Khóa luận tốt nghiệp lịch sử sưu tầm xây dựng hệ thống phương tiện trực quan để phục vụ giảng dạy lịch sử thế giới cận đại 1640 1870 nhằm gây hứng thú cho học sinh trong học tập lịch sử

Luận văn tốt nghiệp kỹ thuật nghiên cứu tốt nghiệp lịch sử sưu tầm xây dựng hệ thống phương tiện trực quan để phục vụ giảng dạy lịch sử thế, điều tra thực trạng, phân tích số

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Hiển
• Người hướng dẫn: Phạm Quang Huy
• Trường học: Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Lịch sử
• Đề tài: Khóa luận tốt nghiệp lịch sử sưu tầm xây dựng hệ thống phương tiện trực quan để phục vụ giảng dạy lịch sử thế giới cận đại 1640-1870 nhằm gây hứng thú cho học sinh trong học tập lịch sử
• Loại tài liệu: luận văn tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 1999
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG I: PHƯƠNG TIỆN TRỰC QUAN TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ
• 1.1. KHÁI NIỆM VỀ PHƯƠNG PHÁP SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN TRỰC QUAN
• 2. CHƯƠNG II: VẤN ĐỀ HỨNG THÚ TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ
• 3. CHƯƠNG III: SƯU TẦM VÀ XÂY DỰNG PHƯƠNG TIỆN TRỰC QUAN NHẰM PHỤC VỤ GIẢNG DẠY LỊCH SỬ THẾ GIỚI CẬN ĐẠI I (1640-1870)
• 4. CHƯƠNG IV: ĐỀ XUẤT PHƯƠNG PHÁP SỬ DỤNG PTTQ. ỨNG DỤNG PHƯƠNG PHÁP SỬ DỤNG PTTQ & PHƯƠNG MỚI ĐỀ XUẤT ĐỂ DẠY BÀI CMTS PHÁP
• 5. CHƯƠNG V: TÌNH HÌNH HỌC TẬP LỊCH SỬ CỦA HỌC SINH PTTH - NHỮNG KẾT QUẢ BAN ĐẦU CỦA VIỆC SỬ DỤNG HỆ THỐNG PTTQ TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ THẾ GIỚI CẬN ĐẠI I (1640-1870)
• LỜI MỞ ĐẦU
• LỜI CAM ĐOAN
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• KẾT LUẬN

Tóm tắt

I. Tổng quan về khóa luận tốt nghiệp lịch sử sưu tầm

Khóa luận tốt nghiệp lịch sử sưu tầm xây dựng hệ thống phương tiện trực quan nhằm phục vụ giảng dạy lịch sử thế giới cận đại từ 1640 đến 1870 là một đề tài quan trọng. Đề tài này không chỉ giúp sinh viên hiểu rõ hơn về lịch sử mà còn tạo ra những phương pháp giảng dạy hiệu quả hơn. Việc sử dụng phương tiện trực quan trong giảng dạy lịch sử có thể tạo ra sự hứng thú cho học sinh, giúp họ tiếp cận kiến thức một cách sinh động và dễ hiểu hơn.

1.1. Ý nghĩa của việc sưu tầm tài liệu lịch sử

Sưu tầm tài liệu lịch sử giúp giáo viên có nguồn tư liệu phong phú để giảng dạy. Tài liệu này không chỉ bao gồm sách vở mà còn có tranh ảnh, bản đồ, và các phương tiện trực quan khác. Những tài liệu này sẽ giúp học sinh hình dung rõ hơn về các sự kiện lịch sử.

1.2. Vai trò của phương tiện trực quan trong giảng dạy

Phương tiện trực quan đóng vai trò quan trọng trong việc truyền đạt kiến thức lịch sử. Chúng giúp học sinh dễ dàng tiếp thu thông tin và tạo ra sự hứng thú trong học tập. Việc sử dụng hình ảnh, video, và bản đồ sẽ làm cho bài học trở nên sinh động hơn.

II. Thách thức trong việc giảng dạy lịch sử hiện nay

Một trong những thách thức lớn nhất trong việc giảng dạy lịch sử hiện nay là sự thiếu hứng thú của học sinh. Nhiều học sinh cảm thấy môn lịch sử khô khan và khó hiểu. Điều này dẫn đến việc họ chỉ học để đối phó với các kỳ thi mà không thực sự hiểu bản chất của các sự kiện lịch sử.

