Khảo Sát Tỉ Lệ Nhiễm HPV Trong Ung Thư Âm Hộ

Khảo sát tỉ lệ nhiễm HPV trong ung thư âm hộ giúp hiểu rõ mối liên hệ giữa virus và bệnh, từ đó nâng cao nhận thức và phòng ngừa hiệu quả.

• Tác giả: Võ Hoài Nam
• Người hướng dẫn: TS. BS Trần Đặng Ngọc Linh
• Trường học: Đại Học Y Dược Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Ung Thư
• Đề tài: Khảo Sát Tỉ Lệ Nhiễm HPV Trong Ung Thư Âm Hộ
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ y học
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Ung Thư Âm Hộ Tỉ Lệ Nhiễm HPV Tại TP

Ung thư âm hộ, dù hiếm gặp (dưới 1% ung thư ở phụ nữ), vẫn là mối quan tâm lớn. Tại Việt Nam năm 2020, theo GLOBOCAN, ung thư âm hộ đứng thứ 26 về tần suất và tử suất ở nữ giới. Đáng chú ý, số liệu từ SEER (Hoa Kỳ) cho thấy xuất độ tăng nhẹ (1.3%/năm) ở nhóm phụ nữ trẻ (<60 tuổi). Nghiên cứu của Harald zur Hausen (1983) đã chỉ ra mối liên hệ giữa nhiễm HPV (Human papillomavirus) nguy cơ cao và ung thư cổ tử cung. Tỉ lệ nhiễm HPV và ung thư âm hộ được xác định sau đó, khoảng 35-40% theo các phân tích tổng hợp. Tỉ lệ này biến động theo khu vực (32% ở châu Âu, 45% ở châu Á, 57% ở Bắc Mỹ) và nhóm tuổi. Nghiên cứu này tập trung khảo sát tỉ lệ nhiễm HPV trong ung thư âm hộ tại TP.HCM, đánh giá gánh nặng bệnh tật do HPV và tiềm năng từ việc tiêm chủng Vaccine HPV.

1.1. Dịch Tễ Học Ung Thư Âm Hộ Vai Trò Của HPV

Ung thư âm hộ chiếm tỉ lệ nhỏ trong tổng số ung thư ở phụ nữ, tuy nhiên, tầm quan trọng của nó không thể bỏ qua. Dịch tễ học ung thư âm hộ cho thấy sự khác biệt về tỉ lệ mắc bệnh giữa các khu vực địa lý và nhóm tuổi, nhấn mạnh sự cần thiết của các nghiên cứu địa phương. Vai trò của HPV và ung thư âm hộ ngày càng được khẳng định, với nhiều nghiên cứu chỉ ra mối liên hệ mật thiết giữa nhiễm HPV và sự phát triển của ung thư âm hộ, đặc biệt là ở phụ nữ trẻ. Việc hiểu rõ tình hình ung thư âm hộ ở TP.HCM giúp đưa ra các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả hơn.

1.2. Tiềm Năng Phòng Ngừa Ung Thư Âm Hộ Nhờ Vaccine HPV

Với sự liên quan mật thiết giữa HPV và một số loại ung thư âm hộ, tiêm chủng vaccine HPV được xem là một biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Tầm quan trọng của vaccine HPV không chỉ nằm ở việc giảm nguy cơ mắc ung thư cổ tử cung mà còn ở việc phòng ngừa ung thư âm hộ và các bệnh liên quan đến HPV khác. Việc đánh giá tỉ lệ nhiễm HPV trong ung thư âm hộ tại TP.HCM sẽ giúp ước tính lợi ích của việc mở rộng chương trình tiêm chủng HPV để giảm gánh nặng bệnh tật cho cộng đồng.

II. Yếu Tố Nguy Cơ Phân Loại Ung Thư Âm Hộ Liên Quan HPV

Ung thư âm hộ liên quan HPV có hai con đường bệnh sinh khác nhau. Nhóm liên quan HPV thường gặp ở phụ nữ trẻ (<45-55 tuổi), quan hệ tình dục sớm, nhiều bạn tình, chưa chủng ngừa Vaccine HPV, có sang thương VIN dạng thông thường hoặc ung thư nguyên phát liên quan HPV. Ngược lại, nhóm không liên quan HPV thường ở phụ nữ lớn tuổi (>65-75 tuổi), có nhiều bệnh nền như tăng huyết áp, đái tháo đường, béo phì, viêm teo âm hộ. Về phân tử, ung thư âm hộ không liên quan HPV thường có đột biến p53, trong khi ung thư âm hộ có ảnh hưởng của HPV đến ung thư thường tăng biểu hiện p16. Các nghiên cứu cho thấy tiên lượng nhóm ung thư âm hộ có nhiễm HPV thường tốt hơn.

2.1. Các Yếu Tố Nguy Cơ Nhiễm HPV Gây Ung Thư Âm Hộ

Nhiều yếu tố nguy cơ HPV đã được xác định liên quan đến ung thư âm hộ. Các yếu tố này bao gồm tuổi trẻ, tiền sử quan hệ tình dục sớm, có nhiều bạn tình, chưa tiêm phòng Vaccine HPV và có các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác. Hiểu rõ các yếu tố nguy cơ HPV này giúp các bác sĩ xác định những phụ nữ có nguy cơ cao và đưa ra các biện pháp phòng ngừa và sàng lọc phù hợp. Ngoài ra, nghiên cứu HPV tại Việt Nam cần được đẩy mạnh để hiểu rõ hơn về các yếu tố nguy cơ đặc thù của khu vực.

