Đặt vấn đề Những năm gan đây, nghề trồng hoa kiếng tại Thành phố Hồ Chí Minh cũng như các tỉnh khác như Bến Tre, Đồng Tháp, Lâm Đồng, Cần Thơ đang phát triển mạnh, đặc biệt là phong trào trồng kiểng lá. Trầu bà thanh xuân (Philodendron bipinnatifidum) là một cây kiêng lá đẹp, phiến lá dày, đường xẻ lá cách điệu sắc sảo, cây chịu nhiệt tốt và phù hợp với nhiều mục đích như làm cây trang trí nội thất trong nhà hay sân vườn, cây trồng trong chậu hoặc sử dụng cành lá dé cắm hoa. Cây còn có thé thanh lọc không khí, hấp thụ các khí độc hại thải ra từ khói thuốc lá, xăng xe, giúp khí lưu thông tốt, hạn chế các bệnh về đường hô hấp (Chauhan và ctv, 2017). Ngoài ra, trầu bà thanh xuân còn được người chơi kiêng xem như một vật phong thuỷ, đặt trong nhà với hy vọng sự phát đạt và thịnh vượng, mang đến sự hồng phúc và tải lộc.
Ngoài ra, có rất nhiều nghiên cứu về các hợp chất được chiết từ cây trầu bà thanh xuân như nghiên cứu hoạt chất chống viêm và nhiễm trùng chiết từ thân cây trầu bà thanh xuân (Scapninello va ctv, 2019), ứng dụng của tinh dầu chiết từ rễ cây trầu ba thanh xuân trong việc kiểm soát côn trùng gây hại Diabrotica speciose trên cây đậu (Andrade và ctv, 2014). Qua đó, cho thay giá trị và tiềm năng kinh tế to lớn của cây trầu bà thanh xuân. Ở nước ta, nguồn giống cây trầu bà thanh xuân được sản xuất chủ yếu ở miền Nam hoặc được nhập khẩu từ Trung Quốc. Do đó, việc vận chuyên cây giống từ nguồn cung ứng đến nơi tiêu thụ còn phải trải qua nhiều giai đoạn phức tạp.
Vì thế việc cung ứng cây giống cho thị trường còn thiếu chủ động, chưa đáp ứng được nhu cầu ngày càng tăng nhanh của thị trường. Hiện nay, nhân giống chi Philodendron ngoài tự nhiên chủ yếu bằng phương pháp truyền thống như giâm cành hoặc gieo hạt, phương pháp này cho hệ số nhân giống thấp và cần nhiều thời gian cho một quy trình nhân giống hoàn chỉnh (Sreekumar và Seeni, 2001). Do đó phương pháp truyền thống chưa đáp ứng được nhu cầu của thị trường. Việc sử dụng phương pháp nuôi cay mô in vitro là một trong những phương pháp hiệu quả có thể giải quyết được những khó khăn trên.
Phương pháp này cung cấp một số lượng cây giống chất lượng cao, đồng đều và sạch bệnh. Mặt khác, cây con 6n định về mặt đi truyền (nhân giống vô tính), khắc phục được nhược điểm thoái hóa, dem lại hiệu quá thiết thực trong việc nâng cao chất lượng cây giống. Xuất phát từ những nhu cầu thực tế trên, đề tài “Khảo sát sự phát sinh phôi và tạo cụm chéi cây trầu bà thanh xuân (Philodendron bipinnatifidum)” được thực hiện. Mục tiêu đề tài Xác định nồng độ chất điều hòa sinh trưởng 2,4-D thích hợp cho quá trình hình thành mô sẹo từ mẫu cuống lá cây trầu bà thanh xuân.
Xác định nồng độ chất điều hòa sinh trưởng BA thích hợp đến sự phát sinh phôi và tái sinh chỗồi từ mô sẹo. Xác định nồng độ chất điều hòa sinh trưởng BA thích hợp đến khả năng nhân nhanh cụm chối cây trâu bà thanh xuân. Từ đó, hoàn thiện quy trình nhân giống cây trầu bà thanh xuân (Philodendron bipinnatifidum) in vitro dé tạo ra số lượng lớn cây giỗng đáp ứng nhu cầu của thị trường. Nội dung thực hiện Dé thực hiện dé tài cần khảo sát ảnh hưởng của nồng độ 2,4-D lên sự hình thành mô sẹo từ mẫu cuống lá cây trầu bà thanh xuân nhằm tìm ra nồng độ thích hợp làm tăng kha năng phát sinh phôi, đồng thời thúc day quá trình tạo phôi dé làm nguyên liệu cho thí nghiệm sau.
