Khảo Sát Bệnh Đường Hô Hấp Ở Chó: Phân Lập, Định Danh Và Kháng Sinh Đồ

Chuyên khảo phân tích Khảo sát bệnh đường hô hấp trên chó phân lập định danh và thực hiện kháng sinh đồ các vi khuẩn phân, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Người hướng dẫn: TS. Lê Anh Phụng
• Trường học: Đại Học Nông Lâm Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Thú Y
• Đề tài: Khảo Sát Bệnh Đường Hô Hấp Ở Chó: Phân Lập, Định Danh Và Kháng Sinh Đồ
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM TẠ
• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.2. MỤC ĐÍCH
• 1.3. YÊU CẦU
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN
• 2.1. CẤU TẠO HỆ THỐNG HÔ HẤP CỦA CHÓ
• 2.2. HOẠT ĐỘNG SINH LÍ HÔ HẤP VÀ BIỂU HIỆN RỐI LOẠN HÔ HẤP
• 2.2.1. Hoạt động sinh lí hô hấp
• 2.2.2. Rối loạn hô hấp
• 2.3. MỘT SỐ BỆNH THƯỜNG GẶP TRÊN ĐƯỜNG HÔ HẤP Ở CHÓ
• 2.3.1. Bệnh ở đường hô hấp trên
• 2.3.1.1. Bệnh viêm mũi
• 2.3.1.2. Bệnh viêm thanh khí quản
• 2.3.1.3. Bệnh chảy máu mũi
• 2.3.2. Bệnh ở đường hô hấp dưới
• 2.3.2.1. Bệnh viêm phế quản
• 2.3.2.2. Bệnh viêm phổi
• 2.3.2.3. Bệnh viêm màng phổi
• 2.3.2.4. Bệnh giun tim
• 2.4. MỘT SỐ VI SINH VẬT GÂY BỆNH TRÊN ĐƯỜNG HÔ HẤP
• 2.4.1. Paramyxovirus
• 3. CHƯƠNG 3: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. THỜI GIAN VÀ ĐỊA ĐIỂM THỰC HIỆN ĐỀ TÀI
• 3.2. ĐỐI TƯỢNG KHẢO SÁT
• 3.3. THIẾT BỊ VÀ DỤNG CỤ
• 3.4. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 3.5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.5.1. Bố trí khảo sát
• 3.5.2. Khám lâm sàng
• 3.5.3. Xét nghiệm mẫu dịch mũi
• 3.5.4. Đánh giá hiệu quả điều trị
• 3.5.5. CÁC CHỈ TIÊU THEO DÕI
• 3.5.6. PHƯƠNG PHÁP XỬ LÝ SỐ LIỆU
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. TÌNH HÌNH CHÓ CÓ TRIỆU CHỨNG BỆNH ĐƯỜNG HÔ HẤP
• 4.1.1. Tỷ lệ chó có biểu hiện triệu chứng hô hấp
• 4.1.2. Tỷ lệ chó có biểu hiện triệu chứng hô hấp theo nhóm giống, tuổi, giới tính
• 4.2. TRIỆU CHỨNG LÂM SÀNG TRÊN CHÓ BỆNH ĐƯỜNG HÔ HẤP
• 4.2.1. Một số triệu chứng lâm sàng trên chó bệnh đường hô hấp
• 4.2.2. Tỷ lệ chó có triệu chứng hô hấp ghép với các triệu chứng khác
• 4.3. KẾT QUẢ PHÂN LẬP VÀ THỬ KHÁNG SINH ĐỒ CÁC VI KHUẨN TRONG DỊCH MŨI CHÓ BỆNH ĐƯỜNG HÔ HẤP
• 4.3.1. Kết quả phân lập vi khuẩn trong dịch mũi chó bệnh đường hô hấp
• 4.3.2. Kết quả thử kháng sinh đồ các vi khuẩn phân lập được
• 4.4. HIỆU QUẢ ĐIỀU TRỊ BỆNH ĐƯỜNG HÔ HẤP TRÊN CHÓ
• 4.4.1. Liệu pháp điều trị ở Trạm Chẩn Đoán Xét Nghiệm và Điều Trị - Chi Cục Thú Y Thành Phố Hồ Chí Minh
• 4.4.2. Hiệu quả điều trị bệnh đường hô hấp trên chó
• 4.4.3. Thời gian điều trị có hiệu quả trên chó bệnh đường hô hấp
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Bệnh Đường Hô Hấp Ở Chó Nguyên Nhân Tác Hại

Bệnh đường hô hấp chó là một vấn đề sức khỏe phổ biến, ảnh hưởng đến cả chó con và chó trưởng thành. Các bệnh này có thể do nhiều nguyên nhân gây ra, từ nhiễm trùng do vi khuẩn đường hô hấp chó và virus đến các yếu tố môi trường và dị ứng. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, bệnh đường hô hấp chó có thể gây ra các biến chứng nghiêm trọng, thậm chí tử vong. Việc khảo sát bệnh chó và hiểu rõ về các tác nhân gây bệnh là vô cùng quan trọng để bảo vệ sức khỏe thú cưng.

1.1. Cấu Tạo Hệ Thống Hô Hấp Của Chó Nền Tảng Sinh Lý

Hệ thống hô hấp của chó bao gồm đường hô hấp trên (mũi, yết hầu, thanh quản, khí quản) và đường hô hấp dưới (phế quản và phổi). Mũi có chức năng lọc bụi bẩn và làm ấm không khí. Thanh quản là cơ quan phát âm và bảo vệ đường hô hấp. Phổi là nơi trao đổi khí chính. Hiểu rõ cấu trúc này giúp nhận biết các vị trí dễ bị tổn thương và nhiễm bệnh. Theo tài liệu, tần số hô hấp của chó khỏe mạnh là 10-30 lần/phút.

1.2. Các Tác Nhân Gây Bệnh Đường Hô Hấp Phổ Biến Ở Chó

Nhiều loại vi sinh vật gây bệnh đường hô hấp chó, bao gồm virus (Paramyxovirus, Adenovirus), vi khuẩn (Staphylococcus, Streptococcus, Bordetella, Pasteurella, Mycoplasma) và ký sinh trùng (giun tim). Các yếu tố môi trường như thời tiết thay đổi đột ngột, chuồng trại bẩn, dinh dưỡng kém cũng làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Bệnh viêm phổi chó thường do kế phát từ bệnh hô hấp trên.

1.3. Triệu Chứng Bệnh Đường Hô Hấp Cần Lưu Ý Ở Chó

Các triệu chứng thường gặp bao gồm ho, hắt hơi, chảy nước mũi, khó thở, thở khò khè, sốt, bỏ ăn hoặc ăn ít, mắt đổ ghèn, cơ thể suy nhược. Tùy thuộc vào vị trí và mức độ nghiêm trọng của bệnh, các triệu chứng có thể khác nhau. Chó bị viêm mũi thường hắt hơi liên tục và cào vào mũi. Chó bị viêm phế quản có thể ho kéo dài và khó thở.

