CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ VÀ GIÁ THÀNH SẢN PHẨM XÂY LẮP TRONG DOANH NGHIỆP XÂY LẮP 1. Cơ sở lý luận của kế toán chi phí và giá thành sản phẩm xây lắp trong doanh nghiệp xây lắp 1. Một số khái niệm liên quan đến chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm xây lắp 1.1 Khái niệm chi phí sản xuất. Nh ®· biÕt, bÊt kú mét doanh nghiÖp lín hay nhá muèn tiÕn hµnh s¶n xuÊt còng cÇn bá ra nh÷ng chi phÝ nhÊt ®Þnh.
Nh÷ng chi phÝ nµy lµ ®iÒu kiÖn vËt chÊt tiÒn ®Ò, b¾t buéc ®Ó c¸c kÕ ho¹ch, dù ¸n x©y dùng trë thµnh hiÖn thùc. Trong qu¸ tr×nh t¸i s¶n xuÊt më réng th× giai ®o¹n s¶n xuÊt lµ giai ®o¹n quan träng nhÊt- n¬i ®ã lu«n diÔn ra qu¸ tr×nh biÕn ®æi cña c¶i, vËt chÊt, søc lao ®éng (lµ c¸c yÕu tè ®Çu vµo), ®Ò t¹o ra c¸c s¶n phÈm, hµng ho¸ - tiÒn tÖ th× c¸c chi phÝ bá ra cho ho¹t ®éng s¶n xuÊt ®Òu ®îc biÓu hiÖn díi h×nh th¸i gi¸ trÞ (tiÒn tÖ). HiÓu mét c¸ch chung nhÊt, chi phÝ s¶n xuÊt lµ toµn bé hao phÝ vÒ lao ®éng sèng, lao ®éng vËt ho¸ vµ c¸c chi phÝ cÇn thiÕt kh¸c mµ c¸c Doanh nghiÖp ph¶i bá ra tiÕn hµnh ho¹t ®éng s¶n xuÊt trong mét thêi kú nhÊt ®Þnh để thực hiện quá trình sản xuất, tiêu thụ sản phẩm xây lắp. Chi phí về lao động sống là những chi phí về tiền lương, tiền thưởng, tiền phụ cấp và các khoản trích theo lương của người lao động.
Chi phí lao động vật hóa là những chi phí về sử dụng các yếu tố tư liệu lao động, đối tượng lao động dưới hình thái vật chất, phi vật chất, tài chính và phi tài chính. NÕu xÐt ë mét ph¹m vi hÑp h¬n, chi phÝ s¶n xuÊt XDCB lµ biÓu hiÖn b»ng tiÒn cña toµn bé hao phÝ vÒ lao ®éng sèng vµ lao ®éng vËt ho¸ cïng c¸c chi phÝ kh¸c mµ DN ph¶i bá ra ®Ó tiÕn hµnh s¶n xuÊt trong mét thêi kú nhÊt ®Þnh. SVTH: Đàm Thị Oanh 9 Lớp: K48D2 Luan van Trường đại học Thương mại GVHD: PGS.TS Nguyễn Phú Giang 1.2 Khái niệm giá thành sản phẩm xây lắp. Trong s¶n xuÊt, chi phÝ s¶n xuÊt chØ lµ mét mÆt thÓ hiÖn sù hao phÝ, ®Ó ®¸nh gi¸ chÊt lîng SX-KD cña mét doanh nghiÖp, chi phÝ s¶n xuÊt ph¶i ®îc xem xÐt trong mèi quan hÖ chÆt chÏ víi kÕt qu¶ s¶n xuÊt quan hÖ so s¸nh ®ã h×nh thµnh nªn kh¸i niÖm gi¸ thµnh s¶n phÈm.
Giá thành sản phẩm xây lắp là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ hao phí về lao động sống và lao động vật hóa phát sinh trong quá trình sản xuất có liên quan tới khối lượng xây lắp đã hoàn thành. Như vậy, giá thành sản phẩm luôn chứa đựng hai mặt khác nhau vốn có của nó là chi phí sản xuất chi ra và giá trị khối lượng sản phẩm thu được cấu thành trong khối lượng sản phẩm, công việc, hoàn thành. Giá thành sản phẩm chính là sự dịch chuyển giá trị của những yếu tố chi phí bên trong nó, còn chi phí là cơ sở để hình thành nên giá thành Giá thành có hai chức năng chủ yếu là bù đắp chi phí và làm cơ sở cho việc xác định giá bán sản phẩm. Số tiền thu được từ việc tiêu thụ sản phẩm sẽ bù đắp chi phí mà doanh nghiệp đã bỏ ra để sản xuất sản phẩm đó.
