Đầu tiên, nó sẽ giúp tăng cường thương mại nội vùng, giảm thuế quan và tạo điều kiện thuận lợi cho đầu tư. Thứ hai, khu vực này sẽ giúp các quốc gia nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững. Cuối cùng, việc thiết lập khu vực thương mại tự do cũng sẽ góp phần ổn định tình hình chính trị và an ninh trong khu vực.

II. Thách thức trong việc thiết lập khu vực thương mại tự do Đông Bắc Á

Mặc dù có nhiều lợi ích, việc thiết lập khu vực thương mại tự do Đông Bắc Á cũng đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như sự khác biệt về chính sách thương mại, căng thẳng chính trị và các tranh chấp lãnh thổ có thể cản trở quá trình này. Hơn nữa, sự cạnh tranh giữa các nền kinh tế lớn trong khu vực cũng tạo ra áp lực lớn đối với việc đạt được sự đồng thuận trong các cuộc đàm phán.

2.1. Các vấn đề chính trị và an ninh trong khu vực

Chính trị và an ninh là những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến khả năng hình thành khu vực thương mại tự do Đông Bắc Á. Các tranh chấp lãnh thổ và căng thẳng giữa các quốc gia có thể làm gia tăng sự nghi ngờ và không tin tưởng lẫn nhau, từ đó cản trở quá trình đàm phán và ký kết các hiệp định thương mại tự do.

2.2. Sự khác biệt trong chính sách thương mại giữa các quốc gia

Sự khác biệt trong chính sách thương mại giữa Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc cũng là một thách thức lớn. Mỗi quốc gia có những ưu tiên và chiến lược phát triển kinh tế riêng, điều này có thể dẫn đến những bất đồng trong các cuộc đàm phán. Việc tìm kiếm một điểm chung để đạt được sự đồng thuận là rất cần thiết nhưng cũng rất khó khăn.

III. Phương pháp giải quyết thách thức trong việc hình thành khu vực thương mại tự do

Để vượt qua các thách thức trong việc hình thành khu vực thương mại tự do Đông Bắc Á, các quốc gia cần áp dụng những phương pháp cụ thể. Việc tăng cường đối thoại và hợp tác giữa các quốc gia là rất quan trọng. Hơn nữa, cần có những cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả để đảm bảo rằng các vấn đề phát sinh có thể được xử lý một cách hòa bình và hiệu quả.

3.1. Tăng cường đối thoại và hợp tác giữa các quốc gia

Đối thoại và hợp tác là chìa khóa để giải quyết các thách thức trong việc hình thành khu vực thương mại tự do. Các quốc gia cần tổ chức các cuộc họp thường xuyên để thảo luận về các vấn đề thương mại và chính trị, từ đó tìm ra giải pháp chung. Việc xây dựng lòng tin giữa các quốc gia cũng là một yếu tố quan trọng trong quá trình này.

3.2. Thiết lập cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả

Cần thiết lập các cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả để đảm bảo rằng các vấn đề phát sinh trong quá trình đàm phán có thể được xử lý một cách nhanh chóng và công bằng. Điều này sẽ giúp tạo ra một môi trường thương mại ổn định và bền vững, từ đó thúc đẩy việc hình thành khu vực thương mại tự do Đông Bắc Á.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về khu vực thương mại tự do Đông Bắc Á

Các nghiên cứu về khả năng hình thành khu vực thương mại tự do Đông Bắc Á đã chỉ ra rằng việc thiết lập khu vực này không chỉ mang lại lợi ích cho các quốc gia trong khu vực mà còn có tác động tích cực đến nền kinh tế toàn cầu. Các kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc ký kết các hiệp định thương mại tự do sẽ giúp tăng cường thương mại và đầu tư giữa các quốc gia, từ đó thúc đẩy sự phát triển kinh tế bền vững.