II. Thách Thức Trong Chẩn Đoán Điều Trị Bệnh Hô Hấp Chó

Việc chẩn đoán chính xác bệnh đường hô hấp chó có thể gặp nhiều khó khăn do triệu chứng lâm sàng không đặc hiệu và sự chồng chéo giữa các bệnh. Kháng kháng sinh ở chó cũng là một thách thức lớn trong điều trị, đòi hỏi phải có kháng sinh đồ chó để lựa chọn kháng sinh phù hợp. Việc phân lập vi khuẩn chó và định danh vi khuẩn chó là bước quan trọng để xác định tác nhân gây bệnh và đưa ra phác đồ điều trị hiệu quả.

2.1. Khó Khăn Trong Chẩn Đoán Phân Biệt Bệnh Hô Hấp Chó

Nhiều bệnh đường hô hấp chó có triệu chứng tương tự nhau, gây khó khăn cho việc chẩn đoán phân biệt. Ví dụ, ho có thể là triệu chứng của viêm phế quản, viêm phổi, hoặc thậm chí là bệnh tim. Cần kết hợp khám lâm sàng, xét nghiệm cận lâm sàng (xét nghiệm máu, chụp X-quang, nội soi) để chẩn đoán chính xác.

2.2. Vấn Đề Kháng Kháng Sinh Thách Thức Trong Điều Trị

Kháng kháng sinh là một vấn đề ngày càng gia tăng trong điều trị bệnh đường hô hấp chó. Việc sử dụng kháng sinh không hợp lý dẫn đến sự phát triển của các chủng vi khuẩn kháng thuốc, làm giảm hiệu quả điều trị. Cần thực hiện kháng sinh đồ trước khi sử dụng kháng sinh để lựa chọn loại thuốc phù hợp và giảm thiểu nguy cơ kháng thuốc.

2.3. Tầm Quan Trọng Của Phân Lập Định Danh Vi Khuẩn Gây Bệnh

Phân lập vi khuẩn và định danh vi khuẩn là bước quan trọng để xác định chính xác tác nhân gây bệnh đường hô hấp chó. Từ đó, có thể lựa chọn kháng sinh phù hợp và đưa ra phác đồ điều trị hiệu quả. Các phương pháp phân lập và định danh vi khuẩn bao gồm nuôi cấy, nhuộm Gram, và xét nghiệm sinh hóa.

III. Phương Pháp Phân Lập Định Danh Vi Khuẩn Kháng Sinh Đồ Chó

Nghiên cứu này tập trung vào việc phân lập vi khuẩn chó từ dịch mũi của chó bệnh, định danh vi khuẩn chó bằng các phương pháp sinh hóa và thực hiện kháng sinh đồ chó để xác định độ nhạy cảm của vi khuẩn với các loại kháng sinh. Kết quả nghiên cứu cung cấp thông tin quan trọng về các tác nhân gây bệnh phổ biến và tình hình kháng kháng sinh tại khu vực nghiên cứu.

3.1. Quy Trình Lấy Mẫu Dịch Mũi Chó Đúng Cách

Việc lấy mẫu dịch mũi đúng cách là rất quan trọng để đảm bảo kết quả xét nghiệm chính xác. Sử dụng tăm bông vô trùng để lấy dịch mũi từ cả hai bên mũi của chó. Đảm bảo tăm bông tiếp xúc với niêm mạc mũi để thu được đủ lượng mẫu. Bảo quản mẫu trong môi trường thích hợp và vận chuyển đến phòng xét nghiệm trong thời gian sớm nhất.

3.2. Kỹ Thuật Phân Lập Nuôi Cấy Vi Khuẩn Từ Mẫu Bệnh Phẩm

Mẫu dịch mũi được cấy lên các môi trường thạch khác nhau (thạch máu, thạch MacConkey) để phân lập các loại vi khuẩn khác nhau. Các môi trường này cung cấp các chất dinh dưỡng cần thiết cho sự phát triển của vi khuẩn. Sau khi nuôi cấy, các khuẩn lạc vi khuẩn được kiểm tra hình thái và thực hiện các xét nghiệm sinh hóa để định danh.

3.3. Thực Hiện Kháng Sinh Đồ Xác Định Độ Nhạy Cảm Kháng Sinh

Kháng sinh đồ được thực hiện bằng phương pháp khuếch tán đĩa kháng sinh. Các đĩa giấy chứa các loại kháng sinh khác nhau được đặt lên bề mặt thạch đã cấy vi khuẩn. Sau khi ủ, đường kính vòng vô khuẩn xung quanh mỗi đĩa kháng sinh được đo để xác định độ nhạy cảm của vi khuẩn với kháng sinh đó.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Tình Hình Bệnh Hô Hấp Kháng Sinh Đồ

Nghiên cứu đã xác định được các loại vi khuẩn phổ biến gây bệnh đường hô hấp chó và tình hình kháng kháng sinh của chúng. Kết quả kháng sinh đồ cho thấy một số loại vi khuẩn có tỷ lệ kháng kháng sinh cao, đặc biệt là đối với các kháng sinh thường được sử dụng. Thông tin này giúp các bác sĩ thú y lựa chọn kháng sinh phù hợp và hiệu quả hơn trong điều trị.

4.1. Tỷ Lệ Mắc Bệnh Đường Hô Hấp Theo Giống Tuổi Giới Tính

Nghiên cứu đã khảo sát tỷ lệ chó mắc bệnh đường hô hấp theo các yếu tố giống, tuổi và giới tính. Kết quả cho thấy có sự khác biệt về tỷ lệ mắc bệnh giữa các nhóm khác nhau. Ví dụ, một số giống chó có hệ miễn dịch yếu hơn có thể dễ mắc bệnh hơn. Chó con và chó già cũng có nguy cơ mắc bệnh cao hơn do hệ miễn dịch chưa phát triển hoặc suy giảm.

4.2. Các Triệu Chứng Lâm Sàng Thường Gặp Ở Chó Bệnh Hô Hấp

Nghiên cứu đã ghi nhận các triệu chứng lâm sàng thường gặp ở chó bệnh đường hô hấp, bao gồm ho, hắt hơi, chảy nước mũi, khó thở, sốt, bỏ ăn. Tỷ lệ chó có các triệu chứng khác nhau cũng được thống kê. Ví dụ, ho là triệu chứng phổ biến nhất, trong khi sốt có thể ít gặp hơn.

4.3. Kết Quả Phân Lập Vi Khuẩn Tỷ Lệ Kháng Kháng Sinh

Nghiên cứu đã phân lập được các loại vi khuẩn phổ biến từ dịch mũi chó bệnh, bao gồm Staphylococcus aureus, E. coli, Klebsiella, Bordetella, Pseudomonas. Kết quả kháng sinh đồ cho thấy tỷ lệ kháng kháng sinh khác nhau đối với từng loại vi khuẩn và từng loại kháng sinh. Một số loại vi khuẩn có tỷ lệ kháng kháng sinh cao đối với các kháng sinh thường được sử dụng.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn Phác Đồ Điều Trị Bệnh Hô Hấp Chó

Kết quả nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng phác đồ điều trị bệnh đường hô hấp chó hiệu quả. Dựa trên thông tin về các tác nhân gây bệnh phổ biến và tình hình kháng kháng sinh, các bác sĩ thú y có thể lựa chọn kháng sinh phù hợp và đưa ra các biện pháp phòng ngừa bệnh hiệu quả.