2.1. Nguyên nhân gây ra sự thiếu hứng thú

Sự thiếu hứng thú của học sinh đối với môn lịch sử có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân. Một trong số đó là phương pháp giảng dạy chưa phù hợp, nội dung chương trình quá nặng nề và không hấp dẫn. Hơn nữa, việc thiếu tài liệu trực quan cũng làm giảm đi sự hấp dẫn của môn học.

2.2. Hệ quả của việc thiếu hứng thú trong học tập

Khi học sinh không hứng thú với môn lịch sử, họ sẽ không có động lực để tìm hiểu sâu hơn về các sự kiện lịch sử. Điều này dẫn đến việc kiến thức lịch sử của học sinh trở nên hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng tư duy và phân tích của họ trong tương lai.

III. Phương pháp xây dựng hệ thống phương tiện trực quan

Để xây dựng hệ thống phương tiện trực quan hiệu quả, cần phải có một kế hoạch rõ ràng và cụ thể. Việc lựa chọn tài liệu, hình ảnh và các phương tiện trực quan khác cần phải được thực hiện một cách cẩn thận để đảm bảo tính chính xác và hấp dẫn.

3.1. Lựa chọn tài liệu phù hợp

Việc lựa chọn tài liệu phù hợp là rất quan trọng trong quá trình xây dựng hệ thống phương tiện trực quan. Tài liệu cần phải có độ tin cậy cao và phù hợp với nội dung bài học. Các tài liệu này có thể bao gồm sách, bài viết, và các nguồn tài liệu trực tuyến.

3.2. Thiết kế phương tiện trực quan hấp dẫn

Thiết kế phương tiện trực quan cần phải đảm bảo tính hấp dẫn và dễ hiểu. Hình ảnh, video và bản đồ cần được trình bày một cách rõ ràng, sinh động để thu hút sự chú ý của học sinh. Việc sử dụng màu sắc và hình ảnh minh họa cũng rất quan trọng.

IV. Ứng dụng thực tiễn của hệ thống phương tiện trực quan

Hệ thống phương tiện trực quan không chỉ giúp giáo viên trong việc giảng dạy mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực cho học sinh. Việc áp dụng các phương tiện này trong giảng dạy lịch sử sẽ giúp học sinh dễ dàng tiếp thu kiến thức và phát triển khả năng tư duy.

4.1. Tăng cường sự tương tác trong lớp học

Việc sử dụng phương tiện trực quan sẽ tạo ra sự tương tác giữa giáo viên và học sinh. Học sinh sẽ có cơ hội tham gia vào các hoạt động học tập, thảo luận và đặt câu hỏi, từ đó nâng cao khả năng tiếp thu kiến thức.

4.2. Nâng cao chất lượng học tập

Hệ thống phương tiện trực quan sẽ giúp nâng cao chất lượng học tập của học sinh. Khi học sinh cảm thấy hứng thú và tham gia tích cực vào bài học, họ sẽ dễ dàng tiếp thu kiến thức và hiểu rõ hơn về các sự kiện lịch sử.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của giảng dạy lịch sử

Khóa luận tốt nghiệp lịch sử sưu tầm xây dựng hệ thống phương tiện trực quan là một bước tiến quan trọng trong việc cải thiện chất lượng giảng dạy lịch sử. Việc áp dụng các phương tiện trực quan sẽ giúp học sinh hứng thú hơn với môn học này và nâng cao khả năng nhận thức của họ.

5.1. Tương lai của giảng dạy lịch sử

Tương lai của giảng dạy lịch sử sẽ phụ thuộc vào việc áp dụng các phương pháp giảng dạy hiện đại và hiệu quả. Việc sử dụng công nghệ và phương tiện trực quan sẽ là xu hướng tất yếu trong giáo dục.

