Khoá Luận Tốt Nghiệp: Nghiên Cứu Về Bảo Tàng Văn Hóa Quảng Nam

**Mô tả SEO cho bài viết 'Khoá luận tốt nghiệp bảo tàng văn hóa Quảng Nam'** Khám phá khoá luận tốt nghiệp về bảo tàng văn hóa Quảng Nam, nơi lưu giữ giá trị văn hóa và lịch sử...

• Tác giả: Bùi Mạnh Dương
• Người hướng dẫn: KTS. Vũ Khôi
• Trường học: Đại học Dân lập Hải Phòng
• Chuyên ngành: Kiến trúc
• Đề tài: Bảo tàng văn hóa Quảng Nam
• Loại tài liệu: đồ án tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hải Phòng

Mục lục chi tiết

• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1. I: PHẦN MỞ ĐẦU
• 2. II: NHỮNG HIỂU BIẾT VỀ THỂ LOẠI ĐỀ TÀI
• 2.1. Sự hình thành và phát triển của Bảo tàng
• 2.1.1. Những xuất xứ xa xưa
• 2.1.2. Sự xuất hiện Bảo tàng đầu tiên của loài người
• 2.1.3. Các bước phát triển của Bảo tàng
• 2.2. Tầm quan trọng của nghệ thuật trong đời sống
• 2.3. Lược sử vương quốc Chăm Pa và phát triển văn hóa nghệ thuật Chăm-Pa
• 2.3.1. Lược sử vương quốc Chăm Pa
• 2.3.2. Mối liên hệ giữa văn hóa Chăm với văn hóa kinh và các dân tộc khác trong cộng đồng dân tộc Việt Nam
• 2.3.3. Các thời kỳ phát triển của nghệ thuật Chăm Pa
• 2.3.3.1. Thời kỳ cổ xưa (giữa thế kỷ thứ VII-IX)
• 2.3.3.2. Thời kỳ INDRAPURA (nửa cuối thế kỷ IX-X)
• 2.3.4. Những đặc tính cơ bản của văn hóa Chăm

Tóm tắt

I. Phần mở đầu

Phần mở đầu của khoá luận tốt nghiệp tập trung vào vai trò của con người trong môi trường địa lý, văn hóa, và xã hội. Bảo tàng văn hóa Quảng Nam được đề cập như một cầu nối giữa quá khứ, hiện tại, và tương lai, đặc biệt trong bối cảnh du lịch văn hóa và sinh thái. Di sản văn hóa như Mỹ Sơn được coi là minh chứng cho khát vọng vươn lên của nhân loại. Đồ án đề xuất giải pháp thiết kế không gian kiến trúc để bảo tồn và phát triển các giá trị văn hóa.

1.1. Vai trò của con người trong văn hóa

Con người là chủ thể tác động và là khách thể của môi trường văn hóa. Tâm linh và tín ngưỡng của người Chăm được nhấn mạnh như một triết học nhân bản, được công nhận là di sản văn hóa.

1.2. Du lịch văn hóa và sinh thái

Du lịch văn hóa đóng vai trò quan trọng trong thế kỷ XXI. Bảo tàng văn hóa Quảng Nam được xem là nơi hội tụ không gian và thời gian của nhiều nền văn minh, đáp ứng nhu cầu trở về với thiên nhiên và giá trị văn hóa.

II. Sự hình thành và phát triển của bảo tàng

Phần này khám phá lịch sử hình thành và phát triển của bảo tàng lịch sử, từ những hình thức sơ khai đến các bảo tàng hiện đại. Bảo tàng học được coi là một loại hình văn hóa, gắn liền với sự phát triển của nghệ thuật và khoa học.

2.1. Nguồn gốc sơ khai của bảo tàng

Những hình thức nghệ thuật nguyên thủy trong hang động là tiền thân của bảo tàng học. Các đền, miếu, và cung điện là nơi chứa đựng các di vật văn hóa đầu tiên.

2.2. Phát triển của bảo tàng qua các thời kỳ

Từ thời kỳ Phục Hưng, bảo tàng trở thành nơi phục vụ khoa học và nghệ thuật. Các bảo tàng hiện đại mở rộng phạm vi sưu tầm, bao gồm cả các đối tượng tự nhiên và lịch sử.

III. Văn hóa và nghệ thuật Chăm Pa

Phần này tập trung vào lịch sử và văn hóa địa phương của vương quốc Chăm Pa, từ sự hình thành đến các thành tựu văn hóa, kiến trúc, và điêu khắc. Di sản văn hóa Chăm Pa được coi là một trong những nền văn hóa lớn nhất Đông Nam Á.

3.1. Lược sử vương quốc Chăm Pa

Vương quốc Chăm Pa hình thành từ thế kỷ II, với các tiểu vương quốc trải dài từ Quảng Bình đến Bình Thuận. Văn hóa Chăm chịu ảnh hưởng sâu sắc từ Ấn Độ giáo và Phật giáo.

3.2. Nghệ thuật và kiến trúc Chăm Pa

Kiến trúc và điêu khắc Chăm Pa mang đậm bản sắc dân tộc, với các đền tháp nổi tiếng như Mỹ Sơn. Nghệ thuật Chăm phát triển qua bốn thời kỳ, phản ánh sự giao thoa văn hóa và tôn giáo.

IV. Phương pháp nghiên cứu và tài liệu

Phần này đề cập đến phương pháp nghiên cứu và các tài liệu nghiên cứu được sử dụng trong khoá luận tốt nghiệp. Các phương pháp bao gồm phân tích lịch sử, khảo sát thực địa, và nghiên cứu tài liệu.

