Khám Phá Vai Trò Của Thành Ngữ Trong Văn Hóa Dân Tộc Việt Nam

Chuyên khảo phân tích Đặc điểm hình thái và ngữ nghĩa của thành ngữ so sánh tiếng việt, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Trường học: Khoa Học Ngoại Ngữ
• Đề tài: Khám Phá Vai Trò Của Thành Ngữ Trong Văn Hóa Dân Tộc Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG I: ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI CỦA THÀNH NGỮ SO SÁNH
• 1.1. Khái niệm thành ngữ
• 2. CHƯƠNG II: ĐẶC ĐIỂM NGỮ NGHĨA CỦA THÀNH NGỮ SO SÁNH
• 3. CHƯƠNG III: MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ VIỆC DỊCH THÀNH NGỮ SO SÁNH
• Phần phụ lục
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Thành Ngữ Việt Nam Nét Đẹp Văn Hóa

Mỗi dân tộc, mỗi quốc gia đều sở hữu một nền văn hóa riêng, mang đậm bản sắc dân tộc sâu sắc. Kho tàng văn hóa phong phú được tạo nên từ giá trị vật chất và tinh thần trong hoạt động của con người, trong mối quan hệ giữa con người với tự nhiên và xã hội. Thành ngữ Việt Nam là một phần không thể thiếu của kho tàng ấy. Thành ngữ không chỉ là đơn vị từ vựng mà còn mang dấu ấn giao lưu văn hóa giữa các cộng đồng. Tiếng Việt có khoảng hơn 7000 thành ngữ (theo “Từ điển thành ngữ Việt Nam” của Viện ngôn ngữ học, 1992). So sánh đối chiếu thành ngữ giữa các dân tộc giúp phát hiện tương đồng và dị biệt về văn hóa, cái phổ niệm và đặc thù trong mỗi nền văn hóa, sâu xa hơn là kiểu tư duy con người trong cách nhìn văn hóa học ở mỗi dân tộc, mỗi khu vực.

1.1. Định Nghĩa và Đặc Điểm Của Thành Ngữ Việt Nam

Thành ngữ là cụm từ cố định, có cấu trúc ngữ pháp ổn định và ý nghĩa biểu trưng. Chúng thường được sử dụng để diễn đạt một ý niệm, một kinh nghiệm hoặc một bài học nào đó. Ý nghĩa thành ngữ thường mang tính hình tượng, ẩn dụ, và có giá trị biểu cảm cao. Thành ngữ khác với tục ngữ ở chỗ nó ngắn gọn hơn và thường không mang tính răn dạy trực tiếp. Thành ngữ là một bộ phận quan trọng trong vốn từ của một ngôn ngữ, là phương tiện có giá trị diễn đạt rất độc đáo.

1.2. Vai Trò Của Thành Ngữ Trong Giao Tiếp Hàng Ngày

Thành ngữ đóng vai trò quan trọng trong giao tiếp hàng ngày, giúp người nói diễn đạt ý một cách ngắn gọn, sinh động và giàu hình ảnh. Việc sử dụng thành ngữ trong giao tiếp thể hiện sự am hiểu văn hóa và khả năng sử dụng ngôn ngữ linh hoạt. Thành ngữ giúp tăng tính biểu cảm và thuyết phục cho lời nói, đồng thời tạo sự gần gũi, thân thiện giữa người giao tiếp. Ví dụ, để diễn đạt ý về sự phản bội Tổ quốc, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã dùng thành ngữ “cõng rắn cắn gà nhà, rước voi giày mả tổ”.

II. Nguồn Gốc Thành Ngữ Từ Đâu Mà Có Sự Phong Phú Này

Nguồn gốc của thành ngữ Việt Nam rất đa dạng, phản ánh lịch sử, văn hóa và đời sống của dân tộc. Nhiều thành ngữ bắt nguồn từ ca dao, tục ngữ, truyện cổ tích, hoặc các sự kiện lịch sử. Một số thành ngữ có nguồn gốc từ Hán Việt, được Việt hóa và sử dụng rộng rãi trong tiếng Việt. Việc tìm hiểu nguồn gốc thành ngữ giúp chúng ta hiểu sâu sắc hơn về ý nghĩa và giá trị văn hóa của chúng. Thành ngữ là một trong những sự kiện thể hiện tư duy văn hóa dân tộc, trí thông minh, sự tài hoa, nó còn thể hiện mức độ thâm tình của các đối tượng hội thoại trong đời sống hằng ngày, là phương tiện diễn đạt có giá trị cao, độc đáo mà khó có thể tìm thấy ở những từ ngữ thường được.

