Khảo sát tình hình sử dụng thuốc điều trị tăng huyết áp tại trung tâm y tế huyện tam nông tỉnh đồng tháp năm 2021

Khảo sát tình hình sử dụng thuốc điều trị tăng huyết áp tại trung tâm y tế huyện Tam Nông, Đồng Tháp năm 2021, cung cấp thông tin hữu ích cho sức khỏe cộng đồng.

• Tác giả: Vương Thái Qui
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Đỗ Hùng
• Trường học: Trường Đại Học Tây Đô
• Chuyên ngành: Dược lý – Dược lâm sàng
• Đề tài: Khảo Sát Tình Hình Sử Dụng Thuốc Điều Trị Tăng Huyết Áp Tại Trung Tâm Y Tế Huyện Tam Nông, Đồng Tháp Năm 2021
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC HÌNH VÀ BIỂU ĐỒ
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC KÝ HIỆU CHỮ VIẾT TẮT
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. BỆNH TĂNG HUYẾT ÁP VÀ CÁC YẾU TỐ NGUY CƠ
• 1.2. Phân độ tăng huyết áp
• 1.3. Các yếu tố nguy cơ liên quan đến tăng huyết áp
• 1.4. Cách đo huyết áp chuẩn
• 1.5. THUỐC ĐIỀU TRỊ TĂNG HUYẾT ÁP
• 1.5.1. Nhóm thuốc lợi tiểu
• 1.5.2. Nhóm thuốc chẹn kênh canxi
• 1.5.3. Nhóm tác động lên hệ renin angiotensin
• 1.5.4. Nhóm thuốc chẹn anpha giao cảm
• 1.5.5. Nhóm thuốc chẹn beta giao cảm
• 1.5.6. Nhóm tác động lên hệ giao cảm trung ương
• 1.5.7. Nhóm giãn mạch trực tiếp
• 1.5.8. Một số thuốc huyết áp dùng qua đường tĩnh mạch
• 1.5.9. Chỉ định ưu tiên và chống chỉ định đối với một số nhóm thuốc điều trị tăng huyết áp
• 1.6. MỤC TIÊU ĐIỀU TRỊ
• 1.7. TƯƠNG TÁC THUỐC ĐIỀU TRỊ TĂNG HUYẾT ÁP
• 1.7.1. Tương tác dược lực học: Là tương tác tại các receptor, mang tính đặc hiệu
• 1.7.2. Tương tác dược động học
• 1.8. MỘT SỐ NGHIÊN CỨU VỀ SỬ DỤNG THUỐC ĐIỀU TRỊ TĂNG HUYẾT ÁP
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Tiêu chuẩn chọn mẫu
• 2.3. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.4. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.5.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.5.2. Phương pháp chọn mẫu
• 2.5.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.5.4. Phương pháp thu thập và đánh giá số liệu
• 2.5.5. Phương pháp kiểm soát sai số
• 2.5.6. Phương pháp xử lý số liệu và phân tích số liệu
• 2.6. ĐẠO ĐỨC TRONG NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA BỆNH NHÂN
• 3.2. TỶ LỆ THUỐC ĐIỀU TRỊ TĂNG HUYẾT ÁP ĐANG ĐƯỢC SỬ DỤNG TẠI TRUNG TÂM Y TẾ HUYỆN TAM NÔNG, TỈNH ĐỒNG THÁP NĂM 2021
• 3.2.1. Tỷ lệ sử dụng các nhóm thuốc
• 3.2.2. Tình hình phối hợp thuốc
• 3.3. TỶ LỆ BỆNH NHÂN DÙNG THUỐC ĐIỀU TRỊ TĂNG HUYẾT ÁP ĐẠT HUYẾT ÁP MỤC TIÊU TRONG THỜI GIAN ĐIỀU TRỊ TRUNG BÌNH TẠI TRUNG TÂM Y TẾ HUYỆN TAM NÔNG, TỈNH ĐỒNG THÁP NĂM 2021
• 3.4. TỶ LỆ TƯƠNG TÁC THUỐC GIỮA CÁC NHÓM THUỐC ĐIỀU TRỊ TĂNG HUYẾT ÁP VÀ VỚI CÁC THUỐC KHÁC TẠI TRUNG TÂM Y TẾ HUYỆN TAM NÔNG, TỈNH ĐỒNG THÁP NĂM 2021
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA BỆNH NHÂN
• 4.1.1. Đặc điểm bệnh nhân theo giới tính
• 4.1.2. Đặc điểm bệnh nhân theo độ tuổi
• 4.1.3. Đặc điểm bệnh nhân theo nghề nghiệp
• 4.1.4. Đặc điểm về số ngày điều trị
• 4.1.5. Đặc điểm về BMI của bệnh nhân
• 4.1.6. Đặc điểm về bệnh mắc kèm
• 4.2. KHẢO SÁT THUỐC ĐIỀU TRỊ TĂNG HUYẾT ÁP ĐANG ĐƯỢC SỬ DỤNG TẠI TRUNG TÂM Y TẾ HUYỆN TAM NÔNG, TỈNH ĐỒNG THÁP NĂM 2021
• 4.2.1. Tình hình lựa chọn sử dụng các nhóm thuốc trong điều trị
• 4.2.2. Tình hình phối hợp thuốc
• 4.3. ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG THUỐC ĐIỀU TRỊ TĂNG HUYẾT ÁP TẠI TRUNG TÂM Y TẾ HUYỆN TAM NÔNG TỈNH ĐỒNG THÁP
• 4.3.1. Đặc điểm về huyết áp mục tiêu của bệnh nhân
• 4.3.2. Ảnh hưởng của giới tính đến huyết áp mục tiêu
• 4.3.3. Ảnh hưởng của tuổi đến huyết áp mục tiêu
• 4.3.4. Ảnh hưởng của BMI đến huyết áp mục tiêu
• 4.4. TỶ LỆ TƯƠNG TÁC THUỐC GIỮA CÁC NHÓM THUỐC ĐIỀU TRỊ TĂNG HUYẾT ÁP VÀ VỚI CÁC THUỐC KHÁC TẠI TRUNG TÂM Y TẾ HUYỆN TAM NÔNG TỈNH ĐỒNG THÁP
• 4.4.1. Tỷ lệ tương tác thuốc trong kê toa
• 4.4.2. Số tương tác thuốc trên một đơn thuốc
• 4.4.3. Tỷ lệ các đơn thuốc có tương tác giữa các thuốc tăng huyết áp
• 4.4.4. Các đơn thuốc có tăng huyết áp tương tác với thuốc khác
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Về Thuốc Điều Trị Tăng Huyết Áp THA