5.1. Lựa Chọn Kháng Sinh Hợp Lý Dựa Trên Kháng Sinh Đồ

Việc lựa chọn kháng sinh dựa trên kháng sinh đồ là rất quan trọng để đảm bảo hiệu quả điều trị và giảm thiểu nguy cơ kháng thuốc. Ưu tiên sử dụng các kháng sinh mà vi khuẩn còn nhạy cảm. Tránh sử dụng các kháng sinh mà vi khuẩn đã kháng.

5.2. Phác Đồ Điều Trị Tổng Quát Cho Bệnh Đường Hô Hấp Chó

Phác đồ điều trị bệnh đường hô hấp chó thường bao gồm sử dụng kháng sinh, thuốc giảm ho, thuốc long đờm, thuốc hạ sốt (nếu cần), và các biện pháp hỗ trợ như giữ ấm, cung cấp dinh dưỡng đầy đủ, và vệ sinh chuồng trại sạch sẽ. Trong trường hợp bệnh nặng, có thể cần phải nhập viện để điều trị tích cực.

5.3. Các Biện Pháp Phòng Ngừa Bệnh Đường Hô Hấp Hiệu Quả

Các biện pháp phòng ngừa bệnh đường hô hấp chó bao gồm tiêm phòng đầy đủ, giữ ấm cho chó vào mùa lạnh, cung cấp dinh dưỡng đầy đủ, vệ sinh chuồng trại sạch sẽ, tránh tiếp xúc với chó bệnh, và kiểm tra sức khỏe định kỳ. Vaccine phòng bệnh đường hô hấp chó đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe thú cưng.

VI. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Bệnh Hô Hấp Chó

Nghiên cứu này đã cung cấp thông tin quan trọng về tình hình bệnh đường hô hấp chó, các tác nhân gây bệnh phổ biến và tình hình kháng kháng sinh. Tuy nhiên, cần có thêm nhiều nghiên cứu để hiểu rõ hơn về cơ chế bệnh sinh và phát triển các phương pháp điều trị và phòng ngừa bệnh hiệu quả hơn. Nghiên cứu về dịch tễ học bệnh đường hô hấp chó cũng rất quan trọng để có cái nhìn tổng quan về tình hình bệnh và đưa ra các biện pháp can thiệp phù hợp.

6.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu Ý Nghĩa Thực Tiễn

Nghiên cứu đã xác định được các loại vi khuẩn phổ biến gây bệnh đường hô hấp chó và tình hình kháng kháng sinh của chúng. Kết quả này có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng phác đồ điều trị bệnh đường hô hấp chó hiệu quả và lựa chọn kháng sinh phù hợp.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Bệnh Đường Hô Hấp Chó

Các hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc nghiên cứu cơ chế bệnh sinh của bệnh đường hô hấp chó, phát triển các phương pháp chẩn đoán nhanh và chính xác hơn, và tìm kiếm các loại thuốc mới có hiệu quả chống lại các vi khuẩn kháng thuốc. Nghiên cứu về dịch tễ học bệnh đường hô hấp chó cũng rất quan trọng.

6.3. Lời Khuyên Cho Chủ Nuôi Chó Để Phòng Ngừa Bệnh Hô Hấp

Chủ nuôi chó nên tiêm phòng đầy đủ, giữ ấm cho chó vào mùa lạnh, cung cấp dinh dưỡng đầy đủ, vệ sinh chuồng trại sạch sẽ, tránh tiếp xúc với chó bệnh, và kiểm tra sức khỏe định kỳ. Khi phát hiện các triệu chứng bất thường, cần đưa chó đến bác sĩ thú y để được khám và điều trị kịp thời. Chăm sóc chó bị bệnh đường hô hấp đúng cách giúp chó nhanh chóng hồi phục.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đô thị hóa và sự gia tăng mạnh mẽ của phong trào nuôi thú cưng tại Việt Nam, các bệnh lý nhiễm khuẩn đường hô hấp trên đàn chó đang trở thành một thách thức thú y nghiêm trọng. Khảo sát thực tế trên tổng số 1.974 cá thể chó được đưa đến khám và điều trị tại Trạm Chẩn đoán Xét nghiệm và Điều trị thuộc Chi cục Thú y Thành phố Hồ Chí Minh ghi nhận có đến 442 trường hợp biểu hiện triệu chứng bệnh đường hô hấp, chiếm tỷ lệ 22,39%. Sự thay đổi đột ngột của điều kiện thời tiết nhiệt đới gió mùa kết hợp với môi trường sống ô nhiễm và kỹ thuật chăm sóc chưa đúng cách tạo điều kiện thuận lợi cho các vi sinh vật cơ hội tấn công niêm mạc hô hấp, dễ dẫn đến các biến chứng nguy hiểm nếu không được can thiệp kịp thời.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ thực trạng lạm dụng kháng sinh và điều trị theo kinh nghiệm cảm tính mà không qua xét nghiệm vi sinh, dẫn đến hiện tượng vi khuẩn kháng thuốc ngày càng gia tăng. Mục tiêu cụ thể của đề tài là khảo sát đặc điểm dịch tễ học của bệnh hô hấp theo nhóm giống, nhóm tuổi và giới tính; nhận diện các triệu chứng lâm sàng đặc trưng; phân lập và định danh các loài vi khuẩn chủ yếu hiện diện trong dịch mũi; đồng thời thực hiện kháng sinh đồ để đánh giá mức độ nhạy cảm và đề kháng của vi khuẩn. Phạm vi nghiên cứu được triển khai từ ngày 22 tháng 01 năm 2008 đến ngày 30 tháng 05 năm 2008 tại địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh. Ý nghĩa của công trình thể hiện rõ qua việc cung cấp cơ sở khoa học thực nghiệm giúp nâng cao tỷ lệ điều trị khỏi bệnh từ 69,71% ở nhóm không thử kháng sinh đồ lên mức 82,54% ở nhóm có áp dụng kháng sinh đồ, đồng thời giảm thiểu nguy cơ phát sinh các chủng vi khuẩn đa kháng thuốc trong cộng đồng thú cưng đô thị.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp chặt chẽ giữa hai nền tảng lý thuyết: Sinh lý bệnh học hô hấp thú y và Vi sinh vật học lâm sàng cùng cơ chế tác động của kháng sinh.