2.2. Phân Loại Mô Bệnh Học Ung Thư Âm Hộ Liên Quan HPV

Ung thư âm hộ có thể được phân loại dựa trên các đặc điểm mô bệnh học, và một số loại có liên quan chặt chẽ đến HPV. Carcinôm tế bào gai dạng mụn cóc và carcinôm tế bào gai dạng đáy thường liên quan đến HPV và ung thư âm hộ, trong khi carcinôm tế bào gai dạng sừng hóa hoặc không sừng hóa ít liên quan hơn. Việc phân loại mô bệnh học chính xác giúp bác sĩ đưa ra phương pháp điều trị thích hợp và dự đoán tiên lượng bệnh. Việc nghiên cứu thêm về các loại ung thư liên quan đến HPV giúp nâng cao hiệu quả điều trị.

III. Phương Pháp Xét Nghiệm HPV Trong Ung Thư Âm Hộ Cách Thực Hiện

Để xác định tỉ lệ nhiễm HPV trong ung thư âm hộ, cần sử dụng các phương pháp xét nghiệm HPV phù hợp. Các phương pháp phổ biến bao gồm PCR (phản ứng chuỗi polymerase) và lai thấm. Mẫu bệnh phẩm thường được lấy từ khối u âm hộ và được xử lý để tách chiết DNA. Sau đó, DNA được khuếch đại bằng PCR và được xác định týp chủng HPV nguy cơ cao bằng các kỹ thuật lai thấm hoặc giải trình tự gen. Các phương pháp xét nghiệm HPV cần đảm bảo độ nhạy và độ đặc hiệu cao để đảm bảo kết quả chính xác. Việc xét nghiệm HPV định kỳ rất quan trọng trong việc sàng lọc và phòng ngừa ung thư âm hộ.

3.1. Quy Trình Xét Nghiệm HPV Từ Mẫu Bệnh Phẩm Ung Thư Âm Hộ

Quy trình phương pháp xét nghiệm HPV thường bao gồm các bước sau: Lấy mẫu bệnh phẩm từ khối u âm hộ, cố định mẫu và nhúng paraffin. Sau đó, mẫu được cắt thành các lát mỏng và DNA được tách chiết. DNA được khuếch đại bằng PCR sử dụng các mồi đặc hiệu cho HPV. Cuối cùng, sản phẩm PCR được xác định týp bằng các kỹ thuật như lai thấm, giải trình tự gen hoặc xét nghiệm HPV định kỳ. Việc tuân thủ quy trình chuẩn giúp đảm bảo chất lượng xét nghiệm HPV và độ tin cậy của kết quả.

3.2. Ưu Nhược Điểm Của Các Phương Pháp Xét Nghiệm HPV Hiện Nay

Các phương pháp xét nghiệm HPV khác nhau có những ưu và nhược điểm riêng. PCR có độ nhạy cao nhưng có thể cho kết quả dương tính giả nếu không được thực hiện đúng cách. Lai thấm có độ đặc hiệu cao hơn nhưng độ nhạy có thể thấp hơn. Giải trình tự gen là phương pháp chính xác nhất nhưng chi phí cao hơn. Việc lựa chọn phương pháp xét nghiệm HPV phù hợp phụ thuộc vào mục tiêu nghiên cứu, nguồn lực và yêu cầu về độ chính xác của kết quả. Việc cân nhắc ưu nhược điểm của từng phương pháp là cần thiết để đảm bảo hiệu quả của nghiên cứu HPV và ung thư âm hộ.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Tỉ Lệ Nhiễm HPV Các Týp HPV Tại TP

Nghiên cứu này hướng đến xác định tỉ lệ nhiễm HPV trong ung thư âm hộ tại TP.HCM. Kết quả nghiên cứu cung cấp thông tin về tỷ lệ nhiễm HPV và ung thư âm hộ cũng như phân bố các týp HPV khác nhau. Týp 16 được dự kiến là týp phổ biến nhất, nhưng nghiên cứu cũng xem xét các týp HPV chủng nguy cơ cao khác như 18, 31, 33, 45, 52 và 58. Nghiên cứu so sánh tỉ lệ nhiễm HPV với các nghiên cứu khác trong khu vực và trên thế giới. Các kết quả này đóng góp vào việc hiểu rõ hơn về dịch tễ học ung thư âm hộ và giúp định hướng các biện pháp phòng ngừa.

4.1. Phân Tích Tỉ Lệ Nhiễm HPV Theo Nhóm Tuổi Giai Đoạn Bệnh

Nghiên cứu phân tích tỉ lệ nhiễm HPV trong ung thư âm hộ theo nhóm tuổi và giai đoạn bệnh. Việc so sánh tỉ lệ nhiễm HPV giữa các nhóm tuổi khác nhau giúp xác định xu hướng nhiễm HPV theo độ tuổi. Phân tích tỉ lệ nhiễm HPV theo giai đoạn bệnh giúp đánh giá vai trò của HPV trong sự tiến triển của ung thư âm hộ. Các kết quả này cung cấp thông tin quan trọng để xây dựng các chiến lược sàng lọc ung thư âm hộ và điều trị phù hợp cho từng nhóm bệnh nhân.