4.1. Tác động của khu vực thương mại tự do đến nền kinh tế khu vực

Khu vực thương mại tự do Đông Bắc Á sẽ có tác động tích cực đến nền kinh tế khu vực. Việc giảm thuế quan và tạo điều kiện thuận lợi cho đầu tư sẽ giúp tăng cường thương mại nội vùng, từ đó thúc đẩy sự phát triển kinh tế. Hơn nữa, khu vực này cũng sẽ giúp các quốc gia nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững.

4.2. Kinh nghiệm từ các khu vực thương mại tự do khác

Các quốc gia Đông Bắc Á có thể học hỏi từ kinh nghiệm của các khu vực thương mại tự do khác trên thế giới. Việc nghiên cứu các mô hình thành công và áp dụng vào bối cảnh khu vực Đông Bắc Á sẽ giúp tăng cường khả năng hình thành khu vực thương mại tự do. Các bài học từ các khu vực như ASEAN hay EU có thể cung cấp những thông tin quý giá cho quá trình này.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của khu vực thương mại tự do Đông Bắc Á

Khu vực thương mại tự do Đông Bắc Á có tiềm năng lớn để trở thành một khu vực thương mại mạnh mẽ và bền vững. Tuy nhiên, để đạt được điều này, các quốc gia cần vượt qua các thách thức hiện tại và tìm ra những giải pháp hiệu quả. Việc thiết lập khu vực thương mại tự do không chỉ mang lại lợi ích cho các quốc gia trong khu vực mà còn có tác động tích cực đến nền kinh tế toàn cầu.

5.1. Triển vọng phát triển khu vực thương mại tự do Đông Bắc Á

Triển vọng phát triển khu vực thương mại tự do Đông Bắc Á là rất khả quan. Với sự nỗ lực của các quốc gia trong việc ký kết các hiệp định thương mại tự do, khu vực này có thể trở thành một trung tâm thương mại quan trọng trong tương lai. Việc tăng cường hợp tác và đối thoại giữa các quốc gia sẽ là yếu tố quyết định cho sự thành công của khu vực này.

5.2. Những khuyến nghị cho các quốc gia trong khu vực

Các quốc gia trong khu vực Đông Bắc Á cần chủ động xây dựng các cơ chế hợp tác và kế hoạch chiến lược để thúc đẩy việc hình thành khu vực thương mại tự do. Cần cải thiện môi trường đầu tư và tăng cường khả năng thu hút vốn đầu tư từ nước ngoài. Hơn nữa, việc đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cũng là một yếu tố quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững của khu vực.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và khu vực hóa ngày càng sâu rộng, các quốc gia trên thế giới đặc biệt chú trọng đến việc thiết lập các hiệp định thương mại tự do (FTA) nhằm thúc đẩy hợp tác kinh tế và tăng cường sức cạnh tranh. Khu vực Đông Bắc Á, bao gồm ba nền kinh tế lớn là Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc, đang trở thành trung tâm kinh tế năng động với vai trò quan trọng trong khu vực và toàn cầu. Theo báo cáo của ngành, xuất khẩu của ba nước này chiếm khoảng 10.1% tổng xuất khẩu toàn cầu trong giai đoạn 1992-2010, trong khi nhập khẩu chiếm 9.8%. Tỷ trọng thương mại nội vùng cũng tăng từ 12.3% năm 1990 lên 24.1% năm 2004, cho thấy sự gia tăng liên kết kinh tế nội khối.

Tuy nhiên, việc hình thành một khu vực thương mại tự do Đông Bắc Á vẫn đang trong giai đoạn khởi đầu, với nhiều thuận lợi và thách thức đan xen. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là đánh giá khả năng hình thành khu vực thương mại tự do này trong những thập niên đầu thế kỷ XXI, tập trung vào các yếu tố tác động, nỗ lực của từng quốc gia, cũng như dự đoán triển vọng và tác động của FTA ba bên Trung Quốc - Nhật Bản - Hàn Quốc. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong ba quốc gia có nền kinh tế phát triển nhất khu vực, với thời gian nghiên cứu chủ yếu từ cuối thế kỷ XX đến đầu thế kỷ XXI.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc bổ sung hiểu biết về xu hướng liên kết kinh tế khu vực, góp phần định hướng chính sách hợp tác kinh tế quốc tế, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học cho các nhà hoạch định chính sách và các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực quan hệ quốc tế và kinh tế khu vực.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn áp dụng ba lý thuyết chính trong quan hệ quốc tế để phân tích quá trình hình thành khu vực thương mại tự do Đông Bắc Á:

1. Lý thuyết hội nhập kinh tế: Nhấn mạnh vai trò của hội nhập vào các tổ chức kinh tế toàn cầu như WTO, giúp các quốc gia hưởng ưu đãi thuế quan và tiếp cận thị trường thế giới nhanh chóng. Trong trường hợp này, hội nhập của Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc hướng tới việc thiết lập FTA ba bên.

2. Lý thuyết lợi ích quốc gia: Mỗi quốc gia đều có nhu cầu bảo vệ hòa bình, ổn định chính trị, phát triển kinh tế và nâng cao vị thế quốc tế. Lý thuyết này giúp giải thích động lực thúc đẩy các nước Đông Bắc Á tham gia liên kết kinh tế khu vực.

3. Chủ nghĩa hiện thực và chủ nghĩa tự do: Chủ nghĩa hiện thực tập trung vào cuộc đấu tranh quyền lực và sự sống còn của quốc gia trong môi trường cạnh tranh, trong khi chủ nghĩa tự do nhấn mạnh giá trị của toàn cầu hóa, thị trường tự do và thương mại không hạn chế. Sự kết hợp hai quan điểm này giúp phân tích các mâu thuẫn và cơ hội trong quá trình đàm phán FTA.

Các khái niệm chính được sử dụng bao gồm: Hiệp định thương mại tự do (FTA), hội nhập kinh tế khu vực, lợi ích quốc gia, và chủ nghĩa khu vực.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính kết hợp với phương pháp lịch sử và phân tích so sánh:

• Nguồn dữ liệu: Thu thập từ các tài liệu, sách, báo cáo nghiên cứu, văn bản pháp luật, và các báo cáo chính thức của các tổ chức quốc tế như WTO, Ngân hàng Phát triển Châu Á, Bộ Kinh tế Nhật Bản.

• Phương pháp phân tích: Phân tích tài liệu, hệ thống hóa thông tin, mô hình hóa các xu hướng hội nhập kinh tế, đồng thời sử dụng phương pháp lịch sử để sắp xếp trình tự các sự kiện và xu hướng phát triển FTA trong khu vực Đông Bắc Á.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Nghiên cứu tập trung vào ba quốc gia Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc, do đây là ba nền kinh tế lớn nhất và có vai trò quyết định trong khu vực. Việc lựa chọn này nhằm đảm bảo tính đại diện và trọng tâm cho phân tích.

• Timeline nghiên cứu: Từ những năm 1990 đến đầu thập niên 2010, giai đoạn đánh dấu sự gia tăng mạnh mẽ của các hiệp định thương mại tự do và nỗ lực thiết lập FTA ba bên.

Phương pháp giả thuyết cũng được sử dụng để dự đoán các thuận lợi, khó khăn, cơ hội và thách thức trong quá trình hình thành khu vực thương mại tự do Đông Bắc Á.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Gia tăng mạnh mẽ các hiệp định thương mại tự do trong khu vực: Tính đến năm 2011, số lượng FTA có hiệu lực ở Đông Á đã tăng đáng kể, với Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc đều nằm trong nhóm các quốc gia có số lượng FTA cao nhất khu vực. Ví dụ, Singapore có 18 FTA có hiệu lực, Trung Quốc và Nhật Bản có 11 FTA, cho thấy sự tích cực trong việc mở rộng hợp tác kinh tế.

2. Mối quan hệ thương mại nội vùng ngày càng chặt chẽ: Kim ngạch thương mại giữa ba nước Đông Bắc Á năm 2011 đạt khoảng 1/5 GDP toàn cầu và chiếm 15% kim ngạch thương mại thế giới. Tỷ trọng thương mại nội vùng tăng từ 12.3% năm 1990 lên 24.1% năm 2004, phản ánh sự phụ thuộc và liên kết kinh tế ngày càng sâu sắc.

