ĐẶT VẤN ĐỀ Sức khỏe là vốn quý nhất của con ngƣời và của toàn xã hội. Đầu tƣ cho sức khỏe chính là đầu tƣ cho sự nghiệp phát triển kinh tế, xã hội của đất nƣớc. Thuốc đóng vai trò rất quan trọng trong việc bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe con ngƣời, là một loại hàng hóa đặc biệt liên quan đến sức khỏe con ngƣời. Xã hội càng phát triển thì nhu cầu sử dụng thuốc chăm sóc, bảo vệ cho sức khỏe và điều trị ngày càng tăng cao về cả chủng loại, số lƣợng và chất lƣợng.
Ngành Dƣợc hiện nay đang chú trọng việc nâng cao chất lƣợng sản xuất thuốc để tạo ra các sản phẩm có giá trị cạnh tranh cao, đồng thời đẩy mạnh việc cung ứng thuốc có chất lƣợng tốt, nâng cao chất lƣợng phục vụ qua mạng lƣới bán lẻ thuốc cho nhân dân. Tỉnh Xiêng Khoảng là một tỉnh thuộc khu vực miền Bắc của nƣớc Cộng Hòa Dân Chủ Nhân Dân Lào, là tỉnh có đất đai nhiều núi, nhân dân chủ yếu làm nông nghiệp và chăn nuôi, đời sống ngƣời dân còn gặp nhiều khó khăn, mấy năm gần đây do chính sách của Đảng và Nhà Nƣớc đầu tƣ cho nền kinh tế phát triển nhanh chóng, đời sống của ngƣời dân ngày càng đƣợc nâng cao, việc cung ứng thuốc của mạng lƣới bán lẻ thuốc là đóng vai trò rất quan trọng trong nghành y tế, tuy nhiên tình hình phát triển và hoạt động của mạng lƣới bán lẻ thuốc gồm: sự phân bố điểm bán thuốc, giá cả, chất lƣợng, chủng loại thuốc đáp ứng nhu cầu của ngƣời dân giữa các điểm bàn trong tỉnh là khác nhau. Hiện nay chƣa có một nghiên cứu nào về mạng lƣới bán lẻ thuốc và cung ứng thuốc ở địa bàn tỉnh Xiêng Khoảng. Xuất phát từ đó chúng tôi thực hiện nghiên cứu đề tài: “Khảo sát mạng lƣới bán lẻ thuốc tại địa bàn tỉnh Xiêng Khoảng (Nƣớc Cộng Hòa Dân Chủ Nhân Dân Lào) giai đoạn 2013-2015” 1 Luan van thac si Mục tiêu của đề tài: 1.
bMô tả sự phân bố mạng lƣới bán lẻ thuốc trên địa bàn tỉnh Xiêng Khoảng giai đoạn 2013-2015 2. Khảo sát việc thực hiện quy định chuyên môn tại các cơ sở bán lẻ thuốc tại địa bàn tỉnh Xiêng khoảng 2015 2 Luan van thac si Chƣơng 1: TỔNG QUAN 1.1 MỘT SỐ KHÁI NIỆM, THUẬT NGỮ LIÊN QUAN ĐẾN NỘI DUNG NGHIÊN CỨU ĐỀ -Thuốc: là đơn chất hoặc hỗn hợp các chất dùng cho ngƣời nhằm mục đích phòng bệnh, chữa bệnh, chẩn đoán bệnh hoặc điều chỉnh chức năng sinh lý cơ thể bao gồm thuốc thành phẩm, nguyên liệu làm thuốc, vắc xin, sinh phẩm y tế, trừ thực phẩm chức năng [5]. - Hành nghề dƣợc: là việc cá nhân sử dụng trình độ chuyên môn dƣợc của mình để kinh doanh thuốc. - Cơ sở bán lẻ thuốc: Nhà thuốc cấp I, nhà thuốc cấp II, nhà thuốc cấp III của doanh nghiệp và tủ thuốc của Trạm y tế.
- Nhà thuốc cấp I là: Dƣợc sĩ có trình độ chuyên môn đại học đứng tên chủ cơ sở bán lẻ thuốc, đƣợc bán lẻ thuốc thành phẩm, pha chế theo đơn - Nhà thuốc cấp II là dƣợc sĩ có trình độ chuyên môn dƣợc trung học đứng tên chủ cơ sở bán lẻ thuốc, chỉ đƣợc phép bán lẻ thuốc theo danh mục của cục quản lý dƣợc duyệt ra. - Nhà thuốc cấp III là dƣợc tá đứng tên chủ cơ sở bán lẻ thuốc, cơ sở bán lẻ thuốc loại hình này chỉ cho phép lƣu hành, bán lẻ thuốc theo danh mục của Cục quản lý dƣợc duyệt ra [5] [6]. - Đạt là cơ sở bán lẻ thuốc thực hiện đúng trong chỉ tiêu đề ra, phải có theo yêu cầu của chỉ tiêu, phải sử dụng đƣợc nếu là vật chất và phải có hoạt động đƣợc ( ví dụ: chỉ tiêu khám chữa bệnh tại cơ sở, thì lúc thanh kiểm tra phải xem là CSBL đó có sử dụng CSBL đó làm nơi khám chữa bệnh không). - Không đạt là các ngƣợc lại với khái niệm đạt.