4.2. So Sánh Tỉ Lệ Týp HPV Giữa Ung Thư Âm Hộ Ung Thư Cổ Tử Cung

Nghiên cứu so sánh tỷ lệ các týp HPV trong ung thư âm hộ và ung thư cổ tử cung. Việc so sánh giúp xác định sự khác biệt về týp HPV phổ biến giữa hai loại ung thư. Kết quả này có ý nghĩa quan trọng trong việc lựa chọn vaccine HPV phù hợp để phòng ngừa cả ung thư âm hộ và ung thư cổ tử cung. So sánh tỷ lệ týp HPV với các nghiên cứu khác trên thế giới cũng giúp đánh giá sự khác biệt về dịch tễ học HPV giữa các khu vực địa lý.

V. Mối Liên Hệ Giữa Nhiễm HPV Và Đặc Điểm Lâm Sàng Ung Thư Âm Hộ

Nghiên cứu này khám phá mối liên hệ giữa tình trạng nhiễm HPV với các đặc điểm lâm sàng và bệnh học của ung thư âm hộ. Các đặc điểm được xem xét bao gồm tuổi, tiền sử hút thuốc, tiền sử mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác, loại mô bệnh học và giai đoạn bệnh. Việc xác định mối liên hệ giữa nhiễm HPV và các đặc điểm này giúp dự đoán tiên lượng bệnh và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Các nghiên cứu trước đây cho thấy bệnh nhân ung thư âm hộ nhiễm HPV có tiên lượng tốt hơn. Kết quả nghiên cứu cung cấp thông tin giá trị cho các bác sĩ trong việc quản lý bệnh nhân.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Tiền Sử Bệnh Nhân Trong Nghiên Cứu HPV

Tiền sử bệnh nhân, bao gồm tiền sử hút thuốc, tiền sử mắc các bệnh lây truyền qua đường tình dục khác và tiền sử các bệnh liên quan đến HPV, có vai trò quan trọng trong việc đánh giá nguy cơ mắc ung thư âm hộ liên quan đến HPV. Các yếu tố này có thể ảnh hưởng đến tỉ lệ nhiễm HPV và sự phát triển của ung thư. Việc thu thập thông tin đầy đủ về tiền sử bệnh nhân là cần thiết để có được kết quả nghiên cứu chính xác và đưa ra các khuyến cáo phòng ngừa phù hợp. Việc hiểu rõ tầm quan trọng của tiền sử giúp sàng lọc sàng lọc ung thư âm hộ hiệu quả hơn.

5.2. Ảnh Hưởng Của Giai Đoạn Bệnh Đến Tỉ Lệ Nhiễm HPV Tiên Lượng

Giai đoạn bệnh là một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến tiên lượng của ung thư âm hộ. Nghiên cứu này đánh giá xem liệu tỉ lệ nhiễm HPV có khác nhau giữa các giai đoạn bệnh khác nhau hay không. Các nghiên cứu trước đây cho thấy bệnh nhân ung thư âm hộ nhiễm HPV và ung thư âm hộ giai đoạn đầu có tiên lượng tốt hơn so với bệnh nhân không nhiễm HPV hoặc ở giai đoạn muộn. Việc xác định mối liên hệ giữa giai đoạn bệnh, tỉ lệ nhiễm HPV và tiên lượng giúp các bác sĩ đưa ra quyết định điều trị tốt nhất cho từng bệnh nhân.

VI. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Tỉ Lệ Nhiễm HPV Ung Thư Âm Hộ

Nghiên cứu này cung cấp thông tin quan trọng về tỉ lệ nhiễm HPV trong ung thư âm hộ tại TP.HCM. Các kết quả giúp đánh giá gánh nặng của HPV trong ung thư âm hộ và tiềm năng của việc tiêm chủng Vaccine HPV. Nghiên cứu cũng xác định các týp HPV phổ biến nhất và mối liên hệ giữa nhiễm HPV và các đặc điểm lâm sàng. Các kết quả này có thể được sử dụng để xây dựng các chiến lược phòng ngừa, sàng lọc ung thư âm hộ và điều trị ung thư âm hộ hiệu quả hơn. Các nghiên cứu trong tương lai có thể tập trung vào đánh giá hiệu quả của vaccine HPV trong việc giảm tỉ lệ nhiễm HPV và ung thư âm hộ.

6.1. Hạn Chế Của Nghiên Cứu Đề Xuất Nghiên Cứu Tiếp Theo

Nghiên cứu này có một số hạn chế cần được xem xét. Một trong số đó là cỡ mẫu có thể chưa đủ lớn để đưa ra kết luận chắc chắn. Ngoài ra, nghiên cứu chỉ tập trung vào một bệnh viện duy nhất tại TP.HCM. Các nghiên cứu trong tương lai nên mở rộng cỡ mẫu và bao gồm nhiều bệnh viện khác nhau để có được kết quả toàn diện hơn. Nghiên cứu cũng có thể tập trung vào đánh giá hiệu quả của vaccine HPV trong việc giảm tỉ lệ nhiễm HPV và ung thư âm hộ. Việc nghiên cứu về điều trị ung thư âm hộ cần được đẩy mạnh.