2.1. Thành Ngữ Bắt Nguồn Từ Ca Dao Tục Ngữ Truyện Cổ

Ca dao, tục ngữ và truyện cổ tích là những nguồn cung cấp dồi dào cho kho tàng thành ngữ Việt Nam. Nhiều câu ca dao, tục ngữ được rút gọn hoặc biến đổi thành thành ngữ, mang theo những bài học, kinh nghiệm sống quý báu. Các nhân vật và sự kiện trong truyện cổ tích cũng trở thành nguồn cảm hứng cho việc hình thành thành ngữ. Thành ngữ chính là cái góp phần làm nên cốt cách, bản lĩnh riêng của một ngôn ngữ dân tộc, với chức năng không chỉ là công cụ giao tiếp mà còn là nơi lưu trữ, bảo toàn văn hóa bản sắc dân tộc.

2.2. Ảnh Hưởng Của Thành Ngữ Hán Việt Đến Tiếng Việt

Thành ngữ Hán Việt chiếm một phần quan trọng trong kho tàng thành ngữ Việt Nam. Chúng được du nhập từ văn hóa Trung Hoa và Việt hóa để phù hợp với ngôn ngữ và văn hóa Việt Nam. Nhiều thành ngữ Hán Việt được sử dụng rộng rãi trong văn viết và giao tiếp trang trọng, thể hiện sự uyên bác và am hiểu văn hóa của người sử dụng. Ở mỗi ngôn ngữ dân tộc, thông qua ngôn từ có những cấu trúc tạo nghĩa khác nhau thể hiện tâm lý người bản ngữ.

2.3. Thành Ngữ Lịch Sử và Điển Tích Ghi Dấu Thời Gian

Một số thành ngữ bắt nguồn từ các sự kiện lịch sử hoặc điển tích, ghi dấu những câu chuyện và nhân vật nổi tiếng trong lịch sử dân tộc. Những thành ngữ này không chỉ mang ý nghĩa biểu trưng mà còn giúp chúng ta nhớ về quá khứ và trân trọng những giá trị truyền thống. Lối nói so sánh là lối nói rất được ưa chuộng của mỗi dân tộc. Do tâm lý là người bản ngữ thích dùng lối so sánh, nên thành ngữ so sánh là nơi thể hiện tính dân tộc khá đậm nét.

III. Phân Loại Thành Ngữ Cách Nhận Diện và Sử Dụng Hiệu Quả

Việc phân loại thành ngữ giúp chúng ta hiểu rõ hơn về cấu trúc, ý nghĩa và cách sử dụng của chúng. Có nhiều cách phân loại thành ngữ, dựa trên cấu trúc ngữ pháp, ý nghĩa biểu trưng, hoặc nguồn gốc. Việc nắm vững các loại thành ngữ giúp chúng ta sử dụng chúng một cách chính xác và hiệu quả trong giao tiếp và viết lách. Trong thành ngữ so sánh, các thành ngữ biểu thị cái so sánh (B) bao giờ cũng phản ánh khá rõ nét những dấu ấn về đời sống văn hóa vật chất và tinh thần của dân tộc.

3.1. Phân Loại Theo Cấu Trúc Ngữ Pháp Đơn Giản Đến Phức Tạp

Thành ngữ có thể được phân loại theo cấu trúc ngữ pháp, bao gồm thành ngữ đơn (một cụm từ) và thành ngữ phức (một câu hoàn chỉnh). Thành ngữ đơn thường ngắn gọn, dễ nhớ, trong khi thành ngữ phức có cấu trúc phức tạp hơn và mang ý nghĩa sâu sắc hơn. Rất ít sự tương đồng về mặt ngữ nghĩa và văn hóa giữa các thành ngữ so sánh của hai ngôn ngữ kiểu như: “ướt như chuột lột”, “rõ như ban ngày”, “đen như than”.

