CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ CHO VAY TRUNG, DÀI HẠN ĐỐI VỚI KHÁCH HÀNG DOANH NGHIỆP 1.1 Một số khái niệm liên quan tới vấn đề nghiên cứu 1.1 Khái niệm cho vay Ngân hàng thương mại là tổ chức tài chính cung cấp một danh mục các dịch vụ tài chính đa dạng nhất – đặc biệt là tín dụng, tiết kiệm và dịch vụ thanh toán – và thực hiện nhiều chức năng tài chính nhất so với bất kỳ một tổ chức kinh doanh nào trong nền kinh tế. Trong đó, hoạt động cho vay,đặc biệt là hoạt động cho vay trung và dài hạn là một trong những hoạt động quan trọng nhất của NHTM. Theo Bách khoa toàn thư mở Wikipedia: Cho vay là việc một bên (bên cho vay) cung cấp nguồn tài chính cho đối tượng khác (bên đi vay) trong đó bên đi vay sẽ hoàn trả tài chính cho bên cho vay trong một thời hạn thỏa thuận và thường kèm theo lãi suất. Do hoạt động này làm phát sinh một khoản nợ nên bên cho vay còn gọi là chủ nợ, bên đi vay gọi là con nợ.
Do đó, Cho vay phản ánh mối quan hệ giữa hai bên - Một bên là người cho vay, và một bên là người đi vay. Quan hệ giữa hai bên ràng buộc bởi cơ chế tín dụng, thỏa thuận thời gian cho vay, lãi suất phải trả,.1 Tại Việt Nam, hoạt động cho vay được định nghĩa như sau: Cho vay là một hình thức cấp tín dụng, theo đó tổ chức tín dụng giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích và một thời hạn nhất định theo thỏa thuận với nguyên tắc có hoàn trả cả gốc và lãi.2 Khái niệm cho vay trung và dài hạn3 1 wikipedia.org/wiki/Tín_dụng.Nguyễn Thị Phương Liên, Quản trị tác nghiệp NHTM, NXB Thống Kê,2011 Luan van 2 Trong nền kinh tế, nhu cầu cho vay trung và dài hạn thường xuyên phát sinh bởi các DN luôn tìm cách phát triển mở rộng sản xuất, đổi mới kỹ thuật… Để củng cố và tăng cường sức mạnh trên thị trường. Muốn làm được điều này đòi hỏi DN phải có một khối lượng vốn lớn với một thời gian dài. Chính vì vậy các DN tìm đến các NHTM tìm sự giúp đỡ và các NHTM cho các DN vay khối lượng vốn lớn với thời gian dài bằng hình thức cho vay trung và dài hạn.
- Cho vay trung hạn: là khoản tín dụng có thời hạn từ 1-5 năm. Loại hình tín dụng này thường được dùng để cung cấp, mua sắm tài sản cố định, cải tiến và đổi mới kỹ thuật, mở rộng và xây dựng công trình nhỏ có thời hạn thu hồi vốn nhanh. - Cho vay dài hạn: là khoản tín dụng có thời gian trên 5 năm. Loại tín dụng này được dùng để cấp vốn cho xây dựng cơ bản như đầu tư xây dựng các xí nghiệp mới, các công trình thuộc cơ sở hạ tầng, cải tiến và mở rộng sản xuất,… Các phương thức cho vay trung và dài hạn - Cho vay theo dự án đầu tư Đa phần các dự án đầu tư thường tập trung vào lĩnh vực sản xuất kinh doanh, phục vụ và đầu tư phục vụ đời sống.
