MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài Từ xa xƣa trong lịch sử nhân loại, du lịch đã đƣợc ghi nhận nhƣ một sở thích, một hoạt động nghỉ ngơi tích cực của con ngƣời. Ngày nay, du lịch đã trở thành một nhu cầu không thể thiếu đƣợc trong đời sống văn hóa – xã hội của các nƣớc. Về mặt kinh tế, du lịch đã trở thành một trong những ngành kinh tế quan trọng và mũi nhọn của nhiều nƣớc công nghiệp phát triển.
Hiện nay, du lịch chỉ đứng sau công nghiệp dầu khí và ô tô. Đối với các nƣớc đang phát triển, du lịch đƣợc coi là cứu cánh để vực dậy nền kinh tế của quốc gia. Mặt khác, du lịch là một ngành tổng hợp, có mối quan hệ với nhiều lĩnh vực, nhiều ngành kinh tế - xã hội, trong đó mối quan hệ chặt chẽ, không thể tách rời với cộng đồng địa phƣơng (ngƣời dân – chủ nhân của vùng đất có tài nguyên mà ngành du lịch đang khai thác và sử dụng). Đặc biệt là những nơi có loại hình du lịch sinh thái phát triển, sự thành công hay thất bại trong quá trình hoạt động phụ thuộc rất nhiều vào việc phối hợp, chia sẻ lợi ích, quyền lợi giữa các bên tham gia.
Do đó du lịch đã đem lại nhiều lợi ích trực tiếp hoặc gián tiếp cho cộng đồng địa phƣơng nhƣ: tạo công ăn việc làm, tăng thu nhập giúp xây dựng và tu bổ cơ sở vật chất hạ tầng, kỹ thuật tốt hơn, đem đến sự giao lƣu văn hóa, xóa đói giảm nghèo, nâng cao cuộc sống của ngƣời dân, góp phần vào quá trình phát triển kinh tế của vùng, của đất nƣớc… Điều đó mang lại ý nghĩa nhân văn rất lớn, thể hiện đƣờng lối chiến lƣợc, chính sách phát triển đúng đắn, phù hợp của mỗi nƣớc, mỗi quốc gia. Đối với Ninh Bình, là một vùng đất giàu tiềm năng du lịch cả về tài nguyên thiên nhiên lẫn tài nguyên nhân văn. Các tài nguyên đó hầu hết quy Sinh viên: Bùi Thị Nhƣờng – VH1003 4 Một số giải pháp thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng tại Khu du lịch Tam Cốc - Bích Động, Ninh Bình tụ tại các trục đƣờng giao thông, đi lại thuận tiện và không cách xa thủ đô Hà Nội về mặt địa lý. Sự tham gia của cộng đồng địa phƣơng trong các hoạt động du lịch ở Tam Cốc – Bích Động mới bƣớc đầu phát triển và vẫn còn ở mức thấp, ngƣời dân chủ yếu tham gia ở một số khâu không quan trọng, lợi ích kinh tế không thƣờng xuyên, bấp bênh.
Các hình thức tham gia mang tính chất tự phát, xuất phát từ quy luật cung cầu của kinh tế thị trƣờng chƣ chƣa có sự chủ động, trong khi diện tích đất canh tác nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp dần do các dự án đầu tƣ. Do đó vấn đề của ngƣời dân càng trở lên bức thiết hơn. Sự bất cập trong quản lý, sự điều hòa lợi ích giữa các bên tham gia chƣa tốt dẫn đến chất lƣợng cuộc sống của ngƣời dân chƣa thực sự đƣợc đảm bảo. Vấn đề đặt ra đối vơi khu du lịch Tam Cốc – Bích Động hiện nay là cần phải giúp ngƣời dân địa phƣơng tham gia vào hoạt động du lịch, cùng vì lợi ích và mục đích chung để phát triển.