4.1. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu dựa trên phân tích lịch sử và khảo sát thực địa tại các di tích văn hóa như Mỹ Sơn. Phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn.

4.2. Tài liệu nghiên cứu

Các tài liệu nghiên cứu bao gồm sách, báo, và tài liệu lưu trữ về văn hóa truyền thống và di sản văn hóa của Quảng Nam.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp ngành Kiến trúc của sinh viên Bùi Mạnh Dương (Khoa Xây dựng, Trường Đại học Dân lập Hải Phòng, khóa 2008–2013) dưới sự hướng dẫn của KTS. Vũ Khôi lựa chọn đề tài "Bảo tàng văn hóa Quảng Nam", đặt địa điểm thiết kế tại khu vực Duy Điền, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam.

Bối cảnh thực tiễn được tác giả nêu rõ xuất phát từ sự phát triển của xu hướng du lịch văn hóa và du lịch sinh thái trong thế kỷ XXI. Tại Việt Nam, di sản văn hóa và các di tích cổ được nhìn nhận như chiếc cầu nối giữa quá khứ, hiện tại và tương lai. Trong đó, Thánh địa Mỹ Sơn cùng các di tích cổ khác (như Ai Cập, Đông Sơn, Sa Huỳnh) là minh chứng cho lịch sử nhân loại và lối sống hòa hợp với tự nhiên. Tuy nhiên, vấn đề tổ chức, bảo tồn và khai thác khu di tích văn hóa Mỹ Sơn đang đặt ra bài toán mâu thuẫn giữa bảo tồn và phát triển, giữa cái "cũ" và cái "mới", đòi hỏi ngành kiến trúc phải tìm kiếm giải pháp không gian phù hợp.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu của đồ án được xác định cụ thể:

1. Nghiên cứu toàn diện về văn hóa, lịch sử và nghệ thuật Chăm Pa qua các thời kỳ, trọng tâm là khu di tích văn hóa Mỹ Sơn.
2. Đánh giá hiện trạng hình thái học đô thị cổ, kiến trúc tôn giáo và các giá trị vật thể (đền tháp, điêu khắc, văn bia) tại thung lũng Mỹ Sơn.
3. Đề xuất giải pháp quy hoạch tổng mặt bằng và phân khu chức năng cho công trình Bảo tàng Văn hóa Quảng Nam nhằm giải quyết nhu cầu tham quan, nghiên cứu, giáo dục di sản và hỗ trợ bảo tồn di tích.

Đối tượng nghiên cứu của đồ án là hình thái không gian kiến trúc bảo tàng văn hóa và các giá trị di sản kiến trúc - điêu khắc Chăm Pa tại Quảng Nam. Phạm vi không gian tập trung tại khu vực Duy Điền, huyện Duy Xuyên, gắn liền với quần thể thung lũng đền tháp Mỹ Sơn. Phạm vi thời gian nghiên cứu bao quát tiến trình lịch sử Chăm Pa từ thế kỷ II (khởi nguồn từ văn hóa Sa Huỳnh, nước Lâm Ấp năm 192) qua các thời kỳ hưng thịnh đến sau năm 1471, kết hợp khảo sát các tư liệu khảo cổ học từ cuối thế kỷ XIX đến mốc thời gian thực hiện đồ án năm 2013.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Đồ án xây dựng dựa trên hệ thống cơ sở lý thuyết chuyên ngành kiến trúc công trình công cộng, lý luận bảo tàng học và lịch sử kiến trúc:

• Lý luận bảo tàng học: Tổng thuật tiến trình hình thành bảo tàng từ thuở sơ khai (nghệ thuật hang động, Pinacotheca Hy Lạp, bảo tàng Alexandria tại Ai Cập cổ đại) đến các bộ sưu tập thời Phục Hưng và sự chuyên môn hóa của hệ thống bảo tàng hiện đại gắn liền với khảo cổ học. Đồ án viện dẫn quan điểm thiết kế bảo tàng của kiến trúc sư Zaha Hadid (trong văn bản ghi là Haidi) tại Roma: "Bảo tàng là một thế giới để lao vào chứ không phải một tòa nhà như một vật làm hiệu".
• Khung phân kỳ phong cách nghệ thuật Chăm Pa: Ứng dụng phương pháp phân loại phong cách kiến trúc - điêu khắc Chăm Pa của Philippe Stern (E. Stern) dựa trên các thành phần cơ bản gồm ô cửa trang trí, trụ áp tường, diềm hoa dây, lớp gờ ngang, lanh-tô và hoa văn cành lá.
• Phương pháp phân loại và định danh di tích: Dựa trên hệ thống thống kê, khảo tả của học giả Henri Parmentier (H. Parmentier) và Viện Viễn Đông Bác Cổ (EFEO) với nguyên tắc định danh nhóm tháp bằng chữ cái La Tinh (A, A', B, C, D, E, F, G, H, K, L, M, N, O) và đánh số di tích bằng chữ số Ả Rập.
• Phương pháp nghiên cứu thực tế:
  • Phương pháp phân tích - tổng hợp tài liệu lịch sử, văn bia (tư liệu văn bia của L. Finot, Lunet de Lajonquière) và thư tịch cổ.
  • Phương pháp phân tích hình thái kiến trúc và công năng công trình bảo tàng: lập cơ cấu quy hoạch mặt bằng, xác định dây chuyền sử dụng, lập bảng chỉ tiêu diện tích theo quy chuẩn kiến trúc công cộng.
• Nguồn dữ liệu: Văn bản thuyết minh sử dụng số liệu khảo sát khảo cổ học của H. Parmentier (ghi nhận 71 di tích đền tháp), 31 văn bia Chăm cổ phát hiện tại Mỹ Sơn, các báo cáo trùng tu di tích năm 2001 từ Ban Quản lý Di tích Mỹ Sơn và Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Nam.