3.2. Phân Loại Theo Ý Nghĩa Biểu Trưng Ẩn Dụ Hoán Dụ So Sánh

Dựa trên ý nghĩa biểu trưng, thành ngữ có thể được phân loại thành thành ngữ ẩn dụ, thành ngữ hoán dụ và thành ngữ so sánh. Thành ngữ ẩn dụ sử dụng hình ảnh để diễn đạt một ý niệm trừu tượng, trong khi thành ngữ hoán dụ sử dụng một bộ phận để chỉ toàn thể. Thành ngữ so sánh sử dụng phép so sánh để làm nổi bật đặc điểm của đối tượng được miêu tả. Thông thường, với cùng một nội dung, nhưng mỗi dân tộc lại dùng một hình ảnh khác nhau để diễn đạt.

3.3. Phân Loại Theo Chủ Đề Tình Yêu Gia Đình Xã Hội

Thành ngữ cũng có thể được phân loại theo chủ đề, như tình yêu, gia đình, xã hội, công việc, v.v. Việc phân loại theo chủ đề giúp chúng ta dễ dàng tìm kiếm và sử dụng thành ngữ phù hợp với ngữ cảnh giao tiếp. Rõ ràng trong thành ngữ của mỗi dân tộc có cái chung, cái phổ quát, đồng thời cũng thấy bộc lộ khá rõ nét cái riêng, cái đặc thù của từng dân tộc. Tính đặc thù này biểu hiện không những ở sự dị biệt trong cách diễn đạt bằng ngôn từ, mà còn và trước hết ở sự dị biệt về cách nhìn, cách nghĩ hay kiểu tư duy của từng dân tộc đối với hiện thực khách quan.

IV. Giá Trị Văn Hóa Thành Ngữ Bảo Tồn Bản Sắc Dân Tộc

Giá trị văn hóa thành ngữ là vô cùng to lớn, góp phần bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc. Thành ngữ là nơi lưu giữ những kinh nghiệm sống, bài học đạo đức, và giá trị thẩm mỹ của dân tộc. Việc sử dụng và truyền dạy thành ngữ giúp thế hệ trẻ hiểu rõ hơn về lịch sử, văn hóa và truyền thống của đất nước. Xu hướng hiện nay trên thế giới là sự xích lại gần nhau của các dân tộc, chính thành ngữ sẽ là một trong những “cầu nối” giúp các dân tộc hiểu biết thêm về nhau và làm phong phú thêm nền văn hóa của mỗi dân tộc.

4.1. Thành Ngữ Là Nơi Lưu Giữ Kinh Nghiệm Sống và Bài Học Đạo Đức

Thành ngữ chứa đựng những kinh nghiệm sống quý báu được đúc kết từ thực tiễn cuộc sống của người Việt. Chúng cũng truyền tải những bài học đạo đức, giá trị nhân văn, và cách ứng xử trong xã hội. Những nét đặc trưng văn hóa trong thành ngữ của từng dân tộc càng được thấy rõ khi đem so sánh đối chiếu hai hệ thống ấy với nhau.

4.2. Thành Ngữ Góp Phần Giáo Dục Thế Hệ Trẻ Về Văn Hóa Truyền Thống

Việc học và sử dụng thành ngữ giúp thế hệ trẻ tiếp cận và hiểu rõ hơn về văn hóa truyền thống của dân tộc. Thành ngữ giúp khơi gợi lòng tự hào về lịch sử, văn hóa và những giá trị tốt đẹp của đất nước. Thành ngữ là một hiện tượng ngôn ngữ phổ quát nhưng lại mang đậm bản sắc và truyền thống văn hóa của mỗi dân tộc.

