Khảo sát đột biến gen EGFR trong ung thư phổi kháng Erlotinib

Khảo sát phổ đột biến gen EGFR trong ung thư phổi kháng erlotinib bằng kỹ thuật giải trình tự thế hệ mới trên mẫu sinh thiết lỏng.

• Tác giả: Nguyễn Hưng Long
• Người hướng dẫn: PGS.TS Trần Phủ Mạnh Siêu
• Trường học: Đại học Y Dược Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kỹ thuật xét nghiệm y học
• Đề tài: Khảo Sát Đột Biến Gen EGFR Trong Ung Thư Phổi Kháng Erlotinib Bằng Giải Trình Tự Thế Hệ Mới
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Ung thư phổi: thực trạng và chẩn đoán
• 1.2. cfDNA - Sinh thiết lỏng
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Các bước thực hiện
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Phổ đột biến xuất hiện trên gen EGFR
• 3.2. Phổ đột biến gen EGFR trên BN ung thư phổi kháng Erlotinib ở VN theo tuổi, giới tính, tình trạng hút thuốc, giải phẫu bệnh
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về khảo sát đột biến gen EGFR trong ung thư phổi

Khảo sát đột biến gen EGFR trong ung thư phổi kháng Erlotinib là một lĩnh vực nghiên cứu quan trọng. Gen EGFR đóng vai trò chủ chốt trong sự phát triển của ung thư phổi không tế bào nhỏ (NSCLC). Việc hiểu rõ về các đột biến này giúp cải thiện hiệu quả điều trị và giảm thiểu kháng thuốc. Nghiên cứu này sử dụng kỹ thuật giải trình tự thế hệ mới (NGS) để phát hiện các đột biến gen EGFR trong mẫu sinh thiết lỏng.

1.1. Đột biến gen EGFR và vai trò trong ung thư phổi

Đột biến gen EGFR là một trong những nguyên nhân chính gây ra ung thư phổi. Các đột biến này ảnh hưởng đến quá trình phát triển và di căn của tế bào ung thư. Nghiên cứu cho thấy rằng khoảng 10-15% bệnh nhân NSCLC có đột biến EGFR, dẫn đến việc sử dụng các thuốc ức chế EGFR như Erlotinib.

1.2. Tình hình ung thư phổi tại Việt Nam

Ung thư phổi là nguyên nhân tử vong hàng đầu do ung thư tại Việt Nam. Theo GLOBOCAN 2012, mỗi năm có khoảng 22.000 ca mới mắc ung thư phổi. Việc phát hiện sớm và điều trị hiệu quả là rất cần thiết để giảm tỷ lệ tử vong.

II. Thách thức trong điều trị ung thư phổi kháng Erlotinib

Kháng thuốc là một trong những thách thức lớn trong điều trị ung thư phổi. Sau một thời gian điều trị bằng Erlotinib, nhiều bệnh nhân phát triển kháng thuốc, dẫn đến việc điều trị không còn hiệu quả. Việc hiểu rõ cơ chế kháng thuốc sẽ giúp tìm ra giải pháp điều trị hiệu quả hơn.

2.1. Cơ chế kháng thuốc của EGFR TKIs

Kháng thuốc xảy ra do nhiều cơ chế khác nhau, bao gồm đột biến mới trên gen EGFR như T790M. Những đột biến này làm giảm hiệu quả của các thuốc ức chế EGFR, dẫn đến sự phát triển của khối u.

2.2. Tác động của đột biến gen đến điều trị

Các đột biến gen EGFR không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả của Erlotinib mà còn có thể dẫn đến các tác dụng phụ nghiêm trọng. Việc phát hiện sớm các đột biến này là rất quan trọng để điều chỉnh phác đồ điều trị.

III. Phương pháp giải trình tự thế hệ mới trong nghiên cứu

Giải trình tự thế hệ mới (NGS) là một công nghệ tiên tiến cho phép phát hiện đồng thời nhiều đột biến gen trong một mẫu sinh thiết lỏng. Phương pháp này giúp tiết kiệm thời gian và chi phí, đồng thời cung cấp thông tin chi tiết về tình trạng di truyền của khối u.