Về mặt sinh lý bệnh học, hệ thống hô hấp của chó gồm hai phần giải phẫu chính là đường hô hấp trên (xoang mũi, hầu, thanh quản, khí quản) và đường hô hấp dưới (phế quản và các thùy phổi). Hoạt động trao đổi khí dựa trên sự thông khí phế nang và mạng lưới mao mạch dày đặc. Quá trình rối loạn hô hấp xảy ra qua hai cơ chế: rối loạn sự thở ngoài (tổn thương niêm mạc, hẹp đường dẫn khí, ứ dịch viêm tại phế nang làm giảm trao đổi khí) và rối loạn sự thở trong (rối loạn trao đổi khí giữa hồng cầu và tế bào mô).

Về mặt vi sinh vật học và dược lý học, nghiên cứu ứng dụng lý thuyết về độc lực vi khuẩn cơ hội và sự đề kháng kháng sinh. Đề kháng kháng sinh ở vi khuẩn được phân chia thành đề kháng tự nhiên (đặc tính di truyền sẵn có của loài) và đề kháng thu nhận (hình thành qua đột biến nhiễm sắc thể với tần số thấp từ 10 mũ trừ 9 đến 10 mũ trừ 10, hoặc qua plasmid với tần số cao từ 10 mũ trừ 6 đến 10 mũ trừ 7). Bốn cơ chế kháng thuốc chính bao gồm: sản sinh enzyme vô hoạt hóa kháng sinh (như enzyme beta-lactamase), biến đổi điểm tiếp nhận đặc hiệu trên ribosome, phong tỏa sự vận chuyển thuốc qua màng tế bào, và thay đổi con đường biến dưỡng nội bào.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa trong nghiên cứu gồm: bệnh đường hô hấp trên, bệnh đường hô hấp dưới, kỹ thuật phân lập vi khuẩn từ dịch tiết mũi, và phương pháp khuếch tán kháng sinh trên môi trường thạch tiêu chuẩn.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của nghiên cứu được thu thập từ quy trình khám lâm sàng toàn diện trên 1.974 cá thể chó đến khám tại trạm và hồ sơ bệnh án theo dõi điều trị của 413 ca bệnh. Cỡ mẫu xét nghiệm vi sinh gồm 63 mẫu dịch mũi được chọn ngẫu nhiên từ các cá thể có biểu hiện triệu chứng hô hấp điển hình như ho, sốt, khó thở hoặc chảy dịch mũi đục. Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện cao cho các nhóm giống (chó nội và chó ngoại), độ tuổi (từ sơ sinh đến trên 2 năm tuổi) và giới tính.

Kỹ thuật thu thập mẫu bệnh phẩm được tiến hành bằng tăm bông vô trùng ngoáy sâu vào hốc mũi sau khi đã sát khuẩn sạch vùng mũi ngoài bằng dung dịch nước muối sinh lý. Quy trình xét nghiệm vi sinh bao gồm:

• Nuôi cấy sơ bộ trên môi trường thạch máu dinh dưỡng ở 37 độ C trong 18 đến 48 giờ để quan sát hình thái khuẩn lạc và tính chất dung huyết.
• Cấy chuyển trên môi trường chọn lọc MacConkey Agar để phân lập các trực khuẩn Gram âm đường ruột.
• Định danh loài vi khuẩn bằng phương pháp nhuộm Gram soi kính hiển vi kết hợp bộ kit sinh hóa tiêu chuẩn Bis 14 bao gồm 14 phản ứng đặc hiệu (oxidase, khử nitrate, ONPG, lên men đường glucose, sinh indol, urease, esculin, VP, sinh H2S, PAD, citrate, malonate, LDC và kiểm tra tính di động).
• Thực hiện kháng sinh đồ theo nguyên tắc khuếch tán trên đĩa thạch Mueller-Hinton Agar với 16 loại kháng sinh thông dụng thuộc các nhóm dược lý: Beta-lactam, Aminoglycoside, Quinolone, Polypeptide, Macrolide, Tetracycline và Sulfamide phối hợp Trimethoprim. Đường kính vòng vô khuẩn được đo bằng thước milimet sau 18 đến 24 giờ ủ ấm và đối chiếu với bảng tiêu chuẩn quốc tế.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích này là nhằm định lượng chính xác độ nhạy cảm của từng chủng vi khuẩn thực tế tại địa phương, loại bỏ tính chủ quan trong chẩn đoán. Toàn bộ số liệu dịch tễ học và kết quả điều trị được quản lý bằng phần mềm Microsoft Excel và xử lý thống kê bằng phần mềm MINITAB phiên bản 12.0. Trắc nghiệm Chi-square (χ2) được ứng dụng để kiểm định ý nghĩa thống kê của sự khác biệt giữa các tỷ lệ với ngưỡng tin cậy xác định ở mức p < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát dịch tễ học trên 1.974 cá thể chó đã ghi nhận 442 ca mắc bệnh đường hô hấp, xác lập tỷ lệ nhiễm bệnh chung là 22,39%. Dữ liệu phân tích chi tiết mang lại các phát hiện cốt lõi sau:

Thứ nhất, tỷ lệ mắc bệnh hô hấp chịu ảnh hưởng rõ rệt bởi nguồn gốc giống và lứa tuổi, nhưng không phụ thuộc vào giới tính. Nhóm chó ngoại có tỷ lệ mắc bệnh là 24,25% (306 trên 1.262 con), cao hơn có ý nghĩa thống kê so với chó nội là 19,10% (136 trên 712 con) với giá trị p = 0,008. Xét theo độ tuổi, nhóm chó từ 2 đến dưới 6 tháng tuổi có tỷ lệ mắc bệnh cao nhất, lên tới 29,10% (174 trên 598 con), kế đến là nhóm trên 2 năm tuổi với 23,92% (155 trên 648 con), nhóm dưới 2 tháng tuổi là 18,03% (53 trên 294 con), và thấp nhất là nhóm từ 6 tháng đến 2 năm tuổi với 13,82% (60 trên 434 con) với mức ý nghĩa p = 0,000. Về mặt giới tính, tỷ lệ mắc bệnh ở chó đực là 23,36% và chó cái là 21,48%, sự khác biệt này không có ý nghĩa thống kê (p = 0,317).

Thứ hai, triệu chứng lâm sàng phong phú nhưng có sự phân hóa rõ rệt giữa bệnh hô hấp trên và hô hấp dưới. Trong tổng số 442 ca bệnh, thay đổi tần số hô hấp (thở nhanh, khó thở) là triệu chứng xuất hiện nhiều nhất với 76,47% (trong đó bệnh hô hấp dưới chiếm 85,29%, cao hơn rõ rệt so với hô hấp trên là 70,96%, p = 0,001). Triệu chứng ho xuất hiện ở 50,00% trường hợp (hô hấp trên chiếm 60,66% so với hô hấp dưới là 32,94%, p = 0,000). Chảy nước mũi chiếm 47,29% (hô hấp trên chiếm 52,94% so với hô hấp dưới là 38,24%, p = 0,003). Triệu chứng sốt ghi nhận ở 41,63% tổng số ca, đặc biệt tập trung ở bệnh hô hấp dưới với 60,59% so với hô hấp trên chỉ có 29,78% (p = 0,000). Ngoài ra, có 70,14% ca biểu hiện triệu chứng hô hấp đơn thuần, trong khi 16,06% trường hợp có triệu chứng ghép với viêm ruột và 4,52% ghép với viêm mắt.