3. Thuận lợi về kinh tế và chính trị thúc đẩy FTA: Ba quốc gia đều có nền kinh tế phát triển cao, chủ động cải cách và hội nhập kinh tế quốc tế. Chính trị khu vực có xu hướng hòa bình, hợp tác để phát triển, tạo điều kiện thuận lợi cho đàm phán FTA. Sự gia tăng mối quan hệ qua lại về thương mại, đầu tư và chính sách đối ngoại tích cực là nền tảng cho liên kết kinh tế.

4. Khó khăn và thách thức lớn từ các vấn đề an ninh và lịch sử: Các điểm nóng như tranh chấp biển đảo (đảo Điếu Ngư - Senkaku, đảo Dokdo - Takeshima), vấn đề hạt nhân trên bán đảo Triều Tiên, và các mâu thuẫn lịch sử giữa Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc tạo ra rào cản lớn cho tiến trình hợp tác. Ngoài ra, sự đa dạng về ý thức hệ và cạnh tranh quyền lực chính trị cũng làm phức tạp thêm quá trình đàm phán.

Thảo luận kết quả

Các số liệu cho thấy sự gia tăng nhanh chóng của các FTA trong khu vực Đông Á là minh chứng cho xu hướng hội nhập kinh tế ngày càng sâu rộng. Mối quan hệ thương mại nội vùng tăng trưởng ổn định phản ánh sự phụ thuộc lẫn nhau về kinh tế, tạo điều kiện thuận lợi cho việc hình thành khu vực thương mại tự do Đông Bắc Á. Tuy nhiên, các vấn đề an ninh và lịch sử vẫn là những thách thức lớn, đòi hỏi các bên phải có sự nhượng bộ và xây dựng lòng tin.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, kết quả này phù hợp với nhận định rằng FTA ba bên sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy hội nhập kinh tế Đông Á, đồng thời góp phần cân bằng quyền lực trong khu vực. Việc trình bày dữ liệu qua các biểu đồ về tỷ trọng thương mại nội vùng và số lượng FTA theo thời gian sẽ giúp minh họa rõ nét hơn xu hướng phát triển.

Ý nghĩa của nghiên cứu nằm ở việc cung cấp cái nhìn toàn diện về các yếu tố tác động và triển vọng của FTA Đông Bắc Á, từ đó hỗ trợ các nhà hoạch định chính sách trong việc xây dựng chiến lược hợp tác khu vực hiệu quả.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đối thoại chính trị và xây dựng lòng tin: Các quốc gia cần thiết lập các kênh đối thoại thường xuyên để giải quyết các tranh chấp lịch sử và an ninh, giảm thiểu căng thẳng nhằm tạo môi trường thuận lợi cho đàm phán FTA. Thời gian thực hiện: 1-3 năm; Chủ thể: Chính phủ ba nước và các tổ chức khu vực.

2. Đẩy mạnh hợp tác kinh tế đa phương và song phương: Tiếp tục ký kết và thực thi các FTA song phương làm nền tảng cho FTA ba bên, đồng thời mở rộng hợp tác trong các lĩnh vực như đầu tư, dịch vụ, công nghệ. Thời gian: 2-5 năm; Chủ thể: Bộ Kinh tế, Thương mại các nước.

3. Xây dựng cơ chế giải quyết tranh chấp hiệu quả: Thiết lập các cơ chế pháp lý và tổ chức trung gian để xử lý các tranh chấp thương mại và chính trị một cách minh bạch, công bằng. Thời gian: 3-5 năm; Chủ thể: Các tổ chức khu vực và chính phủ.

4. Tăng cường đào tạo nguồn nhân lực và cải thiện môi trường đầu tư: Đầu tư vào đào tạo nhân lực chất lượng cao, cải thiện môi trường kinh doanh để thu hút vốn đầu tư nước ngoài, nâng cao năng lực cạnh tranh của các nền kinh tế. Thời gian: liên tục; Chủ thể: Bộ Giáo dục, Bộ Kế hoạch và Đầu tư.