3.1. Quy trình thực hiện giải trình tự NGS

Quy trình NGS bao gồm các bước như tách chiết DNA, chuẩn bị thư viện và giải trình tự. Mỗi bước đều cần được thực hiện cẩn thận để đảm bảo độ chính xác của kết quả.

3.2. Lợi ích của sinh thiết lỏng trong nghiên cứu

Sinh thiết lỏng cho phép thu thập mẫu máu dễ dàng và ít xâm lấn hơn so với sinh thiết mô. Điều này giúp giảm thiểu rủi ro cho bệnh nhân và cho phép theo dõi sự tiến triển của bệnh một cách hiệu quả.

IV. Kết quả khảo sát đột biến gen EGFR trong nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng có sự khác biệt rõ rệt trong phổ đột biến gen EGFR giữa các bệnh nhân ung thư phổi kháng Erlotinib. Kết quả cho thấy rằng các đột biến phổ biến như L858R và T790M có tỷ lệ xuất hiện cao trong nhóm bệnh nhân này.

4.1. Phân bố đột biến gen EGFR theo độ tuổi và giới tính

Kết quả cho thấy rằng tỷ lệ đột biến gen EGFR có sự khác biệt theo độ tuổi và giới tính. Bệnh nhân nữ có tỷ lệ đột biến cao hơn so với nam giới, đặc biệt là ở nhóm tuổi trẻ.

4.2. Ảnh hưởng của thói quen hút thuốc đến đột biến

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng bệnh nhân có thói quen hút thuốc có tỷ lệ đột biến gen EGFR thấp hơn so với những người không hút thuốc. Điều này cho thấy rằng hút thuốc có thể ảnh hưởng đến sự phát triển của ung thư phổi.

V. Kết luận và triển vọng tương lai trong nghiên cứu

Khảo sát đột biến gen EGFR trong ung thư phổi kháng Erlotinib bằng giải trình tự thế hệ mới mở ra nhiều triển vọng cho việc điều trị hiệu quả hơn. Việc phát hiện sớm và chính xác các đột biến gen sẽ giúp điều chỉnh phác đồ điều trị, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

5.1. Tương lai của điều trị ung thư phổi

Với sự phát triển của công nghệ giải trình tự, việc phát hiện và điều trị ung thư phổi sẽ ngày càng hiệu quả hơn. Các nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc phát triển các thuốc mới nhằm vượt qua tình trạng kháng thuốc.

5.2. Vai trò của nghiên cứu trong y học hiện đại

Nghiên cứu về đột biến gen EGFR không chỉ có ý nghĩa trong điều trị ung thư phổi mà còn mở rộng ra nhiều loại ung thư khác. Điều này góp phần nâng cao hiểu biết về cơ chế bệnh lý và phát triển các phương pháp điều trị mới.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ung thư phổi là một trong ba loại ung thư phổ biến nhất và là nguyên nhân tử vong hàng đầu do ung thư trên toàn cầu. Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới năm 2018, ung thư phổi chiếm 11,6% tổng số ca mắc mới ung thư, tương đương khoảng 2,094 triệu người, và là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu với tỷ lệ 18,4%, tương đương 1,8 triệu ca tử vong. Tại Việt Nam, ung thư phổi đứng thứ hai về số ca mắc mới với khoảng 22.000 trường hợp mỗi năm, trong đó có khoảng 16.000 nữ giới, và gần 19.000 ca tử vong. Ung thư phổi được phân loại thành hai nhóm chính: ung thư phổi không tế bào nhỏ (NSCLC) chiếm khoảng 85% và ung thư phổi tế bào nhỏ (SCLC).

Liệu pháp điều trị ung thư phổi đang chuyển dịch từ hóa trị truyền thống sang các liệu pháp nhắm trúng đích nhằm vào các bất thường phân tử cụ thể, trong đó đột biến gen EGFR đóng vai trò quan trọng. Erlotinib, một thuốc ức chế tyrosine kinase của EGFR, được sử dụng phổ biến trong điều trị NSCLC. Tuy nhiên, tình trạng kháng thuốc sau một thời gian điều trị là thách thức lớn, với thời gian tiến triển trung bình khoảng 9 tháng. Việc phát hiện và theo dõi các đột biến gen EGFR, đặc biệt là đột biến T790M liên quan đến kháng Erlotinib, có ý nghĩa quan trọng trong quản lý bệnh.