4.3. Bảo Tồn Thành Ngữ Trách Nhiệm Của Cộng Đồng và Gia Đình

Việc bảo tồn thành ngữ là trách nhiệm của cả cộng đồng và gia đình. Cần có những biện pháp để khuyến khích việc sử dụng và truyền dạy thành ngữ, đồng thời bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa mà chúng mang lại. Một trong những nhu cầu để nói và viết hay một ngôn ngữ nào đó là phải biết sử dụng thành ngữ có trong ngôn ngữ đó. Cao hơn nữa là phải biết sử dụng chúng một cách linh hoạt và sáng tạo.

V. Ứng Dụng Thành Ngữ Trong Văn Học Nghệ Thuật và Đời Sống

Thành ngữ được ứng dụng rộng rãi trong nhiều lĩnh vực của đời sống, từ văn học, nghệ thuật đến giao tiếp hàng ngày. Trong văn học, thành ngữ giúp tăng tính biểu cảm và sinh động cho tác phẩm. Trong nghệ thuật, thành ngữ là nguồn cảm hứng cho các tác phẩm hội họa, điêu khắc, âm nhạc, v.v. Trong đời sống, thành ngữ giúp chúng ta diễn đạt ý một cách ngắn gọn, súc tích và giàu hình ảnh. Việc nghiên cứu toàn bộ hệ thống thành ngữ của một ngôn ngữ là một công việc đòi hỏi phải luận giải một cách sâu sắc và toàn diện.

5.1. Thành Ngữ Trong Văn Học Tăng Tính Biểu Cảm và Sinh Động

Các nhà văn, nhà thơ thường sử dụng thành ngữ để tăng tính biểu cảm và sinh động cho tác phẩm của mình. Thành ngữ giúp diễn tả cảm xúc, suy nghĩ của nhân vật một cách sâu sắc và gợi cảm. Trong khuôn khổ thành ngữ tiếng Việt mà chúng tôi đã chọn làm ngôn ngữ cơ sở để đối chiếu với tiếng Anh, chúng tôi chỉ giới hạn đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận văn ở những thành ngữ so sánh ngang bằng kiểu như nhẹ như lông hồng, chậm như rùa, như chó với mèo.

5.2. Thành Ngữ Trong Nghệ Thuật Nguồn Cảm Hứng Sáng Tạo

Thành ngữ là nguồn cảm hứng cho các nghệ sĩ sáng tạo ra những tác phẩm độc đáo và giàu ý nghĩa. Các họa sĩ, nhà điêu khắc, nhạc sĩ thường sử dụng thành ngữ để truyền tải thông điệp, ý tưởng của mình đến công chúng. Chúng ta đều biết, thành ngữ so sánh là một bộ phận của thành ngữ nói chung. Nó có tính loại biệt về cấu trúc hình thái cũng như về ngữ nghĩa. Đây chính là hai bình diện mà chúng tôi lần lượt khảo cứu trong luận văn.

5.3. Thành Ngữ Trong Đời Sống Diễn Đạt Ngắn Gọn và Súc Tích

Trong giao tiếp hàng ngày, thành ngữ giúp chúng ta diễn đạt ý một cách ngắn gọn, súc tích và giàu hình ảnh. Việc sử dụng thành ngữ thể hiện sự am hiểu văn hóa và khả năng sử dụng ngôn ngữ linh hoạt. Về bình diện cấu trúc hình thái của thành ngữ so sánh, chúng tôi sẽ tiến hành miêu tả, phân tích các đặc điểm ngữ pháp.

VI. Tương Lai Thành Ngữ Giữ Gìn và Phát Huy Giá Trị

Tương lai của thành ngữ Việt Nam phụ thuộc vào sự quan tâm và nỗ lực của cả cộng đồng. Cần có những biện pháp để bảo tồn và phát huy giá trị của thành ngữ, đồng thời khuyến khích việc sử dụng và sáng tạo thành ngữ mới. Việc giữ gìn và phát huy giá trị của thành ngữ là góp phần bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc. Chúng tôi coi trọng bình diện nội dung, vì ở đây có thể phân xuất các nghĩa văn hóa của các thành tố trong thành ngữ so sánh.