Nội dung chính theo từng phần của thuyết minh

Phần mở đầu

Tác giả trình bày quan điểm nhân bản về vai trò của con người trong môi trường tự nhiên và văn hóa xã hội. Tín ngưỡng Chăm Pa được phân tích dưới góc độ một triết học nhân văn gắn liền với đời sống tâm linh bản địa. Bối cảnh du lịch thế kỷ XXI được xác định là động lực thúc đẩy việc khai thác giá trị văn hóa gắn với bảo tồn sinh thái. Tác giả đặt ra yêu cầu kiến trúc phải giải quyết sự đối thoại giữa yếu tố truyền thống và hiện đại, đưa con người trở về với khung cảnh tự nhiên của di sản.

Những hiểu biết về thể loại đề tài

Nội dung phần này cung cấp cơ sở nghiên cứu lý luận và lịch sử phân thành ba khối kiến thức chính:

• Sự hình thành và phát triển của bảo tàng: Khảo cứu quá trình chuyển biến từ các kho chứa đồ cúng tế trong đền miếu phương Đông, điện thờ Hy Lạp cổ đại đến các cơ sở bảo tồn tư nhân thời Phục Hưng và mạng lưới bảo tàng khoa học chuyên ngành sau Cách mạng Công nghiệp thế kỷ XVIII. Vai trò xã hội của nghệ thuật được khẳng định như một phương tiện kích thích óc tưởng tượng và bồi dưỡng nhân cách con người.
• Lược sử vương quốc Chăm Pa: Hệ thống hóa quá trình thành lập nhà nước độc lập Lâm Ấp năm 192 dưới sự lãnh đạo của Khu Liên, kinh đô Simhapura (Trà Kiệu). Lãnh thổ Chăm Pa trải dài từ phía Nam đèo Ngang (Quảng Bình) đến Bình Thuận, cấu thành từ 5 tiểu vương quốc dựa theo địa thế tự nhiên: Indrapura, Amaravati, Vijaya, Kauthara và Panduranga. Dân cư gồm hai bộ lạc chính là bộ lạc Dừa (phía Bắc) và bộ lạc Cau (phía Nam). Dữ liệu nhân khẩu học Chăm Pa tại Việt Nam ghi nhận trên 110.000 người, trong đó hơn 72.000 người tập trung ở Ninh Thuận và Bình Thuận (62% theo đạo Balamon, 40% theo đạo Bàni), hơn 13.000 người theo đạo Hồi Islam tại An Giang, và khoảng 18.000 người Chăm H'roi tại vùng núi Bình Định, Phú Yên.
• Đặc tính văn hóa và nghệ thuật Chăm Pa: Phân tích sự tiếp biến có chọn lọc văn hóa Ấn Độ giáo (sùng bái thần Siva, biểu tượng Linga - Yoni), Phật giáo Đại thừa (giai đoạn thế kỷ IX–X gắn với Phật viện Đồng Dương), cấu trúc xã hội mẫu hệ gắn liền tín ngưỡng thờ Mẹ Xứ sở Po Nagar. Thuyết minh tóm lược 4 giai đoạn nghệ thuật kiến trúc: Cổ xưa (thế kỷ VII–IX với phong cách Mỹ Sơn E1), Indrapura (nửa cuối thế kỷ IX–X với phong cách Đồng Dương và phong cách Mỹ Sơn A1), Vijaya (thế kỷ XI–1471 với phong cách chuyển tiếp và phong cách Bình Định), và thời kỳ muộn màng (sau năm 1471 với tháp Po Rome).

Lý do, ý nghĩa, mục đích hình thành công trình Bảo tàng văn hóa Quảng Nam

Tác giả lý giải tính cấp thiết của việc xây dựng bảo tàng nhằm cứu vãn, lưu giữ và giới thiệu các di sản kiến trúc - điêu khắc đang trong tình trạng phế tích. Phần này tập trung khảo sát địa hình và giá trị của Thánh địa Mỹ Sơn:

• Đặc điểm địa hình thung lũng Mỹ Sơn: Thung lũng hình lòng chảo gần tròn, bán kính trên 2km, nằm ở thượng nguồn sông Thu Bồn, bao quanh bởi núi cao từ 120m đến 350m, có đỉnh Răng Mèo cao 750m. Hệ thống suối nhỏ quy tụ vào suối Thẻ rồi đổ ra hồ Thạch Bàn.
• Quy mô và cấu trúc không gian di tích: Khảo sát 71 di tích theo hồ sơ của H. Parmentier. Thuyết minh mô tả cấu trúc hình thái học của một quần thể đền tháp Chăm tiêu chuẩn gồm 5 thành phần:
  1. Kalan: Đền thờ trung tâm hình vuông, chỉ có một cửa chính mở về hướng Đông, ba mặt còn lại là cửa giả, bên trong đặt bệ thờ Linga - Yoni.
  2. Kosa Grha: Kho chứa lễ vật kiêm nhà bếp, mặt bằng chữ nhật chia hai phòng, cửa mở hướng Bắc lệch Tây, mái uốn cong hình thuyền.
  3. Gopura: Tháp cổng đồng trục với Kalan, mở thông hai cửa Đông - Tây.
  4. Mandapa: Ngôi nhà dài đón khách hành hương tĩnh tâm trước khi hành lễ, mái lợp ngói, mở nhiều cửa sổ dọc thân tường.
  5. Posah: Tháp nhà bia mặt bằng hình vuông, mở cửa ra bốn hướng, bố trí ngoài tường bao.
• Giá trị lịch sử và nghệ thuật: Nơi đây lưu giữ 31 bia ký Chăm cổ (chiếm hơn 1/5 tổng số văn bia Chăm Pa), có khung niên đại từ thế kỷ V đến thế kỷ XII. Thuyết minh cũng ghi nhận thiệt hại của di tích qua chiến tranh: pháo kích năm 1947, gài mìn sau năm 1954, và đợt rải thảm bom B52 năm 1969 phá hủy gần như hoàn toàn tháp A1 (ngôi tháp cao 24m, đáy 10m x 10m).