Tuy nhiên nếu chỉ dừng lại ở đây, sự bù đắp này mới chỉ đáp ứng yêu cầu của tái sản xuất giản đơn. Trong khi đó, mục đích chính của cơ chế thị trường là tái sản xuất mở rộng, tức là giá tiêu thụ hàng hóa phải vừa đủ bù đắp chi phí, vừa phải đảm bảo phần lãi kỳ vọng của doanh nghiệp. Do đó, việc quản lý và hạch toán công tác tính giá thành sao cho phù hợp với đặc thù sản xuất, hợp lý, chính xác là rất quan trọng. Giá thành sản phẩm là chỉ tiêu kinh tế tổng hợp phản ánh chất lượng hoạt động sản xuất, quản lý của doanh nghiệp, kết quả sử dụng các loại vật tư, lao động, tiền vốn cũng như các giải pháp kinh tế, kỹ thuật mà doanh nghiệp thực hiện nhằm đạt mục đích sản xuất ra khối lượng sản phẩm nhiều nhất với chi phí thấp nhất.
Giá thành sản phẩm còn là căn cứ để tính toán xác định hiệu quả kinh tế các hoạt động sản xuất của doanh nghiệp. Một số lý thuyết liên quan đến kế toán chi phí và giá thành sản phẩm xây lắp SVTH: Đàm Thị Oanh 10 Lớp: K48D2 Luan van Trường đại học Thương mại GVHD: PGS.TS Nguyễn Phú Giang 1. Phân loại chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm xây lắp a. Phân loại chi phí sản xuất.
Chi phí sản xuất trong doanh nghiệp nói chung và trong doanh nghiệp xây lắp có rất nhiều loại khác nhau về nội dung kinh tế, mục đích, công dụng, vị trí và quan hệ của chi phí với quá trình sản xuất.ViÖc qu¶n lý chi phÝ, kh«ng chØ dùa vµo sè liÖu tæng hîp mµ cßn c¨n cø vµo sè liÖu cô thÓ cña tõng lo¹i chi phÝ theo tõng c«ng tr×nh (CT). H¹ng môc c«ng tr×nh (HMCT). Do ®ã, ph©n lo¹i chi phÝ s¶n xuÊt lµ mét yªu cÇu tÊt yÕu ®Ó h¹ch to¸n chÝnh x¸c chi phÝ s¶n xuÊt vµ tÝnh gi¸ thµnh s¶n phÈm: đáp ứng, phục vụ nhu cầu, mục đích hạch toán, kiểm tra, kiểm soát chi phí phát sinh…ở các góc độ khác nhau. * Phân loại chi phí theo khoản mục chi phí trong giá thành sản phẩm Cách phân loại này căn cứ vào ý nghĩa của chi phí trong giá thành sản phẩm xây lắp và thuận tiện cho việc tính giá thành toàn bộ, chi phí được phân theo khoản mục.
Cách phân loại này dựa vào công dụng chung của chi phí và mức phân bổ chi phí cho từng đối tượng. Chi phí phát sinh trong kỳ của doanh nghiệp xây lắp được phân loại: - Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: Gåm toµn bé trÞ gi¸ nguyªn vËt liÖu sö dông trùc tiÕp cho thi c«ng c«ng tr×nh mµ ®¬n vÞ x©y l¾p bá ra giúp cho việc thực hiện và hoàn thành khối lượng xây lắp (vËt liÖu chÝnh, vËt liÖu phô, cÊu kiÖn bª t«ng chÕ s½n) chi phÝ nµy kh«ng bao gåm thiÕt bÞ do chñ ®Çu t bµn giao: vật liệu cho máy móc thi công và hoạt động sản xuất chung. - Chi phí nhân công trực tiếp: gåm toµn bé tiÒn l¬ng chÝnh, l¬ng phô vµ phô cÊp cña c«ng nh©n trùc tiÕp s¶n xuÊt, c«ng SVTH: Đàm Thị Oanh 11 Lớp: K48D2 Luan van Trường đại học Thương mại GVHD: PGS.TS Nguyễn Phú Giang nh©n vËn chuyÓn vËt liÖu thi c«ng, c«ng nh©n lµm nhiÖm vô b¶o dìng, dän dÑp trªn c«ng trêng. - Chi phí sử dụng máy thi công: bao gồm các chi phí cho các máy thi công nhằm thực hiện khối lượng xây lắp bằng máy.