Phương pháp sinh thiết mô truyền thống gặp nhiều hạn chế như xâm lấn, khó tiếp cận khối u, và không phản ánh đầy đủ sự không đồng nhất di truyền của khối u. Sinh thiết lỏng, dựa trên việc phát hiện DNA ngoại bào (cfDNA) và DNA khối u tuần hoàn (ctDNA) trong máu, là phương pháp mới giúp khắc phục các hạn chế này. Nghiên cứu này nhằm khảo sát phổ đột biến gen EGFR trên mẫu sinh thiết lỏng của bệnh nhân NSCLC kháng Erlotinib tại Việt Nam, sử dụng kỹ thuật giải trình tự thế hệ mới (NGS), góp phần nâng cao hiệu quả điều trị và giảm thiểu biến chứng cho bệnh nhân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Cơ chế phân tử của ung thư phổi và vai trò của gen EGFR: EGFR là thụ thể tyrosine kinase điều hòa sự tăng sinh và biệt hóa tế bào biểu mô. Đột biến gen EGFR, đặc biệt tại exon 19 và exon 21 (L858R), kích hoạt quá mức con đường tín hiệu RAS/RAF/MAPK, PI3K/AKT/mTOR và JAK/STAT, thúc đẩy tăng sinh tế bào và ức chế apoptosis, góp phần vào sự phát triển và di căn của ung thư phổi.
• Cơ chế kháng thuốc Erlotinib: Đột biến T790M tại exon 20 làm giảm ái lực của Erlotinib với EGFR, dẫn đến kháng thuốc. Ngoài ra, sự không đồng nhất di truyền và các đột biến thứ phát cũng ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị.
• Sinh thiết lỏng và kỹ thuật giải trình tự thế hệ mới (NGS): cfDNA và ctDNA trong máu ngoại biên cung cấp nguồn vật liệu để phát hiện đột biến gen không xâm lấn. NGS cho phép giải trình tự đồng thời nhiều đoạn DNA với độ nhạy cao, phát hiện đột biến ở tần số alen thấp (<0,2%), hỗ trợ theo dõi tiến triển và kháng thuốc.

Các khái niệm chính bao gồm: cfDNA, ctDNA, đột biến gen EGFR, Erlotinib, kháng thuốc, NGS, sinh thiết lỏng.

Phương pháp nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Bệnh nhân NSCLC giai đoạn III và IV có kháng Erlotinib, được chẩn đoán theo tiêu chí RECIST, thu thập từ các bệnh viện lớn tại Việt Nam trong khoảng thời gian từ tháng 10/2019 đến tháng 5/2020.
• Cỡ mẫu: Nghiên cứu theo phương pháp loạt ca, không xác định cỡ mẫu cụ thể nhưng tập trung vào nhóm bệnh nhân có giai đoạn tiến triển và kháng thuốc.
• Thu thập dữ liệu: Mẫu máu ngoại biên được thu tại các bệnh viện, sau đó chuyển về Viện Di truyền Y học TP. Hồ Chí Minh để tách chiết cfDNA.
• Phân tích mẫu: cfDNA được tách chiết từ 1 ml huyết tương bằng bộ kit chuyên dụng, định lượng bằng phương pháp huỳnh quang. Thư viện DNA được chuẩn bị bằng bộ kit Accel-NGS 2S, sau đó được làm giàu vùng gen EGFR bằng phương pháp lai bắt giữ (hybridization-capture).
• Giải trình tự và phân tích dữ liệu: Giải trình tự trên hệ thống NextSeq (Illumina, Mỹ) sử dụng công nghệ sequencing by synthesis (SBS). Dữ liệu được phân tích bằng phần mềm sinh tin học để phát hiện và phân loại các đột biến gen EGFR.
• Phương pháp thống kê: Sử dụng phần mềm Microsoft Excel 2013, kiểm định Fisher’s exact và Mann-Whitney để phân tích sự khác biệt về phổ đột biến theo các biến số lâm sàng như tuổi, giới tính, hút thuốc, và mô bệnh học.

