Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THUC TIEN CUA ĐỀ TÀI 1. LỊCH SỬ VẤN ĐỀ Đẻ cập đến vấn để rèn luyện KNDHHH thì có khá nhiều anh chị và các SV trong khoa Hóa đã nghiên cứu chẳng hạn các để tài như sau: 1) Các hoạt động rèn luyện KNDH của SV sư phạm — Lưu Thị Minh - Bài tập môn học năm 2004. Dạy kèm đối với SV sư phạm - Nguyễn Thị Bạch Yến - Bài tập môn học năm 2004. Khảo sát một số hoạt động rèn luyện KNDH của SV sư phạm - Lê Huỳnh Phước Hiệp - Bài tập môn học nam 2004.
Một số hoạt động rèn luyện năng lực và phẩm chất của SV khoa hóa trường Đại học Sư phạm - Nguyễn Thị Khánh Chỉ - Bài tập môn học năm 2004. 3) Phẩm chất và năng lực cẩn có của người giáo viên - Nguyễn Thanh Thúy - Bài tập môn học năm 2005. Phẩm chất và năng lực của người giáo viên hóa học - Phan Văn Cao - Bài tập môn học năm 2004. Tìm hiểu thực trạng bước đầu rèn luyện kỹ năng dùng lời và viết bing của SV lớp hóa 2 Bạc Liêu và Bình Dương - Nguyễn Thị Thu Hằng - Bài tập môn học năm 2004.
Tổ chức rèn luyện một số KNDHHH cho SV hóa 2 khóa 28 trường Đại học Sư phạm Tp.HCM - Nguyễn Thị Đào - Bài tập môn học năm 2004. Tìm hiểu thực trạng đào tạo giáo viên của khoa Hóa trường Đại học Sư phạm Tp.HCM — Nguyễn Huỳnh Thanh Vinh - Khóa luận tốt nghiệp năm 2004. SOTH: Hguyén “Thị Bach Yen “rang 4 Xkóa luận tốt nghiệp — _ _ỂU0: TFS. Fein Oan /BĐiểu Tuy nhiên những để tài trên chưa tập trung vào một hoạt động cụ thể nào mà mới chỉ là sự nghiên cứu một cách chung chung.
Thấy được vai trò của hoạt động *Đố vui Hóa học” đối với việc rèn luyện KNDHHH cùng với sự khích lệ và hướng dẫn tận tình của TS. Trịnh Văn Biểu, tôi đã tiến hành nghiên cứu chỉ tiết hoạt động này. Đây cũng là một sự mạo hiểm mà tôi muốn thử thách mình. KỸ NĂNG DẠY HỌC 1.
Kỹ năng Có nhiều cách hiểu về kỳ năng: 1. Hiểu kỹ năng như là sự thể hiện của năng lực con người: e Đai Từ điển Tiếng Việt - NXB Văn hóa thông tin 1998 định nghĩa kỹ năng là "khả năng vận dung những kiến thức thu nhận được vào thực tế”. Năng lực là “kha năng đủ để thực hiện tốt một công việc ". e “Kỹ năng là khả năng vận dụng kiến thức (khái niệm, cách thức, phương pháp .) để giải quyết một nhiệm vụ mdi”.
Hiểu kỹ năng như là hệ thống các thao tác, cách thức hành động: e Theo Gurianốp: "kỹ năng là những phương thức thực hiện hành động thích hợp với mục đích và những diéu kiện hành dong”. ® “Kỹ năng là tổng hợp những thao tác, cử chỉ phối hợp hài hòa, hợp lý nhằm đảm bảo cho hành động đạt kết quả cao với sư tiêu hao năng lượng tinh thin, cơ bắp ít nhất trong những điều kiện thay đổi". Ngô Công Hoàn, Nguyễn Quang Uẩn. Không chỉ coi kỹ năng là kỹ thuật, cách thức hành động mà còn coi kỹ ndng là sự thể hiện của năng lực con người, đòi hỏi con người phải luyện tập theo mỘt quy trình nhất định: e Theo Nguyễn Như An, “Ky năng sư phạm là khả năng thực hiện có kết quả một số thao tác hay một loạt các thao tác phức tạp của một hành đông sư SOTH: ((guuên “Thị Bach Wen Trang § Khda lugn tết wgitiÈ GOUWD: TS.