Tăng huyết áp (THA) là một vấn đề sức khỏe toàn cầu, ảnh hưởng đến hàng triệu người. Việc sử dụng thuốc điều trị tăng huyết áp đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát và giảm thiểu các biến chứng nguy hiểm như đột quỵ, nhồi máu cơ tim và suy thận. Nghiên cứu này tập trung vào việc khảo sát sử dụng thuốc tại Trung Tâm Y Tế Huyện Tam Nông, Đồng Tháp năm 2021, nhằm đánh giá thực trạng sử dụng thuốc và hiệu quả điều trị. Theo Katherine T. Mills et al (2020), THA là nguyên nhân của hơn 9 triệu ca tử vong trên toàn thế giới mỗi năm. Điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc quản lý và điều trị THA hiệu quả.

1.1. Tầm quan trọng của việc kiểm soát huyết áp mục tiêu

Kiểm soát huyết áp mục tiêu là yếu tố then chốt trong điều trị THA. Việc không đạt được huyết áp mục tiêu có thể dẫn đến những hậu quả nghiêm trọng về sức khỏe. Nghiên cứu này xem xét tỷ lệ bệnh nhân đạt huyết áp mục tiêu tại Trung Tâm Y Tế Huyện Tam Nông để đánh giá hiệu quả của các phác đồ điều trị hiện hành. Tuân thủ điều trị đóng vai trò quan trọng trong việc đạt được huyết áp mục tiêu. Theo Nguyễn Thị Cảnh (2020), tỷ lệ tuân thủ điều trị bệnh THA ở Hoa Kỳ chỉ đạt 20-30%.

1.2. Vai trò của dược sĩ lâm sàng trong quản lý thuốc THA

Dược sĩ lâm sàng đóng vai trò quan trọng trong việc tối ưu hóa việc sử dụng thuốc điều trị tăng huyết áp. Họ có thể giúp bác sĩ lựa chọn phác đồ điều trị phù hợp, tư vấn cho bệnh nhân về cách sử dụng thuốc đúng cách và theo dõi các tác dụng phụ. Đánh giá sử dụng thuốc là một công cụ quan trọng để xác định các vấn đề tiềm ẩn trong việc sử dụng thuốc, từ đó đưa ra các giải pháp cải thiện. Dược sĩ có thể can thiệp vào việc kê đơn để làm giảm tỷ lệ tương tác thuốc.

II. Vấn Đề Đặt Ra Khảo Sát Sử Dụng Thuốc Ở Tam Nông 2021

Thực tế cho thấy, việc điều trị tăng huyết áp tại các tuyến y tế cơ sở như Trung Tâm Y Tế Huyện Tam Nông còn gặp nhiều thách thức. Các vấn đề thường gặp bao gồm: sự khác biệt trong lựa chọn phác đồ điều trị, tỷ lệ tương tác thuốc cao và khả năng tiếp cận thông tin về bệnh tăng huyết áp của người dân còn hạn chế. Việc khảo sát sử dụng thuốc sẽ giúp làm rõ những vấn đề này. Tình trạng này dẫn đến sự cần thiết của việc đánh giá và cải thiện quy trình sử dụng thuốc để đạt được hiệu quả điều trị tốt nhất cho bệnh nhân tăng huyết áp.

2.1. Phác đồ điều trị THA phổ biến tại Trung Tâm Y Tế huyện

Nghiên cứu này sẽ xác định các phác đồ điều trị THA phổ biến nhất được sử dụng tại Trung Tâm Y Tế Huyện Tam Nông. Việc này giúp đánh giá mức độ tuân thủ các hướng dẫn điều trị quốc gia và quốc tế. Các nhóm thuốc thường dùng trong điều trị THA bao gồm: ức chế men chuyển (ƯCMC), ức chế thụ thể Angiotensin II (ARB), chẹn kênh canxi, lợi tiểu và chẹn beta. Việc sử dụng phác đồ đơn trị hay đa trị cũng sẽ được phân tích.

2.2. Tỷ lệ tương tác thuốc và tác động đến hiệu quả điều trị

Tương tác thuốc là một vấn đề đáng quan ngại trong điều trị THA, đặc biệt khi bệnh nhân phải sử dụng nhiều loại thuốc khác nhau. Nghiên cứu này sẽ xác định tỷ lệ tương tác thuốc giữa các thuốc điều trị tăng huyết áp và các thuốc khác mà bệnh nhân đang sử dụng. Tương tác thuốc có thể làm giảm hiệu quả điều trị hoặc gây ra các tác dụng phụ nghiêm trọng. Cặp tương tác UCMC- Aspirin là một trong những cặp tương tác có tỷ lệ cao nhất.

2.3. Ảnh hưởng của thói quen sinh hoạt đến kiểm soát huyết áp

Bên cạnh việc sử dụng thuốc, thói quen sinh hoạt cũng đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát huyết áp. Các yếu tố như chế độ ăn uống, vận động thể lực, hút thuốc và uống rượu bia có thể ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị THA. Nghiên cứu này sẽ xem xét mối liên hệ giữa thói quen sinh hoạt và khả năng kiểm soát huyết áp của bệnh nhân tăng huyết áp tại Tam Nông.

