CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH TRONG DOANH NGHIỆP THƯƠNG MẠI 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KẾ TOÁN BÁN HÀNG VÀ XÁC ĐỊNH KẾT QUẢ KINH DOANH 1. Khái niệm về bán hàng và xác định kết quả kinh doanh 1. Khái niệm về bán hàng Bán hàng là quá trình chuyển nhượng quyền sở hữu sản phẩm, hàng hóa, hoặc dịch vụ cho khách hàng trong một giao dịch mua bán.
Trong lĩnh vực kế toán, bán hàng là một phần quan trọng trong chu trình kinh doanh của doanh nghiệp, là hoạt động tạo ra doanh thu từ việc cung cấp sản phẩm hoặc dịch vụ cho người tiêu dùng hoặc các doanh nghiệp khác. Đặc điểm của hoạt động bán hàng: - Người mua và người bán tự nguyện trao đổi thỏa thuận, người bán đồng ý bán, người mua đồng ý mua - Có sự thay đổi và chuyển giao về quyền sở hữu hàng hóa với nhau - Hoạt động bán hàng không trực tiếp sản xuất ra sản phẩm nhưng nó đóng vai trò quan trọng trong việc chuyển giao giá trị và tạo ra dòng tiền cho doanh nghiệp gọi là doanh thu bán hàng. Từ đó là cơ sở để xác định kết quả kinh doanh, tạo ra giá trị cho nền kinh tế và thúc đẩy các hoạt động sản xuất, dịch vụ. Khái niệm về xác định kết quả kinh doanh Xác định kết quả kinh doanh là quá trình phân tích và tổng hợp các hoạt động tài chính của doanh nghiệp để tính toán và đánh giá hiệu quả HĐSX, kinh doanh trong một kỳ kế toán nhất định.
KQKD được thể hiện qua các chỉ tiêu tài chính như doanh thu, chi phí, lợi nhuận và các khoản lỗ, giúp doanh nghiệp đánh giá được mức độ sinh lời và hiệu quả hoạt động của mình. Kết quả kinh doanh của doanh nghiệp bao gồm: - Kết quả hoạt động sản xuất kinh doanh là chênh lệch giữa doanh thu thuần của hoạt động SXKD với GVHB, CPBH và CPQLDN 4 - Kết quả hoạt động tài chính là chênh lệch giữa thu nhập của HĐTC và chi phí của HĐTC - Kết quả hoạt động khác được xác định là chênh lệch giữa thu nhập khác và chi phí khác 1. Mối quan hệ về bán hàng và xác định kết quả kinh doanh Bán hàng là giai đoạn cuối cùng trong hoạt động kinh doanh mang lại thu nhập, giúp doanh nghiệp thu hồi các khoản kinh phí đầu tư, bù đắp chi phí đã bỏ ra, từ đó là cơ sở để xác định KQKD. Bên cạnh đó, việc xác định KQKD là căn cứ để doanh nghiệp đưa ra các quyết định kinh tế quan trọng có nên tiếp tục kinh doanh hay loại bỏ sản phẩm nào để tối đa hóa lợi nhuận.
Do đó bán hàng và xác định kết quả kinh doanh có quan hệ mật thiết với nhau. Kết quả bán hàng là mục đích cuối cùng của doanh nghiệp còn bán hàng là phương tiện để đạt được mục đích đó. Vai trò và nhiệm vụ của kế toán bán hàng và xác định kết quả bán hàng trong doanh nghiệp thương mại 1.1 Nhiệm vụ Trong nền kinh tế thị trường, kế toán bán hàng là công cụ giúp các doanh nghiệp đánh giá được mức độ hoàn thành các chỉ tiêu, kế hoạch, giá vốn, các chi phí phát sinh và lợi nhuận thu về, từ đó đưa ra các giải pháp để khắc phục những thiếu sót, hạn chế. Để xác định chính xác KQKD, đồng thời tạo nên sự nhất quán trong hệ thống kế toán của doanh nghiệp thì cần phải tổ chức hợp lý công tác kế toán.
Chính vì thế, kế toán bán hàng và xác định KQKD cần nắm rõ các nhiệm vụ sau: - Phản ánh đầy đủ, kịp thời số lượng hàng hóa, dịch vụ mua vào, bán ra, tính toán đúng giá vốn, theo dõi chi phí liên quan đến bán hàng như chi phí vận chuyển, chi phí tiếp thị và các khoản chi phí liên quan trực tiếp đến hoạt động bán hàng - Kiểm tra và theo dõi tiến độ kế hoạch bán hàng, DTBH, tình hình thanh toán của đơn vị, tình hình nộp thuế với nhà nước, đồng thời theo dõi các khoản công nợ phải thu từ khách hàng, đảm bảo thu hồi công nợ đúng hạn - Đảm bảo tính chính xác, đầy đủ trong việc cung cấp các báo cáo tài chính, lập quyết toán đầy đủ, đảm bảo các số liệu liên quan đến doanh thu và chi phí bán hàng khớp với hệ thống kế toán và chứng từ gốc 5 - Xác định kết quả kinh doanh theo đúng chuẩn mực kế toán, chế độ, chính sách hợp lí, cung cấp thông tin cần thiết, kịp thời cho các bên liên quan và trên cơ sở đó đưa ra khuyến nghị nhằm hoàn thiện KQKD của doanh nghiệp 1. Vai trò Kế toán bán hàng và xác định KQKD đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo sự minh bạch và hiệu quả tài chính của doanh nghiệp. Việc thúc đẩy kế toán bán hàng đem lại doanh thu chính để bù đắp cho các chi phí , tạo điều kiện mở rộng hoạt động SXKD. Kế toán bán hàng không chỉ hỗ trợ việc lập báo cáo tài chính mà còn cung cấp thông tin giúp các nhà quản lý đưa ra quyết định chiến lược về sản phẩm, giá cả và marketing.