Trink Oan Biéu phạm bằng cách lựa chọn và vận dụng những tri thức, những cách thức, những quy trình hợp ly”. e Theo tác giả Nguyễn Thị Côi thì: "kỹ năng là sự thực hiện có kết quả một hành động nào đó bằng cách vận dụng những trí thức, kinh nghiệm đã có để hành động phù hợp với các điều kiện cho phép”. Kỹ nang đòi hỏi con người phải: + Có tri thức và những kinh nghiệm cần thiết về hành động. + Vân dụng vốn tri thức và kinh nghiệm thu nhận được vào hành động một cách phù hợp với điểu kiện cụ thể cho phép (phải linh hoạt, sáng tạo).
Như vậy, theo những cách hiểu về kỹ năng ở trên có hai cách tiếp cận kỹ năng theo hai phương điện khác nhau: |) Xét kỹ năng dưới dang nang lực hoạt động. 2) Xét kỹ năng dưới dang hệ thống các thao tắc. Ta có thể hiểu một cách tổng quát: “KY năng là hệ thống phúc tạp các thao tắc hợp lý có hiệu quả được hình thành qua quá trình rèn luyện ". Thực chất của quá trình hình thành kỹ nang là quá trình rèn luyện để nắm vững hệ thống các thao tác.
Muốn rèn luyện kỹ năng có hiệu quả SV cẩn phải: - Nắm vững các kỹ thuật của hành động. - Thực hiện các thao tác theo những quy trình hợp lý. - Tìm ra những vấn dé bản chat, cốt löi nhất để có thể điểu khiển được quá trình rèn luyện các kỹ năng dạy học. Lâu nay, vẫn có quan niệm cho rằng rèn luyện kỹ năng là việc riêng của mỗi cá nhân.
Kỹ năng là một cái gì ít nhiều có tính năng khiếu, bẩm sinh, rất khó nấm bắt, khó nói ra, khó điểu khiển, khó truyền từ người này qua người khác. Các chương trình đào tạo giáo viên vẫn chưa nhìn nhận rõ giá trị của việc hướng dẫn SV rèn luyện các kỹ năng sư phạm, cũng như chưa có những hướng dẫn cụ thể cho SV rèn luyện các kỹ năng đó. SOTH: Hguyén “Thị Bach Gin Trang 6 Khda lugn tất nghi¢g GOW: TS. Trinh Van Biku 1.
Một sốđặc điểm của kỹ năng Có thể kể đến một số đặc điểm của kỹ năng như sau: 1. Kỹ năng luôn luôn gắn với hành động: Kỹ năng là sản phẩm của quá trình đào tạo, rèn luyện. Kỹ năng có tính đa cấp: - Kỹ nang đơn giản gấn với những hoạt động đơn giản. - Kỹ năng tổng quát gấn với những hoạt động phức tạp (bao gồm nhiều hoạt động: kỹ năng giao tiếp, kỹ năng giáo dục.
Kỹ năng là một thành tố tạo nên năng lực của mỗi cá nhân: Nang lực bộc lộ trong hoạt động và gắn lién với một số kỹ năng tương ứng. Mức độ hoàn thiện của kỹ năng là một trong những thuộc tính quan trọng của mỗi người. Điều này làm cho những con người khác nhau hoàn thành công việc với hiệu quả khác nhau. Kỹ năng có tính cụ thể, riêng lẻ còn năng lực có tính tổng hợp khái quất.
Kỹ năng là một trong ba thành tố cần phải có của người giáo viên: Kiến thức, kỹ năng, nhân cách là một trong bộ ba mục tiêu đào tạo: kiến thức, kỹ năng, thái độ. Trong quá trình đào tạo giáo viên, các KNDH được hình thành qua các hoạt động học tập, rèn luyện. Mỗi một hoạt động có thể nhắm vào hình thành một kỹ năng riêng lẻ (ví dụ: tập viết bằng) nhưng cũng có thể đồng thời một lúc hình thành nhiều kỹ năng khác nhau (ví dụ thảo luận nhóm, tập giảng. 8⁄7: ((guuẻmn “Thị Bach Yen Trang 7 Khdalugntétnghigp.