Các giải pháp này nhằm mục tiêu tăng tỷ lệ thương mại nội vùng lên trên 30% trong vòng 5 năm tới, đồng thời giảm thiểu các rủi ro chính trị và an ninh ảnh hưởng đến hợp tác kinh tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Giúp hiểu rõ các yếu tố tác động và triển vọng của FTA Đông Bắc Á để xây dựng chính sách phù hợp, thúc đẩy hợp tác kinh tế khu vực.

2. Các nhà nghiên cứu và học giả trong lĩnh vực quan hệ quốc tế và kinh tế quốc tế: Cung cấp cơ sở lý thuyết và thực tiễn để nghiên cứu sâu hơn về hội nhập kinh tế và chính sách thương mại khu vực.

3. Doanh nghiệp và nhà đầu tư trong khu vực Đông Bắc Á: Hiểu rõ môi trường kinh tế, chính trị và các cơ hội, thách thức khi tham gia thị trường khu vực, từ đó đưa ra chiến lược kinh doanh hiệu quả.

4. Sinh viên và giảng viên các ngành kinh tế, quan hệ quốc tế, luật kinh tế: Là tài liệu tham khảo bổ ích cho việc học tập, nghiên cứu và giảng dạy về các chủ đề liên quan đến FTA và hội nhập kinh tế khu vực.

Câu hỏi thường gặp

1. FTA Đông Bắc Á là gì và tại sao nó quan trọng?
   FTA Đông Bắc Á là hiệp định thương mại tự do giữa Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc nhằm thúc đẩy tự do thương mại và đầu tư trong khu vực. Nó quan trọng vì ba nước chiếm khoảng 1/5 GDP toàn cầu và có vai trò quyết định trong kinh tế khu vực, giúp tăng cường liên kết và cạnh tranh quốc tế.

2. Những thuận lợi chính để hình thành FTA này là gì?
   Thuận lợi bao gồm nền kinh tế phát triển cao của ba nước, xu hướng chính trị hòa bình và hợp tác, mối quan hệ thương mại nội vùng ngày càng tăng, cùng với sự hội nhập kinh tế toàn cầu và khu vực đang diễn ra mạnh mẽ.

3. Khó khăn lớn nhất trong việc thiết lập FTA Đông Bắc Á là gì?
   Khó khăn chủ yếu là các vấn đề an ninh và tranh chấp lịch sử như tranh chấp biển đảo, vấn đề hạt nhân Triều Tiên, mâu thuẫn chính trị giữa các quốc gia, cũng như sự đa dạng về ý thức hệ và cạnh tranh quyền lực trong khu vực.

4. Các quốc gia đã có những nỗ lực gì để thúc đẩy FTA?
   Ba nước đã ký kết nhiều FTA song phương với các đối tác trong và ngoài khu vực, tổ chức các cuộc đàm phán ba bên, đồng thời tham gia các cơ chế hợp tác khu vực như ASEAN+3 để tạo tiền đề cho FTA ba bên.

5. Việc hình thành FTA Đông Bắc Á có tác động gì đến Việt Nam?
   Việc hình thành FTA sẽ tạo ra thị trường lớn hơn, thúc đẩy thương mại và đầu tư trong khu vực, từ đó tạo cơ hội cho Việt Nam mở rộng quan hệ kinh tế, nâng cao năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực.

Kết luận

• Ba nền kinh tế lớn Đông Bắc Á có mối quan hệ kinh tế ngày càng chặt chẽ, tạo tiền đề cho việc hình thành khu vực thương mại tự do.
• Sự gia tăng nhanh chóng các FTA song phương và đa phương trong khu vực phản ánh xu hướng hội nhập kinh tế sâu rộng.
• Thuận lợi về kinh tế và chính trị hỗ trợ quá trình đàm phán, nhưng các vấn đề an ninh và lịch sử vẫn là thách thức lớn.
• Việc thiết lập FTA Đông Bắc Á sẽ góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế khu vực, tăng cường vị thế quốc tế của các nước thành viên.
• Các bước tiếp theo cần tập trung vào tăng cường đối thoại chính trị, xây dựng cơ chế giải quyết tranh chấp và nâng cao năng lực cạnh tranh kinh tế.