Thứ ba, kết quả xét nghiệm 63 mẫu dịch mũi cho thấy 100% mẫu đều phân lập được vi khuẩn. Tổng cộng có 7 nhóm vi khuẩn được xác định, trong đó Staphylococcus spp. chiếm tỷ lệ cao nhất với 39,68% (25 mẫu), kế đến là Staphylococcus aureus chiếm 23,81% (15 mẫu), Escherichia coli chiếm 17,46% (11 mẫu), Streptococcus chiếm 6,35% (4 mẫu), Klebsiella chiếm 6,35% (4 mẫu), Bordetella bronchiseptica chiếm 4,76% (3 mẫu) và Pseudomonas chiếm 1,59% (1 mẫu).

Thứ tư, tình trạng kháng kháng sinh của các chủng vi khuẩn phân lập diễn ra ở mức độ báo động. Chủng Staphylococcus aureus đề kháng 100% với Ampicillin, Penicillin và Bactrim; kháng 86,67% Erythromycin và 73,33% Ciprofloxacin; chỉ còn nhạy cảm cao với Amoxicillin (73,33%) và Ofloxacin (60,00%). Vi khuẩn E. coli đề kháng hoàn toàn 100% với Bactrim, kháng 90,91% với Ampicillin và Gentamycin, kháng 81,82% với Cephalexin và Ciprofloxacin, chỉ còn nhạy tương đối với Amoxicillin (72,73%) và Colistin (63,64%). Chủng Klebsiella kháng 100% với hầu hết các kháng sinh thông thường như Ampicillin, Doxycycline, Tetracycline, Gentamycin và Bactrim.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân dẫn đến tỷ lệ mắc bệnh hô hấp cao ở chó ngoại (24,25%) được giải thích bởi khả năng thích nghi kém của các giống chó nhập khẩu đối với điều kiện khí hậu nóng ẩm tại Thành phố Hồ Chí Minh, cùng với việc một số người nuôi thiếu kiến thức về chế độ giữ ấm và tiêm phòng. Đối với nhóm tuổi từ 2 đến dưới 6 tháng tuổi (chiếm tỷ lệ nhiễm cao nhất 29,10%), đây là giai đoạn lượng kháng thể thụ động nhận từ sữa mẹ đã suy giảm nghiêm trọng trong khi hệ miễn dịch chủ động của cơ thể thú chưa hoàn thiện, lại chịu thêm stress từ việc cai sữa và thay đổi môi trường nuôi dưỡng.

Dữ liệu nghiên cứu hoàn toàn có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu bệnh lý lâm sàng (bệnh hô hấp chiếm 22,39% so với các bệnh khác chiếm 77,61%), biểu đồ cột đôi so sánh tần suất xuất hiện các triệu chứng lâm sàng giữa bệnh hô hấp trên và hô hấp dưới, cùng với bảng ma trận nhiệt thể hiện tỷ lệ kháng thuốc của từng loài vi khuẩn đối với 16 loại kháng sinh thử nghiệm.

Khi so sánh với các công bố khoa học trước đây, tỷ lệ bệnh hô hấp 22,39% trong nghiên cứu này có sự tương đồng chặt chẽ với khảo sát của một nghiên cứu thực hiện năm 2005 tại cùng trạm chẩn đoán (22,43%) và nghiên cứu năm 2007 (23,36%). Tuy nhiên, kết quả kháng sinh đồ phản ánh xu hướng đáng lo ngại: mức độ đề kháng đối với các kháng sinh thế hệ cũ và nhóm quinolone đang gia tăng nhanh chóng so với các báo cáo giai đoạn 2002 - 2004.

Về hiệu quả can thiệp, tổng kết quá trình điều trị trên 413 ca bệnh ghi nhận tỷ lệ khỏi bệnh chung đạt 71,67% (296 ca). Đáng chú ý, nhóm bệnh nhân được điều trị dựa trên kết quả kháng sinh đồ đạt tỷ lệ hồi phục lên đến 82,54% (52 trên 63 ca), cao hơn vượt trội so với tỷ lệ 69,71% (244 trên 350 ca) ở nhóm điều trị theo kinh nghiệm không làm kháng sinh đồ (sự khác biệt có ý nghĩa thống kê với p = 0,046). Đồng thời, thời gian điều trị có hiệu quả ở bệnh hô hấp trên ngắn hơn rõ rệt (82,47% khỏi bệnh, trong đó 52,59% khỏi trong vòng 3 đến 7 ngày) so với bệnh hô hấp dưới (tỷ lệ khỏi chỉ đạt 54,94% và thời gian điều trị kéo dài trên 8 ngày chiếm tỷ lệ cao hơn).

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết quả thực nghiệm thu được, nghiên cứu đưa ra 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm kiểm soát bệnh đường hô hấp và hạn chế tình trạng kháng kháng sinh trên đàn chó:

1. Áp dụng quy trình chẩn đoán vi sinh và thử kháng sinh đồ bắt buộc (Chủ thể thực hiện: Bác sĩ thú y lâm sàng và các phòng khám thú y): Thiết lập quy trình lấy mẫu dịch mũi làm kháng sinh đồ cho tối thiểu 80% các ca bệnh hô hấp thể nặng, kéo dài hoặc tái phát. Mục tiêu nâng tỷ lệ điều trị khỏi bệnh lâm sàng lên trên 85%, triển khai thực hiện ngay trong vòng 24 đến 48 giờ sau khi tiếp nhận ca bệnh.

2. Chuẩn hóa và cập nhật phác đồ sử dụng kháng sinh hợp lý (Chủ thể thực hiện: Các cơ sở điều trị thú y và Chi cục Thú y): Loại bỏ các loại kháng sinh có tỷ lệ đề kháng trên 80% (như Ampicillin, Penicillin thông thường, Bactrim) ra khỏi danh mục thuốc điều trị ban đầu cho bệnh hô hấp. Ưu tiên sử dụng các kháng sinh còn độ nhạy cảm cao như Amoxicillin kết hợp chất ức chế men, Ofloxacin hoặc Colistin theo đúng liều lượng và duy trì liệu trình tối thiểu từ 5 đến 7 ngày, nhằm kéo giảm tỷ lệ thất bại điều trị xuống dưới 15% trong vòng 12 tháng.

3. Triển khai chương trình tiêm phòng và chăm sóc tăng cường miễn dịch cho chó non (Chủ thể thực hiện: Chủ nuôi thú cưng và các trang trại nhân giống): Thực hiện nghiêm ngặt lịch tiêm phòng vắc-xin đa giá (ngừa Paramyxovirus gây bệnh Carré, Adenovirus type 2 và vi khuẩn Bordetella) bắt đầu từ 6 đến 8 tuần tuổi, tiêm nhắc lại theo định kỳ; giữ ấm cho thú trong mùa mưa hoặc thời điểm giao mùa. Mục tiêu giảm tỷ lệ mắc bệnh hô hấp ở nhóm chó từ 2 đến dưới 6 tháng tuổi xuống dưới 15% trong vòng 6 tháng đầu đời.

