ĐẶT VẤN ĐỀ Việt Nam đang ở trong gia đoạn già hoá dân số và dự báo sẽ trở thành nước có dân số rất già năm 2038 với tỉ lệ người từ 60 tuổi trở lên đạt 20,1% [2]. Vấn đề chăm sóc người cao tuổi cả về đời sống vật chất và tinh thần là một trong những nội dung rất quan trọng trong chính sách xã hội của hầu hết các quốc gia trên thế giới, trong đó có cả Việt Nam. Tuy nhiên, hệ thống chăm sóc sức khoẻ của chúng ta phải đối phó với hàng loạt vấn đề sức khoẻ liên quan với tuổi già. Trong đó, té ngã là một vấn đề phổ biến và nguy hiểm ở người cao tuổi.
Mỗi năm ước tính có 646.000 người chết vì té ngã trên toàn cầu, khiến té ngã trở thành nguyên nhân thứ hai gây tử vong do thương tích không chủ ý sau chấn thương giao thông đường bộ, với hơn 80% tập trung ở các nước nghèo và các nước đang phát triển [38], [39]. Té ngã là nguyên nhân số một gây chấn thương phải nhập viện điều trị ở người cao tuổi [24]. Theo thống kê của Hội đồng lão khoa quốc gia Hoa Kỳ (NCOA) thì té ngã là một thách thức to lớn cho hệ thống chăm sóc y tế, với khoảng một phần ba ở người lớn hơn hoặc bằng 65 tuổi bị té ngã mỗi năm, tỉ lệ này tăng lên một phần hai ở người từ 80 tuổi trở lên. Số người cao tuổi bị té ngã đang tăng dần qua các năm, ước tính tới năm 2030 thì số người cao tuổi tại Hoa Kỳ bị té ngã là 11,9 triệu người [27], [36].
Tại Việt Nam ước tính có 1,5 đến 1,9 triệu người té ngã mỗi năm, trong đó có 5% phải nhập viện vì các chấn thương. Hằng năm cứ 5 người cao tuổi thì có 1 người té ngã. 8,5% người cao tuổi ngã nhiều hơn 2 lần trong 1 năm [2], [3], [4]. Té ngã ở người cao tuổi là một vấn đề nghiêm trọng để lại hậu quả nặng nề cho bệnh nhân, gia đình và hệ thống y tế.
Hằng năm, có khoảng 37,3 triệu người cao tuổi trên thế giới bị té ngã nặng cần can thiệp y tế [38]. Trong môi trường bệnh viện, té ngã là sự kiện bất lợi thường gặp thứ ba được báo cáo bởi Hệ thống Notivisa của Cơ quan Giám sát Y tế Quốc gia (ANVISA) [19]. số liệu của Trung tâm Dự phòng và Kiểm soát bệnh tật Hoa Kỳ (CDC) hằng năm có tới 3 triệu người cao tuổi phải nhập viện vì chấn thuơng do té ngã.000 bệnh nhân cao tuổi phải nhập viện vì chấn thương vùng đầu hoặc vùng hông do té ngã. Điều trị té ngã có thể kéo dài thời gian nằm viện, gây thêm gánh nặng kinh tế cho chi phí y tế và cũng như hậu quả pháp lý.
Trong năm 2015 tổng chi phí cho té ngã tại Hoa Kỳ lên đến hơn 50 tỷ đô la [27]. Té ngã không chỉ ảnh hưởng về mặt thể chất mà còn ảnh hưởng đến tinh thần người bệnh. Nó làm cho người cao tuổi sợ vận động, sợ tham gia các hoạt động xã hội, sợ không biết lúc nào sẽ té ngã lần nữa. Khi đã bị chấn thương do té ngã, người cao tuổi thường gặp khó khăn trong việc đi lại, tăng phụ thuộc vào gia đình, do đó người cao tuổi dễ buồn rầu, suy nghĩ mình là gánh nặng cho gia đình.