Mặt khác du lịch cộng đồng cũng giúp cho ngƣời dân nâng cao chất lƣợng cuộc sống, nâng cao nhận thúc về du lịch, về ý nghĩa bảo vệ tài nguyên môi trƣờng du lịch, ý nghĩa của việc tạo ra môi trƣờng nhân văn hấp dẫn khách du lịch. Từ trƣớc tới nay, đã có rất nhiều sách báo, tài liệu viết về danh thắng Tam Cốc – Bích Động, nhƣng chủ yếu là ca ngợi cảnh đẹp của thiên nhiên, tìm hiểu về văn hóa lịch sử… phục vụ mục đích quảng bá du lịch mà ít ai tìm hiểu về ngƣời dân địa phƣơng – chủ nhân của những tài nguyên đó đã làm du lịch nhƣ thế nào? tác động của du lịch đến đời sống của họ ra sao?… Chính vì thế tác giả đã quyết định chọn Đề tài : “Một số giải pháp thúc đấy phát triển du lịch cộng đồng tại khu du lịch Tam Cốc – Bích Động, Ninh Sinh viên: Bùi Thị Nhƣờng – VH1003 5 Một số giải pháp thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng tại Khu du lịch Tam Cốc - Bích Động, Ninh Bình Bình ”. Với mong muốn bằng những kiến thức đã học và tình yêu quê hƣơng đất nƣớc, sẽ góp một phần nhỏ bé vào sự phát triển du lịch nói riêng và sự phát triển kinh tế xã hội nói chung. Phạm vi nghiên cứu của Đề tài a.
Phạm vi: - Không gian nghiên cứu : Đề tài Khóa luận chủ yếu tập trung nghiên cứu trên địa bàn xã Ninh Hải, nơi có điểm du lịch mang tính quốc gia, quốc tế đó là: Khu du lịch Tam Cốc – Bích Động. - Thời gian nghiên cứu : Số liệu nghiên cứu trong giai đoạn từ năm 2002 đến 2008. Đối tượng nghiên cứu: - Điều kiện tự nhiên, điều kiện kinh tế - xã hội và tài nguyên du lịch (tự nhiên và nhân văn) để thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng ở khu du lịch Tam Cốc – Bích động. - Cộng đồng địa phƣơng xã Ninh Hải và một số vùng phụ cận tham gia vào phục vụ du lịch.
Mục đích, nhiệm vụ của đề tài a. Mục đích: - Nâng cao nhận thức của bản thân cả về mặt lý luận cũng nhƣ thực tiễn về du lịch cộng đồng và tài nguyên du lịch tại khu du lịch. Muốn vậy phải tổ chức nghiên cứu, tìm hiểu vấn đề một cách nghiêm túc, toàn diện. - Qua việc tìm hiểu nghiên cứu sẽ cung cấp nguồn tƣ liệu nhỏ cho những ai quan tâm đến nội dung của đề tài.
- Góp phần đƣa ra giải pháp phát triển du lịch ở Tam Cốc – Bích Động, Ninh Bình có thể tham khảo hoặc ứng dụng. Nhiệm vụ: Sinh viên: Bùi Thị Nhƣờng – VH1003 6 Một số giải pháp thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng tại Khu du lịch Tam Cốc - Bích Động, Ninh Bình - Tổng quan về cơ sở lý luận, tìm hiểu nghiên cứu để áp dụng vào thực tiễn phát triển du lịch cộng đồng tại khu du lịch Tam Cốc – Bích Động. - Nghiên cứu, đánh giá các nguồn lực để phát triển du lịch cộng đồng tại đây. - Đánh giá khả năng phát triển du lịch cộng đồng và đƣa ra một số giải pháp nhằm thu hút cộng đồng địa phƣơng tham gia vào hoạt động du lịch.
Khôi phục và bảo tồn các giá trị văn hóa truyền thống, phát triển du lịch một cách bền vững. Quan điểm, phƣơng pháp nghiên cứu a. Quan điểm: - Quan điểm duy vật biện chứng và duy vật lịch sử: Nghiên cứu tất cả thực trạng nguồn lực phát triển du lịch cũng nhƣ lý luận trong sự vận động phát triển của chính ngành du lịch và các ngành khoa học nói chung trong mối quan hệ biện chứng theo quy luật khách quan. - Phát triển du lịch bền vững: Nghiên cứu phát triển du lịch, đặc biệt là DLCĐ, cần đáp ứng nhu cầu của thế hệ hiện tại nhƣng không làm tổn hại đến thế hệ tƣơng lai, đảm bảo đƣợc các mục tiêu, nguyên tắc phát triển bền vững.