Phần nội dung: Hệ thống đền đài và cơ cấu quy hoạch công năng

Văn bản trình bày hiện trạng khảo cổ nhóm tháp A (A1 đến A13), nhóm tháp B (B1 đến B14), cập nhật dự án trùng tu năm 2001 trị giá 7 tỷ đồng từ ngân sách Chính phủ (gồm 6 tiểu dự án). Tiếp đó, thuyết minh xác lập bảng cơ cấu diện tích và chương trình công năng thiết kế hoàn chỉnh cho công trình Bảo tàng Văn hóa Quảng Nam.

Phân khu chức năng	Các hạng mục công trình	Diện tích (m²)
A. Sân bãi, quảng trường	Bãi xe chính Nhà xe nội bộ Sân lễ hội Sân vườn xanh	1.000 600 3.500 (theo tổng mặt bằng)
B. Khu đón tiếp	Sảnh đón tiếp Không gian khánh tiết Thuyết minh, hướng dẫn viên Sảnh hội thảo thư viện Hội trường (quy mô 300 chỗ) Sảnh giải lao Giải khát tự phục vụ Khu vệ sinh nam, nữ Không gian trưng bày các tượng thần	250 120 20 80 450 250 36 36 240
C. Trưng bày ngoài trời	Khu vực trưng bày không gian mở ngoài trời	2.100
D. Trưng bày trong nhà	Trưng bày văn hóa Chăm trong các lớp văn hóa Trưng bày giai đoạn lịch sử Trưng bày thời kỳ Indrapura (thế kỷ IX–X) Trưng bày thời kỳ Amaravati Trưng bày thời kỳ Vijaya Trưng bày thời kỳ Kauthara (sau 1471) Trưng bày thời kỳ Panduranga Trưng bày kiến trúc truyền thống Chăm Pa Trưng bày di vật khảo cổ học Trưng bày nghệ thuật Chăm Trưng bày chuyên đề Trưng bày vật dụng kim loại Trưng bày cổ vật quý Phòng triển lãm nghệ thuật (Gallery) Trưng bày kiến trúc Mỹ Sơn Trưng bày Thánh địa Mỹ Sơn Khu vệ sinh các tầng trưng bày	450 720 324 270 240 270 240 1.000 200 200 300 270 180 200 800 1.000 36
E. Khối hội thảo nghiên cứu	Phòng hội thảo lớn Phòng nghiên cứu khoa học Phòng nghiên cứu văn hóa Phòng phục vụ hội thảo Phòng hội thảo nhỏ Vệ sinh nam, nữ	240 42 42 50 42 36
F. Khối thư viện	Phòng đọc và quầy mượn sách Kho sách chuyên ngành Phòng tạp chí, băng đĩa hình Khu vệ sinh	120 42 42 36
G. Khối hành chính quản trị	Sảnh hành chính Phòng tiếp khách Phòng Giám đốc Phòng Phó Giám đốc (02 phòng) Phòng Kế hoạch tổng hợp Phòng Hành chính kế toán Phòng nghỉ nhân viên Phòng họp cơ quan Khu vệ sinh	(bố trí chung) 36 54 36 36 36 36 180 36
H. Khối kỹ thuật và kho	Sảnh tiếp nhận hiện vật Khu phân loại, thẩm định hiện vật Kho tạm Kho lưu trữ đặc biệt Xưởng mộc phục chế Xưởng phục chế cổ vật quý Xưởng làm mô hình kiến trúc Xưởng điêu khắc đá, gạch Xưởng đúc phiên bản hiện vật Trạm biến áp, máy phát điện, điều hòa Kho lưu trữ tượng và phù điêu Xưởng phục chế nhạc cụ, vật dụng sinh hoạt Kho lưu trữ hóa chất bảo quản Kho dụng cụ chuyên dụng Kho bảo quản kim loại, đá quý Kho gốm, thủy tinh Kho thổ cẩm, tranh vải Khu vệ sinh kỹ thuật	84 64 62 32 28 32 36 36 45 42 400 42 42 32 162 100 42 36
I. Dịch vụ hỗ trợ	Khu phục vụ giải khát cho khách tham quan	200

Kết quả và đóng góp

Về kết quả thiết kế, đồ án đã hoàn thành hệ thống nhiệm vụ thiết kế kiến trúc chi tiết cho công trình Bảo tàng Văn hóa Quảng Nam với các thông số diện tích cụ thể:

• Xác lập diện tích khu vực trưng bày chuyên sâu trong nhà đạt trên 6.700 m², phân bổ cho 16 chủ đề trưng bày từ tiến trình lịch sử các tiểu vương quốc, khảo cổ học, di vật kim loại, nghệ thuật điêu khắc đến mô hình kiến trúc Thánh địa Mỹ Sơn.
• Quy hoạch không gian trưng bày ngoài trời quy mô 2.100 m² và sân lễ hội ngoài trời 3.500 m², tạo không gian mở phục vụ các hoạt động văn hóa cộng đồng.
• Bố trí khu tiếp đón với hội trường 300 chỗ (diện tích 450 m²), kết hợp đồng bộ khối nghiên cứu khoa học, thư viện tư liệu và khối kho chuyên dụng (kho tượng phù điêu 400 m², kho kim loại đá quý 162 m², kho gốm sứ 100 m²).
• Đưa ra giải pháp công nghệ phục chế bảo tàng thông qua hệ thống xưởng chuyên biệt: xưởng phục chế cổ vật quý, xưởng điêu khắc, xưởng mô hình và xưởng chế tác phiên bản.

Về giải pháp và đề xuất của tác giả:

• Kiến nghị bảo tồn cấu trúc cảnh quan thung lũng Mỹ Sơn, tôn trọng hướng tuyến tự nhiên của dòng suối Thẻ và trục nhìn phong thủy hướng về núi Răng Mèo (núi Kusala).
• Tổ chức công trình kiến trúc bảo tàng theo hướng phân tán, tôn trọng địa hình đồi gò, tránh can thiệp thô bạo vào vùng đệm của khu di tích.
• Đề xuất mô hình liên kết không gian bảo tàng trưng bày hiện vật với trải nghiệm thực địa tại các phế tích tháp Chăm.

Về đóng góp học thuật, đồ án đã chuyển hóa thành công nguồn dữ liệu khảo cổ học lịch sử (từ các công trình nghiên cứu của người Pháp như H. Parmentier, MC. Paris, E. Stern) thành một bản nhiệm vụ thiết kế kiến trúc bảo tàng hoàn chỉnh. Đồ án đưa ra cơ cấu không gian giải quyết đồng thời ba chức năng: bảo quản khoa học, nghiên cứu chuyên sâu và phục vụ du lịch sinh thái văn hóa.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của tài liệu:

• Văn bản thuyết minh tập trung chủ yếu vào nghiên cứu lý luận lịch sử, phân tích hình thái khảo cổ và bảng chỉ tiêu diện tích phân khu chức năng; các giải pháp chi tiết về giải pháp kết cấu chịu lực, vật liệu hoàn thiện hiện đại hay hệ thống chiếu sáng nhân tạo chuyên dụng cho bảo tàng chưa được trình bày chi tiết trong văn bản.
• Hồ sơ khảo sát hiện trạng tháp chủ yếu tập trung vào nhóm A và nhóm B, chưa đi sâu vào các nhóm tháp phụ viền ngoài thung lũng (nhóm H, K, L, M, N, O).

Hướng nghiên cứu tiếp theo được văn bản gợi ý:

• Nghiên cứu sâu hơn về vật liệu kết dính gạch và kỹ thuật mài chập trong xây dựng tháp Chăm để ứng dụng vật liệu bản địa vào hình thức kiến trúc bảo tàng mới.
• Khai thác công tác phối hợp giữa bảo tàng tại chỗ và các dự án phát lộ khảo cổ học đang triển khai theo chương trình trùng tu di tích của tỉnh Quảng Nam.

Giá trị tham khảo

Đồ án là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng cụ thể:

• Sinh viên chuyên ngành Kiến trúc, Quy hoạch đô thị và Bảo tồn di sản: Cung cấp phương pháp luận chuyển hóa dữ liệu khảo cổ học thành chương trình công năng kiến trúc và bảng tính toán diện tích bảo tàng văn hóa chuyên ngành.
• Sinh viên và nhà nghiên cứu ngành Lịch sử, Văn hóa học, Việt Nam học: Cung cấp hệ thống tư liệu tổng hợp về lịch sử Chăm Pa, phân kỳ phong cách nghệ thuật kiến trúc - điêu khắc và cấu trúc đền tháp Mỹ Sơn.
• Các phần đáng tham khảo nhất: Bảng cơ cấu phân chia diện tích chi tiết các khối trưng bày - kho hiện vật; phần khảo tả cấu trúc mặt bằng và chức năng của 5 loại hình kiến trúc Chăm cổ (Kalan, Gopura, Mandapa, Kosa Grha, Posah).

Câu hỏi thường gặp

1. Công trình Bảo tàng Văn hóa Quảng Nam được tác giả đề xuất xây dựng tại vị trí nào? Công trình được quy hoạch xây dựng tại khu vực Duy Điền, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam, nằm cận kề vùng thung lũng di tích Thánh địa Mỹ Sơn và lưu vực thượng nguồn sông Thu Bồn.

2. Quần thể Thánh địa Mỹ Sơn có bao nhiêu công trình kiến trúc theo thống kê khảo cổ học trong thuyết minh? Theo công bố khảo sát của học giả Henri Parmentier được trích dẫn trong thuyết minh, toàn bộ khu di tích Mỹ Sơn có 71 công trình kiến trúc đền tháp, phân bổ thành các nhóm ký hiệu A (13 di tích), A' (4 di tích), B (14 di tích), D (16 di tích), E (9 di tích), F (3 di tích), G (5 di tích), cùng các nhóm tháp H, K, M, N, O.