Quy trình nghiên cứu được thực hiện nghiêm ngặt, đảm bảo độ tin cậy và tính khả thi trong điều kiện thực tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phổ đột biến gen EGFR trên mẫu sinh thiết lỏng: Tần suất đột biến EGFR trong nhóm bệnh nhân NSCLC kháng Erlotinib được phát hiện khoảng 48-62% đối với đột biến T790M, phù hợp với các báo cáo quốc tế. Đột biến exon 19 và L858R chiếm tỷ lệ cao trong tổng số đột biến, lần lượt khoảng 40% và 35%.
2. Phân bố đột biến theo đặc điểm lâm sàng: Tỷ lệ đột biến T790M cao hơn ở nhóm bệnh nhân nữ (khoảng 55%) so với nam giới (khoảng 45%), và ở nhóm không hút thuốc (khoảng 60%) so với nhóm hút thuốc (khoảng 40%). Đột biến cũng phân bố khác biệt theo mô bệnh học, với adenocarcinoma chiếm ưu thế.
3. Nồng độ cfDNA và tần suất đột biến (MAF): Nồng độ cfDNA trung bình ở bệnh nhân giai đoạn III và IV lần lượt là khoảng 30 ng/ml và có thể lên đến 1000 ng/ml ở một số trường hợp. Tần suất đột biến MAF trung bình khoảng 1%, cho thấy khả năng phát hiện đột biến ở tần số thấp nhưng có ý nghĩa lâm sàng.
4. Hiệu quả của kỹ thuật NGS: Giải trình tự thế hệ mới cho độ nhạy phát hiện đột biến EGFR lên đến 99%, với khả năng loại bỏ kết quả dương tính giả gần như hoàn toàn nhờ kỹ thuật đánh dấu chuỗi mã vạch (UID).

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy sinh thiết lỏng kết hợp với kỹ thuật NGS là phương pháp hiệu quả, ít xâm lấn để phát hiện phổ đột biến gen EGFR trong ung thư phổi NSCLC kháng Erlotinib. Tỷ lệ đột biến T790M phù hợp với các nghiên cứu quốc tế, khẳng định vai trò của đột biến này trong cơ chế kháng thuốc. Sự khác biệt về tỷ lệ đột biến theo giới tính, hút thuốc và mô bệnh học phản ánh tính đa dạng sinh học của bệnh và ảnh hưởng của các yếu tố môi trường, sinh học.

So với sinh thiết mô truyền thống, sinh thiết lỏng giúp khắc phục các hạn chế về xâm lấn, khó tiếp cận khối u và không đồng nhất di truyền. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố tỷ lệ đột biến theo nhóm tuổi, giới tính và hút thuốc, cũng như bảng so sánh nồng độ cfDNA và MAF giữa các giai đoạn bệnh.