Hơn nữa, kế toán bán hàng cũng có thể phân tích hiệu quả kinh doanh thông qua các chỉ số tài chính, giúp doanh nghiệp điều chỉnh chiến lược bán hàng. Ngoài ra kế toán bán hàng đảm bảo việc tuân thủ các quy định pháp lý về thuế, hóa đơn và chứng từ, giúp doanh nghiệp tránh các rủi ro pháp lý. Việc xác định KQKD là cơ sở để đánh giá chính xác hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp giúp doanh nghiệp đánh giá được mức độ thành công của hoạt động sản xuất, kinh doanh trong một kỳ kế toán. Việc xác định kết quả kinh doanh là cơ sở để các nhà quản lí đưa ra quyết định chiến lược, giúp doanh nghiệp dự báo được dòng tiền, từ đó xây dựng kế hoạch tài chính, đầu tư và phân bổ nguồn lực hợp lí.
Ngoài ra xác định KQKD cũng là một nghĩa vụ đối với nhà nước thông qua việc nộp thuế, phí, lệ phí vào ngân sách nhà nước. Đây còn là mối quan tâm của các bên liên quan có lợi ích trực tiếp đến doanh nghiệp như nhà cung cấp, đầu tư, chủ nợ,… Là cơ sở để các bên nắm bắt được tình hình tài chính và đưa ra quyết định đầu tư phù hợp. KẾ TOÁN BÁN HÀNG 1. Kế toán doanh thu bán hàng * Khái niệm Doanh thu bán hàng là tổng các lợi ích kinh tế mà doanh nghiệp thu được từ việc bán sản phẩm hoặc dịch vụ trong một khoảng thời gian nhất định góp phần làm tăng VCSH nhưng không bao gồm các khoản đóng góp của các chủ sở hữu.
* Điều kiện ghi nhận doanh thu Doanh thu bán hàng được xác định khi đồng thời thỏa mãn các điều kiện sau : 6 - Doanh nghiệp đã chuyển giao quyền sở hữu sản phẩm hoặc dịch vụ đã được chuyển giao cho khách hàng và rủi ro liên quan đến tài sản đó cho khách hàng - Doanh nghiệp không còn nắm giữ quyền quản lý hàng hóa - Số tiền thu nhập có thể được xác định một cách rõ ràng và doanh nghiệp có quyền thu tiền từ khách hàng - Doanh nghiệp đã thu được hoặc sẽ thu được lợi ích kinh tế từ giao dịch bán hàng - Xác định được các chi phí liên quan đến giao dịch * Chứng từ kế toán sử dụng - Đơn đặt hàng, hóa đơn bán hàng; - Hợp đồng mua hàng; - Hóa đơn GTGT: Dùng trong doanh nghiệp áp dụng phương pháp khấu trừ thuế GTGT; - Phiếu xuất kho kiêm vận chuyển nội bộ; - Các chứng từ thanh toán (Phiếu thu tiền mặt, giấy báo có của ngân hàng, bảng sao kê, sổ phụ ngân hàng,…); - Bảng thanh toán tiền bán đại lý, ký gửi; - Biên bản thanh lý hợp đồng; - Các chứng từ khác có liên quan: phiếu nhập kho hàng trả lại,. * Tài khoản kế toán sử dụng Để phản ánh các khoản DTBH và CCDV, kế toán sử dụng TK 511 – Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ. 7 BÊN NỢ BÊN CÓ Số thuế TTĐB, thuế xuất khẩu, Doanh thu bán sản phẩm hàng hóa thuế bảo vệ môi trường và thuế GTGT và cung cấp dịch vụ của doanh nghiệp tính theo phương pháp trực tiếp phải nộp thực hiện trong kỳ. trên doanh thu bán hàng thực tế của doanh nghiệp trong kỳ.
Các khoản ghi giảm trừ doanh thu kết chuyển cuối kỳ, chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán, hàng bán bị trả lại Kết chuyển sang 911 – Xác định kết quả sản xuất kinh doanh trong kỳ TK 511 không có số dư cuối kỳ TK 511 có 6 tài khoản cấp 2: Tài khoản 5111 – Doanh thu bán hàng hóa Tài khoản 5112 – Doanh thu bán các thành phẩm Tài khoản 5113 – Doanh thu cung cấp dịch vụ Tài khoản 5114 – Doanh thu trợ cấp, trợ giá Tài khoản 5117 – Doanh thu kinh doanh bất động sản đầu tư Tài khoản 5118 – Doanh thu khác. 8 * Phương pháp hạch toán Sơ đồ 1.1: Sơ đồ kế toán doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ (Nguồn: Thông tư 133/2016-TT BTC ban hành đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ) 1. Kế toán các khoản giảm trừ doanh thu * Khái niệm Các khoản giảm trừ doanh thu là những khoản được trừ ra từ tổng doanh thu của doanh nghiệp để xác định doanh thu chịu thuế hoặc lợi nhuận trước thuế. Những khoản giảm trừ này thường là các chi phí liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, và theo quy định của pháp luật, chúng giúp giảm bớt nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp.