Căn cứ vào hồ sơ xin vay vốn, NH sẽ tiến hành thẩm định dự án vay vốn, nếu chấp nhận, NH và khách hàng ký hợp đồng tín dụng và thỏa thuận mức vốn đầu tư duy trì cho cả thời gian đầu tư của dự án, phân định các kỳ trả nợ. Nguồn vốn giải ngân theo tiến độ của dự án. Dựa vào hợp đồng tín dụng đã kí kết, NH sẽ phát tiền vay cho khách hàng dựa trên: - Hợp đồng và chứng từ đã cung ứng vật tư, thiết bị, công nghệ, dịch vụ,… - Biên bản xác nhận giá trị khối lượng công trình hoàn thành (đã được nghiệm thu theo từng hạng mục hoặc toàn bộ công trình) hoặc các văn bản xác nhận tiến độ thực hiện dự án. Mỗi lần nhận tiền vay khách hàng phải kí nhận giấy nợ - Cho vay trả góp Luan van 3 Đây là phương thức cho vay nhằm giúp người vay có điều kiện để mua sắm thiết bị máy móc.
Theo phương thức này NH và khách hàng sẽ xác định và thỏa thuận số tiền lãi vay phải trả cộng với số nợ gốc được chia ra để trả nợ theo nhiều kỳ hạn trong thời hạn cho vay. Số tiền trả nợ trong mỗi kỳ hạn có thể xác định theo công thức sau: n 1 A=V/∑ i i=1 (1+ r) Trong đó: A là tổng nợ gốc và lãi phải trả trong mỗi kỳ hạn V là tổng số tiền vay r là lãi suất tính cho một kỳ hạn trả nợ i là thứ tự các kỳ hạn trả nợ n là số kỳ hạn trả nợ Phương thức này được áp dụng với người vay có phương án trả nợ gốc và lãi vay khả thi bằng các khoản thu nhập chắc chắn, ổn định. - Cho vay hợp vốn Cho vay hợp vốn là phương thức cho vay trong đó một nhóm ngân hàng cùng cho vay đối với một dự án hoặc phương án vay vốn của khách hàng. Trong cho vay hợp vốn, một ngân hàng làm đầu mối dàn xếp, phối hợp với các ngân hàng khác.
Việc cho vay được thực hiện theo chế độ đồng tài trợ và quy chế tín dụng của các tổ chức tín dụng do Thống đốc Ngân hàng Nhà nước ban hành.3 Một số khái niệm khác Bên cạnh những khái niệm về cho vay, cho vay trung và dài hạn, thì khóa luận còn đề cập đến một số khái niệm khác như TSĐB, dự phòng rủi ro…. - TSĐB: “ Tài sản đảm bảo tiền vay là tài sản của khách hàng vay, của bên bảo lãnh để đảm bảo thực hiện nghĩa vụ trả nợ,bao gồm: Tài sản thuộc quyền sở hữu, giá trị quyền sử dụng đất của khách hàng vay, của bên bảo lãnh; tài sản thuộc quyền quản lý, sử dụng của khách hàng vay, của bên bảo lãnh là doanh Luan van 4 nghiệp nhà nước, tài sản hình thành từ vốn vay”. 4 - Dự phòng rủi ro:” là khoản tiền được trích lập để dự phòng cho những tổn thất có thể xảy ra do khách hàng của tổ chức tín dụng không thực hiện nghĩa vụ theo cam kết. Dự phòng rủi ro được tính theo dư nợ gốc và hạch toán vào chi phí hoạt động của tổ chức tín dụng.
