CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM TRONG CÁC DOANH NGHIỆP XÂY LẮP 1. Đặc điểm hoạt động và nhiệm vụ của kế toán tại doanh nghiệp xây lắp 1. Đặc điểm hoạt động của doanh nghiệp xây lắp Doanh nghiệp xây lắp là những đơn vị kinh tế có tư cách pháp nhân và được cấp giấy phép hành nghề xây dựng. Hoạt động của doanh nghiệp này là nhận thầu thi công, xây lắp các công trình, vật kiến trúc có quy mô lớn, kỹ thuật sản xuất phức tạp.
Sản xuất xây lắp là một loại sản xuất công nghiệp đặc biệt theo đơn đặt hàng. Sản phẩm xây dựng cơ bản cũng được tiến hành một cách liên tục, từ khâu thăm dò, điều tra khảo sát đến khâu thiết kế thi công và quyết toán công trình khi hoàn thành. Sản xuất xây dựng cơ bản cũng có tính chất dây chuyền, giữa các khâu của của hoạt động sản xuất có mối quan hệ chặt chẽ với nhau, nếu một khâu ngừng, trì trệ sẽ ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất của các khâu khác. Do vậy hoạt động xây lắp có những đặc điểm sau: - Sản xuất xây lắp mang tính chất riêng lẻ: Sản phẩm sản xuất xây lắp không có sản phẩm nào giống sản phẩm nào, mỗi sản phẩm có yêu cầu về mặt thiết kế mỹ thuật, kết cấu, hình thức, địa điểm xây dựng khác nhau.
Chính vì vậy, mỗi sản phẩm xây lắp đều có yêu cầu về tổ chức quản lý, tổ chức thi công và biện pháp thi công phù hợp với đặc điểm của từng công trình cụ thể, có như vậy việc sản xuất thi công mới mang lại hiệu quả cao và bảo đảm cho sản xuất được liên tục. Việc tập hợp chi phí sản xuất, tính giá thành và xác định kết quả thi công xây lắp cũng được tính cho từng sản phẩm xây lắp riêng biệt, sản xuất xây lắp được thực hiện theo đơn đặt hàng của khách hàng nên ít phát sinh chi phí trong quá trình lưu thông. SVTT: Lê Thị Phương Thảo – Lớp: K47A KTDN 5 Khóa Luận Tốt Nghiệp GVHD: PGS.TS Trịnh Văn Sơn - Sản phẩm xây dựng cơ bản (XDCB) có giá trị lớn, khối lượng công trình lớn, thời gian thi công tương đối dài: Các công trình XDCB thường có thời gian thi công rất dài, có công trình phải xây dựng hàng chục năm mới xong. Trong thời gian sản xuất thi công xây dựng chưa tạo ra sản phẩm cho xã hội nhưng lại sử dụng nhiều vật tư, nhân lực của xã hội.
Do đó, khi lập kế hoạch XDCB cần cân nhắc, thận trọng, nêu rõ các yêu cầu về vật tư, tiền vốn, nhân công. Việc theo dõi quá trình sản xuất thi công phải chặt chẽ, đảm bảo sử dụng vốn tiết kiệm, đảm bảo chất lượng thi công công trình. Do thời gian thi công tương đối dài nên kỳ tính giá thành thường không xác định hàng tháng như trong sản xuất công nghiệp mà được xác định theo thời điểm khi công trình, hạng mục công trình hoàn thành hay thực hiện bàn giao thanh toán theo giai đoạn quy ước tùy thuộc vào kết cấu, đặc điểm kỹ thuật và khả năng về vốn của đơn vị xây lắp. - Thời gian sử dụng sản phẩm xây lắp tương đối dài Các công trình XDCB thường có thời gian sử dụng dài nên mọi sai lầm trong quá trình thi công thường khó sửa chữa phải phá đi làm lại.