5.2. Khuyến khích nghiên cứu và phát triển

Cần khuyến khích các nghiên cứu và phát triển trong lĩnh vực giảng dạy lịch sử. Việc tìm kiếm và áp dụng các phương pháp mới sẽ giúp nâng cao chất lượng giáo dục và tạo ra những thế hệ học sinh yêu thích lịch sử.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khoa học lịch sử đã trải qua hơn 2000 năm hình thành và phát triển, đóng vai trò nền tảng trong việc giáo dục thế hệ trẻ về cội nguồn, bản sắc và các quy luật vận động của xã hội loài người. Tuy nhiên, thực trạng giáo dục phổ thông cho thấy học sinh thường xem nhẹ môn Lịch sử và các môn khoa học xã hội. Phần lớn các em chỉ học tập với tâm lý đối phó trong các kỳ kiểm tra, dẫn đến việc ghi nhớ sự kiện máy móc mà không hiểu rõ bản chất vấn đề. Tình trạng "dạy chay, học chay" bắt nguồn từ sự thiếu hụt hoặc sử dụng chưa đúng cách các đồ dùng trực quan, khiến không khí lớp học trở nên khô khan, giảm sút nghiêm trọng động cơ học tập của học sinh.

Nghiên cứu tập trung giải quyết bài toán cấp thiết: Xây dựng và khai thác hệ thống phương tiện trực quan quy ước nhằm kích thích hứng thú nhận thức, nâng cao năng lực tư duy cho học sinh. Mục tiêu cụ thể của đề tài là hệ thống hóa cơ sở lý luận, tuyển chọn, thiết kế các loại bản đồ, sơ đồ, đồ thị, niên biểu và thực nghiệm sư phạm trong chương trình Lịch sử thế giới cận đại giai đoạn 1640 - 1870 dành cho học sinh lớp 10.

Phạm vi không gian của nghiên cứu được thực hiện tại các trường trung học phổ thông trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh, điển hình như Trường Trung học phổ thông Nguyễn Thượng Hiền và Trường Trung học phổ thông Phan Đăng Lưu trong giai đoạn 1995 - 1999. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của công trình thể hiện ở việc lượng hóa hiệu quả tiếp thu kiến thức: khi kết hợp hài hòa phương tiện trực quan với phương pháp thuyết trình phát vấn, mức độ ghi nhớ và hiểu sâu bản chất lịch sử của học sinh có thể nâng cao từ 15% lên đến 65%, giúp hơn 83% học sinh thay đổi thái độ học tập theo hướng tích cực, chủ động.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng triết học duy vật biện chứng và các lý thuyết giáo dục, tâm lý học thần kinh hiện đại:

• Quy luật nhận thức duy vật biện chứng: Quá trình nhận thức của học sinh tuân thủ chặt chẽ công thức kinh điển từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, và từ tư duy trừu tượng trở về thực tiễn. Trực quan sinh động đóng vai trò là điểm xuất phát, cung cấp những hình ảnh, cảm giác và tri giác cụ thể để từ đó bộ não phân tích, khái quát thành các khái niệm, quy luật lịch sử.
• Học thuyết phản xạ của Ivan Pavlov: Nhận thức của con người vận hành qua hai hệ thống tín hiệu mật thiết. Hệ thống tín hiệu thứ nhất tiếp nhận các kích thích cảm tính thông qua giác quan, quyết định độ phong phú của biểu tượng. Hệ thống tín hiệu thứ hai thực hiện quá trình tư duy trừu tượng để tạo lập tri thức dạng khái niệm. Phương tiện trực quan củng cố vững chắc hệ thống tín hiệu thứ nhất, tạo tiền đề để hệ thống tín hiệu thứ hai hoạt động bền vững.
• Thuyết thông báo trong dạy học: Đo lường năng lực chuyển tải thông tin qua các kênh tiếp nhận của não bộ. Kết quả tính toán cho thấy thị giác đạt năng lực chuyển tải vượt trội ở mức 1,6 x 10^6 bit/giây, cao gấp 5 lần so với thính giác ở mức 0,32 x 10^6 bit/giây và gấp 10 lần so với xúc giác ở mức 0,16 x 10^6 bit/giây.
• Các khái niệm cốt lõi: Phương tiện trực quan quy ước (địa đồ lịch sử, niên biểu tổng hợp, niên biểu chuyên đề, đồ thị phát triển, sơ đồ cấu trúc), hứng thú nhận thức (trạng thái tâm lý say mê xuất phát từ nhu cầu hiểu biết bên trong), và biểu tượng lịch sử (hình ảnh cụ thể của quá khứ được tái hiện trong tâm trí người học).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp đồng bộ các nguồn dữ liệu định tính và định lượng nhằm đảm bảo tính khách quan và khoa học:

• Quy mô và phương pháp chọn mẫu: Cỡ mẫu khảo sát gồm hơn 200 học sinh phân bổ tại 4 lớp học (lớp 10A9, 10B21, 11A8, 11A9) tại Trường Trung học phổ thông Nguyễn Thượng Hiển. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên theo khối lớp được áp dụng để đảm bảo tính đại diện cho học sinh phổ thông. Đồng thời, nghiên cứu tiến hành dự giờ quan sát sư phạm chuyên sâu đối với 3 giáo viên dạy giỏi có thâm niên cao tại Trường Trung học phổ thông Phan Đăng Lưu và Trường Trung học phổ thông Nguyễn Thượng Hiền.
• Thu thập và phân tích dữ liệu: Nguồn dữ liệu gồm phiếu điều tra trắc nghiệm thái độ học tập được phát vào ngày 12/4/1999 dưới sự giám sát độc lập, biên bản đánh giá tương tác lớp học trong các giờ dự giảng, cùng tài liệu thứ cấp là các công trình giáo dục học trong và ngoài nước.
• Lý do lựa chọn phương pháp: Sự kết hợp giữa phương pháp lịch sử (tái hiện sự kiện cụ thể) và phương pháp logic (khái quát hóa bản chất quy luật) là bắt buộc trong khoa học giáo dục lịch sử. Cách tiếp cận này cho phép đối chiếu định lượng tốc độ tiếp thu với đánh giá định tính về mức độ hứng thú của học sinh. Timeline nghiên cứu được triển khai liên tục và hoàn thiện trong giai đoạn niên khóa 1995 - 1999.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình điều tra thực tế và phân tích thực nghiệm đã mang lại 4 phát hiện then chốt:

• Ưu thế vượt trội của việc kết hợp đa giác quan: Theo số liệu thực nghiệm chuẩn hóa của UNESCO, khi học sinh chỉ tiếp nhận thông tin bằng thính giác (nghe giảng thuần túy), lượng thông tin ghi nhận chỉ đạt 15%. Khi tiếp nhận qua thị giác (quan sát hình ảnh), tỷ lệ này đạt 25%. Đặc biệt, khi kết hợp đồng thời cả âm thanh và hình ảnh thông qua phương tiện trực quan, hiệu quả tiếp thu tăng vọt lên mức 65%, cao hơn gấp 4,3 lần so với phương pháp nghe truyền thống.
• Nhu cầu thực sự của học sinh với môn Lịch sử: Kết quả khảo sát hơn 200 học sinh tại 4 lớp học cho thấy có đến hơn 83% học sinh khẳng định rất yêu thích môn Lịch sử và mong muốn giáo viên tăng cường sử dụng tranh ảnh, bản đồ, tư liệu trực quan. Điều này bác bỏ quan điểm cho rằng học sinh hoàn toàn quay lưng với các môn khoa học xã hội.
• Mức độ tích cực hóa hoạt động học tập: Trong các lớp học giáo viên áp dụng phương tiện trực quan quy ước kết hợp phát vấn gợi mở (như lớp 10 do cô Đặng Thị Chiếu Trinh giảng dạy), tỷ lệ học sinh chủ động đặt câu hỏi và tham gia thảo luận tăng khoảng 70%, loại bỏ hoàn toàn tình trạng thụ động ghi chép so với các lớp dạy chay.
• Khả năng ghi nhớ và hiểu sâu bản chất: Sử dụng sơ đồ hình học (như sơ đồ con lắc đơn mô tả tiến trình Cách mạng tư sản Anh 1640 - 1689 hay tranh châm biếm tình cảnh nông dân Pháp trước 1789) giúp học sinh hiểu ngay các khái niệm phức tạp như chế độ quân chủ lập hiến, chế độ ba đẳng cấp mà không cần học thuộc lòng máy móc.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện trên khẳng định rằng trực quan hóa bài giảng là chìa khóa giải quyết nút thắt về chất lượng dạy học lịch sử. Việc học sinh chán học không bắt nguồn từ bản thân môn học hay kết cấu chương trình đồng tâm hiện hành, mà xuất phát từ phương pháp truyền đạt đơn điệu của giáo viên. Năng lực truyền tải 1,6 x 10^6 bit/giây của thị giác cho phép não bộ tiếp nhận khối lượng dữ liệu khổng lồ trong thời gian ngắn, kích thích các cảm xúc tích cực - điều kiện tiên quyết để hình thành hứng thú học tập theo đúng lý luận của các nhà tâm lý học giáo dục.