Luận văn kêu gọi các nhà hoạch định chính sách, nhà nghiên cứu và doanh nghiệp trong khu vực tiếp tục quan tâm và tham gia tích cực vào quá trình hình thành khu vực thương mại tự do Đông Bắc Á nhằm tận dụng tối đa các cơ hội phát triển trong thế kỷ XXI.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở hình thành khu vực thương mại tự do Đông Bắc Á. Nghiên cứu sự hình thành các hiệp định thương mại tự do trên thế giới và khu vực Đông Á. Các yếu tố tác động đến việc hình thành khu vực thương mại Đông Bắc Á gồm: yếu tố về địa lý, an ninh - chính trị, kinh tế, văn hóa - xã hội. Chương 2: Nỗ lực hướng tới khu vực thương mại tự do Đông Bắc Á Nghiên cứu thuận lợi và khó khăn trong việc thiết lập khu vực thương mại tự do Đông Bắc Á, những nỗ lực riêng và chung trong việc thiết lập khu vực thương mại tự do Đông Bắc Á.

Chương 3: Triển vọng khu vực thương mại tự do Đông Bắc Á Nghiên cứu cơ hội và thách thức, dự đoán tác động và đánh giá triển vọng của việc thiết lập khu vực thương mại tự do Đông Bắc Á. 13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ HÌNH THÀNH KHU VỰC THƢƠNG MẠI TỰ DO ĐÔNG BẮC Á 1. Sự hình thành các hiệp định thƣơng mại tự do 1.1 Sự hình thành các hiệp định thương mại tự do trên thế giới Từ những thập niên 90 của thế kỷ XX, trật tự hai cực Yalta2 chấm dứt, đánh dấu sự phát triển mạnh mẽ của xu thế toàn cầu hóa. Xu thế toàn cầu hóa và khu vực hóa trở thành trọng tâm trong quan hệ quốc tế, những biến đổi mang tính tất yếu xảy ra.

Sự hình thành các tổ chức khu vực tạo nên những thay đổi sâu rộng cả lượng và chất, sự tham gia của nhiều quốc gia đã và đang phát triển tạo ra môi trường đầu tư hấp dẫn cùng với nó là xu hướng tự do hóa thương mại, tăng cường hợp tác kinh tế khu vực. Các nước đang phát triển tăng cường mối quan hệ mật thiết với các thể chế kinh tế quốc tế và khu vực; do đó vai trò, vị thế cũng ngày càng được nâng cao và hiển nhiên mối quan hệ “phụ thuộc” giữa các quốc gia trở nên mạnh mẽ, bền chặt hơn. Bất kì thay đổi nào dù là nhỏ nhất cũng có thể gây ra ảnh hưởng mang tính hệ thống. Xu thế hợp tác đã tạo nên mối quan hệ vô hình mà bền chặt giữa các nền kinh tế, sự phụ thuộc lẫn nhau ngày càng gia tăng.

Do đó, tác động của khủng hoảng ở một khu vực nào đó dù không lớn nhưng vẫn có nguy cơ tiềm ẩn đe dọa sự sống còn của nền kinh tế tài chính. Những thập niên đầu thế kỷ XXI với đặc trưng là sự thay đổi toàn diện về liên kết kinh tế khu vực và toàn cầu; xu thế toàn cầu hóa, khu vực hóa tiếp tục được thúc đẩy và biến hóa ở mức cao hơn, điển hình là sự xuất hiện ngày càng 2 Hội nghị Yalta tháng 2/1945 về việc tiêu diệt tận gốc chủ nghĩa phát xít Đức và Chủ nghĩa quân phiệt Nhật đã góp phần dẫn đến sự hình thành trật tự thế giới mới sau khi Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc, thường được gọi là trật tự hai cực Yalta, chủ yếu do hai siêu cường là Mỹ và Liên Xô phân chia nhau phạm vi ảnh hưởng. Trật tự hai cực sụp đổ sau những biến động to lớn ở Đông Âu và Liên Xô trong những năm 1988 – 1991. 16 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] phổ biến các cơ chế hợp tác; hợp tác đa phương toàn khu vực, hợp tác đa phương tiểu khu vực, các Hiệp định thương mại tự do (FTA) song phương và khu vực (RTA/BFTA) tiếp tục được hình thành, phát triển đa dạng hơn.