- Sản phẩm XDCB được sử dụng tại chỗ, địa điểm xây dựng luôn thay đổi theo địa bàn thi công: Khi chọn địa điểm xây dựng phải điều tra nghiên cứu thật kỹ về điều kiện kinh tế, địa chất, thủy văn, kết hợp với các yêu cầu về phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội trước mắt cũng như lâu dài. Sau khi đi vào sử dụng, công trình không thể di dời, cho nên nếu các công trình là nhà máy, xí nghiệp cần nghiên cứu các điều kiện về nguồn cung cấp nguyên vật liệu, nguồn lực lao động, nguồn tiêu thụ sản phẩm, bảo đảm điều kiện thuận lợi khi công trình đi vào hoạt động sản xuất kinh doanh sau này. - Sản xuất XDCB thường diễn ra ngoài trời, chịu tác động trực tiếp bởi điều kiện môi trường, thiên nhiên, thời tiết và do đó việc thi công xây lắp ở một mức độ nào đó mang tính chất thời vụ. Do đặc điểm này, trong quá trình thi công cần tổ chức quản lý lao động, vật tư chặt chẽ, đảm bảo thi công nhanh, đúng tiến độ khi điều kiện môi SVTT: Lê Thị Phương Thảo – Lớp: K47A KTDN 6 Khóa Luận Tốt Nghiệp GVHD: PGS.TS Trịnh Văn Sơn trường, thời tiết thuận lợi.
Trong điều kiện thời tiết không thuận lợi ảnh hưởng đến chất lượng thi công, có thể sẽ phát sinh các khối lượng công trình phải phá đi làm lại và các thiệt hại phát sinh do ngừng sản xuất, doanh nghiệp cần có kế hoạch điều độ cho phù hợp nhằm tiết kiệm chi phí, hạ giá thành sản phẩm xây lắp. Các đặc điểm nêu trên chi phối đến toàn bộ nội dung tổ chức công tác kế toán ở doanh nghiệp xây lắp từ việc tổ chức bộ máy kế toán, tổ chức thu thập thông tin qua chế độ chứng từ kế toán, phương pháp xử lý và ghi nhận thông tin trên các tài khoản, lập và trình bày Báo cáo tài chính cũng như một số phương pháp tính toán liên quan đến chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm. Nhiệm vụ của kế toán tập hợp chi phí và tính giá thành sản phẩm xây lắp Quản lý chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm là nội dung quan trọng hàng đầu trong tất cả các doanh nghiệp, để đạt được mục tiêu tiết kiệm và tăng cường được lợi nhuận và để phục vụ tốt công tác quản lý chi phí và tính giá thành sản phẩm, kế toán cần thực hiện tốt các nhiệm vụ sau: - Xác định đối tượng tập hợp chi phí sản xuất và đối tượng tính giá thành phù hợp với điều kiện thực tế của doanh nghiệp, thỏa mãn yêu cầu quản lý đặt ra, vận dụng phương pháp hạch toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm một cách khoa học và hợp lý. - Ghi chép, tính toán, phản ánh một cách chính xác, đầy đủ, kịp thời chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm của hoạt động xây lắp, xác định hiệu quả từng phần và toàn bộ hoạt động sản xuất kinh doanh.
- Kiểm tra chặt chẽ tình hình thực hiện các định mức tiêu hao và các dự toán chi phí nhằm phát hiện kịp thời các hiện tượng lãng phí, sử dụng chi phí không đúng kế hoạch, sai mục đích. - Tổ chức tập hợp, kết chuyển hoặc phân bổ chi phí sản xuất theo đúng đối tượng tập hợp chi phí sản xuất phục vụ cho việc tính giá thành sản phẩm xây lắp và các sản phẩm khác kịp thời, chính xác. SVTT: Lê Thị Phương Thảo – Lớp: K47A KTDN 7 Khóa Luận Tốt Nghiệp GVHD: PGS.TS Trịnh Văn Sơn - Vận dụng phương pháp tính giá thành thích hợp để tính toán giá thành sản phẩm xây lắp theo đúng các khoản mục quy định và kỳ tính giá thành đã xác định. - Định kỳ cung cấp báo cáo về chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm cho lãnh đạo doanh nghiệp, tiến hành thực hiện các định mức chi phí, dự toán, tình hình thực hiện kế hoạch giá thành.