Các KNDH cơ bản của người giáo viên hoá học Để hoàn thành nhiệm vụ day học ngưỡi giáo viên cần phải có một hé thống rất nhiều kỹ năng khác nhau. Có những kỹ năng cần hoàn thiện ngay ở đai học, có những kỹ năng sẻ hoàn thiện dan sau khi ra trường. Vì nhiều nguyên nhân khác nhau, ta chỉ có thể tập trung vào những kỹ năng cơ bản, thiết yếu nhất, những kỹ năng mà nếu không có nó SV rất khó hoàn thành nhiệm vụ dạy học khi KTSP, TTSP. Để có một tiết lên lớp, cẩn làm tốt công tác chuẩn bị: điểu tra nắm tình hình lớp, trình độ học sinh, soạn giáo án.
Ở trên lớp người giáo viên hoá học cần phải có một số KNDH cơ bản sau: 1. Sử dụng hệ thống câu hỏi; 3. Sử dụng bang; 4. Sử dụng bài tập hoá học; 5.
Sử dụng thí nghiệm; 6. Sử dụng sơ đổ, biểu bảng, hình vẽ, m6 hình va các phương tiện day hoc khác; 7. Sử dụng các phương pháp dạy học thích hợp; 8. Phát huy tính tích cực sáng tạo của hoc sinh; 9.
Tạo mối liên hệ giữa bài giảng với thực tế đời sống; 10. Ứng xử sư phạm; 11. Xây dựng mối quan hệ thầy trò và bầu không khí lớp học; 12. Củng cố, hệ thống kiến thức, làm rõ trọng tâm bài giảng; 13.
Kiểm tra, đánh giá; 14. Phân bố thời gian hợp lý. Trong các KNDH ở trên, ky năng 4, 5, 9 là những kỹ năng mang tính đặc trưng của việc day học hóa học. Có thể phân chia 14 kỳ năng đã nêu thành hai SOTH: Hguyén Thi Bach Yen Trang x Khda luận tất =giiệpm GOHD: TS.
Trinh Van Biéa nhóm: + Nhóm kỹ nang sử dụng các phương tiện, phương pháp dạy học (kỳ nang | -1). + Nhóm kỹ năng định hướng, điều khiển, tổ chức thực hiện các hoạt động dạy học (kỹ nang 8 - 14), 1. Mức độ quan trọng của các KNDH Xét về mức độ ảnh hưởng đến thành công của bài giắng một cách tương đối, các kỹ năng được coi là quan trọng hơn gồm: 1. Diễn đạt; kè Sử dụng hệ thống câu hỏi; Sử dụng bang; ^Oo&s Sử dụng bài tập hoá học; Sử dụng các phương pháp dạy học thích hợp; Phát huy tính tích cực sáng tạo của học sinh; Xây dựng mối quan hệ thầy trò và bầu không khí lớp học; Củng cố.
hệ thống kiến thức. làm rõ trọng tâm bài giảng. Mục đích rèn luyện các KNDH - Để hoàn thành tốt nhiệm vụ dạy học và giáo dục học sinh một cách có hiệu quả người giáo viên phải có phương pháp và nghệ thuật sư phạm. Một bài giảng tốt không chỉ đòi hỏi người thẩy có kiến thức sâu rộng, vững vàng mà còn phải có các kỹ năng để việc “truyền đạt” kiến thức có hiệu quả.
- Rèn luyện các KNDH là một đặc trưng của các trường sư phạm. Nhiều SV trong thời gian học tập ở đại học ý thức được tẩm quan trọng của các kỹ năng đạy học đã tích cực rèn luyện, nên khi đi TTSP họ đạt được kết quả cao và trưởng thành rất nhanh sau khi ra trường. SOTH: Haugen Thi Bach Yen Trang 0 Khda lugn tốt tgk¿ệp __ 2⁄0: 28. Trinh Van Biéu 1.
Nội dung rèn luyện các KNDH 1. Nim đặc điểm, yêu cầu, cách thức hành động và phương pháp rèn luyện từng KNDH cơ bản. Rèn luyện để đạt được ở mức độ thuần thục từng kỹ năng đó. Biết cách sử dụng phối hợp các kỹ năng trong một bài lên lớp cụ thể.
Nguyên tắc rèn luyện các KNDH 1.