Các nguyên nhân trên làm cho người cao tuổi dễ rơi vào trầm cảm [20], [36], [37], [41]. Do đó, việc phòng ngừa té ngã cũng như đánh giá nguy cơ té ngã ở người cao tuổi là một trong các vấn đề y tế ưu tiên trong chăm sóc sức khoẻ toàn diện ở người cao tuổi. Phòng ngừa té ngã là một trong những mục tiêu quan trọng mà Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) muốn hướng tới. Tại Việt Nam, Bộ Y tế đã ban hành Thông tư 43 hướng dẫn phòng ngừa sự cố y khoa trong các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.
Việc phát hiện sớm nguy cơ té ngã ở người cao tuổi sẽ giúp cho nhân viên y tế và người nhà, người chăm sóc có cách tiếp cận hợp lý, chủ động trong phòng ngừa té ngã, giúp giảm thiểu tối đa hậu quả về mặt thể chất và tinh thần cho người cao tuổi [15]. Đối tượng điều trị và chăm sóc tại Khoa Lão - Chăm sóc giảm nhẹ Bệnh viện Đại học Y Dược thành phố Hồ Chí Minh là người cao tuổi, đa bệnh lý mãn tính, có nhiều yếu tố nguy cơ té ngã. Chính vì vậy, để có cái nhìn tổng quát về tình trạng té ngã ngoại viện ở bệnh nhân, các yếu tố nào làm tăng nguy cơ té ngã ở người cao tuổi, để từ đó có các biện pháp thiết thực trong phòng ngừa và. điều trị té ngã ở người cao tuổi nên chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài nghiên cứu “Khảo sát tình hình té ngã ngoại viện ở người cao tuổi điều trị nội trú tại Khoa Lão - Chăm sóc giảm nhẹ Bệnh viện Đại học Y Dược thành phố Hồ Chí Minh” nhằm giúp các Bác sĩ trong thực hành lâm sàng tiếp cận một cách hệ thống, đánh giá đầy đủ về nguy cơ té ngã ngoại viện và những hậu quả của nó trên bệnh nhân cao tuổi nhập viện điều trị, để từ đó phòng ngừa hiệu quả té ngã cho bệnh nhân, cũng như giảm thiểu tối đa nguy cơ té ngã tái phát, góp phần thiết thực giúp hoàn thiện trong việc đánh giá lão khoa toàn diện, giúp cho việc chẩn đoán và điều trị tốt hơn, hoàn thiện hơn cho bệnh nhân, cũng như sẽ góp phần vào các nghiên cứu sâu hơn sau này.
Câu hỏi nghiên cứu: Tình hình té ngã ngoại viện ở người cao tuổi điều trị nội trú tại Bệnh viện Đại học Y Dược thành phố Hồ Chí Minh là như thế nào?. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU Khảo sát trong số người cao tuổi nhập viện điều trị tại Khoa Lão - Chăm sóc giảm nhẹ Bệnh viện Đại học Y Dược thành phố Hồ Chí Minh từ 12/2020 đến 6/2021: 1. Xác định tỉ lệ té ngã trong vòng 12 tháng trước nhập viện. Xác định tỉ lệ bệnh nhân nhập viện vì té ngã và đánh giá hậu quả té ngã ở các đối tượng này.
Phân tích các yếu tố nguy cơ liên quan đến té ngã ngoại viện trên bệnh nhân cao tuổi nhập viện điều trị. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Định nghĩa té ngã Té ngã là một hiện tượng phổ biến ở người cao tuổi thường dẫn đến phải nhập viện cấp cứu [27]. Té ngã là nguyên nhân chính gây nên suy giảm chức năng, mất khả năng độc lập, tăng nguy cơ bị tàn tật và tử vong cho người cao tuổi [13], [15].
Theo định nghĩa của Tổ chức Y tế thế giới: “Ngã là một sự kiện khiến cho một người tiếp xúc một cách không chủ đích trên mặt đất, sàn nhà hoặc một bề mặt thấp hơn, có hoặc không có mất ý thức hoặc chấn thương” [38], [39]. Trước đây, té ngã đã không được coi là một vấn đề sức khoẻ nghiêm trọng vì được cho rằng đó là một hiện tượng bình thường của quá trình lão hoá. Ngày nay, tỉ lệ té ngã ở người cao tuổi ngày càng gia tăng, gây nhiều ảnh hưởng đến bệnh nhân, gia đình, hệ thống y tế nên vai trò của té ngã ở người cao tuổi ngày càng được quan tâm nghiên cứu [8]. Dịch tễ học Hơn 50% trường hợp bị té ngã tại nhà [8].