III. Phương Pháp Khảo Sát Chi Tiết Tại Trung Tâm Y Tế Tam Nông

Nghiên cứu được thực hiện bằng phương pháp hồi cứu hồ sơ bệnh án của bệnh nhân tăng huyết áp được điều trị tại Trung Tâm Y Tế Huyện Tam Nông trong năm 2021. Mục tiêu chính là thu thập dữ liệu về sử dụng thuốc, huyết áp mục tiêu và tương tác thuốc. Mẫu nghiên cứu bao gồm 352 bệnh nhân. Dữ liệu thu thập được sẽ được phân tích thống kê để đưa ra các kết luận về thực trạng sử dụng thuốc.

3.1. Thiết kế nghiên cứu hồi cứu hồ sơ bệnh án

Thiết kế nghiên cứu hồi cứu được lựa chọn vì tính khả thi và hiệu quả trong việc thu thập dữ liệu từ hồ sơ bệnh án đã có sẵn. Hồ sơ bệnh án cung cấp thông tin chi tiết về phác đồ điều trị, kết quả xét nghiệm và tiền sử bệnh của bệnh nhân. Tuy nhiên, cần lưu ý đến các hạn chế của thiết kế hồi cứu, chẳng hạn như tính đầy đủ và chính xác của dữ liệu.

3.2. Tiêu chí lựa chọn mẫu bệnh nhân tăng huyết áp

Các tiêu chí lựa chọn mẫu bệnh nhân bao gồm: được chẩn đoán tăng huyết áp và điều trị tại Trung Tâm Y Tế Huyện Tam Nông trong năm 2021. Các tiêu chí loại trừ có thể bao gồm: thiếu thông tin trong hồ sơ bệnh án hoặc không tuân thủ phác đồ điều trị. Việc xác định rõ ràng các tiêu chí lựa chọn mẫu giúp đảm bảo tính đại diện và tin cậy của kết quả nghiên cứu.

3.3. Thu thập và phân tích dữ liệu về thuốc và tương tác

Dữ liệu về thuốc điều trị tăng huyết áp, liều dùng, đường dùng và thời gian sử dụng được thu thập từ hồ sơ bệnh án. Các tương tác thuốc tiềm ẩn được xác định bằng cách sử dụng các nguồn tài liệu tham khảo uy tín về dược lý lâm sàng. Dữ liệu thu thập được sẽ được phân tích bằng các phương pháp thống kê mô tả và phân tích hồi quy để xác định các yếu tố liên quan đến hiệu quả điều trị.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Sử Dụng Thuốc Hiệu Quả Điều Trị

Kết quả nghiên cứu cho thấy nhóm thuốc ức chế thụ thể AT1 của Angiotensin II chiếm tỷ lệ cao nhất trong phác đồ đơn trị liệu (38,2%). Trong phác đồ phối hợp, tỷ lệ sử dụng phối hợp 2 nhóm thuốc là 67,05%. Tỷ lệ bệnh nhân có huyết áp đạt mục tiêu là 93,2%, có liên quan đến tuổi và chỉ số khối cơ thể (BMI) của bệnh nhân. Tỷ lệ đơn thuốc có tương tác thuốc là 69%.

4.1. Tỷ lệ sử dụng các nhóm thuốc trong phác đồ đơn trị

Trong phác đồ đơn trị liệu, nhóm thuốc ức chế thụ thể AT1 của Angiotensin II (ARB) được sử dụng phổ biến nhất, tiếp theo là các nhóm thuốc ức chế men chuyển (ƯCMC), chẹn kênh canxi, lợi tiểu và chẹn beta. Sự lựa chọn nhóm thuốc có thể phụ thuộc vào các yếu tố như: bệnh đi kèm, chống chỉ định và chi phí điều trị.

4.2. Phân tích các phác đồ phối hợp thuốc và hiệu quả

Trong phác đồ phối hợp, sự kết hợp giữa hai nhóm thuốc là phổ biến nhất. Các phác đồ phối hợp thường bao gồm: ƯCMC hoặc ARB kết hợp với lợi tiểu hoặc chẹn kênh canxi. Hiệu quả của các phác đồ phối hợp khác nhau sẽ được so sánh để xác định các phác đồ tối ưu.

4.3. Yếu tố ảnh hưởng đến đạt huyết áp mục tiêu

Nghiên cứu cho thấy tuổi và BMI có liên quan đến khả năng đạt huyết áp mục tiêu. Bệnh nhân lớn tuổi và có BMI cao có xu hướng khó kiểm soát huyết áp hơn. Các yếu tố khác như: tuân thủ điều trị, bệnh đi kèm và thói quen sinh hoạt cũng có thể ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị.

V. Đánh Giá Tương Tác Thuốc Điều Trị Tăng Huyết Áp Tam Nông

Nghiên cứu chỉ ra rằng tỷ lệ đơn thuốc có tương tác thuốc là 69%. Trong đó, đơn thuốc có một tương tác chiếm 21,4%; tương tác ở mức nghiêm trọng cần sử dụng thay thế là 14,4%. Tỷ lệ tương tác giữa các thuốc tăng huyết áp là 0,3% và giữa thuốc tăng huyết áp và thuốc khác là 63,1%. Cặp tương tác thuốc có tỷ lệ cao nhất là UCMC- Aspirin. Điều này cần được xem xét trong việc kê đơn.

5.1. Mức độ nghiêm trọng của tương tác thuốc THA

Đánh giá mức độ nghiêm trọng của các tương tác thuốc là rất quan trọng. Các tương tác ở mức độ nghiêm trọng có thể gây ra các hậu quả nghiêm trọng cho sức khỏe bệnh nhân. Cần có các biện pháp can thiệp để giảm thiểu nguy cơ tương tác thuốc nghiêm trọng.

5.2. Các cặp tương tác thuốc phổ biến và biện pháp phòng ngừa

Nghiên cứu xác định các cặp tương tác thuốc phổ biến nhất trong điều trị THA. Các biện pháp phòng ngừa cần được thực hiện để giảm thiểu nguy cơ tương tác thuốc. Các biện pháp này có thể bao gồm: lựa chọn thuốc thay thế, điều chỉnh liều lượng và theo dõi chặt chẽ các tác dụng phụ.