Máy móc thi công là loại máy trực tiếp phục vụ xây lắp công trình. Đó là những máy móc chuyển động bằng động cơ hơi nước, diezen, xăng, điện,… Chi phí sử dụng máy thi công bao gồm chi phí thường xuyên và chi phí tạm thời. Chi phí thường xuyên sử dụng máy thi công bao gồm: lương chính, lương phụ của công nhân điều khiển máy, phục vụ máy…; chi phí vật liệu; chi phí CCDC, chi phí khấu hao TSCĐ; chi phí dịch vụ mua ngoài; chi phí khác bằng tiền. Chi phí tạm thời sử dụng máy thi công bao gồm: chi phí sửa chữa lớn máy thi công (đại tu, trung tu …); chi phí công trình tạm thời cho máy thi công (lều, lán, bệ, đường ray chạy máy …).
Chi phí tạm thời có thể phát sinh trước (được hạch toán vào TK 142, 242) sau đó được phân bổ dần vào chi phí trong kỳ tiếp theo (bên Nợ TK 632). Hoặc phát sinh sau nhưng phải tính trước vào chi phí xây lắp trong kỳ (do liên quan tới việc sử dụng thực tế máy thi công trong kỳ), trường hợp này phải tiến hành trích trước chi phí vào TK 335. - Chi phí sản xuất chung: là các khoản chi phí liên quan đến việc phục vụ và quản lý sản xuất tại các đội, các công trường xây dựng, bao gồm: + Lương nhân viên quản lý đội, tiền ăn ca và các khoản trích theo lương theo tỷ lệ quy định (24% trên tiền lương) của công nhân trực tiếp xây lắp, công nhân điều khiển xe, máy thi công và nhân viên quản lý đội. + Chi phí khấu hao TSCĐ dùng chung cho hoạt động của đội + Chi phí vật liệu phụ, nhiên liệu, công cụ dụng cụ.
SVTH: Đàm Thị Oanh 12 Lớp: K48D2 Luan van Trường đại học Thương mại GVHD: PGS.TS Nguyễn Phú Giang + Các chi phí khác phát sinh trong kỳ liên quan đến hoạt động của đội: chi phí dịch vụ thuê ngoài, chi phí bằng tiền khác… - Chi phí bán hàng: gồm toàn bộ chi phí phát sinh liên quan đến việc tiêu thụ sản phẩm, hàng hoá dịch vụ trong kỳ. - Chi phí quản lý doanh nghiệp: gồm toàn bộ các khoản chi phí phát sinh liên quan đến quản trị kinh doanh và quản trị hành chính trong phạm vi toàn doanh nghiệp mà không tách được cho bất cứ hoạt động hay phân xưởng, công trường nào. Ý NGHĨA: phục vụ yêu cầu quản lý chi phí sản xuất theo định mức, công tác kế hoạch hóa, phân tích và đánh giá sản phẩm theo khoản mục, giám sát tình hình thực hiện kế hoạch giá thành và hạ giá thành. Do ®Æc ®iÓm cña s¶n phÈm x©y l¾p vµ ph¬ng ph¸p lËp dù to¸n trong XDCB lµ dù to¸n ®îc lËp cho tõng ®èi tîng theo c¸c kho¶n môc gi¸ hµnh nªn c¸ch ph©n lo¹i chi phÝ theo kho¶n môc lµ ph¬ng ph¸p sö dông phæ biÕn trong c¸c DNXDCB.
* Phân loại chi phí theo yếu tố chi phí (phân loại theo nội dung, tính chất kinh tế của chi phí) Để phục vụ cho việc tập hợp và quản lý chi phí theo nội dung kinh tế ban đầu thống nhất của nó mà không xét đến công dụng cụ thể, địa điểm phát sinh, chi phí được phân theo yếu tố. Cách phân loại này giúp cho việc xây dựng và phân tích định mức vốn lưu động cũng như việc lập, kiểm tra và phân tích dự toán chi phí. Theo quy định thì toàn bộ chi phí được chia thành các yếu tố: - Chi phí nguyên liệu, vật liệu: Bao gåm toµn bé c¸c chi phÝ vÒ c¸c lo¹i nguyªn vËt liÖu chÝnh, vËt liÖu phôc, phô tïng thay thÕ, thiÕt bÞ XDCB.mµ doanh nghiÖp ®· sö dông cho ho¹t ®éng s¶n xuÊt trong kú nh: Xi m¨ng, s¾t, thÐp, c¸t, ®¸, c¸c lo¹i dÇu mì vËn hµnh m¸y mãc - Chi phí nhiên liệu, động lực: sử dụng cho quá trình sản xuất kinh doanh. SVTH: Đàm Thị Oanh 13 Lớp: K48D2 Luan van Trường đại học Thương mại GVHD: PGS.