6.2. Ứng Dụng Thực Tiễn Ý Nghĩa Của Nghiên Cứu Về HPV

Kết quả nghiên cứu có nhiều ứng dụng thực tiễn quan trọng. Thông tin về tỉ lệ nhiễm HPV và các týp HPV phổ biến có thể được sử dụng để lựa chọn vaccine HPV phù hợp để phòng ngừa ung thư âm hộ. Kết quả nghiên cứu cũng có thể được sử dụng để xây dựng các chiến lược sàng lọc ung thư âm hộ hiệu quả hơn, đặc biệt là ở những phụ nữ có nguy cơ cao. Các bác sĩ có thể sử dụng thông tin về mối liên hệ giữa nhiễm HPV và các đặc điểm lâm sàng để dự đoán tiên lượng bệnh và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp. Nghiên cứu về phòng ngừa HPV đóng vai trò quan trọng trong việc giảm gánh nặng bệnh tật cho cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ung thư âm hộ là một loại ung thư hiếm gặp, chiếm dưới 1% tổng số các ca ung thư ở phụ nữ trên toàn cầu. Tại Việt Nam, theo số liệu GLOBOCAN năm 2020, ung thư âm hộ đứng thứ 26 về tần suất mắc bệnh với khoảng 0,24 ca trên 100.000 dân mỗi năm và tỷ lệ tử vong khoảng 0,08 ca trên 100.000 dân mỗi năm ở nữ giới. Trong hai thập kỷ qua, tại Hoa Kỳ, xuất độ ung thư âm hộ tăng nhẹ khoảng 1,3% mỗi năm ở nhóm phụ nữ trẻ dưới 60 tuổi, trong khi tỷ lệ tử vong có xu hướng giảm nhẹ. Mối liên hệ giữa nhiễm Human Papillomavirus (HPV) týp nguy cơ cao và ung thư cổ tử cung đã được xác định rõ ràng, với tỷ lệ nhiễm HPV trong ung thư cổ tử cung lên đến 90-99%. Tuy nhiên, tỷ lệ nhiễm HPV trong ung thư âm hộ dao động từ 35-40% theo các phân tích tổng hợp, với sự khác biệt theo vùng địa lý và nhóm tuổi.

Mục tiêu nghiên cứu này là khảo sát tỷ lệ nhiễm HPV trong ung thư âm hộ tại Bệnh viện Ung Bướu Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn từ 2020 đến 2021, xác định các týp HPV phổ biến và khảo sát mối liên hệ giữa tình trạng nhiễm HPV với các đặc điểm lâm sàng và mô bệnh học của bệnh nhân. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc đánh giá gánh nặng bệnh tật do HPV gây ra trong ung thư âm hộ, từ đó góp phần đề xuất các biện pháp phòng ngừa hiệu quả, đặc biệt là chương trình tiêm chủng vắc-xin HPV và tầm soát ung thư dựa trên HPV-DNA. Kết quả nghiên cứu sẽ hỗ trợ cải thiện chất lượng chăm sóc và điều trị cho bệnh nhân ung thư âm hộ tại khu vực phía Nam Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về sinh bệnh học của HPV và ung thư âm hộ, bao gồm:

• Lý thuyết về cấu trúc và hệ gen HPV: HPV là virus DNA kép dạng vòng, có kích thước khoảng 8000 cặp base, với 3 vùng gen chính gồm vùng kiểm soát dài, vùng gen sớm (E1, E2, E4, E5, E6, E7) và vùng gen muộn (L1, L2). Protein E6 và E7 của HPV týp nguy cơ cao có vai trò quan trọng trong việc ức chế các protein ức chế khối u như p53 và pRb, dẫn đến tăng sinh tế bào không kiểm soát và sinh ung.
• Mô hình hai con đường sinh ung âm hộ: Ung thư âm hộ phát triển theo hai con đường chính, một là liên quan đến nhiễm HPV, thường gặp ở phụ nữ trẻ tuổi, có tiền căn sang thương VIN dạng thông thường; hai là không liên quan HPV, thường gặp ở phụ nữ lớn tuổi, kèm các bệnh lý viêm teo âm hộ và sang thương VIN dạng biệt hóa.
• Khái niệm về các týp HPV nguy cơ cao và thấp: HPV được phân loại dựa trên nguy cơ sinh ung theo IARC, trong đó các týp 16, 18, 31, 33, 35... thuộc nhóm nguy cơ cao, có khả năng gây ung thư cao hơn các týp khác.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu cắt ngang mô tả được thực hiện trên 95 trường hợp ung thư âm hộ được chẩn đoán tại Bệnh viện Ung Bướu Thành phố Hồ Chí Minh từ ngày 01/01/2020 đến 31/12/2021.
• Nguồn dữ liệu: Mẫu bệnh phẩm là các khối mô FFPE (Formalin-Fixed Paraffin-Embedded) của các bệnh nhân ung thư âm hộ xâm lấn, được thu thập và xử lý tại Khoa Giải phẫu bệnh và Trung tâm Y Sinh học Phân tử, Đại học Y Dược TP.HCM.
• Phương pháp phân tích: Xét nghiệm định týp HPV bán phần sử dụng kít AccuPid HPV Genotyping, có khả năng phát hiện 14 týp HPV nguy cơ cao (16, 18, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58, 59, 66, 68). Phân tích dữ liệu sử dụng các phương pháp thống kê mô tả và phân tích mối liên hệ giữa nhiễm HPV với các biến số lâm sàng, mô bệnh học.
• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Cỡ mẫu tối thiểu được tính toán dựa trên tỷ lệ nhiễm HPV trong carcinôm âm hộ xâm lấn khoảng 69%, với sai số 10% và độ tin cậy 95%, cho kết quả tối thiểu 83 mẫu. Nghiên cứu thực tế sử dụng 95 mẫu đáp ứng tiêu chuẩn.
• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong vòng 2 năm (2020-2021), bao gồm công tác thu thập mẫu, xét nghiệm và phân tích dữ liệu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ nhiễm HPV trong ung thư âm hộ: Kết quả cho thấy tỷ lệ nhiễm HPV trong ung thư âm hộ tại Bệnh viện Ung Bướu TP.HCM là khoảng 40%, phù hợp với các nghiên cứu tổng hợp trên thế giới dao động từ 35-40%. Tỷ lệ này cao hơn ở nhóm bệnh nhân dưới 56 tuổi (48,1%) so với nhóm trên 67 tuổi (14%).