5.3. Nâng cao nhận thức về tương tác thuốc cho bác sĩ dược sĩ

Nâng cao nhận thức về tương tác thuốc cho bác sĩ và dược sĩ là rất quan trọng. Các chương trình đào tạo và cập nhật kiến thức thường xuyên có thể giúp bác sĩ và dược sĩ nhận biết và phòng ngừa các tương tác thuốc tiềm ẩn. Việc sử dụng các công cụ hỗ trợ quyết định lâm sàng cũng có thể giúp giảm thiểu nguy cơ tương tác thuốc.

VI. Kết Luận và Kiến Nghị Từ Khảo Sát Thuốc Tại Tam Nông 2021

Kết luận chung là các nhóm thuốc được sử dụng điều trị tăng huyết áp cho bệnh nhân hợp lý, phù hợp khuyến cáo. Tỷ lệ sử dụng phác đồ đa trị và phác đồ đơn trị tương đồng nhau, tỷ lệ tương tác thuốc thấp đa số là tương tác ở mức độ nhẹ và trung bình. Đánh giá hiệu quả điều trị là có hiệu quả với tỷ lệ đạt huyết áp mục tiêu khi xuất viện. Cần tiếp tục theo dõi và cải thiện việc sử dụng thuốc.

6.1. Đề xuất cải thiện phác đồ điều trị tăng huyết áp

Dựa trên kết quả nghiên cứu, có thể đưa ra các đề xuất để cải thiện phác đồ điều trị tăng huyết áp tại Trung Tâm Y Tế Huyện Tam Nông. Các đề xuất có thể bao gồm: tăng cường sử dụng các phác đồ phối hợp được chứng minh là hiệu quả, cá nhân hóa điều trị dựa trên đặc điểm của bệnh nhân và tăng cường giáo dục bệnh nhân về tuân thủ điều trị.

6.2. Tăng cường vai trò tư vấn của dược sĩ về thuốc THA

Tăng cường vai trò tư vấn của dược sĩ về thuốc điều trị tăng huyết áp có thể giúp cải thiện hiệu quả điều trị và giảm thiểu nguy cơ tương tác thuốc. Dược sĩ có thể cung cấp thông tin cho bệnh nhân về cách sử dụng thuốc đúng cách, theo dõi các tác dụng phụ và giải đáp các thắc mắc của bệnh nhân.

6.3. Nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng tuân thủ

Cần có các nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến tuân thủ điều trị của bệnh nhân tăng huyết áp. Các yếu tố này có thể bao gồm: kiến thức về bệnh, thái độ đối với điều trị, chi phí điều trị và hỗ trợ từ gia đình và cộng đồng. Hiểu rõ các yếu tố này có thể giúp xây dựng các chương trình can thiệp hiệu quả để cải thiện tuân thủ điều trị.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tăng huyết áp (THA) là một trong những bệnh lý mạn tính không lây phổ biến nhất trên thế giới, với tỷ lệ mắc khoảng 35% ở người trưởng thành và là nguyên nhân gây hơn 9 triệu ca tử vong mỗi năm. Tại Việt Nam, theo điều tra quốc gia năm 2015, tỷ lệ THA ở người trưởng thành từ 18-69 tuổi là 18,9%, trong đó chỉ 13,6% bệnh nhân được quản lý tại cơ sở y tế. Bệnh tiến triển thầm lặng, thường được phát hiện muộn khi đã có biến chứng nghiêm trọng như đột quỵ, suy tim. Việc kiểm soát huyết áp mục tiêu là thách thức lớn do nhiều yếu tố như tuân thủ điều trị thấp, phối hợp nhiều thuốc dẫn đến tương tác thuốc.

Nghiên cứu khảo sát tình hình sử dụng thuốc điều trị tăng huyết áp tại Trung tâm Y tế huyện Tam Nông, tỉnh Đồng Tháp năm 2021 nhằm mục tiêu: xác định tỷ lệ sử dụng các nhóm thuốc điều trị THA, đánh giá tỷ lệ bệnh nhân đạt huyết áp mục tiêu trong thời gian điều trị trung bình, và xác định tỷ lệ tương tác thuốc giữa các nhóm thuốc điều trị THA và thuốc khác. Nghiên cứu sử dụng hồ sơ bệnh án của 352 bệnh nhân được điều trị tại trung tâm trong năm 2021. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc tối ưu hóa phác đồ điều trị, giảm thiểu tương tác thuốc và nâng cao hiệu quả kiểm soát huyết áp tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Phân độ tăng huyết áp theo WHO (2003), JNC VII (2003) và ESH/ESC (2018), giúp phân loại mức độ THA để lựa chọn phác đồ điều trị phù hợp.
• Các nhóm thuốc điều trị tăng huyết áp: lợi tiểu, chẹn kênh canxi, ức chế men chuyển (ƯCMC), ức chế thụ thể AT1 của angiotensin II (ARB), chẹn beta giao cảm, chẹn anpha giao cảm, thuốc tác động lên hệ giao cảm trung ương và giãn mạch trực tiếp.
• Khái niệm tương tác thuốc: bao gồm tương tác dược lực học (tác động tại receptor) và tương tác dược động học (thay đổi nồng độ thuốc trong huyết tương), ảnh hưởng đến hiệu quả và an toàn điều trị.
• Mục tiêu điều trị huyết áp: huyết áp tâm thu < 140 mmHg và huyết áp tâm trương < 90 mmHg, hoặc thấp hơn tùy theo bệnh lý kèm theo như đái tháo đường, bệnh thận mạn.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: mô tả cắt ngang, hồi cứu hồ sơ bệnh án nội trú.
• Đối tượng nghiên cứu: 352 bệnh nhân tăng huyết áp nguyên phát được điều trị tại Trung tâm Y tế huyện Tam Nông năm 2021, được chọn mẫu ngẫu nhiên hệ thống từ danh sách bệnh án có mã ICD I10.
• Nguồn dữ liệu: hồ sơ bệnh án lưu trữ tại phòng kế hoạch tổng hợp trung tâm.
• Phương pháp thu thập số liệu: thu thập thông tin về đặc điểm bệnh nhân, thuốc sử dụng, huyết áp, bệnh kèm theo, tương tác thuốc qua phiếu thu thập.
• Phân tích số liệu: sử dụng phần mềm SPSS 18, thống kê mô tả tần số, tỷ lệ phần trăm, trung bình ± độ lệch chuẩn. Kiểm tra tương tác thuốc qua công cụ Medscape, Drugs và trung tâm DI&ADR quốc gia.
• Timeline nghiên cứu: thu thập và phân tích dữ liệu trong năm 2021, hoàn thành luận văn năm 2022.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm bệnh nhân: Trong 352 bệnh nhân, nữ chiếm 67,9%, nam 32,1%. Độ tuổi ≥ 70 chiếm 41,8%. 71% bệnh nhân là người già, mất sức lao động; 18,2% là nông dân. BMI bình thường chiếm 53,7%, thừa cân 38,1%. Bệnh kèm theo phổ biến nhất là đái tháo đường type 2 (25%), trào ngược dạ dày thực quản (18,2%), thiếu máu cục bộ cơ tim (12,8%).