Xu thế liên kết kinh tế khu vực xuất hiện như một tất yếu của quá trình toàn cầu hóa. Các quốc gia trong cùng vị trí địa lý nhận thức tầm quan trọng của hợp tác song phương lẫn đa phương. “Khu vực hóa kinh tế là biểu hiện của toàn cầu hóa kinh tế trong phạm vi khu vực, hai quá trình này có tác động bổ sung, thúc đẩy lẫn nhau” [61, tr. Sự nổi lên của hợp tác kinh tế trong khu vực và song phương phản ánh kết quả của toàn cầu hóa.

Hợp tác đa phương gặp khó khăn được thay thế bởi xu thế song phương và khu vực nhằm tạo ra con đường dễ dàng hơn, tiền đề cho các hình thái hợp tác cao hơn. Theo nhận định của Lê Văn Sang đặc điểm của hợp tác khu vực được thể hiện như sau: “Một là, phát triển với tốc độ rất nhanh, có thể thấy qua sự phát triển cả về chiều rộng lẫn chiều sâu của 3 tổ chức kinh tế khu vực lớn nhất toàn cầu là EU, NAFTA và APEC; hai là lan rộng khắp toàn cầu, biểu hiện ở số lượng các tổ chức hợp tác kinh tế mang tính khu vực hoặc tiểu khu vực tăng nhanh ở mọi châu lục; ba là, Nam-Bắc cùng liên kết hợp tác với nhau, NAFTA, APEC đến EU mở rộng đều có nhiều nước đang phát triển tham gia; bốn là các tiểu khu vực đi trước một bước, điều này thể hiện đậm nét trong tiến trình liên kết kinh tế khu vực châu Á- Thái Bình Dương” [61, tr. Liên kết kinh tế - thương mại khu vực được hình thành bởi các hiệp định hợp tác có tính khu vực nhằm hỗ trợ lẫn nhau về mọi mặt, nhất là trong hoạt động kinh tế - thương mại và được tổ chức thực hiện theo các hình thức và mức độ cao dần như sau: 17 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Khu vực mậu dịch tự do (FTA) là liên kết kinh tế có tính thống nhất, các nước trong liên kết cùng thỏa thuận thuận lợi hóa trong hoạt động đầu tư và thương mại giữa các nước thành viên bằng cách thỏa thuận cắt giảm thuế quan và các biện pháp phi thuế quan; thuận lợi hóa hoạt động đầu tư vào nhau, các nước xây dựng các chương trình hợp tác kinh tế và đầu tư vì sự phát triển chung của các nước thành viên. Thực hiện đơn giản hóa thủ tục hải quan và thị thực xuất nhập cảnh tạo điều kiện cho hàng hóa, dịch vụ, hoạt động đầu tư của các thành viên thâm nhập vào nhau.

FTA là hình thức liên kết phổ biến của thương mại tự do. Một mặt, các nước có thể hợp tác, phát triển nền kinh tế, mặt khác đa phương hóa, đa dạng hóa thị trường và các mối quan hệ thương mại, đầu tư. Ở dạng thức này có sự xuất hiện của khu vực thương mại tự do Bắc Mỹ NAFTA. NAFTA được hình thành từ năm 1994 đã góp phần đẩy mạnh liên kết kinh tế ở khu vực.