Khi so sánh với các quan điểm sư phạm kinh điển của Jan Amos Comenius trong tác phẩm Lý luận dạy học vĩ đại hay tư tưởng của John Locke và Jean-Jacques Rousseau, kết quả nghiên cứu một lần nữa củng cố nguyên lý: khởi điểm của nhận thức bao giờ cũng bắt đầu từ cảm giác. Nghiên cứu cũng kế thừa và mở rộng các công trình của các chuyên gia phương pháp dạy học lịch sử tại Việt Nam, nâng tầm việc sử dụng đồ dùng trực quan từ mức độ minh họa ngẫu hứng lên thành một hệ thống phương tiện quy ước bài bản.

Để trực quan hóa toàn bộ dữ liệu này một cách tối ưu, các kết quả nên được thể hiện qua biểu đồ cột so sánh hiệu suất ghi nhớ giữa các kênh giác quan (15% - 25% - 65%) và bảng thống kê tổng hợp phân loại 3 nhóm phương tiện trực quan (hiện vật, tạo hình, quy ước) tương ứng với từng giai đoạn cách mạng từ năm 1640 đến năm 1870.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao chất lượng dạy học và phát huy tối đa vai trò của phương tiện trực quan, 4 giải pháp chiến lược được đề xuất:

• Xây dựng và chuẩn hóa hệ thống phương tiện trực quan quy ước: Giáo viên bộ môn Lịch sử tại các trường trung học phổ thông cần chủ động thiết kế tối thiểu 15 đến 20 sơ đồ tư duy, 10 niên biểu chuyên đề và bộ địa đồ lịch sử đồng bộ cho từng bài học giai đoạn 1640 - 1870 trong học kỳ 1, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ học sinh khá giỏi môn Lịch sử lên trên 75%.
• Đổi mới phương pháp tổ chức giờ học trên lớp: Đội ngũ giáo viên cần kết hợp triệt để phương tiện trực quan với hệ thống câu hỏi phát vấn trí thông minh, giảm thời lượng đọc chép thụ động xuống dưới 30% tổng thời gian tiết học trong năm học tới, tạo điều kiện cho học sinh tự quan sát và rút ra bản chất sự kiện.
• Tổ chức bồi dưỡng kỹ năng chế tác đồ dùng dạy học: Ban Giám hiệu các trường trung học phổ thông cùng Tổ chuyên môn Lịch sử cần định kỳ tổ chức 2 đợt tập huấn chuyên đề mỗi năm học về kỹ thuật vẽ bảng, thiết kế sa bàn, ứng dụng phim đèn chiếu và công nghệ đa phương tiện cho 100% cán bộ giáo viên trong tổ.
• Cải tiến cấu trúc đề kiểm tra đánh giá: Sở Giáo dục và Đào tạo cùng ban chuyên môn các trường cần đưa từ 20% đến 30% câu hỏi gắn với việc khai thác, phân tích lược đồ, sơ đồ và tư liệu tranh ảnh vào các bài kiểm tra định kỳ 1 tiết và học kỳ, nhằm đánh giá chính xác năng lực tư duy lịch sử thay vì kiểm tra khả năng học vẹt.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn và học thuật cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Giáo viên Lịch sử bậc trung học phổ thông: Khai thác hơn 30 mẫu sơ đồ, niên biểu so sánh và tranh tư liệu lịch sử cận đại đã được hệ thống hóa để áp dụng trực tiếp vào quá trình soạn giáo án và đổi mới giờ dạy trên lớp.
• Sinh viên sư phạm và giáo sinh thực tập: Tiếp cận quy trình bài bản từ khâu sưu tầm tư liệu, xử lý phiếu học tập đến phương pháp điều hành tiết học sinh động, hỗ trợ đắc lực cho việc hoàn thành xuất sắc 100% các kỳ thực tập sư phạm.
• Cán bộ quản lý giáo dục và tổ trưởng chuyên môn: Sử dụng khung tiêu chí và quy chuẩn phương tiện trực quan của luận văn làm căn cứ đánh giá chất lượng tiết dạy, xây dựng kế hoạch bồi dưỡng năng lực chuyên môn định kỳ hàng năm cho giáo viên.
• Các nhà nghiên cứu phương pháp dạy học: Tham khảo hệ thống lý luận kết hợp các chỉ số thần kinh - tâm lý học thực nghiệm (tốc độ truyền bit, phản xạ hai hệ thống tín hiệu) để phát triển các đề tài nghiên cứu chuyên sâu về công nghệ và thiết bị giáo dục hiện đại.