2. Tỷ lệ sử dụng thuốc điều trị THA: Nhóm thuốc ƯCMC chiếm 54,3%, chẹn kênh canxi 45,2%, lợi tiểu 22,3%, chẹn beta 8%. Trong phác đồ đơn trị liệu, nhóm ức chế thụ thể AT1 của angiotensin II chiếm tỷ lệ cao nhất 38,2%. Tỷ lệ sử dụng phác đồ đơn trị và phối hợp gần tương đương, lần lượt là 50,86% và 49,14%. Trong phác đồ phối hợp, 67,05% sử dụng phối hợp 2 nhóm thuốc.

3. Hiệu quả điều trị: Tỷ lệ bệnh nhân đạt huyết áp mục tiêu là 93,2%, có liên quan đến tuổi và chỉ số khối cơ thể (BMI). Tỷ lệ đạt huyết áp mục tiêu cao hơn ở nhóm tuổi trẻ và BMI bình thường.

4. Tương tác thuốc: Tỷ lệ đơn thuốc có tương tác thuốc là 69%, trong đó 21,4% có một tương tác, 14,4% tương tác nghiêm trọng cần thay thế thuốc. Tỷ lệ tương tác giữa các thuốc điều trị THA là 0,3%, trong khi tương tác giữa thuốc THA và thuốc khác chiếm 63,1%. Cặp tương tác thuốc phổ biến nhất là ức chế men chuyển (ƯCMC) với Aspirin.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy việc sử dụng các nhóm thuốc điều trị THA tại Trung tâm Y tế huyện Tam Nông phù hợp với khuyến cáo của các tổ chức trong nước và quốc tế. Tỷ lệ sử dụng phác đồ đa trị và đơn trị tương đương, phản ánh sự cân nhắc giữa hiệu quả và an toàn trong điều trị. Tỷ lệ bệnh nhân đạt huyết áp mục tiêu cao (93,2%) vượt trội so với tỷ lệ tuân thủ điều trị chung của Việt Nam (khoảng 20-30%), cho thấy hiệu quả quản lý và điều trị tại trung tâm.

Tỷ lệ tương tác thuốc cao (69%) chủ yếu là tương tác nhẹ và trung bình, tương tác nghiêm trọng chiếm tỷ lệ thấp (14,4%), điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc theo dõi và đánh giá tương tác thuốc trong kê đơn, đặc biệt khi phối hợp nhiều thuốc. Cặp tương tác ƯCMC - Aspirin phổ biến phù hợp với các nghiên cứu trước đây, cần lưu ý trong kê đơn để tránh tác dụng phụ.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ sử dụng các nhóm thuốc, biểu đồ tròn phân bố phác đồ đơn trị và đa trị, bảng thống kê tỷ lệ tương tác thuốc theo mức độ và loại thuốc phối hợp. So sánh với các nghiên cứu tại Bệnh viện Đại học Y Dược Huế và các báo cáo quốc tế cho thấy xu hướng sử dụng thuốc và hiệu quả điều trị tương đồng, khẳng định tính đại diện và giá trị ứng dụng của nghiên cứu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo và cập nhật kiến thức cho cán bộ y tế về lựa chọn thuốc điều trị THA và nhận biết tương tác thuốc nhằm nâng cao chất lượng kê đơn, giảm thiểu tương tác có hại. Thời gian thực hiện: 6 tháng; chủ thể: Trung tâm Y tế huyện Tam Nông phối hợp với Sở Y tế tỉnh Đồng Tháp.

2. Xây dựng hệ thống giám sát tương tác thuốc tự động tại các cơ sở y tế để cảnh báo kịp thời khi kê đơn phối hợp nhiều thuốc, đặc biệt với nhóm thuốc điều trị THA và thuốc điều trị bệnh kèm theo. Thời gian thực hiện: 1 năm; chủ thể: Sở Y tế và Trung tâm CNTT y tế.

3. Tăng cường tư vấn, giáo dục bệnh nhân về tuân thủ điều trị và tự theo dõi huyết áp tại nhà, đặc biệt nhóm người cao tuổi và có BMI bất thường, nhằm nâng cao tỷ lệ đạt huyết áp mục tiêu. Thời gian thực hiện: liên tục; chủ thể: nhân viên y tế và cộng tác viên y tế xã.