- Khái niệm về bán lẻ hàng hóa 3 Luan van thac si + Tiếp cận góc độ kinh tế: Bán lẻ là bán hàng hóa dịch vụ trực tiếp cho ngƣời tiêu dùng cuối cùng làm thay đổi giá trị hàng hóa từ hàng sang tiền nhằm mục đích thỏa mãn tối đa nhu cầu khách hàng và thực hiện hiệu quả trong quá trình bán hàng. + Tiếp cận góc độ khoa học kỹ thuật - công nghệ: Bán lẻ hàng hóa là một tổng hợp các hoạt động công nghệ, dịch vụ phức tạp đƣợc tính từ khi hàng hóa đƣợc cập nhập vào doanh nghiệp bán lẻ, hàng hóa đƣợc chuyển giao danh nghĩa cho ngƣời tiêu dùng cuối cùng, biến giá trị cá biệt của hàng hóa thành giá trị xã hội, biến giá trị sử dụng tiềm năng thành giá trị thực hiện của hàng hóa. + Tiếp cận góc độ Marketing: Hành vi bán lẻ là bộ phận kết thúc về cơ bản của quá trình Marketing, trong đó các chức năng của ngƣời bán thƣờng là một cửa hàng, một cơ sở dịch vụ và ngƣời mua, ngƣời tiêu dùng chủ yếu đƣợc trao đổi hàng hóa và dịch vụ kinh tế nhằm mục đích cho ngƣời tiêu dùng trực tiếp của cá nhân, gia đình hoặc nhóm tổ chức xã hội [4].2 TÌNH HÌNH CUNG ỨNG THUỐC TRÊN THẾ GIỚI Từ năm 1999 thế giới đã có trên 2.000 hoạt chất chữa bệnh với hơn 100.000 chế phẩm khác nhau, từ đó trở lại đây doanh thủ tiêu thu thuốc tăng rất nhiều từ mức 455 tỷ USD năm lên mức 717 tỷ USD năm 2013[1]. Hầu hết các quốc gia, đa số ngƣời dân mua thuốc từ hệ thống cung cấp thuốc tƣ nhân gồm bán buôn, bán lẻ thuốc.
Ở một số nƣớc, hệ thống cung cấp thuốc của Nhà nƣớc đƣợc kết hợp với tƣ nhân nhằm mục đích kết hợp tính hiệu quả của tƣ nhân và Nhà nƣớc. Tuy nhiên, ở một số nƣớc phát triển nhƣ Anh, Thụy Điển, Pháp ngƣời dân sử dụng thuốc qua hệ thống y tế công. Việc tiêu dùng thuốc chịu ảnh hƣởng của tình hình kinh tế xã hội, của mức sống, lối sống và mô hình bệnh tật đặc trƣng cho từng giai đoạn phát triển. Thực tế tình hình phát triển dƣợc phẩm trên thế giới hiện nay đã chứng minh rõ điều này.
4 Luan van thac si Nhƣng khác biệt về kinh tế, xã hội, mức sống của ngƣời dân đã dẫn đến tình trạng sản xuất và phân phối dƣợc phẩm không đồng đều giữa các quốc gia. Thuốc chủ yếu đƣợc tập trung sản xuất và phân phối ở các nƣớc phát triển chủ yếu ở 3 khu vực là Châu Âu, Bắc Mỹ và Nhật Bản. còn ở Châu Á, Châu Mỹ La Tinh, Châu Phi dân số đông nhƣng lƣợng thuốc sản xuất và phân phối lại chiếm tỷ lệ nhỏ. Những khác biệt trong mô hình bệnh tật cũng tác động không nhỏ đến việc tiêu dùng thuốc, đối với các nƣớc phát triển dùng thuốc đa phần là các loại thuốc tim mạch, tâm thần kinh, bệnh đƣờng tiêu hóa và tiết niệu.