6.1. Khuyến Khích Sử Dụng và Sáng Tạo Thành Ngữ Mới

Cần khuyến khích việc sử dụng thành ngữ trong giao tiếp và viết lách, đồng thời tạo điều kiện cho việc sáng tạo ra những thành ngữ mới phù hợp với thời đại. Luận văn này, trên những cơ sở nghiên cứu của các nhà Việt ngữ học đi trước, chúng tôi sẽ phân loại và giải thích thêm về mặt ngữ nghĩa của thành ngữ so sánh dựa trên những lý luận ngôn ngữ học được nhiều nhà ngôn ngữ học thừa nhận.

6.2. Ứng Dụng Công Nghệ Trong Việc Bảo Tồn và Truyền Bá Thành Ngữ

Công nghệ có thể được sử dụng để bảo tồn và truyền bá thành ngữ một cách hiệu quả. Có thể xây dựng các ứng dụng, trang web, hoặc trò chơi để giúp mọi người học và sử dụng thành ngữ một cách dễ dàng và thú vị. Trong từng nội dung cụ thể, quan trọng chúng tôi có so sánh nhất định với tiếng Anh. Để viết luận văn này, chúng tôi đã thừa hưởng những kết quả nghiên cứu từ các nhà ngôn ngữ học, các nhà văn hóa học đi trước, đặc biệt là những kiến thức cơ bản, nền tảng và những gợi mở quí báu của PGS . TS Lê Đức Trọng trong các bài giảng lớp cao học khóa 1998.

6.3. Giáo Dục Thành Ngữ Trong Trường Học và Gia Đình

Việc giáo dục thành ngữ nên được đưa vào chương trình học ở trường học và được khuyến khích trong gia đình. Điều này giúp thế hệ trẻ hiểu rõ hơn về giá trị văn hóa của thành ngữ và sử dụng chúng một cách thành thạo. Đó là những động cơ tốt kích thích chúng tôi thực hiện đề tài nghiên cứu của mình.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Luaään vaên Thaïc só Khoa hoïc ngoân ngöõ DAÃN LUAÄN M oãi daân toäc, moãi ñaát nöôùc ñeàu coù moät neàn vaên hoùa rieâng mang maøu saéc daân toäc ñaäm ñaø vaø saâu saéc. Moïi giaù trò vaät chaát vaø tinh thaàn cuûa hoaït ñoäng con ngöôøi trong moái quan heä giöõa con ngöôøi vôùi töï nhieân vaø xaõ hoäi ñaõ taïo neân moät kho taøng vaên hoùa phong phuù. Thaønh ngöõ laø moät loaïi ñôn vò töø vöïng toàn taïi ôû moïi ngoân ngöõ; noù coøn mang trong mình daáu aán cuûa caùc quan heä giao löu vaên hoùa giöõa caùc coäng ñoàng. Trong tieáng Vieät soá löôïng thaønh ngöõ ñaõ ñöôïc thoáng keâ laø moät con soá khoâng nhoû, khoaûng hôn 7000 thaønh ngöõ (soá lieäu theo quyeån “ Töø ñieån thaønh ngöõ Vieät Nam” cuûa Vieän ngoân ngöõ hoïc - Nhaø xuaát baûn vaên hoùa thoâng tin , 1992 ).

