CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN DOANH THU, CHI PHÍ VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TẠI CÁC DOANH NGHIỆP DỊCH VỤ 1. Đặc điểm của hoạt động cung cấp dịch vụ ảnh hưởng đến công tác kế toán doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh 1. Khái niệm về cung cấp dịch vụ Cung cấp dịch vụ là hoạt động thương mại, chủ thể này (bên cung ứng dịch vụ) đáp ứng dịch vụ cho chủ thể khác (bên nhận dịch vụ).
Bên sử dụng dịch vụ có nghĩa vụ thanh toán cho bên cung ứng theo hợp đồng hoặc cam kết. Quá trình thực hiện dịch vụ không dẫn đến bất kỳ quyền sở hữu một vật nào cả. 1 Hoạt động tư vấn là hoạt động thu thập, xử lý thông tin, vận dụng kiến thức chuyên môn, phát hiện vấn đề, đề xuất giải pháp, phương án, lập dự án và giám sát, đánh giá do các tổ chức chuyên môn, cá nhân Việt Nam thực hiện độc lập, khách quan theo yêu cầu của người sử dụng tư vấn. Khái quát về đặc điểm cung cấp dịch vụ Doanh nghiệp dịch vụ là một thực thể kinh doanh được thành lập và hoạt động trên cơ sở các quy định của pháp luật.
Loại hình doanh nghiệp này chuyên cung cấp các sản phẩm vô hình đáp ứng nhu cầu của khách hàng thay vì sản xuất hoặc kinh doanh hàng hóa hữu hình như các doanh nghiệp thương mại, sản xuất. Hoạt động dịch vụ như tư vấn, hỗ trợ, vận hành hoặc cung cấp các giải pháp chuyên môn mà khách hàng không thể hoặc không muốn tự thực hiện. Hoạt động cung cấp dịch vụ được phân loại tùy theo các yếu tố khác nhau. Ví dụ theo tính chất dịch vụ chia thành dịch vụ kinh doanh, dịch vụ tiêu dùng, dịch vụ công; theo ngành nghề; theo phương thức cung cấp,.
Ngành dịch vụ được coi là “ngành công nghiệp không khói” bởi hàng hóa cung cấp mang tính vô hình, không lưu kho và không có định lượng cụ thể, chúng được tạo ra nhằm đáp ứng yêu cầu cụ thể của khách hàng. Cũng giống như bán hàng hóa, cung cấp dịch vụ sẽ giúp doanh nghiệp tạo ra doanh thu để bù đắp cho các chi phí cũng như tích lũy được nguồn vốn để mở rộng quy mô. 1 Khoản 9 Điều 3 Luật Thương mại 2005 2 Khoản 1 Điều 5 Nghị định 87/2002/NĐ-CP 2 Trong công tác kế toán doanh thu và chi phí, kế toán viên cần xác định khoảng thời gian ghi nhận chi phí một cách phù hợp, đảm bảo doanh thu được phản ánh chính xác. Chi phí chủ yếu phát sinh từ chi phí nhân công và chi phí quản lý, không có chi phí NVL trực tiếp như doanh nghiệp sản xuất.
Điều này yêu cầu kế toán phải phân loại, theo dõi và phân bổ chi phí một cách hợp lý, đảm bảo phản ánh đúng bản chất hoạt động. Ngoài ra, một số dịch vụ cung cấp kéo dài qua nhiều kỳ, kế toán cần áp dụng phương pháp ghi nhận doanh thu và chi phí theo tiến độ hoặc dở dang để xác định chính xác lợi nhuận. Tóm lại, đặc điểm hoạt động dịch vụ đặt ra những yêu cầu riêng trong tổ chức công tác kế toán, đòi hỏi sự linh hoạt, chính xác và tuân thủ nguyên tắc nhằm đảm bảo cung cấp thông tin tài chính trung thực, khách quan và đầy đủ. Phương thức cung cấp dịch vụ Phương thức cung cấp dịch vụ khá đặc thù, doanh nghiệp phải trực tiếp cung cấp dịch vụ cho khách hàng, quá trình nhận và cấp dịch vụ diễn ra đồng thời, trực tiếp, có sự tham gia của khách hàng.