Dự phòng rủi ro bao gồm: Dự phòng cụ thể và Dự phòng chung.”5 - Nợ quá hạn : “là khoản nợ mà một phần hoặc toàn bộ nợ gốc và/hoặc lãi đã quá hạn”.6 - Nợ xấu :“ là các khoản nợ thuộc các nhóm 3, 4 và 5. Tỷ lệ nợ xấu trên tổng dư nợ là tỷ lệ để đánh giá chất lượng tín dụng của tổ chức tín dụng.” 7 - Lãi suất: “ là một tỷ lệ phải trả bằng tiền cho việc sử dụng tiền. Nó được tính bằng cách chia số tiền lãi cho số tiền gốc. Lãi suất thường xuyên thay đổi như là một kết quả của lạm phát và chính sách dự trữ của NHNN” 8 1.2 Nội dung lý thuyết liên quan về vấn đề nghiên cứu 1.1 Các lý thuyết quản trị cho vay trung và dài hạn 1.1 Quy trình cho vay trung và dài hạn Quy trình cho vay trung và dài hạn bao gồm nhiều giai đoạn mang tính chất liên hoàn, có quan hệ chặt chẽ và gắn bó với nhau, được thực hiện theo một trình tự 7 bước: B1: Hướng dẫn KH lập hồ sơ xin vay B2: Tiếp nhận, phân tích và thẩm định hồ sơ B3: Quyết định và ký hợp đồng tín dụng B4: Giải ngân B5: Kiểm tra giám sát tiền vay B6: Thu nợ gốc và lãi, xử lý những phát sinh 4 Sổ tay tín dụng NHTM 5 493/2005/QĐ-NHNN 6 493/2005/QĐ-NHNN 7 493/2005/QĐ-NHNN 8 InvestorWords.com Luan van 5 B7: Thanh lý hợp đồng tín dụng 1.2 Tiêu chuẩn cho vay trung và dài hạn NHTM cho vay trung, dài hạn đối với các DN chủ yếu là để tài trợ cho đầu tư đổi mới, hiện đại hóa máy móc, trang thiết bị, thực hiện sản xuất kinh doanh mới… Do đặc điểm cho vay trung và dài hạn là vốn vay lớn, thời gian vay kéo dài vì vậy mức độ rủi ro cao nên các NHTM hết sức thận trọng khi cho vay.
Một số yếu tố mà các NHTM thường xem xét khi cho vay trung và dài hạn là: Năng lực tài chính của khách hàng, hiệu quả dự án đầu tư Năng lực tài chính hiện tại của KH là một trong những yếu tố sẽ quyết định đến khả năng trả nợ của khách hàng. Vì vây, NH thường yên tâm hơn khi cho các khách hàng có tiềm lực tài chình mạnh vay vốn. Năng lực tài chính của một khách hàng, cụ thể là một DN được thể hiện qua bốn chỉ tiêu chủ yếu: khả năng thanh toán, quy mô và cơ cấu nguồn vốn, khả năng hoạt động, khả năng sinh lời, …Thông qua việc phân tích các yếu tố này, NH sẽ có cái nhìn tổng quát về tình hình tài chính của doanh nghiệp từ đó làm cơ sở quan trọng cho việc ra phán quyết cho vay. Yếu tố quan trọng nhất khi cho vay theo dự án đó là hiệu quả về mặt tài chính của dự án vì nguồn trả nợ khi cho vay theo dự án bao gồm trích khấu hao và lợi nhuận hàng năm của dự án.
Căn cứ vào việc phân tích khả năng tiêu thụ của sản phẩm trên thị trường, công suất thiết kế của TSCĐ, thời gian thực hiện dự án…Nhà đầu tư sẽ tính toán hiệu quả về mặt tài chính của dự án. Hiệu quả tài chính của dự án là một chỉ tiêu rất khó dự đoán chính xác mà phải đến khi hoàn thành dự án mới đánh giá chính xác được. Tuy nhiên, hiệu quả của dự án được đánh giá mang tính dự báo thông qua hệ thống các chỉ tiêu: Giá trị hiện tại ròng(NPV), tỷ suất hoàn vốn nội bộ(IRR), thời gian hoàn vốn đầu tư(PP)… Trong các chỉ tiêu trên, chỉ tiêu NPV là giá trị hiện tại ròng, là số chênh lệch giữa giá trị hiện tại của các luồng tiền thu với giá trị hiện tại của các khoản đầu tư. Một dự án được đánh giá là có hiệu quả nếu NPV>0.
Luan van 6 Chỉ tiêu tỷ suất hoàn vốn nội bộ(IRR) cũng là một chỉ tiêu thường được dùng khi thẩm định dự án. IRR cho biết tỷ lệ sinh lời hàng năm trên một đồng vốn bỏ ra có được từ việc đầu tư vào dự án hay nói cách khác IRR cho biết lợi nhuận tương đối của dự án, IRR là mức lãi suất mà tại đó giá trị hiện tại ròng NPV=0. Một dự án được lựa chọn để đầu tư khi có tỉ suất hoàn vốn nội bộ lớn hơn lãi suất chiết khấu.