Trong đó các nƣớc đang phát triển và kém phát triển tiêu dùng thuốc chủ yếu gắn với các bệnh nhiễm trùng và ký sinh trùng [3].3 TỔNG QUAN VỀ MẠNG LƢỚI BÁN LẺ THUỐC TẠI LÀO 1.1 Vị trí, vai trò của các cơ sở bán lẻ thuốc Thuốc phòng và điều trị bệnh là nhu cầu tất yếu của con ngƣời. Thuốc đóng vai trò quan trọng trong công tác chăm sóc, bảo vệ sức khỏe nhân dân và nói rộng hơn là một trong những yếu tố chủ yếu nhằm đảm bảo mục tiêu sức khỏe của mọi ngƣời. Để đảm bảo cung ứng thuốc đáp ứng nhu cầu điều trị là một nhiệm vụ chủ yếu và hàng đầu của toàn nghành dƣợc, trong đó các cơ sở bán lẻ chính là một thành phần làm nhiệm vụ cung ứng đảm bảo nhu cầu thuốc. Sự phát triển của nền kinh tế thị trƣờng, các nhu cầu chăm sóc sức khỏe nhân dân ngày càng cao sự phát triển mạnh mẽ của các cơ sở bán lẻ thuốc đóng góp phần không nhỏ trong công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân.
Các nhà thuốc, quầy thuốc, tủ thuốc và trạm y tế là đầu mối trực tiếp đƣa thuốc đến cộng đồng. Mọi nguồn thuốc sản xuất thuốc trong nƣớc hay nhập khẩu đến tay ngƣời dùng hầu hết đều trực tiếp qua hoạt động cơ sở bán lẻ thuốc. 5 Luan van thac si Chính sách quốc gia về thuốc thiết yếu, các cơ sở bán lẻ đã tập trung cung ứng thuốc thiết yếu cho nhân dân mọi lúc, mọi nơi, đặc biệt là vùng khó khăn, miền núi, vùng sâu, vùng xa. Điều đó đóng góp phần quan trọng vào sự nghiệp chăm sóc, bảo vệ và nâng cao sức khỏe cho ngƣời dân, để thuốc có chất lƣợng, an toàn, hợp lý có giá cả hợp lý đặc biệt là vùng sâu vùng xa và ngƣời dân nghèo[7].
Thực tế trình độ hiểu biết của ngƣời dân về thuốc, cách sử dùng thuốc và các vấn đề liên quan đến bảo vệ điều trị bệnh còn hạn chế, đồng thời ngƣời dân thói quen tự mua thuốc chữa bệnh mà không cần thăm khám của bác sĩ, vì vậy tại cơ sở bán lẻ thuốc có vai trò rất quan trọng trong việc cung cấp thông tin thuốc, tƣ vấn sử dùng thuốc đúng cách, đúng liều và thời gian cho ngƣời dân[8]. Tƣ vấn dùng thuốc an toàn, hợp lý Tƣ vấn chăm Cung cấp thuốc sóc sức khỏe cộng đồng Trách nhiệm của dƣợc trung và dƣợc sĩ cộng đồng Tham gia Cập nhật thông chƣơng trình tin, nâng cao sức khỏe cộng trình độ đồng Giám sát sử dụng và theo dõi tác dụng phụ Hình 1.1: Trách nhiệm của người bán thuốc tại cơ sở bán lẻ thuốc 6 Luan van thac si 1.2 Quá trình hình thành, phát triển của mạng lưới bán lẻ tại Lào Những thời kỳ trƣớc, mạng lƣới bán thuốc cung ứng thuốc quốc doanh đã đƣợc phân bố rộng rãi trên địa bàn cả nƣớc. Trong đó các nhà thuốc bán buôn còn hạn chế về cung cầu nên số lƣợng và chủng loại thuốc nghèo nàn. Trong khi thị trƣờng tự do có nhiều loại thuốc từ các loại thuốc thông thƣờng đến các loại thuốc đặc trị, số lƣợng cần bao nhiêu cũng có, kể cả các thuốc cấm, nhƣng chất lƣợng không đảm bảo và giá cả thì đắt.
Khi pháp lệnh hành nghề dƣợc tƣ nhân ra đời trƣớc năm 1975, thì Cục quản lý dƣợc phẩm và thực phẩm là tách riêng, sau khi đất nƣớc giải phóng mấy năm thì Cục quản lý Dƣợc phẩm ghép thành Cục quản lý thực phẩm và dƣợc phẩm và từ đó đến năm 2000, mới có luật dƣợc phẩm và thiết bị y tế ra đời, dù chƣa có luật chính thức nhƣng Cục quản lý thƣợc phẩm và dƣợc phẩm cũng đã duyện các nhà thuốc, các công ty kinh doanh thuốc theo các thông tƣ.