Để thực hiện cung cấp dịch vụ, doanh nghiệp phải có Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ liên quan. Bên cạnh đó, giữa hai bên khách hàng và doanh nghiệp phải ký kết các giấy tờ liên quan như: hợp đồng kinh tế, hồ sơ dịch vụ, biên bản bàn giao,. Phương thức thanh toán Các doanh nghiệp dịch vụ hiện nay áp dụng nhiều phương thức thanh toán khác nhau nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho khách hàng. Khi khách hàng chấp thuận thanh toán, DN có thể nhận tiền phí theo nhiều phương thức khác nhau, tùy vào sự cam kết và thỏa thuận giữa hai bên.
Quản lý tốt nghiệp vụ thanh toán sẽ giúp doanh nghiệp hạn chế được rủi ro về công nợ khách hàng, tránh được chiếm dụng vốn, nâng cao tính thanh khoản. Một số phương thức thanh toán phổ biến mà doanh nghiệp có thể áp dụng như: Phương thức thanh toán ngay Phương thức thanh toán ngay là phương thức khách hàng chấp nhận và hoàn tất việc thanh toán toàn bộ giá trị dịch vụ ngay tại thời điểm giao dịch diễn ra hoặc sau đó thời gian ngắn. Các hình thức phổ biến của thanh toán ngay bao gồm: 3 Tiền mặt: thanh toán trực tiếp bằng tiền mặt cho nhà cung cấp tại thời điểm sử dụng dịch vụ. Chuyển khoản ngân hàng tức thời: chuyển khoản ngay lập tức qua số tài khoản ngân hàng, mã QR,… Việc áp dụng phương thức thanh toán ngay mang lại lợi ích cho cả hai bên: người cung cấp dịch vụ/ hàng hóa nhận được tiền ngay lập tức, đảm bảo dòng tiền ổn định; trong khi người mua hoàn tất nghĩa vụ thanh toán mà không phải lo lắng về các khoản nợ sau này.
Phương thức thanh toán trả chậm Phương thức trả chậm là hình thức thanh toán mà khách hàng đồng ý thanh toán toàn bộ hoặc một phần số tiền sau một khoảng thời gian nhất định, theo thỏa thuận giữa các bên. Thời gian trả chậm thường được xác định cụ thể trong hợp đồng, có thể là 30, 60 hoặc 90 ngày kể từ ngày sử dụng dịch vụ. Việc áp dụng phương thức thanh toán trả chậm giúp khách hàng có thêm thời gian thu xếp tài chính, trong khi người bán có thể mở rộng thị trường tiêu thụ sản phẩm hoặc dịch vụ. Tuy nhiên, cả hai bên cần thỏa thuận rõ ràng về các điều khoản thanh toán, lãi suất (nếu có) và biện pháp xử lý trong trường hợp vi phạm để đảm bảo quyền lợi và tránh tranh chấp pháp lý.
Phương thức thanh toán ứng trước Phương thức thanh toán ứng trước là hình thức thanh toán trong đó khách hàng chuyển tiền trước cho bên cung cấp dịch vụ/ hàng hóa trước khi dịch vụ/hàng hóa được giao. Việc thanh toán có thể được thực hiện toàn bộ hoặc một phần, tùy theo thỏa thuận giữa hai bên. Số tiền còn thiếu sẽ được hoàn tất sau khi hoàn thành nghĩa vụ trong hợp đồng. Đối với phương thức thanh toán này, bên cung cấp dịch vụ sẽ giảm thiểu rủi ro về công nợ nhưng khách hàng có thể đối mặt với áp lực tài chính mỗi kỳ thanh toán.