Tỉ lệ té ngã ở người cao tuổi gia tăng theo tuổi. Trong độ tuổi từ 65 đến 74 tuổi thì tỉ lệ té ngã là 26.7%, trong độ tuổi từ 75 đến 84 tuổi thì tỉ lệ té ngã là 29.8%, ở người cao tuổi lớn hơn hoặc bằng 85 tuổi thì tỉ lệ này là 36. Tỉ lệ té ngã ở nữ cao hơn nam giới [13]. Theo thống kê của Tổ chức Y tế thế giới, ở một số quốc gia trong dân số cao tuổi, nam giới có xu hướng cao bị tử vong do té ngã, trong khi đó phụ nữ bị nhiều hơn nam giới về các té ngã nhưng không gây tử vong [38].
Hậu quả của té ngã 1. Chấn thương Té ngã là nguyên nhân hàng đầu khiến cho người cao tuổi phải nhập viện vì chấn thương. Hằng năm, có khoảng 37,3 triệu người cao tuổi trên thế giới bị té ngã nặng cần can thiệp y tế [38]. Theo khảo sát của Hiệp hội An toàn và.
phòng ngừa chấn thương của Châu Âu (EuroSafe) trên 200 bệnh viện khắp Châu Âu, ước tính hằng năm có khoảng 3,8 triệu người cao tuổi phải nhập viện vào khoa cấp cứu vì chấn thương do té ngã, ước tính đến năm 2050 con số này sẽ là trên 6 triệu người mỗi năm [15]. Người cao tuổi có nguy cao té ngã vì các thay đổi liên quan đến tuổi như suy yếu, thời gian phản ứng chậm, đáp ứng bảo vệ yếu và thường có bệnh lý nền (Ví dụ: Loãng xương, tăng huyết áp) [8]. Tuổi càng cao thì tỉ lệ chấn thương do té ngã phải nhập viện điều trị càng cao. Tỉ lệ chấn thương do té ngã phải nhập viện ở người cao tuổi trong nhóm tuổi 65 – 74 tuổi là 32%, trong nhóm tuổi 75 – 84 tuổi là 39%, tỉ lệ này tăng lên là 45% ở những người cao tuổi từ 85 tuổi trở lên [15].
Người cao tuổi nhập viện vì chấn thương do té ngã thì thời gian nằm viện lâu hơn, khả năng phục hồi kém hơn, chi phí điều trị tốn kém hơn so với các lứa tuổi khác [37]. Tại Châu Âu, chi phí điều trị chấn thương do té ngã ở người cao tuổi ước tính lên tới khoảng 25 tỉ euro mỗi năm [15]. Gần 50% các trường hợp chấn thương do té ngã ở người cao tuổi có gãy xương, gần một phần tư trường hợp chấn thương mô mềm, khoảng 10% có vết thương hở, 4% có chấn thương đầu hay chấn động não. Trong đó, tỉ lệ nữ giới chấn thương do té ngã phải nhập viện cao gấp đôi so với nam giới [15].
4% 4% 8% 11% 49% 23% Gãy xương Đụng giập/Bầm Vết thương hở Tổn thương khác Bong gân Chấn thương sọ não Hình 1.1 Các tổn thương do té ngã [15] Trong vấn đề gãy xương vì chấn thương do té ngã ở người cao tuổi, thì gãy xương vùng hông chiếm tỉ lệ cao nhất. Tại Hoa Kỳ, hằng năm có ít nhất 300.000 trường hợp gãy xương vùng hông ở người cao tuổi phải nhập viện điều trị [27], [30]. Trong gãy xương vùng hông thì gãy xương chậu là điều đáng sợ nhất, phân nửa trường hợp người cao tuổi bị gãy xương chậu không thể trở về nhà hoặc khôi phục một cuộc sống độc lập như trước. Khoảng 20% chết trong vòng một năm sau chấn thương [8].