2. Phân bố các týp HPV: Týp HPV 16 chiếm ưu thế với tỷ lệ khoảng 70-80% trong các trường hợp nhiễm HPV, tiếp theo là các týp 33 và 18 với tỷ lệ lần lượt dưới 15% và dưới 10%. Đây là các týp nguy cơ cao, có khả năng sinh ung mạnh mẽ.

3. Mối liên hệ giữa nhiễm HPV và đặc điểm mô học: Các carcinôm tế bào gai dạng mụn cóc và dạng đáy có tỷ lệ nhiễm HPV cao hơn nhiều (khoảng 76,5% và 84%) so với carcinôm tế bào gai dạng sừng hóa (khoảng 13,2%). Điều này phản ánh sự khác biệt về cơ chế sinh ung giữa các loại mô học.

4. Mối liên hệ với đặc điểm lâm sàng: Bệnh nhân nhiễm HPV thường trẻ tuổi hơn, có tiền căn sang thương VIN dạng thông thường hoặc các ung thư nguyên phát khác liên quan HPV như ung thư cổ tử cung. Ngược lại, nhóm không nhiễm HPV thường lớn tuổi, kèm các bệnh lý viêm teo âm hộ và sang thương VIN dạng biệt hóa.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu khẳng định vai trò quan trọng của HPV, đặc biệt là týp 16, trong sinh ung âm hộ tại Việt Nam, tương đồng với các nghiên cứu quốc tế. Tỷ lệ nhiễm HPV cao ở nhóm bệnh nhân trẻ tuổi và các mô học liên quan đến HPV cho thấy ung thư âm hộ có thể phòng ngừa hiệu quả thông qua tiêm chủng vắc-xin HPV và tầm soát sớm. Sự khác biệt về tỷ lệ nhiễm HPV giữa các nhóm tuổi và mô học cũng phản ánh hai con đường sinh ung khác nhau, phù hợp với mô hình sinh bệnh học đã được đề xuất.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố tỷ lệ nhiễm HPV theo nhóm tuổi và mô học, cũng như bảng so sánh tỷ lệ các týp HPV phổ biến. So sánh với các nghiên cứu trước đây, tỷ lệ nhiễm HPV trong nghiên cứu này tương đối ổn định, tuy nhiên vẫn còn sự dao động do yếu tố kỹ thuật xét nghiệm và đặc điểm dân số nghiên cứu.

Nghiên cứu góp phần làm rõ bức tranh dịch tễ học HPV trong ung thư âm hộ tại Việt Nam, cung cấp cơ sở khoa học cho các chính sách y tế về phòng chống ung thư phụ khoa.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường chương trình tiêm chủng vắc-xin HPV cho nữ trẻ: Động viên và mở rộng tiêm chủng HPV, đặc biệt là vắc-xin cửu giá (HPV9) bao phủ các týp nguy cơ cao, nhằm giảm tỷ lệ nhiễm HPV và nguy cơ ung thư âm hộ trong tương lai. Thời gian thực hiện: trong vòng 5 năm tới. Chủ thể thực hiện: Bộ Y tế, các cơ sở y tế tuyến tỉnh và trung ương.

2. Phát triển chương trình tầm soát HPV-DNA cho phụ nữ có nguy cơ cao: Áp dụng xét nghiệm HPV-DNA định kỳ cho phụ nữ trên 30 tuổi hoặc có tiền căn sang thương VIN, nhằm phát hiện sớm các trường hợp nhiễm HPV dai dẳng và tổn thương tiền ung thư. Thời gian thực hiện: triển khai thí điểm trong 2 năm, mở rộng sau đó. Chủ thể thực hiện: Bệnh viện Ung Bướu, Trung tâm Y tế dự phòng.

3. Nâng cao năng lực xét nghiệm HPV tại các trung tâm y tế: Đầu tư trang thiết bị và đào tạo kỹ thuật viên xét nghiệm PCR, qPCR để nâng cao độ nhạy và độ chính xác trong phát hiện và định týp HPV. Thời gian thực hiện: 3 năm. Chủ thể thực hiện: Đại học Y Dược TP.HCM, các bệnh viện chuyên khoa.

4. Tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng về HPV và ung thư âm hộ: Tổ chức các chiến dịch truyền thông về nguy cơ HPV, lợi ích của tiêm chủng và tầm soát ung thư phụ khoa, nhằm thay đổi hành vi và tăng cường phòng ngừa. Thời gian thực hiện: liên tục. Chủ thể thực hiện: Sở Y tế, các tổ chức xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các bác sĩ chuyên khoa ung bướu và phụ khoa: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu cập nhật về tỷ lệ nhiễm HPV và phân bố týp HPV trong ung thư âm hộ, hỗ trợ chẩn đoán và điều trị chính xác hơn.

2. Nhà hoạch định chính sách y tế: Thông tin về tỷ lệ nhiễm HPV và các yếu tố liên quan giúp xây dựng các chương trình phòng chống ung thư phụ khoa hiệu quả, đặc biệt là tiêm chủng và tầm soát.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên y học: Luận văn là tài liệu tham khảo quý giá về sinh bệnh học HPV, kỹ thuật xét nghiệm và phân tích dịch tễ học ung thư âm hộ.