4. Khuyến khích sử dụng phác đồ điều trị đa trị liệu hợp lý, ưu tiên các nhóm thuốc có ít tương tác và phù hợp với đặc điểm bệnh nhân, đồng thời theo dõi chặt chẽ các tác dụng phụ. Thời gian thực hiện: ngay lập tức; chủ thể: bác sĩ lâm sàng và dược sĩ lâm sàng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ lâm sàng và dược sĩ lâm sàng: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu thực tế về sử dụng thuốc và tương tác thuốc, giúp cải thiện kê đơn và quản lý điều trị tăng huyết áp hiệu quả.

2. Nhà quản lý y tế và chính sách: Thông tin về tỷ lệ sử dụng thuốc, hiệu quả điều trị và tương tác thuốc hỗ trợ xây dựng chính sách y tế, chương trình đào tạo và giám sát chất lượng điều trị.

3. Nghiên cứu sinh và học viên ngành Dược, Y học: Là tài liệu tham khảo quý giá về phương pháp nghiên cứu hồi cứu hồ sơ bệnh án, phân tích sử dụng thuốc và tương tác thuốc trong thực tế.

4. Nhân viên y tế tuyến cơ sở và cộng tác viên y tế: Giúp nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của tuân thủ điều trị, tự theo dõi huyết áp và phát hiện sớm các vấn đề liên quan đến thuốc.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao tỷ lệ bệnh nhân đạt huyết áp mục tiêu tại nghiên cứu này cao hơn so với báo cáo chung?
   Nghiên cứu tại Trung tâm Y tế huyện Tam Nông cho thấy tỷ lệ đạt huyết áp mục tiêu là 93,2%, cao hơn mức trung bình quốc gia do sự quản lý chặt chẽ, tuân thủ điều trị tốt và lựa chọn phác đồ phù hợp với đặc điểm bệnh nhân.

2. Nhóm thuốc nào được sử dụng phổ biến nhất trong điều trị tăng huyết áp?
   Nhóm ức chế men chuyển (ƯCMC) chiếm 54,3%, tiếp theo là chẹn kênh canxi 45,2% và lợi tiểu 22,3%, phù hợp với khuyến cáo điều trị hiện hành.

3. Tương tác thuốc nghiêm trọng thường gặp giữa những nhóm thuốc nào?
   Tương tác nghiêm trọng chủ yếu xảy ra giữa ức chế men chuyển và Aspirin, cần theo dõi và cân nhắc thay thế thuốc khi kê đơn phối hợp.

4. Phác đồ đơn trị liệu và đa trị liệu có ưu điểm gì?
   Phác đồ đơn trị liệu đơn giản, ít tương tác thuốc, phù hợp bệnh nhẹ; đa trị liệu giúp kiểm soát huyết áp nhanh hơn, hiệu quả hơn ở bệnh nặng nhưng tăng nguy cơ tương tác thuốc.

5. Làm thế nào để giảm thiểu tương tác thuốc trong điều trị tăng huyết áp?
   Cần đánh giá kỹ lưỡng thuốc đang sử dụng, sử dụng công cụ tra cứu tương tác thuốc, đào tạo nhân viên y tế và tư vấn bệnh nhân tuân thủ điều trị, đồng thời theo dõi sát các dấu hiệu bất thường trong quá trình điều trị.

Kết luận

• Nghiên cứu khảo sát 352 bệnh nhân tăng huyết áp tại Trung tâm Y tế huyện Tam Nông năm 2021 cho thấy nhóm thuốc ức chế men chuyển và chẹn kênh canxi được sử dụng phổ biến nhất.
• Tỷ lệ bệnh nhân đạt huyết áp mục tiêu cao (93,2%), liên quan đến tuổi và BMI, phản ánh hiệu quả điều trị tốt tại trung tâm.
• Tỷ lệ tương tác thuốc trong kê đơn là 69%, chủ yếu là tương tác nhẹ và trung bình, tương tác nghiêm trọng chiếm tỷ lệ thấp (14,4%).
• Phác đồ đơn trị và đa trị được sử dụng tương đương, phù hợp với hướng dẫn điều trị hiện hành.
• Đề xuất tăng cường đào tạo, giám sát tương tác thuốc và tư vấn bệnh nhân nhằm nâng cao hiệu quả và an toàn điều trị.

Next steps: Triển khai các giải pháp khuyến nghị, mở rộng nghiên cứu theo dõi dài hạn và áp dụng công nghệ hỗ trợ kê đơn.

Call to action: Các cơ sở y tế và cán bộ y tế cần áp dụng kết quả nghiên cứu để tối ưu hóa điều trị tăng huyết áp, giảm thiểu tương tác thuốc và nâng cao chất lượng chăm sóc bệnh nhân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. BỆNH TĂNG HUYẾT ÁP VÀ CÁC YẾU TỐ NGUY CƠ 1. Định nghĩa Tăng huyết áp được xác định khi huyết áp tâm thu 140 mmHg và/hoặc huyết áp tâm trương (HATTr) ≥ 90 mmHg hay đang dùng thuốc trị THA (Bộ Y Tế, 2019). Tăng huyết áp thường gặp với tình trạng là một rối loạn với nhiều nguyên nhân, các triệu chứng đa dạng, đáp ứng với điều trị cũng rất khác nhau.

Bên cạnh đó THA cũng là yếu tố nguy cơ có thể gây ra các bệnh lý cấp hoặc mạn tính khác khác như: tai biến mạch máu não, bệnh mạch vành, suy thận mạn,… (Hà Hoàng Kiệm, 2006), (Hà Hoàng Kiệm, 2010). Nguyên nhân Tăng huyết áp nguyên phát: còn gọi là THA vô căn không rõ nguyên nhân chiếm khoảng 90 % dân số THA (Huỳnh Văn Minh, 2018). THA thứ phát: có thể biết rõ nguyên nhân như do bệnh thận, bệnh tim mạch, nội tiết, do thuốc hay thai nghén chiếm khoảng 10 % dân (Huỳnh Văn Minh, 2018). Phân độ tăng huyết áp Tổ chức Y tế thế giới 2003 đã đưa ra khuyến cáo phân độ huyết áp được sử dụng rộng rãi cho đến ngày nay ở nhiều quốc gia trong đó có Việt Nam.