Kết quả này góp phần nâng cao hiểu biết về cơ chế kháng Erlotinib, hỗ trợ lựa chọn liệu pháp điều trị phù hợp và theo dõi tiến triển bệnh một cách hiệu quả.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Triển khai rộng rãi kỹ thuật sinh thiết lỏng kết hợp NGS trong chẩn đoán và theo dõi điều trị NSCLC: Đề nghị các bệnh viện và trung tâm ung bướu áp dụng kỹ thuật này để phát hiện sớm đột biến kháng thuốc, nâng cao hiệu quả điều trị. Thời gian thực hiện: trong vòng 1-2 năm tới.
2. Đào tạo chuyên sâu cho nhân viên y tế về kỹ thuật tách chiết cfDNA và phân tích NGS: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên môn nhằm nâng cao năng lực kỹ thuật và phân tích dữ liệu, đảm bảo kết quả chính xác và kịp thời. Chủ thể thực hiện: các trường đại học y dược và viện nghiên cứu.
3. Xây dựng hệ thống lưu trữ và quản lý dữ liệu đột biến gen EGFR: Thiết lập cơ sở dữ liệu quốc gia để theo dõi phổ đột biến, hỗ trợ nghiên cứu và quản lý bệnh nhân hiệu quả hơn. Thời gian: 2-3 năm.
4. Khuyến khích nghiên cứu sâu hơn về cơ chế kháng thuốc và phát triển thuốc thế hệ mới: Tăng cường hợp tác nghiên cứu giữa các viện trong và ngoài nước để phát triển các liệu pháp điều trị mới, đặc biệt nhắm vào đột biến T790M và các cơ chế kháng khác. Chủ thể: các viện nghiên cứu, công ty dược phẩm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ lâm sàng và chuyên gia ung bướu: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu cập nhật về phổ đột biến gen EGFR và cơ chế kháng Erlotinib, hỗ trợ trong việc lựa chọn và điều chỉnh phác đồ điều trị cho bệnh nhân NSCLC.
2. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành kỹ thuật xét nghiệm y học: Luận văn trình bày chi tiết quy trình kỹ thuật tách chiết cfDNA, chuẩn bị thư viện và giải trình tự NGS, là tài liệu tham khảo quý giá cho nghiên cứu và đào tạo.
3. Chuyên gia di truyền học và phân tử y học: Cung cấp thông tin về vai trò của đột biến gen EGFR trong ung thư phổi và ứng dụng công nghệ sinh học phân tử hiện đại trong chẩn đoán và theo dõi bệnh.
4. Nhà quản lý y tế và hoạch định chính sách: Nghiên cứu làm rõ lợi ích của sinh thiết lỏng trong quản lý ung thư, giúp xây dựng chính sách y tế phù hợp nhằm nâng cao chất lượng chăm sóc và giảm chi phí điều trị.

Câu hỏi thường gặp

1. Sinh thiết lỏng có ưu điểm gì so với sinh thiết mô truyền thống?
   Sinh thiết lỏng ít xâm lấn, dễ thực hiện, có thể lặp lại nhiều lần để theo dõi tiến triển bệnh và phản ánh sự không đồng nhất di truyền của khối u toàn diện hơn. Ví dụ, bệnh nhân NSCLC giai đoạn tiến triển có thể được theo dõi định kỳ bằng sinh thiết lỏng để phát hiện sớm đột biến kháng thuốc.

2. Kỹ thuật giải trình tự thế hệ mới (NGS) giúp gì trong phát hiện đột biến gen EGFR?
   NGS cho phép giải trình tự đồng thời nhiều đoạn DNA với độ nhạy cao, phát hiện đột biến ở tần số alen thấp (<0,2%) và giảm thiểu kết quả dương tính giả nhờ kỹ thuật đánh dấu chuỗi mã vạch. Điều này giúp phát hiện chính xác các đột biến kháng thuốc như T790M.

3. Tại sao đột biến T790M lại quan trọng trong điều trị ung thư phổi?
   Đột biến T790M làm giảm ái lực của Erlotinib với EGFR, là cơ chế kháng thuốc phổ biến ở bệnh nhân NSCLC. Phát hiện đột biến này giúp bác sĩ lựa chọn liệu pháp thế hệ mới hoặc điều chỉnh phác đồ điều trị phù hợp.

4. Nồng độ cfDNA có ý nghĩa gì trong theo dõi bệnh nhân ung thư?
   Nồng độ cfDNA thường tăng cao ở bệnh nhân ung thư so với người khỏe mạnh, phản ánh kích thước và tiến triển khối u. Việc định lượng cfDNA giúp đánh giá hiệu quả điều trị và phát hiện tái phát sớm.

5. Nghiên cứu này có thể áp dụng rộng rãi ở Việt Nam không?
   Với kết quả khả quan, kỹ thuật sinh thiết lỏng kết hợp NGS có thể được triển khai tại các trung tâm ung bướu lớn ở Việt Nam, góp phần nâng cao chất lượng chẩn đoán và điều trị ung thư phổi, đặc biệt trong bối cảnh hạn chế của sinh thiết mô truyền thống.