4. Các tổ chức y tế cộng đồng và truyền thông: Cung cấp cơ sở khoa học để tổ chức các chiến dịch truyền thông nâng cao nhận thức về HPV và ung thư âm hộ, góp phần giảm gánh nặng bệnh tật.

Câu hỏi thường gặp

1. Tỷ lệ nhiễm HPV trong ung thư âm hộ là bao nhiêu?
   Tỷ lệ nhiễm HPV trong ung thư âm hộ dao động khoảng 35-40%, với tỷ lệ cao hơn ở nhóm bệnh nhân trẻ tuổi dưới 56 tuổi (khoảng 48%). Ví dụ, nghiên cứu tại Bệnh viện Ung Bướu TP.HCM ghi nhận tỷ lệ khoảng 40%.

2. Týp HPV nào phổ biến nhất trong ung thư âm hộ?
   HPV týp 16 chiếm ưu thế với khoảng 70-80% các trường hợp nhiễm HPV trong ung thư âm hộ, tiếp theo là các týp 33 và 18 với tỷ lệ thấp hơn. Đây là các týp nguy cơ cao có khả năng sinh ung mạnh.

3. Có mối liên hệ nào giữa nhiễm HPV và loại mô học ung thư âm hộ?
   Có. Carcinôm tế bào gai dạng mụn cóc và dạng đáy có tỷ lệ nhiễm HPV cao hơn nhiều so với carcinôm tế bào gai dạng sừng hóa. Điều này phản ánh hai con đường sinh ung khác nhau, một liên quan HPV và một không.

4. Phương pháp xét nghiệm HPV nào được sử dụng phổ biến?
   Phương pháp PCR và qPCR là phổ biến nhất do độ nhạy và đặc hiệu cao. Kít AccuPid HPV Genotyping được sử dụng để định týp bán phần các týp HPV nguy cơ cao trong nghiên cứu này.

5. Tại sao cần tiêm chủng vắc-xin HPV?
   Tiêm chủng vắc-xin HPV giúp phòng ngừa nhiễm các týp HPV nguy cơ cao, giảm nguy cơ phát triển ung thư cổ tử cung và ung thư âm hộ. Các nghiên cứu cho thấy vắc-xin cửu giá bao phủ các týp phổ biến nhất trong ung thư âm hộ, mang lại hiệu quả phòng ngừa cao.

Kết luận

• Tỷ lệ nhiễm HPV trong ung thư âm hộ tại Việt Nam khoảng 40%, tương đồng với các nghiên cứu quốc tế.
• HPV týp 16 là chủng phổ biến nhất, chiếm 70-80% các trường hợp nhiễm HPV trong ung thư âm hộ.
• Mối liên hệ rõ ràng giữa nhiễm HPV và các loại mô học carcinôm tế bào gai dạng mụn cóc, đáy, phản ánh hai con đường sinh ung khác nhau.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc mở rộng tiêm chủng vắc-xin HPV và phát triển chương trình tầm soát HPV-DNA tại Việt Nam.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp phòng ngừa, nâng cao năng lực xét nghiệm và tuyên truyền cộng đồng nhằm giảm gánh nặng ung thư âm hộ do HPV gây ra.

Hành động ngay hôm nay để bảo vệ sức khỏe phụ nữ và giảm thiểu tác động của ung thư âm hộ thông qua tiêm chủng và tầm soát HPV hiệu quả.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. HPV Papillomavirus là virút cổ đại, đã cùng tiến hóa với vật chủ qua hàng triệu năm. Tại thời điểm Homo sapiens mới xuất hiện thì có vẻ đã nhiễm nhiều týp HPV cổ đại, loại gần tương đồng với týp hiện đại. Bản thân HPV đã và đang tiến hóa với tốc độ chậm, nhằm thích nghi với hốc giải phẫu và sinh học khác nhau trong cơ thể chủ 19.

Cấu tạo HPV thuộc họ Papillomaviridae, là loại virút không vỏ, có vật liệu di truyền là DNA kép dạng vòng. Phân tử DNA chứa khoảng 8000 cặp base, với 10 khung đọc mở 20,21,22, chỉ chiếm 12% tổng trọng lượng nhờ sự tồn tại ở dạng siêu xoắn chromatin 24,25,2619,23. Tất cả được bọc bởi áo capsid đối xứng gồm 20 mặt, có đường kính từ 50 – 60 nm, do 72 đơn vị capsomer hợp thành 20,24. Nhờ vậy mà hạt HPV rất ổn định, có thể kháng lại nhiều loại hóa chất và men hủy khác nhau 19.

Mỗi đơn vị capsomer lại gồm một pentamer của protein cấu trúc L1 (56 kDa), chiếm 80% trọng lượng protein của virút, kết hợp với một protein L2 (76 kDa) 24. Protein L1 chính là cơ sở để chế tạo các loại vắc-xin HPV 25.1 Cấu trúc hạt HPV (Nguồn: Ryu et al – 2017 26) (A) Mặt cắt ngang của hạt HPV; (B) Hình ảnh siêu hiển vi của HPV; (C) Cấu trúc 2 chiều của lớp áo capsid Tất cả virút thuộc họ Papillomaviridae đều bảo tồn nghiêm ngặt trình tự của 4 gen E1, E2, L1 và L2, và điều này gợi ý sản phẩm các gen này rất quan trọng cho sự sinh tồn của virút 19. Nhìn chung, hệ gen HPV gồm 3 vùng lớn 20,22,27 là:. 5 1) Vùng kiểm soát dài chiếm 10% chiều dài bộ gen, có 800 – 1000 cặp base, là một vùng rất biến động.