Câu hỏi thường gặp

• Tại sao phương tiện trực quan lại có vai trò quyết định trong việc tạo hứng thú học tập Lịch sử? Phương tiện trực quan tác động trực tiếp vào thị giác với tốc độ chuyển tải đạt 1,6 x 10^6 bit/giây, cao gấp 5 lần thính giác. Việc quan sát hình ảnh cụ thể kích thích cảm xúc tích cực, tạo động cơ bên trong giúp học sinh hứng thú tìm hiểu bản chất sự kiện thay vì học vẹt.
• Luận văn phân loại phương tiện trực quan trong dạy học lịch sử như thế nào? Hệ thống phương tiện trực quan được phân định thành 3 nhóm lớn: nhóm hiện vật lịch sử (di tích, hiện vật gốc), nhóm tạo hình (sa bàn, mô hình phục chế, tranh ảnh, phim tư liệu) và nhóm quy ước (địa đồ, niên biểu tổng hợp/chuyên đề, sơ đồ, đồ thị phát triển).
• Hiệu quả tiếp nhận thông tin kết hợp giữa hình ảnh và âm thanh đạt mức độ nào? Theo thống kê thực nghiệm của UNESCO, học sinh chỉ nhớ được 15% thông tin qua âm thanh và 25% qua hình ảnh riêng lẻ. Khi kết hợp đồng thời cả âm thanh và hình ảnh, hiệu quả tiếp thu tăng vọt lên 65%, giúp tri thức được khắc sâu bền vững.
• Cách áp dụng phương tiện trực quan hiệu quả trong bài Cách mạng tư sản Pháp 1789 là gì? Giáo viên sử dụng 2 bức tranh biếm họa về tình cảnh nông dân Pháp trước và sau năm 1789 kết hợp sơ đồ cơ cấu 3 đẳng cấp. Qua việc đặt câu hỏi gợi mở về hình ảnh người nông dân cõng tăng lữ và quý tộc, học sinh tự khám phá ra nguyên nhân bùng nổ cách mạng.
• Việc sử dụng đồ dùng trực quan có làm quá tải thời gian của tiết học 45 phút không? Nếu giáo viên chuẩn bị trước tài liệu phát tay photocopy và treo bảng đúng thời điểm, việc khai thác trực quan chỉ chiếm từ 10 đến 15 phút nhưng giúp tiết kiệm hơn 50% thời gian ghi chép bài, giúp tiến trình tiết học 45 phút diễn ra cô đọng và linh hoạt hơn.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về vai trò của phương tiện trực quan dựa trên quy luật nhận thức và học thuyết phản xạ hai hệ thống tín hiệu.
• Chứng minh bằng số liệu thực nghiệm khoa học: kết hợp nghe nhìn giúp tăng hiệu quả tiếp thu lên 65% so với mức 15% của phương pháp nghe truyền thống.
• Khảo sát thực tế khẳng định hơn 83% học sinh phổ thông có nhu cầu và hứng thú cao với môn Lịch sử khi được học cùng phương tiện trực quan.
• Xây dựng hoàn chỉnh hệ thống phương tiện trực quan quy ước chuyên sâu cho chương trình Lịch sử thế giới cận đại giai đoạn 1640 - 1870.
• Đề xuất quy trình đổi mới phương pháp giảng dạy và kiểm tra đánh giá, xóa bỏ triệt để tình trạng dạy chay, học đối phó trong nhà trường.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là cung cấp một cẩm nang phương pháp luận và hệ thống học liệu trực quan quy ước chuẩn mực, giải quyết triệt để mối quan hệ giữa trực quan sinh động và tư duy trừu tượng trong giáo dục lịch sử. Trong vòng 6 đến 12 tháng tới, hệ thống học liệu này cần được số hóa hoàn toàn thành ngân hàng dữ liệu điện tử phục vụ giảng dạy tương tác. Các thầy cô giáo và sinh viên sư phạm hãy áp dụng ngay hệ thống phương tiện trực quan này vào từng bài giảng để khơi dậy niềm đam mê lịch sử trong mỗi học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương IJ. Vấn dé hứng thú trong dạy học lịch sử Chương II]. Sưu tâm và xây dung phương tiện trực quan nhằm phục vụ giảng dạy LSTG cận đại ¡ (1640-1870) Chương IV. Đề xuất phương pháp sử dụng PTTQ.