Vận dụng cơ sở lý luận phát triển du lịch bền vững trong quá trình nghiên cứu đề tài. - Lãnh thổ tổng hợp – chuyên môn hóa: Mỗi lãnh thổ du lịch thƣờng có nhiều nguồn lực để phát triển du lịch. Nhƣng đồng thời mỗi địa phƣơng, hoặc mỗi hệ thống lãnh thổ du lịch cũng có những nguồn lực phong phú, đặc sắc là thế mạnh để phát triển du lịch riêng.Vì vậy cần phải nghiên cứu để có đƣợc các dự án, giải pháp, chiến lƣợc, vừa phát huy đƣợc thế mạnh tổng hợp các nguồn lực để tạo ra nhiều Sinh viên: Bùi Thị Nhƣờng – VH1003 7 Một số giải pháp thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng tại Khu du lịch Tam Cốc - Bích Động, Ninh Bình sản phẩm du lịch. Đồng thời cũng cần ƣu tiên đầu tƣ phát triển những loại hình du lịch mang tính chuyên biệt, mũi nhọn của hệ thống lãnh thổ du lịch cũng nhƣ mỗi địa phƣơng để tạo ra sức cạnh tranh.
- Quan điểm kế thừa: Du lịch là một ngành tổng hợp có quan hệ với nhiều ngành khác nhƣ: kinh tế, môi trƣờng, địa lý… Vì vậy trong quá trình phát triển du lịch, để tiết kiện thời gian, công sức và tài chính, cần kế thừa các công trình nghiên cứu, các dự án quy hoạch, kế hoạch phát triển du lịch và các công trình khoa học có liên quan. Phương pháp nghiên cứu: - Phương pháp khảo sát thực địa và thu thập tài liệu: Để hoàn thành Khóa luận, sinh viên đã thực hiện các cuộc khảo sát, thu thập tài liệu, đi theo tour Tam Cốc – Bích Động, khảo sát tại làng nghề của xã Ninh Hải. - Phương pháp điều tra xã hội học: Trong quá trình nghiên cứu, sinh viên đã sử dụng các phƣơng pháp điều tra sau: + Phỏng vấn trực tiếp các cơ quan có thẩm quyền, các công ty du lịch, UBND xã, Ban quản lý và một số hộ dân trong vùng. + Phỏng vấn bằng bảng hỏi.
- Phương pháp thống kê, lập bảng, xử lý tổng hợp các thông tin, số liệu: Tìm các thông tin, số liệu tại các cơ sở nhƣ Sở Du lịch Ninh Bình, Công ty du lịch, UBND xã huyện…. sau đó tiến hành chọn lọc, sắp xếp thứ tự sử dụng các thông tin cần thiết. - Phương pháp bản đồ, ảnh minh họa: Sinh viên: Bùi Thị Nhƣờng – VH1003 8 Một số giải pháp thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng tại Khu du lịch Tam Cốc - Bích Động, Ninh Bình Thể hiện một cách trực quan những đặc điểm và sự phân bố không gian theo lãnh thổ, tài nguyên đƣợc nghiên cứu, xác định đƣợc tour, tuyến. Kết cấu đề tài Gồm 3 chƣơng chính: Chƣơng 1: Tổng quan về lý luận du lịch cộng đồng.
Chƣơng 2: Nguồn lực và thực trạng hoạt động du lịch cộng đồng tại Tam Cốc – Bích Động. Chƣơng 3: Một số định hướng và giải pháp thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng tại khu du lịch Tam Cốc – Bích Động. Sinh viên: Bùi Thị Nhƣờng – VH1003 9 Một số giải pháp thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng tại Khu du lịch Tam Cốc - Bích Động, Ninh Bình CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ LÝ LUẬN DU LỊCH CỘNG ĐỒNG 1. KHÁI NIỆM CỘNG ĐỒNG ĐỊA PHƢƠNG - Theo Nguyễn Hữu Nhân: Cộng đồng địa phƣơng là những cộng đồng đƣợc gọi tên nhƣ đơn vị làng, bản, xã, huyện…những ngƣời chung về lý tƣởng xã hội, lứa tuổi, giới tính, thân phận xã hội.