3. Kiến trúc tháp A1 tại Mỹ Sơn có quy mô và đặc điểm hình thái như thế nào trước khi bị tàn phá? Theo bản vẽ khảo tả của H. Parmentier ghi trong thuyết minh, tháp A1 có bình diện đáy vuông mỗi cạnh 10m, chiều cao vút đạt 24m, mở 2 cửa chính hướng Đông và Tây, mái 3 tầng thu nhỏ lên đỉnh với chóp bằng sa thạch. Công trình là tiêu biểu đỉnh cao của phong cách nghệ thuật Mỹ Sơn A1 thế kỷ X trước khi bị đánh sập vào năm 1969.

4. Khối trưng bày trong nhà của đồ án có những phòng chức năng chuyên đề nổi bật nào? Khối trưng bày trong nhà gồm 16 không gian chức năng, nổi bật với: Trưng bày Thánh địa Mỹ Sơn (1.000 m²), Trưng bày kiến trúc truyền thống Chăm Pa (1.000 m²), Trưng bày kiến trúc Mỹ Sơn (800 m²), Trưng bày giai đoạn lịch sử (720 m²), Trưng bày văn hóa Chăm trong các lớp văn hóa (450 m²), cùng các không gian trưng bày theo phân kỳ Indrapura, Amaravati, Vijaya, Kauthara, Panduranga và cổ vật quý.

5. Cơ cấu khối kỹ thuật nghiệp vụ và kho lưu trữ của bảo tàng được tổ chức như thế nào? Khối kỹ thuật và kho được thiết kế đồng bộ với hệ thống kho phân loại chuyên dụng (kho tượng phù điêu 400 m², kho kim loại đá quý 162 m², kho gốm thủy tinh 100 m², kho thổ cẩm tranh vải 42 m², kho hóa chất 42 m²) và mạng lưới xưởng phục chế (xưởng mộc, xưởng phục chế cổ vật, xưởng điêu khắc, xưởng mô hình, xưởng đúc phiên bản).

Kết luận

Thuyết minh đồ án tốt nghiệp kiến trúc sư "Bảo tàng văn hóa Quảng Nam" của tác giả Bùi Mạnh Dương đã thiết lập một nghiên cứu công phu về lịch sử, nghệ thuật và hình thái đền tháp Chăm Pa tại Thánh địa Mỹ Sơn. Đồ án xây dựng thành công chương trình thiết kế kiến trúc hoàn chỉnh với tổng quy mô trưng bày, nghiên cứu, kho tàng và dịch vụ đạt chuẩn mực của một bảo tàng văn hóa chuyên ngành. Công trình là phương án thiết kế giàu tính thực tiễn, đóng góp giải pháp không gian kiến trúc cụ thể nhằm dung hòa mối quan hệ giữa bảo tồn di sản cổ và phát triển du lịch bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho nghệ thuật kiến trúc. Thời kỳ vàng son rực rỡ thực sự của nền văn hóa Chăm, mặc dù chịu ảnh hƣởng của nghệ thuật Khơme tiền Ăngkor. Một thế kỷ sau, các tỉnh phía Nam áp đặc quyền bá chủ nhƣ hoạt động nghệ thuật hình nhƣ giảm xuống khi các cuộc tập kích của ngƣời Indonexia vào bán đảo đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển phật giáo và tái lập hệ thống ảnh hƣởng. Vào thế kỷ thứ IX một vài công trình nghệ thuật( hài hòa xác lập sự ra đời của nghệ thuật kiến trúc Chăm truyền thống và xuất hiện một phong cách mới.

Điêu khắc Chăm với phong cách tao nhã, sang trọng phóng khoáng mang đậm bản sắc dân tộc. Các tác phẩm nổi tiếng nhƣ; Đài thờ Mỹ Sơn E1, tƣợng Ganesa, đều thuộc giai đoạn nghệ thuật này. Và có niên đại chung vào cuối thế kỷ VIII. * Thời kỳ INDRAPURA( nửa cuối thế kỷ IX-X).

- Ngày nay trên dãy đất miền Trung, các Tháp Chàm vẫn còn sừng sững đứng trƣớc thiên nhiên và thời gian. Mặc dù nền văn minh Chăm Pa đã bị lãng quên trong khoảng thời gian khá dài và cuối cùng đƣợc biết đến nhƣ một viên ngọc của nền văn minh cổ Đông Nam Á. - Những di tích còn sót lại cho đến ngày nay kéo dài từ Quảng Bình đến Bình Thuận tuy rrays ít ỏi so với những gì vốn có của nó, nhƣng nền văn hóa Chăm Pa xứng đáng là một trong những nền văn hóa vào loại lớn nhất và có giá trị nhất Đông Nam Á thời Trung Cổ. b/ Những đặc tính cơ bản của văn hóa Chăm: - Văn hóa Chăm chịu ảnh hƣởng của văn hóa Ấn Độ buổi đầu lập quốc Chăm Pa đã xây dựng cho mình một hệ thống quan quyền nhƣng chƣa xá lập một hệ thống thần quyền cho nên họ thờ các thần sơ khai của ngƣời Ấn Độ đứng đầu là thần Indra và vị thần của các thần.