Kết luận

• Nghiên cứu đã xác định phổ đột biến gen EGFR trên mẫu sinh thiết lỏng của bệnh nhân NSCLC kháng Erlotinib tại Việt Nam, với tỷ lệ đột biến T790M chiếm khoảng 48-62%.
• Kỹ thuật giải trình tự thế hệ mới (NGS) trên cfDNA là phương pháp hiệu quả, có độ nhạy và độ chính xác cao trong phát hiện đột biến gen EGFR.
• Phân tích sự khác biệt đột biến theo tuổi, giới tính, hút thuốc và mô bệnh học giúp hiểu rõ hơn về cơ chế kháng thuốc và đa dạng sinh học của ung thư phổi.
• Sinh thiết lỏng giúp khắc phục các hạn chế của sinh thiết mô truyền thống, giảm thiểu biến chứng và chi phí cho bệnh nhân.
• Đề xuất triển khai kỹ thuật này rộng rãi, đào tạo nhân lực và xây dựng hệ thống quản lý dữ liệu để nâng cao hiệu quả điều trị ung thư phổi tại Việt Nam.

Hành động tiếp theo: Khuyến khích các cơ sở y tế áp dụng sinh thiết lỏng và NGS trong chẩn đoán và theo dõi điều trị, đồng thời thúc đẩy nghiên cứu phát triển thuốc mới nhằm cải thiện tiên lượng bệnh nhân NSCLC.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Tổng quan về ung thư Ung thư là tên được đặt cho một tập hợp các bệnh liên quan. Trong tất cả các loại ung thư, một số tế bào của cơ thể bắt đầu phân chia không kiểm soát và lan vào các mô xung quanh [40], [3]. Ung thư có thể bắt đầu ở hầu hết mọi nơi trong cơ thể con người. Thông thường, các tế bào của con người phát triển và phân chia để hình thành các tế bào mới khi cơ thể cần chúng.

Khi các tế bào già đi hoặc trở nên hư hỏng, chúng sẽ chết và các tế bào mới sẽ thay thế chúng. Tuy nhiên, khi ung thư phát triển, quá trình có trật tự này bị phá vỡ. Khi các tế bào ngày càng trở nên bất thường, các tế bào cũ hoặc bị hư hỏng sẽ tồn tại và các tế bào mới hình thành khi không cần thiết. Những tế bào này có thể phân chia mà không dừng lại và có thể hình thành sự tăng trưởng được gọi là khối u.

Nhiều bệnh ung thư hình thành khối u rắn, là khối mô. Ung thư máu, chẳng hạn như bệnh bạch cầu, thường không tạo thành khối u rắn. Các khối u ung thư là ác tính, có nghĩa là chúng có thể lan vào hoặc xâm lấn vào các mô gần đó. Ngoài ra, khi các khối u này phát triển, một số tế bào ung thư có thể vỡ ra và di chuyển đến những nơi xa trong cơ thể thông qua máu hoặc hệ bạch huyết và hình thành những khối u mới cách xa khối u ban đầu.

Khác với các khối u ác tính, các khối u lành tính không lan vào hoặc xâm lấn vào các mô lân cận. Các khối u lành tính đôi khi có thể khá lớn, tuy nhiên khi bị loại bỏ, chúng thường không phát triển trở lại. Không giống như hầu hết các khối u lành tính ở những nơi khác trong cơ thể, các khối u não lành tính có thể đe dọa tính mạng.2 Sự khác biệt giữa tế bào ung thư và tế bào thường Ung thư là nhóm các tế bào (khối u) tăng trưởng một cách không kiểm soát được. Các tế bào ung thư khác với các tế bào bình thường theo nhiều cách, cho phép chúng phát triển ngoài tầm kiểm soát và trở nên xâm lấn.

Một sự khác biệt quan trọng là các tế bào ung thư ít chuyên biệt hơn các tế bào bình thường. Đó là, trong khi các tế bào bình thường trưởng thành thành các loại tế bào rất khác biệt với các chức năng cụ thể, các tế bào ung thư thì không. Đây là lý do các tế bào ung thư tiếp tục phân chia mà không dừng lại. Ngoài ra, các tế bào ung thư có thể bỏ qua các tín hiệu thường cho các tế bào ngừng phân chia hoặc bắt đầu một quá trình được gọi là chết tế bào được lập trình (apoptosis) mà cơ thể sử dụng để loại bỏ các tế bào không cần thiết.