Từ cơ sở Hiệp định tự do buôn bán Bắc Mỹ - Canađa, đến nay lượng thành viên đã mở rộng khắp cả châu Mỹ; khu vực thương mại tự do AFTA của ASEAN thành lập vào băn 1992 đã góp phần đẩy mạnh quá trình liên kết kinh tế khu vực của 10 quốc gia Đông Nam Á. Liên minh thuế quan (Custom Union) là hình thức liên kết có tính thống nhất tổ chức cao hơn so với FTA, mang toàn bộ đặc điểm của FTA, tuy nhiên có những điểm khác như: Các nước trong liên minh thỏa thuận xây dựng một cơ chế hải quan thống nhất áp dụng chung cho các nước thành viên, qua đó cùng nhau xây dựng biểu thuế quan thống nhất áp dụng trong hoạt động thương mại với nước ngoài liên kết, tiến tới xây dựng chính sách ngoại thương thống nhất mà mỗi nước phải tuân thủ. Các Liên minh thuế quan tiêu biểu là: Liên minh thuế quan giữa Nga - Belarus - Kazakhstan, Liên minh thuế quan và kinh tế Trung Phi (UDEAC). 18 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Thị trường chung (Common Market) là hình thức phát triển cao hơn của liên kết kinh tế - thương mại giữa các nước.

Các nước thành viên thuộc thị trường chung thỏa thuận xóa bỏ những trở ngại đến quá trình buôn bán lẫn nhau như: thuế quan, hạn ngạch, giấy phép…; xóa bỏ các trở ngại cho quá trình tự do di chuyển tư bản và sức lao động giữa các nước thành viên. Đồng thời, tiến hành xây dựng cơ chế chung điều tiết thị trường của các nước thành viên. Tiến tới xây dựng chính sách kinh tế đối ngoại chung trong quan hệ với các nước ngoài khối. Khối thị trường chung có các hình mẫu tiêu biểu như: Thị trường chung Nam Mỹ (MERCOSUR), thị trường chung Trung Mỹ (CACM), thị trường chung các nước vùng Caribe (CARICOM).

Liên minh kinh tế (Economic Union) là hình thức liên kết kinh tế có tính tổ chức thống nhất cao hơn so với thị trường chung. Trong đó, các nước trong liên minh xây dựng chính sách kinh tế đối ngoại và chính sách phát triển kinh tế nội địa chung như chính sách phát triển kinh tế ngành, phát triển kinh tế vùng mà không bị chia cắt bởi biên giới lãnh thổ giữa các nước thành viên. Các nước cùng nhau lập ra bộ máy điều hành có tác dụng điều khiển, phối hợp các hoạt động của liên minh kinh tế. Liên minh tiền tệ (Monetary Union) là hình thức liên kết kinh tế cao nhất, là tổng hòa của nhiều nền kinh tế, có thể xem như kết quả của hợp tác đa quốc gia với những đặc điểm: có chính sách kinh tế, đối ngoại chung, ra đời đồng tiền chung có hiệu lực trên tất cả các quốc gia, ngân hàng trung ương thay thế cho hệ thống ngân hàng khu vực, xây dựng quỹ tiền tệ chung… hướng tới cái đích cao hơn là liên minh chính trị.

Theo Inkyo Cheong và Bùi Trường Giang: “Các hiệp định thương mại tự do trước đây thường chú trọng việc đối xử ưu tiên trong trao đổi hàng hóa như 19 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] xóa bỏ thuế đánh vào các mặt hàng chế tạo và hàng nông sản, nhưng những hiệp định gần đây lại phát triển theo hướng mở rộng hợp tác trong nhiều lĩnh vực như đầu tư và dịch vụ, đồng thời bao hàm các quy định thương mại như chính sách cạnh tranh, chống phá giá, quyền sở hữu trí tuệ, các thủ tục chính quyền… Ngoài ra, các hiệp định mới ít chú trọng đến yếu tố gần kề về địa lý, do vậy các nước ở xa nhau về khoảng cách địa lý cũng có thể tích cực thúc đẩy các hiệp định thương mại tự do song phương với nhau” [50, tr. Các hiệp định thương mại tự do hiện nay không có sự phân biệt về trình độ phát triển kinh tế, một khu vực có thể bao gồm nhiều nền kinh tế với sự đa dạng về thể chế (AFTA, CAFTA) hoặc trình độ phát triển (NAFTA, AFTA).