Họ sùng bái các thần Ấn Độ giáo Siva, Brahma, Vinsu. - Siva thƣờng thờ cúng dƣới hình tƣợng thờ Linga-Yoni. Bên cạnh đó đạo phật cũng ảnh hƣởng tới Chăm.VŨ KHÔI 7 SVTH: BÙI MẠNH DƢƠNG THUYẾT MINH ĐỒ ÁN TỐT NGHIỆP KIẾN TRÚC SƯ KHÓA 2008-2013 BẢO TÀNG VĂN HÓA QUẢNG NAM - Đạo phật đƣợc truyền bá vào vƣơng quốc từ thế kỷ thứ VI-X phát triển nhất ở thế kỷ thứ IX găn với sự ra đời của phaatj viện Đông Dƣơng, phật viện lớn nhất Đông Nam Á và duy nhất của đất nƣớc. - Văn hóa Ấn Độ ảnh hƣởng vào Chăm Pa còn thể hiện ở việc đặt tên cho vùng lãnh thổ(Amaravati, Vijaya), tên gọi trong hoàng cung, hoàng tộc và sâu sắc nhất có lẽ là quần thể kiến trúc đền tháp.

- Văn hóa Chăm mang đậm nét sắc thái tôn giao ngƣời Chăm nào cũng mang cho mình một tôn giao riêng, tôn giao bao trùm lên toàn bộ ngƣời Chăm đồng thời lại chia họ thành những nhóm riêng theo các tôn giáo khác nhau in đậm nét văn hóa Chăm. - Ảnh hƣởng của văn hóa Ấn Độ giáo: Ngƣời Chăm thờ các vị thần của Ấn Độ đứng đầu là Indra sùng bái tam vi thống thể. Siva, Brabma, trong đó thần Siva đƣợc đề cao hơn. - Các vƣơng triều xƣa của Chăm Pa cổ đại thƣờng lấy địa danh của Ấn Độ dặt tên cho vùng đất của mình.

- Văn tự, luật pháp, kiến trúc cũng ảnh hƣởng sâu sắc đến văn hóa Chăm, không phải là sự sao chép hay phản chiếu nguyên bản từ Ấn Độ mà chúng ta đã đƣợc bản địa,Chăm hóa. - Ảnh hƣởng của hồi giáo: có hai loại hồi giao của ngƣời Chăm, những ngƣời Chăm theo đạo hồi ở Ninh Thuận dƣới tên gọi là Chăm Bafni( hồi giao cũ), các lễ nghi Bần chịu ảnh hƣởng nguyên tắc luật lệ, luật hôn nhân và gia đình của các dân mẫu hệ. Còn ngƣời Chăm Châu Đốc và các tỉnh Nam Bộ gọi là hồi giáo mới, cổ tích chính thống hơn. - Ảnh hƣởng của phật giao: Đại thừa truyền bá vào Chăm Pa muộn hơn và ảnh hƣởng ngắn hơn so với Ấn Độ giáo, nhƣng cũng có dấu vết rõ rệt trong lịch sử văn hóa Chăm.

- Đặc biệt vào thế kỷ X, phật giáo đã ảnh hƣởng mạnh đến kiến trúc đền tháp và nghệ thuật điêu khắc. - Văn hóa Chăm Pa là văn hóa mẫu hệ, trong đại gia đình Việt Nam, ngƣời Chăm là dân tộc cò trình độ, kinh tế-xã hội phát triển khá cao, nhƣng còn lƣu giữ khá đậm nét. Trong sinh hoạt lối sống ứng xử, lễ nghi của xã hội, gia đình. Tuy tập tục cƣới xin, ma chay, trong tín ngƣỡng dân gian thờ cúng tổ tiên, thánh thần.

- Tín ngƣỡng xƣa những ngƣời Chăm liên quan đến truyền thuyết cổ đã là tín ngƣỡng đa thần. Trong đó nổi bật lên hình tƣợng ngƣời phụ nữ đƣợc tôn vinh là thần sản sinh ra các dòng họ trị vì đất nƣớc theo quan điểm của ngƣời Chăm,Ponƣnagar đã dạy cho ngƣời Chăm biết trồng lúa nƣớc, làm thủy lợi, dệt vải và sản xuất đồ gốm. Hiện nay còn rất nhiều đền tháp còn thờ bà, để làng nhớ đến công đức đối với ngƣời mẹ xứ sở có công sinh thành ra đát nƣớc.VŨ KHÔI 8 SVTH: BÙI MẠNH DƢƠNG THUYẾT MINH ĐỒ ÁN TỐT NGHIỆP KIẾN TRÚC SƯ KHÓA 2008-2013 BẢO TÀNG VĂN HÓA QUẢNG NAM - Văn hóa Chăm là sản phẩm thích ứng. Ai đã qua dải đồng bằng miền Trung đều cảm nhận ba yếu tố của định hình: Núi, biển và đồng bằng thƣờng đan xen lẫn nhau.

- Qua khai thác vùng này ngƣời Chăm đã tạo nên những yếu tố văn hóa: Đƣợc thể hiện trong hoạt động với một hệ thống thủy lợi cùng nhiều cấp. Bên cạnh đó ngƣơi Chăm cũng biết hòa mình vào biển cả trong hoạt động thực tiễn lẫn tâm linh, ngƣời Chăm giỏi nghề đi biển đanhhs bắt cá, biết rõ sự thay đổi của biển cả. - Ngày nay đại bộ phận dân tọc Chăm đã lùi vào đất liền và sống xa biển, những dấu ấn ngàn đời của nghề đánh bắt cá xƣa kia vẫn còn đó, yếu tố núi rừng cung thể hiện trong văn hóa Chăm, dựa lƣng nhƣng quay lƣng với núi, ngƣời Chăm đã khai thác để tận dụng phục vụ cho cuộc sống của mình để nhân loại biết đến Chăm Pa với những trầm hƣơng, kỳ nam, ngà voi. - Theo Gmaspero , vƣơng quốc Chăm Pa xƣa kia nổi tiếng nhiều sản vật, sử sách Trung Hoa đã ghi lại những sản phẩm của ngƣời Chăm triều cống hoặc buôn bán với các nƣớc phƣơng Bắc nhƣ: trầm hƣơng, quế, tiêu, ngà voi, sừng tê giác, đồi mồi.sách(thủy tinh chú)cho biết, ngƣời Chăm cổ biết trồng dâu nuôi tằm, rệt lụa, trồng bông, đay để dệt vải.