Khái niệm, phân loại về chi phí sản xuất, giá thành sản phẩm trong doanh nghiệp xây lắp 1. Chi phí sản xuất trong doanh nghiệp xây lắp 1. Khái niệm “Chi phí sản xuất trong doanh nghiệp xây lắp là toàn bộ các khoản hao phí vật chất mà doanh nghiệp chi ra để thực hiện công tác xây lắp nhằm tạo ra các sản phẩm khác nhau theo mục đích kinh doanh cũng như theo hợp đồng giao nhận thầu đã ký kết” (Theo PGS.Võ Văn Nhị, kế toán tài chính, 2008) hay chi phí sản xuất cũng có thể được hiểu là: “Chi phí sản xuất kinh doanh trong doanh nghiệp xây lắp là biểu hiện bằng tiền của toàn bộ hao phí về lao động sống và lao động vật hóa mà doanh nghiệp bỏ ra trong một kỳ kinh doanh nhất định. Chi phí về lao động sống là những chi phí về tiền lương, thưởng, phụ cấp và các khoản trích của người lao động.
Chi phí lao động vật hóa là những chi phí về sử dụng các yếu tố tư liệu lao động, đối tượng lao động dưới các hình thái vật chất, phi vật chất, tài chính, phi tài chính” ( Theo Huỳnh Lợi – Nguyễn Khắc Tâm, kế toán chi phí, 2002; www. Phân loại Chi phí sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp bao gồm nhiều loại khác nhau. Để thuận tiện cho công tác quản lý, hạch toán, kiểm tra chi phí cũng như phục vụ cho việc ra các quyết định kinh doanh, chi phí sản xuất kinh doanh cần phải được phân loại theo các tiêu thức thích hợp. Phân loại theo khoản mục chi phí Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp: gồm tất cả các chi phí và nguyên vật liệu trực tiếp dùng cho thi công xây lắp như: SVTT: Lê Thị Phương Thảo – Lớp: K47A KTDN 8 Khóa Luận Tốt Nghiệp GVHD: PGS.TS Trịnh Văn Sơn - Nguyên vật liệu chính: gạch, đá, cát, xi măng,.
- Vật liệu phụ: dây buộc, đinh kẽm,. - Nhiên liệu: dầu, than, điện,. - Vật kết cấu: bê tông đúc sẵn,. - Thiết bị đi kèm với vật kiến trúc: thiết bị vệ sinh, thiết bị chiếu sáng,.
Chi phí nhân công trực tiếp: Bao gồm: - Tiền lương nhân công trực tiếp tham gia xây dựng công trình lắp đặt thiết bị. - Tiền công vận chuyển, khuôn vác máy móc từ chỗ để công trình đến nơi xây dựng. - Phụ cấp làm thêm giờ, các khoản phụ cấp có tính chất lương như phụ cấp trách nhiệm, phụ cấp môi trường làm việc,. Không bao gồm: Các khoản trích BHXH, BHYT, KPCĐ của công nhân trực tiếp sản xuất; lương của công nhân vận chuyển ngoài công trường, lương nhân viên thu mua, bốc dỡ, lương công nhân điều khiển sử dụng máy thi công.
Chi phí sử dụng máy thi công: gồm các chi phí trực tiếp liên quan đến việc sử dụng máy thi công như: - Chi phí nhân công: Lương chính, lương phụ, phụ cấp lương phải trả cho công nhân trực tiếp điều khiển, phục vụ xe máy thi công. - Chi phí nguyên vật liệu, công cụ phục vụ máy thi công. - Chi phí khấu hao máy thi công. - Chi phí dịch vụ mua ngoài.
- Chi phí bằng tiền khác. Không bao gồm: BHYT, BHXH, KPCĐ của công nhân sử dụng và phục vụ máy thi công.