Coøn trong tieáng Anh, soá löôïng thaønh ngöõ theo caùch quan nieäm vaø taäp hôïp cuûa moät soá töø ñieån thaønh ngöõ, coù khoaûng 30.000 thaønh ngöõ (79:16 ). Vieäc so saùnh ñoái chieáu thaønh ngöõ giöõa caùc daân toäc coù theå phaùt hieän nhöõng töông ñoàng vaø dò bieät veà vaên hoùa cuûa caùc daân toäc, caùi phoå nieäm vaø caùi ñaëc thuø trong moãi neàn vaên hoùa vaø saâu xa hôn nöõa laø kieåu tö duy con ngöôøi trong caùch nhìn vaên hoùa hoïc ôû moãi daân toäc, moãi khu vöïc. LYÙ DO CHOÏN ÑEÀ TAØI: Thaønh ngöõ laø moät boä phaän quan troïng trong voán töø cuûa moät ngoân ngöõ, laø phöông tieän coù giaù trò dieãn ñaït raát ñoäc ñaùo. Noù cho pheùp taïo ra caùc phaùt ngoân , nhöõng baøi noùi, baøi vieát suùc tích, sinh ñoäng giaøu tính hình töôïng coù söùc thuyeát phuïc maïnh meõ, chaúng haïn ñeå dieãn ñaït yù veà söï phaûn boäi Toå quoác, Chuû tòch Hoà Chí Minh ñaõ khoâng duøng töø phaûn quoác, phaûn ñoäng, phaûn Trang 1 Luaään vaên Thaïc só Khoa hoïc ngoân ngöõ boäi maø duøng caùc thaønh ngöõ coõng raén caén gaø nhaø, röôùc voi giaøy maû toå, ví duï: “Toâi bieát raèng caùc ngöôøi ñeàu laø con daân Vieät Nam, song vì Phaùp baét buoäc, bò chuùng löøa gaït, cho neân ñi lính cho chuùng, chöù thaät khoâng ai muoán coõng raén caén gaø nhaø, röôùc voi veà giaøy maû toå choáng laïi Toå quoác ñeå mang tieáng Vieät gian” (tuyeån taäp).

Vieäc duøng caùc thaønh ngöõ noùi treân ñaõ laøm cho yù töù caâu noùi trôû neân saâu saéc hôn, thaám thía hôn. Noù vöøa chæ roõ tính nghieâm troïng cuûa toäi phaûn quoác, vöøa theå hieän ñöôïc söï caûm thoâng nhaéc nhôû. Thaønh ngöõ laø moät trong nhöõng söï kieän theå hieän tö duy vaên hoùa daân toäc, trí thoâng minh, söï taøi hoa, noù coøn theå hieän möùc ñoä thaâm tình cuûa caùc ñoái töôïng hoäi thoïai trong ñôøi soáng haèng ngaøy, laø phöông tieän dieãn ñaït coù giaù trò cao, ñoäc ñaùo maø khoù coù theå tìm thaáy ôû nhöõng töø ngöõ thöôøng ñöôïc. Thaønh ngöõ chính laø caùi goùp phaàn laøm neân coát caùch, baûn lónh rieâng cuûa moät ngoân ngöõ daân toäc, vôùi chöùc naêng khoâng chæ laø coâng cuï giao tieáp maø coøn laø nôi löu tröõ, baûo toàn vaên hoùa baûn saéc daân toäc.

ÔÛ moãi ngoân ngöõ daân toäc , thoâng qua ngoân töø coù nhöõng caáu truùc taïo nghóa khaùc nhau theå hieän taâm lyù ngöôøi baûn ngöõ. Loái noùi so saùnh laø loái noùi raát ñöôïc öa chuoäng cuûa moãi daân toäc. Do taâm lyù laø ngöôøi baûn ngöõ thích duøng loái so saùnh, neân thaønh ngöõ so saùnh laø nôi theå hieän tính daân toäc khaù ñaäm neùt. Trong thaønh ngöõ so saùnh, caùc thaønh ngöõ bieåu thò caùi so saùnh (B) bao giôø cuõng phaûn aùnh khaù roõ neùt nhöõng daáu aán veà ñôøi soáng vaên hoùa vaät chaát vaø tinh thaàn cuûa daân toäc.

Raát ít söï töông ñoàng veà maët ngöõ nghóa vaø vaên hoùa giöõa caùc thaønh ngöõ so saùnh cuûa hai ngoân ngöõ kieåu nhö: “öôùt nhö chuoät loät”, “roõ nhö ban ngaøy”, “ñen nhö than”. trong tieáng Vieät töông ñöông vôùi “as wet as a drowned rat”, “as clear as day” , “as black as coal”. trong tieáng Anh. Thoâng thöôøng, vôùi cuøng moät noäi dung, nhöng moãi daân toäc laïi duøng moät hình aûnh khaùc nhau ñeå dieãn ñaït.