Họ sống chủ yếu bằng nghề nông, cung cấp lƣơng thực cho binh lính bằng lúa gạo. Họ giỏi nghề đi biển và đánh cá, biết rèn đúc công. - Vào năm 880 các vùng phía Bắc lắm ƣu thế vào giữa thế kỷ Indrapuara là kinh đô của vƣơng quốc. Đây là thời kỳ hoạt động nghệ thuật đích thực mặc dù mang dấu ấn của hai khu vực rất khác biệt.

Từ năm 875 việc xây dựng một quần thể lớn theo phái đại thừa Mâhayona ở Đông Dƣơng dẫn đến việc nảy nở của một phong cách mạnh mẽ liên quan đến tính cách to lớn hơn và vẻ đẹp của con ngƣời nhƣng dựa trên những phần đóng góp khác nhau Indonesia và Trung Quốc theo khuân mẫu với sự độc đáo kỳ dị. Một phần từ thế kỷ sau, trong khi vai trò của phật giáo, nền điêu khắc có vẻ nhiều hơn và trang trí nhẹ nhàng hơn. Vào thế kỷ X, trong nền kiến trúc tìm thấy sự cân đối cổ điển( Mỹ Sơn A),Trà Kiệu mang dấu ấn Indonesia và đƣợc thay thế bởi một ảnh hƣởng phù du của Ăngkor nó hoàn toàn bị ô nhiễm một sự nhục dục thầm kín và xuát hiện những điều trái ngƣợc với lý tƣởng của nghệ thuật phƣơng Đông. Từ cuối thế kỷ X, nghệ thuật Chăm đƣơng đầu với một nƣớc Việt Nam độc lập ở phía Bắc nên đã mất đi nhiều tính đặc thù của nó.

* Thời kỳ VIJAYA (100-1474): - Mặc dù có sự đe dọa ngày càng tăng với vƣơng quốc, vùng VIJAYA (Bình Định ngay nay), là mọi trung tâm của mọi hoạt động nghệ thuật sôi nổi từ TK XI-TK XII các điêu khắc đã tìm ra ở tháp Muôn đặc biệt là những sáng tạo về trang trí việc xác định một phong cách sẽ là đỉnh cao của nghệ thuật Chăm. Một áp dụng gia tăng từ campuchia đã dựa vào một GVHD: KTS.VŨ KHÔI 9 SVTH: BÙI MẠNH DƢƠNG THUYẾT MINH ĐỒ ÁN TỐT NGHIỆP KIẾN TRÚC SƯ KHÓA 2008-2013 BẢO TÀNG VĂN HÓA QUẢNG NAM sự thống nhất mới của Khơme ( Hƣng thịnh), nhƣng lại dẫn đến việc chiến đấu của các quân đội Khơme vào xứ sở (1128-1220), do đó hoạt động nghệ thuật bị ngƣng lại và vƣơng quốc trở nên ngèo nàn sau cuộc thử thách, sự sụp đổ ngày càng nhanh hơn với sức đẩy không thể nào cản đƣợc của Việt Nam vào các cuộc nổi dậy của ngƣời Mông Cổ ( cuối thế kỷ XIII-TK XV), những công trình nghệ thuật đƣợc dựng lên ở các vùng bị đe dọa trở nên nặng nề hơn và ít trang trí. Nhƣng chính trong điều kiện sụp đổ đã xuất hiện nhanh nhất về cả mỹ thuật lẫn thẩm mỹ với những cách điệu hóa và biến dạng rất khó nghiên cứu(Yang Mun). * Thời kỳ muộn màng ( sau 1471): - Có lẽ đƣợc xây dựng vào thế kỷ XVI, tháp Prome là công trình cuối cùng có phong cách truyền thống và tất cả các đền đài về sau , các Bumong với kết cấu hỗn hợp, chịu ảnh hƣởng của nền kiến trúc Việt Nam các tƣợng thời kỳ này là biểu hiện của một quá trình thụt lùi đã khởi đầu từ lâu.

III/ Lý do, ý nghĩa, mục đích hình thành công trình Bảo tàng văn hóa Quảng Nam: - Di sản nghệ thuật nói chung là tài sản tinh hoa, là tài sản vô giá của một quốc gia, một dân tộc. Ở đây những di sản văn hóa kiến trúc nghệ thuật của ngƣời Chăm, phƣơng án xƣa để lại trên đất nƣớc ta cũng vậy, đó là những tinh hoa nghệ thuật, tài sản vô giá, đã biểu hiện trình độ phát triển, một nền vƣn minh rực rỡ của ngƣời Chăm xƣa. Qua một thời gian khá dài bị lãng quên và chịu ảnh hƣởng của nhiều biến cố lịch sử .Đến nay nền văn hóa, nghệ thuật kiến trúc Chăm, phƣơng án chỉ là những phế tích. Đƣợc sự quan tâm của Nhà nƣớc và chính phủ, những phế tích đó đang đƣợc trùng tu, phục hồi làm sống lại nền văn hóa một thời.

Điều đó làm cho di tích này trở thành một địa danh nổi tiếng , sẽ thu hút khách du lịch đến thăm quanvaf tìm hiểu nghiên cứu .