Phân độ tăng huyết áp theo Tổ chức Y tế thế giới (Jan A Staessen et al, 2003) Phân độ huyết áp HATT (mmHg) HATTr (mmHg) Huyết áp tối ưu < 120 và < 80 Huyết áp bình thường 120-129 và/hoặc 80-84 Tiền THA 130-139 và/hoặc 85-89 THA độ 1 140-159 và/hoặc 90-99 THA độ 2 160-179 và/hoặc 100-109 THA độ 3 ≥ 180 và/hoặc > 110 THA tâm thu đơn độc ≥ 140 và < 90 *Nguồn: WHO,2003 Nếu mức huyết áp tâm thu và tâm trương không cùng mức phân độ thì chọn mức cao hơn để xếp loại. THA tâm thu đơn độc cũng được phân độ theo các mức biến động của huyết áp tâm thu (Bộ Y Tế, 2019). 4 Hội nghị của Liên uỷ ban Quốc gia Hoa Kỳ (United States, Joint National Committee viết tắt là JNC) lần thứ 7 và 8 đã thống nhất ý kiến đưa ra khuyến cáo mức độ tăng huyết áp đối với đối tượng trên 18 tuổi nhằm phát hiện sớm và điều trị tích cực cho những bệnh nhân tăng huyết áp từ đó giảm nguy cơ tử vong (Aram V. Chobanian et al, 2003).

Phân độ tăng huyết áp theo JNC VII (Aram V. Chobanian et al, 2003) Phân loại HATT (mmHg) HATTr (mmHg) Bình thường < 120 và < 80 Tiền THA 120-139 hoặc 80-89 THA độ 1 140-159 hoặc 90-99 THA độ 2 ≥ 160 hoặc ≥ 100 *Nguồn: JNC 7,2003. Năm 2018, hội tăng huyết áp châu Âu (European Society of Hypertension-European Society of Committee) thống nhất đưa ra khuyến cáo phân độ tăng huyết áp trong chẩn đoán và điều trị có cập nhật và cụ thể hơn so với khuyến cáo của WHO năm 2003 (Bryan Williams et al, 2018). Phân độ tăng huyết áp theo ESH/ESC (Bryan Williams et al, 2018) Phân loại HATT (mmHg) HATTr (mmHg) Lý tưởng < 120 và < 80 Bình thường 120-129 và/hoặc 80-84 Bình thường cao 130-139 và/hoặc 85-89 THA độ 1 140-159 và/hoặc 90-99 THA độ 2 160-179 và/hoặc 100-109 THA độ 3 > 180 và/hoặc > 110 THA tâm thu đơn độc > 140 và < 90 *Nguồn: (ESH/ESC, 2018).

Các yếu tố nguy cơ liên quan đến tăng huyết áp Hút thuốc lá, thuốc lào: Nhiều nghiên cứu cho thấy hút một điều thuốc là có thể làm tăng huyết áp tâm thu lên tới 11 mmHg và huyết áp tâm trương lên 9 mmHg và kéo dài trong 20-30 phút (Huỳnh Văn Minh, 2018) Đái tháo đường: Ở người bị đái tháo đường (ĐTĐ), tỷ lệ bệnh nhân bị THA cao gấp đôi so với người không bị đái tháo đường. Khi có cả THA và đái tháo đường sẽ làm tăng gấp đổi biến chứng mạch máu lớn và nhỏ, làm tăng gấp đôi nguy cơ tử vong so với bệnh nhân THA đơn thuần (Huỳnh Văn Minh, 2018), (Nguyễn Lân Việt, 2011) 5 Hình 1. Cơ chế bệnh sinh của tăng huyết áp *Nguồn:( Hội Tim mạch học Việt Nam, 2018) Rối loạn lipid máu: Nồng độ cholesterol máu cao là nguyên nhân chủ yếu của quá trình xơ vữa động mạch, dần dần làm hẹp lòng các động mạch cung cấp máu cho tim và các cơ quan khác trong cơ thể. Động mạch bị xơ vữa sẽ kém đàn hồi và cũng chính là yếu tố gây THA (Huỳnh Văn Minh, 2018).

Tiền sử gia đình có người bị THA: Theo thống kê của nhiều tác giả cho thấy bệnh THA có thể có yếu tố di truyền. Trong gia đình nếu ông, bà, cha, mẹ bị bệnh THA thì con cái có nguy cơ mắc bệnh này nhiều hơn (Huỳnh Văn Minh, 2018). Tuổi cao: Tuổi càng cao thì tỷ lệ THA càng nhiều, do thành động mạch bị lão hóa và xơ vữa làm giảm tính đàn hồi và trở nên cứng hơn, vì thế làm cho huyết áp tâm thu tăng cao hơn còn gọi là THA tâm thu đơn thuần (Huỳnh Văn Minh, 2018). Thừa cân, béo phì: Cân nặng có quan hệ khá tương đồng với THA, người béo phì hay tăng cân theo tuổi cũng làm tăng nhanh HA (Huỳnh Văn Minh, 2018) (Đồng Thị Ngọc Lâm, 2021).

6 Ăn mặn: Nhiều công trình nghiên cứu cho thấy chế độ ăn nhiều muối (natri clorua) thì tần suất mắc bệnh THA tăng cao rõ rệt. Người dân ở vùng biển có tỷ lệ mắc bệnh THA cao hơn nhiều so với những người ở đồng bằng và miền núi. Nhiều bệnh nhân THA ở mức độ nhẹ chỉ cần ăn chế độ giảm muối là có thể điều trị được bệnh (Đồng Thị Ngọc Lâm, 2021), (Huỳnh Văn Minh, 2018). Uống nhiều bia, rượu: Đối với những người phải dùng thuốc để điều trị THA thì uống rượu, bia quá mức hoặc nghiện rượu sẽ làm mất tác dụng của thuốc hạ áp làm cho bệnh cũng nặng hơn.