Trang 2 Luaään vaên Thaïc só Khoa hoïc ngoân ngöõ Haõy so saùnh caùc thaønh ngöõ sau: Thaønh ngöõ so saùnh tieáng Vieät Thaønh ngöõ so saùnh tieáng Anh Deã nhö trôû baøn tay As easy as ABC ( deã nhö ABC ) Hieàn nhö buït As gentle as a lamb ( Hieàn nhö cöøu ) Uoáng nhö huõ chìm Drink like a fish ( uoáng nhö caù ) Nguû nhö cheát Sleep like a log ( nguû nhö khuùc goã ) Cay nhö ôùt As hot as mustard ( cay nhö muø taït ) (Loøng) nhö löûa ñoát Like a cat on hot bricks ( nhö con meøo treân ñoáng gaïch noùng) Reû nhö beøo As cheap as dirt ( reû nhö buïi ) Laïnh nhö tieàn As cool as a cucumber ( laïnh nhö döa leo ) Im nhö tôø (giaáy traûi) As quiet as a mouse ( im nhö chuoät ) ( 133 ) Thaønh ngöõ so saùnh tieáng Vieät Thaønh ngöõ so saùnh tieáng Haøn Laøm nhö traâu So katskhi paânña ( laøm nhö boø thieán ) Nhö chim laïc ñaøn Muri irön veâghi raâghi ( nhö ngoãng laïc ñaøn ) (40 : 143) Trang 3 Luaään vaên Thaïc só Khoa hoïc ngoân ngöõ Thaønh ngöõ so saùnh tieáng Vieät Thaønh ngöõ so saùnh tieáng Nuøng Reû nhö beøo Cheûn peän khæ chaïng ( reû nhö cöùt voi ) Raäm nhö röøng Loäc baëng moå haåu ( raäm nhö ma huûi ) (27 : 42) Thaønh ngöõ so saùnh tieáng Vieät Thaønh ngöõ so saùnh tieáng Taøy Ñau nhö boø ñaù Cheáp peän maï taûn ( ñau nhö ngöïa ñaù ) Nhaït nhö nöôùc oác Chuùt baëng neûo chaåu ( nhaït nhö nöôùc ñaùi eånh öông ) Ñen nhö cuû suùng Ñaêm baëng noû ca ( ñen nhö maët quaï ) Nôï nhö chuùa Choåm Næ buûng ma maét ( nôï nhö choù coù boï ) (73 : 16 ) Thaønh ngöõ so saùnh tieáng Vieät Thaønh ngöõ so saùnh tieáng Phaùp Ñoû nhö gaác Rouge comme une tomate ( ñoû nhö caø chua ) Hieàn nhö cuïc ñaát Doux comme un agleau ( hieàn nhö cöøu non ) Gioáng nhö ñuùc Comme deux oeufs ( gioáng nhö hai quaû tröùng ) (Vaên phaïm tieáng Phaùp thöïc haønh, NXB Treû 1993) Roõ raøng trong thaønh ngöõ cuûa moãi daân toäc coù caùi chung, caùi phoå quaùt, ñoàng thôøi cuõng thaáy boäc loä khaù roõ neùt caùi rieâng, caùi ñaëc thuø cuûa töøng daân toäc. Tính ñaëc thuø naøy bieåu hieän khoâng nhöõng ôû söï dò bieät trong caùch dieãn Trang 4 Luaään vaên Thaïc só Khoa hoïc ngoân ngöõ ñaït baèng ngoân töø, maø coøn vaø tröôùc heát ôû söï dò bieät veà caùch nhìn, caùch nghó hay kieåu tö duy cuûa töøng daân toäc ñoái vôùi hieän thöïc khaùch quan. Xu höôùng hieän nay treân theá giôùi laø söï xích laïi gaàn nhau cuûa caùc daân toäc, chính thaønh ngöõ seõ laø moät trong nhöõng “caàu noái” giuùp caùc daân toäc hieåu bieát theâm veà nhau vaø laøm phong phuù theâm neàn vaên hoùa cuûa moãi daân toäc. Nhöõng neùt ñaëc tröng vaên hoùa trong thaønh ngöõ cuûa töøng daân toäc caøng ñöôïc thaáy roõ khi ñem so saùnh ñoái chieáu hai heä thoáng aáy vôùi nhau.