Khái quát chung về doanh thu, chi phí và xác định kết quả kinh doanh trong doanh nghiệp dịch vụ 1. Khái quát về doanh thu * Các khái niệm cơ bản Về doanh thu, theo CMKT Việt Nam số 14, doanh thu được hiểu là tổng giá 4 trị các lợi ích kinh tế mà doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ hoạt động sản xuất, buôn bán hàng hóa hoặc cung cấp dịch vụ của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu. Các khoản thu hộ bên thứ ba không được coi là doanh thu, vì chúng không làm tăng vốn chủ sở hữu của doanh nghiệp. Về doanh thu cung cấp dịch vụ là toàn bộ số tiền thu được và sẽ thu được từ các giao dịch và nghiệp vụ kinh tế phát sinh từ CCDV bao gồm các khoản thu phụ, phí thu thêm ngoài giá bán (nếu có).
Về doanh thu hoạt động tài chính là các khoản thu nhập phát sinh ngoài hoạt động chính của doanh nghiệp, chủ yếu từ các hoạt động tài chính như lãi tiền gửi, lãi cho vay, cổ tức, lợi nhuận được chia, thu nhập từ chuyển nhượng chứng khoán, chênh lệch tỷ giá có lãi, các khoản thu tài chính khác. Về thu nhập khác là các khoản thu không phát sinh từ hoạt động kinh doanh chính nhưng vẫn làm tăng VCSH. Bao gồm: thu từ thanh lý, nhượng bán tài sản cố định, phạt vi phạm hợp đồng, bồi thường bảo hiểm, NPT không xác định được chủ, thuế được hoàn và các khoản thu khác. Doanh thu được trình bày trong BCKQKD nhằm cung cấp thông tin đầy đủ và chính xác cho các nhà đầu tư nhìn thấy và đánh giá được năng lực của doanh nghiệp, từ đó giúp thu hút các nguồn vốn đầu tư bên ngoài, mở rộng quy mô, tối ưu lợi nhuận.
* Cách xác định doanh thu Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam số 14 “Doanh thu và thu nhập khác”, việc xác định doanh thu phải tuân theo các quy định sau: Doanh thu được xác định theo giá trị hợp lý của các khoản đã thu hoặc sẽ thu được trong tương lai. Doanh thu phát sinh từ các giao dịch theo thỏa thuận giữa người bán và người mua, hoặc giữa bên cung cấp và bên nhận dịch vụ. Giá trị doanh thu là giá trị hợp lý sau khi trừ các khoản chiết khấu thương mại, chiết khấu thanh toán, giảm giá hàng bán và hàng bán bị trả lại. Trường hợp chưa nhận được tiền hoặc tương đương tiền ngay tại thời điểm cung cấp, doanh thu phải được quy đổi từ giá trị danh nghĩa về giá trị hiện tại theo lãi suất thị trường tại thời điểm ghi nhận.
Việc trao đổi dịch vụ tương tự không được xem là giao dịch tạo ra doanh thu 5 do không làm thay đổi bản chất và giá trị. Ngược lại, nếu trao đổi để nhận một dịch vụ không tương tự, giao dịch này được coi là có phát sinh doanh thu. Khái quát về các khoản giảm trừ doanh thu * Khái niệm Các khoản giảm trừ doanh thu là những khoản điều chỉnh làm giảm doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ phát sinh trong một kỳ kế toán. Các khoản giảm trừ doanh thu trong doanh nghiệp dịch vụ bao gồm: Chiết khấu thương mại: là các khoản giảm giá mà doanh nghiệp dành cho khách hàng sử dụng dịch vụ với số lượng lớn hoặc theo thỏa thuận thương mại đặc biệt.
Giảm giá dịch vụ: là khoản giảm giá cho khách hàng sử dụng dịch vụ không đạt chất lượng chuẩn, bị lỗi hoặc do không đúng như thỏa thuận trong hợp đồng. Dịch vụ bị hủy bỏ: giá trị của đơn hàng mà khách hàng đã đặt nhưng hủy bỏ do vi phạm hợp đồng, chất lượng không đạt yêu cầu. * Nguyên tắc ghi nhận giảm trừ doanh thu Các khoản giảm trừ doanh thu phát sinh cùng kỳ cung cấp dịch vụ được điều chỉnh giảm doanh thu của kỳ phát sinh.
