Chương 1: Cơ sở lí luận, thực tiễn về HĐTN STEAM và bồi dưỡng NL DHNN cho HS. Chương 2: Thiết kế và tô chức HĐTN STEAM một số kiến thức thuộc chuyên đề “Vật lí trong một số ngành nghe” Chương 3: Thực nghiệm sư phạm 18 CHUONG 1. CO SỞ LÍ LUẬN, THỰC TIEN VE HOAT DONG TRAI NGHIEM STEAM VA BOI DUONG NANG LUC DINH HUGNG NGHE NGHIỆP CHO HỌC SINH 1. Giáo dục STEAM Lid.
Khái niệm giáo dục STEAM Ngày 4/5/2017, Thủ tướng Chính phủ ban hành Chỉ thị số 16/CT - TTg về việc tăng cường năng lực tiếp cận cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư. Chỉ thị của Thủ tướng đẻ ra những giải pháp va nhiệm vụ thúc day giáo đục STEM tại Việt Nam, ma một trong các giải pháp đó là: “Thay đổi mạnh mẽ các chính sách, nội dung, phương pháp giáo dục và dạy nghề nhằm tạo ra nguồn nhân lực có khả năng tiếp nhận các xu thế công nghệ sản xuất mới, trong đó cân tập trung vào thúc đây đảo tạo về Khoa học. Công nghệ, Kĩ thuật và Toán học (STEM), Ngoại ngữ, Tin học trong chương trình giáo đục phé thông”. Chỉ thị cũng giao nhiệm vụ cho Bộ GDĐT: “Thúc day triển khai giáo dục về khoa học, công nghệ, kĩ thuật và toán hoc (STEM) trong chương trình giáo duc pho thông: tỏ chức thí điểm tại một số trường phố thông ngay từ năm học 2017 -2018”" (Thủ tướng Chính phủ, 2017).
Giáo dục STEM trong Chương trình giáo dục phô thông 2018 vừa mang nghĩa thúc đây giáo dục các lĩnh vực Khoa học (Science), Công nghệ (Technology), Kĩ thuật (Engineering) và Toán học (Maths) vừa thé hiện phương pháp tiếp cận liên môn, phát triển năng lực vả phẩm chất người học. Với những tiếp cận khác nhau, giáo dục STEM sẽ được trién khai theo những cách khác nhau (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2019). Trong những năm gan đây, ý tưởng bổ sung yếu tổ về Nghệ thuật (Arts) vào chương trình giáo dục STEM (gọi là giáo dục STEAM) đang rất được quan tâm vả chú trọng (Jolly, 2014). Ý tưởng bồ sung yếu tô Nghệ thuật vào giáo dục STEM trong báo cáo của Anne Jolly (Iolly, 2014) nhận được sự đóng góp ý kiến và đánh giá từ cả hai phía: - Từ những chuyên gia trong lĩnh vực STEM: Các hoạt động và chủ dé STEM chi nên đưa các yếu to Nghệ thuật một cách ngẫu nhiên và chỉ khi can thiết cho các thách thức về mặt kĩ thuật.
19 - Từ những chuyên gia đề xuất giáo dục STEAM: Nghệ thuật là một công cụ giúp học tập tích cực và đóng vai trò là phương tiện dé tiếp cận gần hơn với giáo dục STEM cho những HS chưa hứng thú với một kiến thức trong lĩnh vực. Bên cạnh đó, các hoạt động cũng sẽ góp phan thu hat diém manh cua HS về nghệ thuật (âm nhạc, mĩ thuật, ngôn ngữ,. Đây cũng là một cách mang lại nhiều cơ hội học tập và tiếp cận được nhiều HS hơn so với giáo dục STEM. Trong một số nghiên cứu khác, yeu tố Nghệ thuật (Arts) cũng đã được dé cập va mở rộng thanh thuật ngữ Nghệ thuật khai phóng (Art — Liberal) — thẻ hiện hoạt động sang tao và sự tự do về mặt tư tưởng thê hiện qua các hình thức mĩ thuật, ngôn ngữ.