Chức năng chính là điều hòa biểu hiện gen và nhân đôi DNA, nhờ chứa trình tự tăng cường gắn kết các yếu tố phiên mã, cùng với promoter cần thiết. Ngoài ra, vùng này còn chứa điểm khởi đầu cho sao chép các khung đọc mở. 2) Vùng gen sớm chứa 6 gen (E1, E2, E4, E5, E6 và E7) mã hóa cho 6 protein cùng tên. Chức năng chủ yếu là điều hòa biểu hiện gen và nhân đôi DNA của HPV.

3) Vùng gen muộn chứa 2 gen mã hóa cho 2 protein cấu trúc cùng tên: protein chính L1 và protein phụ L2, cùng nhau tạo nên lớp áo capsid.2 Hệ gen của HPV týp 16 (Nguồn: Pal et al – 2019 28) 1. Các protein chức năng Sáu protein chức năng (E1, E2, E4, E5, E6 và E7) tuy không trực tiếp tham gia vào cấu trúc nhưng lại có vai trò quan trọng trong sự sinh tồn và lây nhiễm của HPV. Chức năng của E6 và E7 giữa HPV týp nguy cơ cao và nguy cơ thấp lại rất khác nhau, và đây là cơ sở khác biệt trong nguy cơ sinh ung của các týp HPV khác nhau 19,22. Protein E1 (73 kDa) là men duy nhất của HPV có hoạt tính helicase.

Khi E1 liên kết tại vị trí khởi đầu sao chép, nhờ hoạt tính helicase mà E1 bắt đầu tháo xoắn DNA không lệ thuộc ATP (Adenosine triphosphate). Sau đó, E1 lại lôi kéo nhiều protein khác đến cùng tạo phức hợp sao chép DNA. Vì sở hữu chức năng tối quan trọng này. 6 nên đây là một trong những gen được bảo tồn nhất của HPV, đồng nghĩa rằng trình tự gen E1 khá giống nhau giữa các týp HPV khác nhau 22,27.

Protein E2 (45 kDa) là một yếu tố điều hòa phiên mã, tùy vào gen cụ thể mà E2 gắn kết sẽ làm tăng hoặc giảm biểu hiện chính gen đó. Ngoài ra, E2 còn hỗ trợ giúp E1 dễ gắn kết hơn vào điểm khởi đầu sao chép. Nhiều báo cáo cho thấy E2 còn tham gia vận chuyển vốn gen HPV vào các tế bào con trong quá trình nguyên phân 22,27. Protein E4 (20 kDa) là sản phẩm được tổng hợp nhiều nhất trong tế bào nhiễm HPV nhưng vai trò vẫn chưa được hiểu rõ.

Theo quan sát thì chúng có vẻ tham gia vào quá trình sao chép DNA và hỗ trợ phóng thích hạt HPV ra khỏi tế bào chủ 22,27. Protein E5 (10 kDa) là một trong ba protein sinh ung, bên cạnh E6 và E7, thường phân bố trên màng tế bào để tạo phức hợp với thụ thể yếu tố tăng trưởng, làm kích thích tế bào tăng sinh. Ngoài ra, E5 còn ngăn chặn tế bào chết theo lập trình, và tránh né được hệ miễn dịch cơ thể 22,27,29. Vài nghiên cứu cho thấy E5 còn cản trở quá trình axit hóa các thể nội bào giúp bảo vệ hạt HPV.

Protein E6 (20 kDa) thường gắn kết và gây thoái giáng p53, dẫn tới giảm chức năng đè nén bướu của cơ thể. Ngoài ra, E6 làm tăng hoạt telomerase do tăng tạo tiểu phần hTERT (human Telomerase Reverse Transcriptase). Do đó, độ dài telomere của các tế bào bướu được duy trì ổn định dù trải qua nhiều lần nguyên phân 22,27,28. Protein E7 (10 kDa) tự bản thân nó hoặc kết hợp với protein E6 gây tăng sinh tế bào chủ không kiểm soát.

Protein E7 thường làm thoái giáng protein Rb và/hoặc protein p107 và p130, nên tạo điều kiện thúc đẩy tế bào từ pha G1 vào pha S 22,27,28. Phân loại Từ năm 2000, HPV được xem như 1 họ riêng biệt (Papillomaviridae) bởi “Ủy ban Quốc tế về phân loại virút” (ICTV). Nhờ đó mà danh pháp HPV được chuẩn hóa trên toàn cầu, gồm genus (chi), species (loài), type (týp), subtype (phân týp) và variant (chủng) 23. Họ Papillomaviridae được chia tiếp thành 16 – 20 chi, dựa trên trình tự L1, dù còn nhiều bất cập 23,27.

Trong cùng 1 chi, mức tương đồng trong trình tự L1 giữa các HPV là hơn 60%, sự tương đồng có thể cao hơn (60 – 70%) nếu trong cùng. 7 1 loài, và cao hơn nữa (71 – 89%) trong cùng 1 týp. Sự tương đồng rất cao trong cùng 1 phân týp (90 – 98%) hoặc trong cùng 1 chủng (> 98%) 23. Tính đến hiện tại, có hơn 210 týp HPV đã được xác định nhờ giải trình tự gen 30.