4. Thiết lập quy chuẩn kiểm soát vệ sinh môi trường chuồng trại (Chủ thể thực hiện: Các trại giống, khách sạn thú cưng và hộ nuôi): Thực hiện tiêu độc khử trùng định kỳ khu vực nuôi nhốt 2 lần mỗi tuần bằng các chất sát trùng phổ rộng, đảm bảo độ thông thoáng và mật độ nuôi hợp lý, nhằm ngăn ngừa sự lây nhiễm chéo của các vi khuẩn cơ hội như Pseudomonas và Klebsiella trong suốt quá trình nuôi dưỡng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và số liệu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chuyên môn:

1. Bác sĩ thú y thực hành và kỹ thuật viên điều trị tại các phòng khám: Cung cấp bức tranh dịch tễ học cập nhật và dữ liệu nhạy cảm kháng sinh thực tế trên 16 loại thuốc, giúp bác sĩ đưa ra quyết định kê đơn chính xác ngay từ giai đoạn đầu, tối ưu hóa thời gian chữa trị và giảm tỷ lệ tử vong ở thú cưng.

2. Sinh viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu ngành Thú y: Là tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp bố trí khảo sát dịch tễ học quy mô lớn (1.974 ca bệnh), quy trình phân lập vi khuẩn dịch mũi bằng kỹ thuật sinh hóa Bis 14, và phương pháp phân tích thống kê y sinh học bằng trắc nghiệm Chi-square.

3. Nhà quản lý chuyên môn và chủ các bệnh viện thú y: Sử dụng kết quả nghiên cứu làm căn cứ khoa học để đầu tư phòng xét nghiệm vi sinh nội bộ, xây dựng quy chuẩn điều trị theo kháng sinh đồ nhằm nâng cao uy tín chuyên môn và hiệu quả quản lý dược phẩm thú y.

4. Các chủ trại nhân giống và người nuôi chó cảnh: Giúp nhận thức rõ các giai đoạn nguy cơ cao (đặc biệt là chó ngoại nhập và giai đoạn 2 đến dưới 6 tháng tuổi) để chủ động xây dựng quy trình chăm sóc, giữ ấm, cách ly và tiêm phòng khoa học, tránh tổn thất kinh tế.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao chó từ 2 đến dưới 6 tháng tuổi lại có tỷ lệ mắc bệnh đường hô hấp cao nhất? Số liệu nghiên cứu cho thấy nhóm tuổi từ 2 đến dưới 6 tháng tuổi có tỷ lệ mắc bệnh lên đến 29,10%, cao nhất trong các nhóm tuổi. Nguyên nhân chính là do lượng kháng thể thụ động mẹ truyền qua sữa đã suy giảm mạnh sau khi cai sữa, trong khi hệ miễn dịch tự nhiên của chó con chưa hoàn thiện. Ngoài ra, đây là giai đoạn chó thường bị thay đổi môi trường nuôi dưỡng khi chuyển về chủ mới, gây stress và tăng nguy cơ nhiễm khuẩn.

Việc thực hiện kháng sinh đồ mang lại lợi ích cụ thể gì trong điều trị bệnh hô hấp ở chó? Nghiên cứu chứng minh rằng nhóm chó được điều trị dựa trên kết quả kháng sinh đồ đạt tỷ lệ khỏi bệnh 82,54%, cao hơn đáng kể so với mức 69,71% ở nhóm không thử kháng sinh đồ (p = 0,046). Kháng sinh đồ giúp xác định chính xác loại thuốc mà vi khuẩn còn nhạy cảm, tránh việc sử dụng lãng phí và sai lệch các kháng sinh đã bị đề kháng, từ đó rút ngắn thời gian điều trị và nâng cao tỷ lệ sống sót.

Những loài vi khuẩn nào được tìm thấy nhiều nhất trong dịch mũi chó bệnh? Trong 63 mẫu dịch mũi xét nghiệm, 100% đều phát hiện vi khuẩn. Hai nhóm vi khuẩn chiếm tỷ lệ cao nhất là tụ cầu khuẩn Staphylococcus spp. với 39,68% và Staphylococcus aureus với 23,81%. Kế tiếp là trực khuẩn đường ruột Escherichia coli chiếm 17,46%, Streptococcus chiếm 6,35%, Klebsiella chiếm 6,35%, Bordetella bronchiseptica chiếm 4,76% và trực khuẩn mủ xanh Pseudomonas chiếm 1,59%.

Những loại kháng sinh nào hiện nay đã bị vi khuẩn gây bệnh hô hấp trên chó đề kháng mạnh? Kết quả thử nghiệm cho thấy các kháng sinh thuộc nhóm penicillin và sulfonamide bị đề kháng nghiêm trọng nhất. Cụ thể, Staphylococcus aureus đề kháng 100% với Ampicillin, Penicillin và Bactrim, đồng thời kháng 86,67% Erythromycin. Vi khuẩn E. coli cũng kháng 100% với Bactrim và trên 90% với Ampicillin và Gentamycin. Do đó, việc tự ý sử dụng các kháng sinh này theo kinh nghiệm truyền thống thường không mang lại hiệu quả.

Thời gian điều trị bệnh đường hô hấp ở chó thường kéo dài bao lâu để đạt hiệu quả? Khảo sát trên 413 ca điều trị cho thấy thời gian điều trị khỏi bệnh phổ biến nhất là từ 3 đến 7 ngày, chiếm 46,25% tổng số ca, tiếp theo là giai đoạn từ 8 đến 12 ngày chiếm 20,82%, và chỉ có 4,60% số ca cần thời gian trên 12 ngày. Bệnh đường hô hấp trên có thời gian hồi phục nhanh hơn đáng kể với 52,59% số ca khỏi bệnh ngay trong vòng 3 đến 7 ngày.

Kết luận

• Tỷ lệ nhiễm bệnh đường hô hấp trên đàn chó tại Thành phố Hồ Chí Minh là 22,39%, trong đó chó ngoại (24,25%) và chó trong độ tuổi 2 đến dưới 6 tháng tuổi (29,10%) có nguy cơ mắc bệnh cao nhất.
• Đã phân lập thành công 7 nhóm vi khuẩn từ 100% mẫu dịch mũi khảo sát, với sự chiếm ưu thế tuyệt đối của Staphylococcus spp. (39,68%), Staphylococcus aureus (23,81%) và E. coli (17,46%).
• Tình trạng kháng thuốc diễn biến phức tạp khi hầu hết các chủng vi khuẩn đều đề kháng từ 80% đến 100% đối với các kháng sinh quen thuộc như Ampicillin, Penicillin, Bactrim và Erythromycin.
• Chứng minh thực nghiệm việc áp dụng kháng sinh đồ giúp tăng tỷ lệ điều trị thành công lên 82,54% (so với 69,71% khi điều trị kinh nghiệm), khẳng định vai trò sống còn của xét nghiệm vi sinh trong thú y lâm sàng.
• Xác lập thời gian điều trị hiệu quả tối ưu cho bệnh hô hấp trên là từ 3 đến 7 ngày (chiếm 52,59% số ca khỏi bệnh), tạo cơ sở xây dựng phác đồ can thiệp chuẩn hóa cho các cơ sở thú y.