Tiếp tục khảo sát ảnh hưởng của nồng độ BA lên sự phát sinh phôi và tái sinh chỗồi từ mô sẹo. Tiến hành khảo sát nồng độ BA đến khả năng nhân nhanh cum chéi. Cuối cùng chọn những chồi to khỏe và tương đồng dé thực hiện khảo sát ảnh hưởng nồng độ NAA đến khả năng tạo rễ của cây trầu bà thanh xuân. TONG QUAN TÀI LIEU 2.
Đặc điểm sinh hoc của cây trầu bà thanh xuân 2. Phân loại và nguồn gốc cây trầu bà thanh xuân 2. Phân loại cây trầu bà thanh xuân Giới: Plantae Ngành: Magnoliophyta Lớp: Liliopsida Bộ: Alismatale Họ: Araceae Chi: Philodendron Loài: Philodendron bipinnatifidum 2. Nguồn gốc cây trầu bà thanh xuân Chi Philodendron chứa khoảng 447 loài, là chi lớn thứ hai trong họ Araceae (The Plant List, 2019).
Philodendrons có nguồn gốc những vùng nhiệt đới ở châu Mỹ và Châu Âu (vùng Tây An) (Mayo và ctv, 1997). Phần lớn Philodendrons sinh trưởng ở những khu rừng nhiệt đới, nhưng cũng có thể được tìm thấy ở các đầm lầy, trên bờ sông, lề đường. Philodendrons cũng có thể được tìm thấy ở nước Úc, một số đảo ở Thái Bình Dương, mặc dù không phải là cây bản địa ở những khu vực này. Lá của các loài cũng có sự biến đổi khác nhau.
Một số loài có lá nhỏ hình trái tim, trong khi có những loài có lá lớn, phân thùy, có thé dai tới 1,0 m. Ngoài ra các lá cũng có sự khác biệt nhau về màu sắc. Dựa trên đặc điểm sinh trưởng, Philodendrons được chia thành ba nhóm. Nhóm đầu tiên có dạng dây leo hoặc leo bám, đại điện là Philodendron scandes.
Nhóm thứ hai có phần ngọn phát triển theo xu hướng thang (Philodendron wendlandii). Trầu bà thanh xuân (Philodendron bipinnatifidum) thuộc nhóm thứ ba có dạng thắng đứng hoặc dạng cây (McColley va Miller, 1965). Cây trầu bà thanh xuân có nguồn gốc từ Nam Mỹ, đặc biệt là Brazil, Argentina và Paraguay. Cây được Schott ex Endl.
miêu tả khoa học đầu tiên năm 1837. Có tên tiếng anh là Leaf Philodrendron, có tên khoa học là Philodendron bipinnatifidum hoặc là Philodendron selloum. Ở Việt Nam có tên gọi khác như trầu bà tay phật, trầu bà lá xẻ. Đặc điểm hình thái Cây trầu bà thanh xuân thường có chiều cao trung bình từ 1,0 đến 1,5 m.
Đặc biệt trên thân cây có khá nhiều rễ phụ. Cây thường mọc thành bụi, thân cây rất thon, có màu xanh đậm. Lá cây có mùi hương đặc trưng, trơn bóng, mép lá có viền giống răng cưa uốn lượn, thường rất dai và cứng. Khi lá còn non, thường có dạng hình tim, màu xanh nhạt.
Các lá trưởng thành có màu xanh thẫm, phiến lá to, xẻ thùy sâu giống hình chân vịt, gân lá nổi rõ giữa phiến lá. Cuống lá rất dài và cứng cáp, thường mọc thẳng từ gốc cây ra phía trước, dạng bẹ ôm sát thân tạo thành một cụm khép kín rất đẹp. Hoa có dạng mo nhỏ, màu trắng, mọc từ nách lá tới cuống chung. Hoa rất hiếm khi xuất hiện với cây trồng trong nhà.
Quả có hình trụ chóp, chứa nhiều hạt. Khi quả còn nhỏ sẽ được bao bọc bởi bông mo, đến giai đoạn quả trưởng thành bông mo sẽ mở ra đề phát tán hạt. Trau bà thanh xuân có củ dạng hình trụ, trong củ có nhiều chất nhay vả protein, phần vỏ có màu xám hoặc nâu xám. Cây con thường mọc ra ở vị trí giao giữa củ và thân.