Các tế bào ung thư có thể ảnh hưởng đến các tế bào, phân tử và mạch máu bình thường bao quanh và nuôi dưỡng một khối u, một khu vực được gọi là môi trường vi mô. Các tế bào ung thư cũng thường có khả năng trốn tránh hệ thống miễn dịch, mạng lưới các cơ quan, mô và các tế bào chuyên biệt bảo vệ cơ thể. Mặc dù hệ thống miễn dịch thường loại bỏ các tế bào bị hư hỏng hoặc bất thường khỏi cơ thể, một số tế bào ung thư có thể ẩn giấu khỏi hệ thống miễn dịch.3 Sự phát sinh ung thư Ung thư được gây ra bởi những thay đổi nhất định đối với gen, đơn vị cơ bản của di truyền. Ung thư được gọi là một căn bệnh di truyền, đó là do sự biến đổi các gen kiểm soát cách thức hoạt động của các tế bào, đặc biệt là cách chúng phát triển và phân chia.

Những thay đổi di truyền gây ung thư có thể được di truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác, chúng cũng có thể phát sinh trong suốt cuộc đời của một người do lỗi xảy ra khi các tế bào phân chia hoặc do sự phá hủy DNA gây ra bởi một số. 8 phơi nhiễm môi trường nhất định. Phơi nhiễm môi trường gây ung thư bao gồm các tác nhân có nguồn gốc hóa học: như các hóa chất trong khói thuốc lá, benzene, phóng xạ…; tác nhân có nguồn gốc vật lý: tia cực tím từ mặt trời, tia X…; tác nhân có nguồn gốc sinh học: Schistosoma mansoni, Helicobacter pylori, virus viêm gan (Hepatitis virus) B,C,… Mỗi loại ung thư có một sự kết hợp độc đáo của những thay đổi di truyền. Khi ung thư tiếp tục phát triển, những thay đổi bổ sung sẽ xảy ra.

Ngay cả trong cùng một khối u, các tế bào khác nhau có thể có những thay đổi di truyền khác nhau. Những tính chất đặc trưng của ung thư người - Giai đoạn tăng sinh tế bào (thường là tự chủ - autonomous) - Apoptosis không đầy đủ - Biến đổi tế bào và biệt hóa mô - Gen bị đột biến - Sự bất tử hóa - Xâm lấn - Di căn 1.4 Cơ chế phân tử của ung thư Những thay đổi di truyền góp phần gây ung thư có xu hướng ảnh hưởng đến ba loại gen chính: gen tiền ung thư (proto-oncogenes), gen ức chế khối u và gen sửa chữa DNA. Những thay đổi này đôi khi được gọi là các “trình điều khiển” của ung thư (Drivers of cancer). - Proto-oncogenes có liên quan đến sự phát triển và phân chia tế bào bình thường.

Tuy nhiên, khi các gen này bị thay đổi theo một số cách nhất định hoặc hoạt động mạnh hơn bình thường, chúng có thể trở thành gen gây ung thư, cho phép các tế bào phát triển, tăng sinh không kiểm soát. 9 - Các gen ức chế khối u cũng tham gia vào việc kiểm soát sự phát triển và phân chia tế bào. Sự biểu hiện bình thường của gen này sẽ ngăn chặn sự hình thành tế bào ung thư. Các tế bào với sự thay đổi nhất định trong gen ức chế khối u có thể phân chia một cách không kiểm soát.

- Các gen sửa chữa DNA có liên quan đến việc sửa chữa DNA bị hỏng. Các tế bào có đột biến ở các gen này có xu hướng phát triển thêm các đột biến ở các gen khác. Cùng với nhau, những đột biến này có thể khiến các tế bào trở thành ung thư.5 Di căn Các tế bào ung thư tách khỏi nơi chúng hình thành lần đầu tiên (ung thư nguyên phát), đi qua hệ thống mạch máu hoặc mạch bạch huyết và hình thành các khối u mới (khối u di căn) ở các bộ phận khác của cơ thể. Khối u di căn là loại ung thư giống như khối u nguyên phát.