Đề nghị các bác sĩ thú y, phòng khám và cơ sở nhân giống nhanh chóng áp dụng quy trình chẩn đoán vi sinh và xét nghiệm kháng sinh đồ vào thực tiễn khám chữa bệnh trong vòng 3 đến 6 tháng tới. Hãy liên hệ ngay với các đơn vị xét nghiệm chuyên khoa để chuẩn hóa phác đồ điều trị, bảo vệ sức khỏe đàn thú cưng và chung tay đẩy lùi nguy cơ kháng kháng sinh trong cộng đồng!

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Từ xưa đến nay chó là một trong những vật nuôi thân quen và gần gũi với con người. Chúng rất thông minh, trung thành với chủ, đặc biệt giác quan rất nhạy bén. Chúng được nuôi để giữ nhà, bắt chuột, săn thú. Ngày nay, với sự phát triển của xã hội, đời sống nhân dân được nâng cao, nhu cầu nuôi chó trở nên phổ biến hơn, chúng được xem là thú cưng.

Chúng được nuôi dưỡng, huấn luyện để phục vụ trong y khoa, trong công tác quốc phòng, phát hiện hàng quốc cấm, biểu diễn trong các đoàn xiếc thú, trong phim ảnh,…. Việc mở rộng giao lưu với các nước và việc kinh doanh thú cảnh đã nhập vào nước ta nhiều giống chó mới, làm đàn chó nước ta tăng nhanh về số lượng và chủng loại. Vì thế, vấn đề bệnh tật là không thể tránh khỏi. Bên cạnh những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm có thể phòng ngừa bằng vắc xin, thì bệnh nhiễm khuẩn trên đường hô hấp cũng gây ảnh hưởng rất lớn đến sức khỏe đàn chó, tạo điều kiện cho các bệnh khác phát sinh, có thể dẫn đến tử vong nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời.

Xuất phát từ thực tế trên, đựợc sự đồng ý của Khoa Chăn Nuôi - Thú Y trường Đại Học Nông Lâm Thành Phố Hồ Chí Minh, dưới sự hướng dẫn của TS Lê Anh Phụng và BSTY Ngô Thị Minh Hiển tại Trạm Chẩn Đoán Xét Nghiệm và Điều Trị - Chi Cục Thú Y Thành Phố Hồ Chí Minh chúng tôi đã tiến hành thực hiện đề tài: “Khảo sát bệnh đường hô hấp trên chó, phân lập, định danh và thực hiện kháng sinh đồ các vi khuẩn phân lập được từ dịch mũi chó”.2 MỤC ĐÍCH Khảo sát bệnh đường hô hấp trên chó đem đến khám và điều trị tại Trạm Chẩn Đoán Xét Nghiệm và Điều Trị - Chi Cục Thú Y Thành Phố Hồ Chí Minh, xác định một số vi khuẩn có trong dịch mũi chó bệnh và thử kháng sinh đồ, từ đó đưa ra các biện pháp phòng, trị thích hợp.3 YÊU CẦU - Khảo sát chó bệnh được đem khám có triệu chứng hô hấp theo nhóm giống (chó nội, chó ngoại), tuổi, giới tính. - Ghi nhận những triệu chứng lâm sàng xuất hiện trên chó có dấu hiệu bệnh đường hô hấp. - Phân lập, định danh và thử kháng sinh đồ các vi khuẩn có trong dịch mũi của những chó bệnh đưòng hô hấp. - Đánh giá hiệu quả điều trị bệnh đường hô hấp ở chó được đưa đến khám và điều trị tại trạm.

2 Chương 2 TỔNG QUAN 2.1 CẤU TẠO HỆ THỐNG HÔ HẤP CỦA CHÓ Về cấu trúc tổng quát, hệ thống hô hấp bao gồm các xoang và các ống dẫn, được chia thành 2 phần: đường hô hấp trên gồm: mũi, yết hầu, thanh quản, khí quản; đường hô hấp dưới gồm: phế quản và phổi. Thanh quản Thực quản Khí quản Cơ hoành cách mô Thùy đỉnh Thùy hoành cách mô Thùy tim Hình 2.1: Các thành phần của hệ thống hô hấp ở chó http://www.1 Mũi Mũi gồm 2 lỗ mũi, hốc mũi và 2 xoang mũi. Xoang mũi được chia làm hai bởi vách ngăn mũi. Niêm mạc mũi cấu tạo bởi tế bào trụ giả kép có lông rung và có xen kẽ nhiều tế bào đài tiết chất nhờn, có chức năng giữ lại và đưa ra ngoài những bụi bẩn.

Đồng thời nó sưởi ấm không khí nhờ có nhiều mạch máu và tăng độ ẩm cho không khí nhờ các tuyến (Lâm Thị Thu Hương, 2002).2 Yết hầu Là đoạn ống giữa họng và khí quản để không khí qua lại và cũng là bộ phận thông với miệng và tai.3 Thanh quản Là một xoang ngắn nằm giữa yết hầu và khí quản, dưới xương quai. Ngoài nhiệm vụ hô hấp, thanh quản còn là cơ quan chính để phát âm, bảo vệ đường hô hấp 3 không cho thức ăn tràn vào khí quản nhờ sụn tiểu thiệt. Phần trước của thanh quản rất nhạy cảm, khi có vật lạ rơi vào nó sẽ tạo phản xạ tức thì để đẩy vật lạ ra khỏi đường hô hấp. Dây âm gồm các bó sợi đàn hồi nối từ sụn giáp lên sụn phễu.

Âm phát ra có cường độ lớn hay nhỏ, âm tần cao hay thấp là do lượng gió đi qua và độ căng của các dây âm (Phan Quang Bá, 2004).4 Khí quản Là ống dẫn khí bắt đầu từ sụn nhẫn của thanh quản đến ngã ba phế quản. Cấu trúc chính của khí quản là các vòng sụn hình chữ C ghép liên tục với nhau. Niêm mạc trong khí quản có nhiều tuyến tiết dịch nhày, nhưng không nhạy cảm bằng niêm mạc thanh quản (Phan Quang Bá, 2004).5 Phế quản Là hai nhánh tận cùng của khí quản, mỗi phế quản đi vào một nhánh phổi tương ứng. Khi đi vào phổi nó tiếp tục chia thành nhiều nhánh nhỏ để đến tận cùng các phế nang và thường đi song song với mạch máu.