Ứng dụng Nguyễn Thị Thu Hiển > 9 Khoa Lịch Sử - ĐHSP TPHCM - 1999 phương pháp sử dụng PTTQ & phương mới dé xuất để dạy bài CMTS Pháp Chương V. Tình hình học tập lịch sử của học sinh PTTH - những kết quả ban đầu của việc sử dụng hệ thống PTTQ trong dạy học LSTG cận dai I (1640-1870) C. KẾT LUẬN Nguyễn Thị Thu Hiển ® 10 Khoa Lịch Sử - ĐHSP TPHCM - 1999 B. NỘI DUNG ĐỀ TÀI CHUONG I PHUONG TIEN TRUC QUAN TRONG DAY HOC LICH SU I.

KHAI NIEM VE PHƯƠNG PHÁP SU DUNG PHƯƠNG TIEN TRUC QUAN Đối với khoa học lịch sử thi có một đặc điểm rất khác so với những môn khoa học khác là người nghiên cứu không thể trực tiếp tiếp cận với lịch sử được dù người dy có nằm trong thời đại ' đó. Như vậy đối với loài người nói chung và những học sinh được học trong một môi trường đã có sự sắp xếp của bàn tay con người nói riêng thì họ chỉ có thể tiếp cận lịch sử một cách gián tiếp. Trong chừng mực nào đó con người chỉ đạt đến được tiệm cận của chân lí của những gì lịch sử đã trải qua mà thôi. Mặc dù về lí thuyết con người có thể nhận thức được chân lí nhưng do sự hạn chế về các điều kiện khác như tuổi tác, thời đại, quan điểm chính trị.

nên sự nhận thức không là vô hạn. Bản chất của hoạt động học tập lịch sử của học sinh là hoạt động nhận thức. Vì thế để nhận thức của học sinh về lịch sử một cách nhanh, chính xác thì phương pháp sử dụng phương tiện trực quan trong dạy học sẽ góp phần không nhỏ trong kết quả thu được. Xét về mặt triết học ta thấy phương pháp PTTQ có mối quan hệ tương tác và phát triển giữa cái cụ thể và cái trừu tượng.

Còn chính khoa Tâm lý học đã chỉ ra khá rõ 3 hình thức trực quan. * Trực quan bằng dé vật : là những vật thật do lịch sử dé lại chứ không phải do bàn tay của con người hiện đại tái tạo xây dựng lại. Ví dụ:mảnh tước, lưỡi cày đồng, búa, rìu đá, cung điện, bức Nguyễn Thị Thu Hiển 11 Khoa Lịch Sử - DHSP TPHCM - 1999 tường thành. * Trực quan tượng hình là những cái gì thuộc về lịch sứ nhưng đã được bàn tay con người tái tạo, xây dựng lại gần giống với lịch sử : sa bàn, tranh ảnh, phim ảnh v.

* Trực quan bằng lời nói : là phương pháp dùng lời nói để mé tả lại các sự kiện hiện tượng, qui luật lịch sử. Sử dụng phương pháp này thì sự mô tả gợi cảm, giàu hình ánh. Phương pháp sử dụng phương tiện trực quan là phương pháp người giáo viên dùng hình ảnh, tranh ảnh, bản dé lịch sử. cho học sinh quan sắt trong quá trình nhận thức kiến thức lịch sử.

Việc sử dụng PTTQ giúp học sinh có những tri giác, biểu tượng lịch sử phong phú để từ đó hình thành được khái niệm, qui luật lịch sử một cách chắc chắn , hoàn chỉnh hơn những kiến thức lí thuyết học sinh có được trước đó không qua giai đoạn trực quan. NHỮNG CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA PHƯƠNG PHÁP SỬ DỤNG PHƯƠNG TIỆN TRỰC QUAN k Bất cứ một sự vật, hiện tượng nào, khoa học nào cũng đều có cơ sở thực tiễn của nó, bởi chính từ thực tiền những cái mới phát sinh, phát triển, tôn tại được.