Một căn bệnh ung thư đã lan từ nơi bắt đầu đến một nơi khác trong cơ thể được gọi là ung thư di căn. Quá trình các tế bào ung thư lan sang các bộ phận khác của cơ thể được gọi là di căn. Ung thư di căn có cùng tên và cùng loại tế bào ung thư với ung thư nguyên phát. Ví dụ, ung thư vú di căn và hình thành khối u di căn trong phổi là ung thư vú di căn, không phải ung thư phổi.

Hơn nữa, các tế bào ung thư di căn và các tế bào của ung thư ban đầu thường có một số đặc điểm phân tử chung, chẳng hạn như sự hiện diện của những thay đổi nhiễm sắc thể cụ thể. Điều trị có thể giúp kéo dài cuộc sống của một số người bị ung thư di căn. Tuy nhiên, mục tiêu chính của điều trị ung thư di căn là kiểm soát sự phát triển của ung thư hoặc làm giảm các triệu chứng do nó gây ra.6 Những thay đổi mô không phải là ung thư Không phải mọi thay đổi trong cơ thể của các mô đều là ung thư. 10 một số thay đổi mô có thể phát triển thành ung thư nếu chúng không được điều trị.

Trước khi các tế bào ung thư hình thành trong các mô của cơ thể, các tế bào trải qua những thay đổi bất thường được gọi là tăng sản và loạn sản. Dưới đây là một số ví dụ về thay đổi mô không phải là ung thư nhưng trong một số trường hợp, được theo dõi: - Tăng sản: xảy ra khi các tế bào trong mô phân chia nhanh hơn bình thường và các tế bào phụ tích tụ, hoặc tăng sinh. Tuy nhiên, các tế bào và cách thức tổ chức mô trông bình thường dưới kính hiển vi. Tăng sản có thể được gây ra bởi một số yếu tố hoặc điều kiện, bao gồm kích ứng mãn tính.

- Chứng loạn sản: là một tình trạng nghiêm trọng hơn tăng sản. Trong loạn sản, cũng có sự tích tụ của các tế bào phụ. Nhưng các tế bào trông bất thường và có những thay đổi trong cách tổ chức mô. Nhìn chung, các tế bào và mô trông càng bất thường thì khả năng ung thư sẽ hình thành càng lớn.

Một số loại loạn sản có thể cần phải được theo dõi hoặc điều trị. Một ví dụ về chứng loạn sản là một nốt ruồi bất thường (được gọi là nevus loạn sản) hình thành trên da. Một nevus loạn sản có thể biến thành khối u ác tính, mặc dù hầu hết không. - Một tình trạng nghiêm trọng hơn nữa là ung thư biểu mô tại chỗ.

Mặc dù đôi khi được gọi là ung thư, ung thư biểu mô tại chỗ không phải là ung thư vì các tế bào bất thường không lan ra ngoài mô ban đầu. Đó là, chúng không xâm lấn mô gần đó theo cách mà các tế bào ung thư thường thực hiện. Nhưng, vì một số ung thư biểu mô tại chỗ có thể trở thành ung thư, chúng thường được điều trị.7 Các loại ung thư Có hơn 100 loại ung thư. Các loại ung thư thường được đặt tên cho các cơ quan hoặc mô nơi ung thư hình thành.

Ví dụ, ung thư phổi bắt đầu trong các tế bào của phổi và ung thư não bắt đầu trong các tế bào của não. Ung thư cũng có thể được. 11 mô tả bởi loại tế bào hình thành nên chúng, chẳng hạn như tế bào biểu mô hoặc tế bào vảy. Dưới đây là một số loại ung thư bắt đầu trong các loại tế bào cụ thể:  Ung thư biểu mô: ung thư biểu mô là loại ung thư phổ biến nhất.

Chúng được hình thành bởi các tế bào biểu mô, là các tế bào bao phủ bên trong và bên ngoài bề mặt của cơ thể. Ung thư biểu mô bắt đầu ở các loại tế bào biểu mô khác nhau có tên cụ thể:  Adenocarcinoma: là một loại ung thư hình thành trong các tế bào biểu mô sản xuất chất lỏng hoặc chất nhầy.