Từ phế quản gốc sẽ phân chia đi vào các tiểu phế quản tiểu thùy hay phế quản trong phổi rồi đến tiểu phế quản, tiểu phế quản tận cùng, tiểu phế quản hô hấp, tiểu ống phế nang và cuối cùng là túi phế nang. Không khí đi từ các cơ quan hô hấp trên đến tiểu phế quản tận cùng sẽ được sưởi ấm, làm sạch và giữ hơi nước (Phan Quang Bá, 2004).6 Phổi Gồm 2 lá phổi phải và trái, chiếm gần trọn vẹn nửa xoang ngực. Lá phổi mỏng ở phía trước, dày ở phía sau và lồi lõm theo một số cấu tạo khác có ở xoang ngực. Thông thường dung tích của lá phổi phải lớn hơn lá phổi trái.

Nhu mô phổi Thùy đỉnh Thùy tim Thùy hoành cách mô Phế nang Hình 2.2 Các thùy của phổi http://www. 4 Phổi trái gồm có 3 thùy: thùy đỉnh, thùy tim, thùy hoành cách mô. Phổi phải có 3 thùy như phổi trái và thùy thứ tư gọi là thùy giữa hay thùy Azygot. Đơn vị nhỏ nhất của mỗi lá phổi là phế nang, là nơi trao đổi khí chính.

Mặt trong là một lớp mô bì lát đặc biệt, xếp sát nhau, bên dưới là mô liên kết, một hệ thống sợi và mạng lưới mạch máu dày đặc, do đó phổi có tính đàn hồi rất cao. Các phế nang kết lại thành chùm phế nang, bao bọc các tiểu phế nang. Các tiểu phế nang liên kết lại thành các tiểu thùy. Các tiểu thùy liên kết lại thành thùy phổi.

Các thùy phổi tạo nên lá phổi. Xen kẽ các tổ chức phổi như trên, còn có một mạng lưới dày đặc các mạch máu. Phổi bình thường có màu hồng sáng hay đỏ nhạt. Nếu có tụ máu thành màu đỏ sậm hay đen (Phan Quang Bá, 2004).2 HOẠT ĐỘNG SINH LÍ HÔ HẤP VÀ BIỂU HIỆN RỐI LOẠN HÔ HẤP 2.1 Hoạt động sinh lí hô hấp Theo Nguyễn Văn Phát (2006), tần số hô hấp của chó từ 10 - 30 lần/phút, nhịp thở (tỉ lệ thời gian hít vào và thở ra) 1:1,64.

Chó khỏe thở thể ngực. Hô hấp là sự trao đổi khí liên tục giữa cơ thể sống và môi trường chung quanh gồm sự tiếp thu, vận chuyển và thải các chất khí, trong đó quan trọng nhất là O2 và CO2. Hệ thống hô hấp có chức năng cung cấp O2 cho các tế bào trong cơ thể và thải ra ngoài khí CO2 thông qua các tế bào hồng cầu của hệ thống tuần hoàn, điều hòa thân nhiệt bằng cách tăng tần số hô hấp, giúp hấp thu và bài thải một số chất bay hơi. Ngoài ra, hệ thống hô hấp còn tham gia vào quá trình phát âm của thú nhờ sự lưu chuyển của không khí qua thanh quản, tham gia vào việc giúp cơ quan khứu giác nhận biết mùi của không khí (Phan Quang Bá, 2004).

Khi vào đường hô hấp, không khí được hâm nóng, làm ẩm và lọc sạch bụi, vi sinh vật nhờ hệ thống mạch quản ở niêm mạc mũi, các lông rung rồi mới vào phế nang. Các phản xạ ho, hắt hơi ở chó cũng có vai trò loại bỏ các sản vật ra khỏi cơ quan hô hấp. Hệ thống hô hấp chịu sự chi phối trực tiếp của hệ thần kinh thực vật. Thần kinh phó giao cảm hưng phấn sẽ ức chế trung khu hô hấp, thần kinh giao cảm hưng phấn làm tăng tính hưng phấn trung khu hô hấp (Nguyễn Như Pho, 2000).2 Rối loạn hô hấp Theo Nguyễn Như Pho (2000), các nguyên nhân làm rối loạn hô hấp như vi sinh vật, các yếu tố ngoại cảnh khác như nhiệt độ, ẩm độ, khí độc, sự thông thoáng của không khí tác động trực tiếp lên niêm mạc đường hô hấp gây phản ứng tiết dịch, sau đó dẫn đến quá trình viêm, làm thay tổ chức học cơ quan hô hấp đưa đến rối loạn trao đổi chất khí.

Vấn đề chăm sóc nuôi dưỡng cũng ảnh hưởng đến sức đề kháng của cơ thể thú đối với bệnh. Thú được chăm sóc tốt, tiêm phòng đầy đủ và xổ giun định kì sẽ ít bệnh tật hơn những thú thiếu sự quan tâm chăm sóc của chủ. Ngoài ra, các nguyên nhân từ một quá trình bệnh lí khác của cơ thể cũng ảnh hưởng đến hoạt động hô hấp.Ví dụ thiếu vitamin A làm niêm mạc mắt, phổi, cổ họng, ống tiêu hóa bị tổn thương và hóa sừng, khả năng chống sự xâm nhập mầm bệnh giảm sút. Bệnh của tim mạch cũng ảnh hưởng đến hoạt động hô hấp (Nguyễn Như Pho, 2000).

Theo Phạm Ngọc Thạch và ctv (2006), sự rối loạn hô hấp có 2 mặt: (1) Rối loạn sự thở ngoài: là sự rối loạn trao đổi oxy và khí CO2 trong các mạch quản ở phế nang. Sự rối loạn này do: - Rối loạn trung khu hô hấp (khi trung khu hô hấp bị tổn thương, ứ huyết, bị khối u, bị kích thích bởi các chất độc…). - Sự thay đổi cấu trúc của hệ thống hô hấp (lổ mũi, thanh quản, khí quản bị hẹp). - Thành phần không khí thay đổi (ví dụ khi hàm lượng O2 trong không khí thiếu
tần số hô hấp giảm, khi hàm lượng CO2 trong không khí tăng
tần số hô hấp tăng).

- Thành phần của máu thay đổi. (2) Rối loạn sự thở trong: tức là sự rối loạn trao đổi khí giữa máu và mô bào trong cơ thể. Sự rối loạn này do rối loạn trao đổi chất trong các mô bào, rối loạn về các tuyết nội tiết, khi cơ thể trúng độc.3 MỘT SỐ BỆNH THƯỜNG GẶP TRÊN ĐƯỜNG HÔ HẤP Ở CHÓ 2.1 Bệnh ở đường hô hấp trên Chó thường sốt nhẹ hay không sốt, tiếng ho mạnh, chảy nước mũi, nhảy mũi liên tục, âm hô hấp nghe tốt nhưng đôi khi chó hít thở nhanh.1 Bệnh viêm mũi (Nguyễn Như Pho, 2000) - Nguyên nhân: bệnh thường xuất hiện khi thời tiết thay đổi đột ngột, chuồng trại bẩn, dinh dưỡng kém, hoặc thú làm việc quá sức. Bệnh cũng kế phát từ các bệnh truyền nhiễm.