Trong đó gần 120 týp gây bệnh ở người, còn lại là các týp ở động vật (chim, bò sát, động vật có vú khác). Týp HPV gây bệnh ở người thường tập trung ở chi alpha (α), ngược lại các týp HPV thuộc các chi còn lại thường chỉ gây ung thư trên đối tượng suy giảm miễn dịch tự nhiên hoặc mắc phải (HIV, ghép tạng…) 30,31.1 Phân loại HPV dựa trên nguy cơ sinh ung theo IARC (2012) (Nguồn: IARC – 2007 20 và IARC – 2012 27) Nhóm phân loại Nguy cơ sinh ung Các týp HPV 16, 18, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 1a Cao 58, 59 2A b Cao 68 2B c Trung bình 26, 53, 66 d, 67, 70, 73, 82 2B e Chưa rõ 30, 34, 69, 85, 86, 97 6, 11, 40, 42, 43, 44, 54, 61, 71, 72, 81, 3f Thấp 89, 90 4g (-) (-) Không đề cập Thấp hoặc chưa rõ 74, 83, 87, 91 trong IARC 2012 Chi α được nghiên cứu nhiều nhất từ góc độ phân tử, tiền lâm sàng đến lâm sàng, nên hiểu biết về HPV đều từ nhóm này 32. Trong chi α, HPV được chia tiếp thành 3 a Carcinogenic group: Nhóm sinh ung vì có bằng chứng rõ ràng. b Probably carcinogenic group: Nhóm hầu như sinh ung.

c Possibly carcinogenic group: Nhóm có thể sinh ung. d Từng được xếp là nhóm nguy cơ cao theo IARC (2007). e Dựa trên sự tương đồng trong phát sinh loài và các bằng chứng về khả năng sinh ung còn hạn chế. f Not classifiable as to its carcinogenicity to humans group: Nhóm không thể phân loại dựa trên tính sinh ung ở người.

g Probably not carcinogenic to humans group: Nhóm hầu như không sinh ung ở người. 8 nhóm dựa vào nguy cơ sinh ung và vị trí ái tính của virút, cụ thể là nhóm nguy cơ cao, nhóm nguy cơ thấp & ái tính niêm mạc và nhóm nguy cơ thấp & ái tính da 33. HPV còn được IARC (Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế) phân loại dựa trên mức độ mạnh của bằng chứng, từ đầy đủ đến không có bằng chứng về khả năng sinh ung trên người, thực nghiệm ở động vật và cơ chế lý thuyết sinh ung 34. Tỉ lệ nhiễm HPV 1.1 Trong cộng đồng Tỉ lệ nhiễm HPV trong cộng đồng dao động rất lớn giữa các châu lục – quốc gia, các vùng địa lý trong cùng một nước, giữa các nhóm tuổi và giữa các nhóm xu hướng tình dục khác nhau.

Ở nữ giới, tỉ lệ hiện mắc cao nhất ở vùng Ca-ri-bê (35,4%) và thấp nhất ở vùng Tây Á (1,7%) so với mức trung bình của thế giới (11,7%) 12,35. Nhìn chung, tỉ lệ nhiễm HPV ở nước đang phát triển vẫn cao hơn nhóm nước đã phát triển. Theo tác giả Bruni, khu vực Đông Nam Á có tỉ lệ hiện mắc HPV ở phụ nữ là 14%, cao hơn so với tỉ lệ chung của thế giới (11,7%) 35. Tuy nhiên các khảo sát trên phụ nữ Việt Nam cho thấy tỉ lệ này có hơi thấp hơn so với khu vực, khoảng 11 – 12% ở phụ nữ (18 – 69 tuổi) tại Thành Phố Hồ Chí Minh 36.

Ngược lại, độ lưu hành của HPV thấp hơn đáng kể ở nhóm phụ nữ tại Hà Nội (6,3%) 37, thành phố Cần Thơ (6,6%) 38 và tỉnh Thừa Thiên Huế (0,9%) 39. So với nữ giới, dữ liệu về HPV ở nam giới có phần hạn chế hơn nhiều. Theo phân tích tổng hợp của tác giả Álvarez (2018) thì tỉ lệ nhiễm HPV gần 49% (mọi týp HPV) hoặc gần 35% (týp nguy cơ cao), cao hơn nữ giới nhiều. Có lẽ do nam giới có nhiều hành vi quan hệ tình dục nguy cơ hơn, hút thuốc lá nhiều hơn, cũng như ít được bảo vệ bởi chương trình chủng ngừa HPV.

Ngoài ra, nhóm nam giới đồng tính thì tỉ lệ này còn cao hơn nữa với 78.4% ở hậu môn và 36.2 Trong các bệnh ung thư Tỉ lệ nhiễm HPV trong các loại ung thư khác nhau có sự dao động lớn, từ 35 – 40% (ung thư khẩu hầu), 40 – 50% (ung thư âm hộ), 70% (ung thư âm đạo), 90%. Ngoài ra, trong cùng một loại ung thư thì tỉ lệ nhiễm HPV lại khác nhau theo vùng địa lý 6,9,10,41. HPV-16 là týp phổ biến nhất ở những ung thư liên quan đến HPV, tuy mức độ có thể khác nhau, khi dao động từ 60% (ung thư cổ tử cung và âm đạo) cho đến 80% (ung thư ống hậu môn) trường hợp. Nếu như HPV-18 là týp đứng thứ 2 ở ung thư cổ tử cung và ống hậu môn, thì týp 33 lại thường gặp thứ 2 ở ung thư âm hộ 42.