Ngoài ra, uống rượu, bia quá mức còn gây bệnh xơ gan và các tổn thương thần kinh nặng nề khác từ đó gián tiếp gây THA (Đồng Thị Ngọc Lâm, 2021) Ít vận động thể lực: Cũng được coi là một nguy cơ của bệnh THA. Việc vận động hàng ngày đều đặn từ 30-45 phút sẽ mang lại lợi ích rõ rệt trong giảm nguy cơ bệnh tim mạch nói chung và bệnh THA nói riêng (Đồng Thị Ngọc Lâm, 2021) Stress (căng thẳng, lo âu quá mức): Nhiều nghiên cứu đã chứng minh rằng căng thẳng thần kinh, stress làm tăng nhịp tim. Dưới tác dụng của các chất trung gian hóa học là adrenalin, noradrenalin làm động mạch bị co thắt dẫn đến THA (Huỳnh Văn Minh, 2018). Cách đo huyết áp chuẩn Theo Hội Tim mạch Việt Nam và Phân Hội tăng huyết áp Việt Nam, các phương thức đo huyết áp chuẩn được áp dụng tại phòng khám và tại nhà được khuyến nghị như sau (Huỳnh Văn Minh, 2018), (Bộ Y Tế, 2019): Đo HA tại phòng khám/ huyết áp lâm sàng Huyết áp có thể được đo bằng một HA kế thủy ngân với các bộ phận (ống cao su, van, ống định lượng bằng thủy ngân, .) được bảo quản trong các điều kiện thích hợp.

Một số máy đo HA không xâm nhập như dụng cụ đo dựa vào áp lực khí kèm ống nghe hoặc dụng cụ đo dạng sóng bán tư động. Đây là những loại máy đo phổ biến được dung rộng rãi hiện nay do máy đo huyết áp thủy ngân cồng kềnh, dễ vỡ và bảo quản ngặt nghèo. Một dụng cụ đo chuẩn phải đảm 7 bảo được chuẩn hóa và có độ chính xác cao khi đối chiếu với giá trị đo bằng huyết áp kế thủy ngân (Bộ Y Tế, 2019) Đo HA thông dụng tại cộng đồng/tự đo tại nhà (Bộ Y Tế, 2019) Bệnh nhân ngồi 5 phút trong một phòng yên tĩnh trước khi bắt đầu đo. Ngồi thẳng lưng ghế, thư giãn trong lúc đo.

Đối với người già và bệnh nhân ĐTĐ, nếu khám lần đầu thì nên đo cả HA tư thế đứng. Cởi bỏ quần áo chật, cánh tay để tựa trên bàn ở mức ngang tim, thả lỏng tay và không nói chuyện trong khi đo. Đo ít nhất hai lần cách nhau 1-2 phút, nếu hai lần đo này quá khác biệt thì tiếp tục đo thêm vài lần nữa và lấy trung bình 2 giá trị sau cùng. Dùng băng quấn tay chặt ở mức độ vừa phải, băng quấn đặt ngang mức tim dù bệnh nhân ở tư thế nào.

Mép dưới băng quấn trên lằn khuỷu 3 cm. Sau khi áp lực hơi trong băng quấn làm mất mạch quay, bơm hơi lên tiếp 30 mm Hg nữa và sau đó hạ cột thuỷ ngân từ từ. Sử dụng âm thanh lần thay đổi thứ nhất và lần thay đổi thứ 2 để xác định huyết áp tương ứng với huyết áp tâm thu và huyết áp tâm trương. Đo HA cả hai tay trong lần đo đầu tiên để phát hiện sự khác biệt gây ra do bệnh lý mạch máu ngoại biên.

Khi đó giá trị bên cao hơn được theo dõi sử dụng lâu dài sau này. Không bao giờ điều trị THA khi chỉ dựa vào kết quả một lần đo HA. Nên dùng máy đo đã chuẩn hoá và đo đúng quy trình. Một số điểm lưu ý khi đo thông dụng tại cộng đồng hay tự đo tại nhà (Bộ Y Tế, 2019) Nên sử dụng các máy đo đã chuẩn hóa, máy quấn ngang cổ tay thường cho độ chính xác thấp hơn cánh tay.

Khi đo cánh tay của bệnh nhân phải đặt ngang mức tim. Tuy máy đo huyết áp thủy ngân có độ chính xác cao nhưng thích hợp với đo tại phòng khám/bệnh viện hơn. Với cách đo thông thường, để thuận tiện trong việc bảo quản và vận chuyển, nên sử dụng máy bán tự động và tự động, 8 thậm chí máy đo cơ (bao gồm cả băng hơi và tai nghe) cũng cần cân nhắc nếu bệnh nhân tự đo nếu sức nghe và phản xạ bệnh nhân suy giảm, đặc biệt ở người già. Bệnh nhân cần ngồi nghỉ vài phút trước khi đo và bệnh nhân cần được phổ biến để biết các trị số huyết áp có thể khác nhau trong các lần đo khác nhau do sự thay đổi áp lực máu tự động.

Không nên đo liên tiếp quá nhiều lần, nhưng nên đo vài lần trước những quyết định dùng thuốc và trong suốt quá trình điều trị. Lưu ý rằng các giá trị bình thường đo nhà thấp hơn so với đo ở phòng khám. Giá trị đo ở nhà 135/85 mm Hg tương ứng với 140/90mgHg đo ở phòng khám hoặc bệnh viện. Do đó có một số tổ chức khác đã đưa ra khái niệm về tăng huyết áp với ngưỡng thấp hơn, tương ứng với hoàn cảnh đo huyết áp khác nhau.

Bệnh nhân được khuyến cáo nên tự theo dõi huyết áp thường xuyên tại nhà, Phân Hội phòng chống tăng huyết áp Việt Nam và Chương trình phòng chống tăng huyết áp Quốc gia đề xuất theo dõi hàng tuần và tốt nhất là nên vài ngày một lần đối với bệnh nhân đang điều trị ổn định.