âm nhạc, triết học, vận động thé chat,. trong quá trình HS vận dụng, phối hợp các kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo dé giải quyết các van dé thực tiễn hiệu qua và có ý nghĩa với bản thân, cộng đồng (Nguyễn Thanh Nga & Ta Thanh Trung, 2021). Vai trỏ của yếu tổ Nghệ thuật (Arts) trong giáo due STEAM cũng được nêu rõ: Nghệ thuật giúp GV tổ chức cho HS được khám phá, déi thoại, giải quyết van dé va học tập trải nghiệm. Qua đó giúp HS nâng cao kha năng sang tạo, tư duy phản biện, giải quyết vấn đề, kĩ năng đưa ra quyết định, học tập một cách trực quan, tăng khả năng giao tiếp — hợp tác giữa các HS và định hướng thấm mi cho HS.
Khi thêm tư duy Nghệ thuật vào mô hình dạy học STEM, các nhà nghiên cứu giáo dục cho rằng HS có thê sử dụng cả hai bán cầu não bộ - phân tích và sáng tạo, đẻ phát triển tư duy, sáng tao và đôi mới (Le Thi Duyen & Trinh Thi Nguyet, 2019). Như vậy, có thé hiểu giáo dục STEAM là mô hình giáo dục dựa trên phương pháp tiếp cận liên món trong các lĩnh vực: Khoa học (S), Công nghệ (T). Nghệ thuật (A), Toán học (M), nhằm giải quyết các van dé thực tiên trong cuộc sống. Trong đó kết hợp tư duy sáng tạo và nghệ thuật, ứng dụng vào giảng dạy và giải quyết các tình huéng thực tế.
Hoat động trải nghiệm STEAM Hiện nay, một số quốc gia trên thé giới đặc biệt quan tâm đến các hoạt động giáo dục nhằm phát trién năng lực, sự sáng tao, pham chat và kĩ năng, giáo dục sự nhân văn,. Các hoạt động này được gọi với các tên gọi như; hoạt động giáo dục ngoài trời, hoạt động ngoài giờ lên lớp hay HDTN. Các hoạt động thường được xây dựng dựa trên các chủ đẻ rất đa dạng, một trong số đó liên quan đến khám phá thế giới tự nhiên, khoa học trái đất, tìm hiểu Công nghệ, Kĩ thuật,. HDTN và HĐTN hướng nghiệp là hoạt động giáo dục bắt buộc được thực hiện từ lớp | đến lớp 12.
HĐTN và HĐTN hướng nghiệp là hoạt động do nha giáo đục định hướng, thiết kế và hướng dẫn thực hiện, tạo cơ hội cho HS tiếp cận thực tế, thê nghiệm các cảm xúc tích cực, khai thác những kinh nghiệm đã có và huy động tông hợp kiến thức, kĩ năng của các môn học đề thực hiện những nhiệm vụ được giao hoặc giải quyết những van dé của thực tiễn đời sông nhà trường, gia đình, xã hội phù hợp với lứa tuôi: thông qua đó, chuyên hoá những kinh nghiệm đã trải qua thành tri thức mới. hiểu biết mới, kĩ năng mới góp phan phát huy tiém năng sáng tạo và kha năng thích ứng với cuộc sống, môi trường và nghề nghiệp tương lai. Nội dung của HDTN hướng nghiệp ở cấp THPT bao gồm: ngoài các hoạt động hướng đến cá nhân, xã hội, tự nhiên, cần tập trung hơn vào hoạt động giáo dục hướng nghiệp nhằm phát triển NL DHNN của HS (Bộ Giáo dục và Dao tao, 2018). Đối với mô hình giáo dục STEM, tùy thuộc vào đặc thù từng môn học và điều kiện cơ sở val chất, các trường có thê áp dụng linh hoạt các hình thức tổ chức giáo dục STEM như bài học STEM, HĐTN STEM, hoạt động nghiên cứu khoa học, kĩ thuật.