Rễ có hình trụ, đầu mút nhọn dùng hút nước. Rễ có thé dai từ 0,5 đến 3,0 m. Trên cây có hai loại rễ cùng tồn tại đó là rễ chính và rễ khí sinh. Các rễ khí sinh được mọc ra từ các đốt.
Kích thước và số lượng rễ khí sinh của mỗi đốt phụ thuộc vào số lượng giá thé cho rễ mọc vào. Rễ khí sinh có hai vai trò chính là thu nhận nước và các chất dinh đưỡng cho cây đồng thời giúp cây bám vào giá thé. Nhiệm vụ của rễ chính chủ yếu là thu nhận chất dinh dưỡng và nước dé nuôi cây (Govaerts, 2022). Điều kiện sinh thái Ánh sáng là nhân tố quan trọng với sự sinh trưởng của cây trầu bà thanh xuân.
Cây được trồng với điều kiện râm mát hoặc nơi có ánh sáng yếu, không nên trồng cây ở nơi có ánh sáng trực tiếp. Trong quá trình trồng cây trầu bà thanh xuân cần đảm bảo độ thông thoáng cho cây vì sự che bớt ánh sáng sẽ làm giảm khả năng sinh trưởng. Nhiệt độ tối ưu cho cây từ 18 - 27°C. Trầu bà thanh xuân có thé nhạy cảm với gió lùa và sự thay đổi nhiệt độ đột ngột, có thể làm rụng lá.
Nhu cầu nước tưới của trầu bà thanh xuân không cao, cần kiểm tra độ âm ở gốc trước khi tưới dé tránh lượng nước không đồng đều sẽ dẫn tới tinh trạng ngập úng, cây dé bị nhiễm bệnh và chết. Tùy theo cây trồng ở vị trí khác nhau mà có chế độ tưới khác nhau. Hạn chế lượng nước khi ánh sáng yếu 4 hoặc nhiệt độ thấp. Đề cây phát triển khỏe mạnh, độ 4m lý tưởng từ 70 - 80%.
Dat trồng cây trầu bà thanh xuân cần đầy đủ dưỡng chất, nhiều chất hữu cơ, tơi xốp và thoát nước tốt. Loại đất được sử dụng trồng nên trộn thêm phân bón hữu cơ, tro trâu, xơ dừa dé dam bảo có độ thoáng khí, vừa đảm bảo được độ 4m cho cây. Trầu bà thanh xuân có bộ rễ rất khỏe nên cần thay đất thường xuyên để cung cấp dinh dưỡng, tạo rễ mới cho cây và phòng ngừa nam mốc. Bên cạnh đó, trầu bà thanh xuân là cây phát triển mạnh về lá, vì thế cần cung cấp phân bón thường xuyên cho cây.
Sử dụng các loại phân bón qua lá, phân bón qua rễ và phân tan chậm theo chu kỳ. Các phương pháp nhân giống 2. Nhân giống bằng hạt Một số loài thuộc chi Philodendron có thể dùng hạt để nhân giống như Phiolodendron selloum, Philodendron wendlandii. Khi nhân giỗng, các hạt nhỏ được gieo lên trên bề mặt giá thé phù hợp.
Hạt giống nay mam tốt nhất ở nhiệt độ 23 - 25°C, bề mặt giá thé cần phải được giữ âm ướt. Có thé sử dụng vòi phun sương mù dé 6n định độ âm cho bề mặt giá thé. Khi hạt đã nảy mam cần tạo các điều kiện phù hợp cho cây con sinh trưởng và phát triển tốt nhất. Tuy nhiên, phương pháp nhân giống bằng hạt đạt hiệu quả không cao vì hạt giống phải được bảo quản kỹ, yêu câu các thiết bị hỗ trợ cao mới đạt được tỷ lệ nảy mầm cao.
Mặt khác các cây được sản xuất bằng phương pháp gieo hạt cho số lượng chồi phụ ít. Do đó các loài còn lại thuộc chi Philodendron thường được nhân giống bằng phương pháp cắt cảnh giâm (Henley và ctv, 2005). Nhân giống bằng cách giâm cành Chon thân cây khỏe mạnh, trưởng thành với ít nhất hai lá. Các cành Philodendrons được cắt với các kích thước khác nhau (phụ thuộc vao loài), mỗi cành đều chứa các đốt.