Trong phạm vi đề tài, nhóm chúng tôi đặc biệt quan tâm đén hình thức tỏ chức HĐTN STEM/STEAM. Theo công văn 3089/BGDDT-GDTrH thì HDTN STEM/STEAM có thê được tô chức thông qua hình thức câu lạc bộ hoặc các HĐTN thực tế; được tô chức thực hiện theo sở thích, năng khiếu và lựa chọn của HS một cách tự nguyện. Nhà trường có thể tô chức các không gian trải nghiệm STEM/STEAM trong nhà trường: giới thiệu thư viện học liệu số, thí nghiệm ảo, mô phỏng, phan mém hoc tap dé HĐTN tìm hiểu, khám phá các thí nghiệm, ứng dụng khoa học, kỹ thuật trong thực tiễn đời sống. HĐTN STEM/STEAM được té chức theo kế hoạch giáo dục hang năm của nha trường; nội dung mỗi budi trải nghiệm được thiết kế thành bài học cụ thể, mô tả rõ mục đích, yêu câu, tiến trình trải nghiệm và dự kiến kết quả.
Ưu tiên những hoạt động liên quan, hoạt động tiếp nối ở mức vận dụng (thiết kế, thử nghiệm, thảo luận và chỉnh sửa) của các hoạt động trong bai học STEM theo kế hoạch đạy học của nhà trường (Bộ Giáo dục và Đảo tạo, 2020). Với những quan điểm, cách tiếp cận về mô hình giáo due STEAM đã được đề cập, chúng tôi nhận thay đổi với các môn học khoa hoc tự nhiên nói chung và Vật li nói riêng, HĐTN có thé được lông ghép và xây dựng dé đáp ứng được các yêu cau trên. Các hoạt động này giúp HS khám phá và trực tiếp trai nghiệm được các ứng dung khoa hoc, kĩ thuật trong thực tiên đời song. Qua đó, HS nhận biết được vai trò của Khoa học, Công nghệ, Kĩ thuật, Nghệ thuật và Toán học đối với các lĩnh vực đời sống, giúp nang cao hứng thú học tập với các môn học thuộc lĩnh vực STEAM (Bộ Giáo dục và Đào tạo, 2019).
Bên cạnh đó, HS còn được đánh giá và tự đánh giá về năng lực, sở trường, hứng thi liên quan đến nghề nghiệp trong lĩnh vực liên quan, làm cơ sở để tự chọn cho mình ngành nghề phù hợp và rèn luyện phẩm chất và năng lực đề thích ứng với nghề nghiệp tương lai, đáp ứng đây đủ nhất nội dung của chương trình HDTN và HDTN hướng nghiệp. Bồi dưỡng năng lực định hướng nghề nghiệp cho học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm STEAM 1. Năng lực định hướng ngh nghiệp Có nhiều cách tiếp cận định nghĩa năng lực, trong phạm vi đề tài, nhóm chúng tôi quan tâm đến khái niệm được đề cập trong Chương trình giáo dục phô thông tông thê 2018, năng lực là thuộc tính cá nhân được hình thành, phát triển nhờ tô chat sẵn có va quá trình học tập. rèn luyện, cho phép con người huy động tong hợp các kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chi,.
thực hiện thành công một loại hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn trong những điều kiện cụ thé (Bộ Giáo dục và Dao tao, 2018). Khái niệm định hướng nghé nghiệp là một kiêu định hướng liên quan mang tinh cá nhân và trong các hoạt động xã hội của con người thì hoạt động nghề nghiệp chiếm vị trí quan trọng nhất (Le Thi Duyen & Trinh Thi Nguyet, 2019). DHNN có ý nghĩa nN te quan trọng không chi đối với cá nhân mà còn đối với gia đình, xã hội. Khái niệm định hướng nghề nghiệp được định nghĩa là những sở thích nghề nghiệp tương đối ôn định và được hình thành bởi các yếu tố khác nhau như: nền tang gia đình và xã hội, kinh nghiệm làm việc và điều kiện thị trường lao động.
Định hướng nghề nghiệp bắt nguồn từ bối cảnh xã hội hoặc gia đình, đồng thời chúng cũng linh hoạt và thích ứng với hoàn cảnh công việc và cuộc sống của mỗi người (Rodrigues, Ricardo; David, Guest; Budjanoveanin, Alexandra:, 2014). Theo chương trình giáo phục pho thông HDTN va HĐTN hướng nghiệp thi NL DHNN của HS THPT bao gồm: năng lực hiểu biết về nghề nghiệp của HS, nang lực hiểu biết và rèn luyện phẩm chất, năng lực liên quan đến nghề nghiệp của HS và kĩ năng HS ra quyết định, học tập theo định hướng nghề nghiệp.