Xuaát phaùt töø nhu caàu thöïc tieãn ñoù , chuùng toâi quyeát ñònh choïn ñeà taøi nghieân cöùu cuûa mình: “ Ñaëc ñieåm hình thaùi vaø ngöõ nghóa cuûa thaønh ngöõ so saùnh tieáng Vieät” (trong söï so saùnh ñoái chieáu vôùi thaønh ngöõ so saùnh tieáng Anh). LÒCH SÖÛ VAÁN ÑEÀ: Do vò trí quan troïng trong kho töø vöïng cuûa moät ngoân ngöõ, thaønh ngöõ ñaõ thu huùt ñöôïc nhieàu söï quan taâm cuûa giôùi nghieân cöùu. Thaønh ngöõ khoâng chæ laø ñoái töôïng nghieân cöùu cuûa ngoân ngöõ hoïc maø coøn laø ñoái töôïng nghieân cöùu cuûa caùc ngaønh khoa hoïc xaõ hoäi vaø nhaân vaên khaùc nhö vaên hoïc, daân toäc hoïc , vaên hoùa daân gian. ÔÛ Vieät Nam theo thoáng keâ sô boä vaø khaûo saùt böôùc ñaàu, chuùng toâi thaáy thaønh ngöõ tieáng Vieät ñaõ ñöôïc nhieàu nhaø ngoân ngöõ hoïc quan taâm vaø ñaõ coù nhieàu coâng trình coù giaù trò veà thaønh ngöõ ñöôïc coâng boá.

Tuy nhieân vôùi nhöõng ñieàu kieän khaùc nhau, muïc ñích khaùc nhau, thaønh ngöõ ñöôïc xem xeùt luaän giaûi theo caùc höôùng vaø möùc ñoä khaùc nhau. Cuï theå laø caùc nhaø nghieân cöùu ñaõ taäp trung nghieân cöùu caùc vaán ñeà nhö : ranh giôùi giöõa thaønh ngöõ vôùi caùc ñôn vò ngoân ngöõ khaùc, nguoàn goác hình thaønh vaø phaùt trieån cuûa thaønh ngöõ, caùc bieán theå cuûa thaønh ngöõ, phöông phaùp nghieân cöùu thaønh ngöõ,. Trang 5 Luaään vaên Thaïc só Khoa hoïc ngoân ngöõ Trong quaù trình nghieân cöùu coù moät soá taùc giaû ñaõ taùch rieâng ra moät vaøi loaïi thaønh ngöõ ñeå nghieân cöùu caùc maët caáu truùc - hình thaùi vaø ñaëc ñieåm ngöõ nghóa cuûa chuùng. Rieâng veà ñaëc ñieåm ngöõ nghóa cuûa thaønh ngöõ so saùnh thì chöa ñöôïc caùc nhaø nghieân cöùu quan taâm nhieàu.

Tuy nhieân chuùng ta coù theå thaáy moät soá baøi nghieân cöùu coù giaù trò cuûa caùc taùc giaû nhö Hoaøng Vaên Haønh (1976, 1987), Tröông Ñoâng San (1974), Phan Vaên Queá (1995) , Chu Bích Thu (1994), taùc giaû ñi saâu vaøo tìm hieåu cô sôû loâgich ngöõ nghóa cuûa thaønh ngöõ so saùnh,. Theo soá lieäu thoáng keâ ban ñaàu cuûa chuùng toâi cho thaáy, tieáng Vieät coù ñeán 876 thaønh ngöõ so saùnh , chieám moät soá löôïng lôùn trong kho taøng thaønh ngöõ tieáng Vieät, coù taàn soá söû duïng cao. Theo Tröông Tröông San (1974) thì “thaønh ngöõ so saùnh chính laø loái tæ duï, laø caùch noùi raát phoå bieán trong lôøi aên tieáng noùi cuûa nhaân daân ta”. Coøn vieäc nghieân cöùu thaønh ngöõ tieáng Anh ôû Vieät Nam chæ môùi ñuôïc moät soá nhaø bieân soaïn töø ñieån giôùi thieäu döôùi daïng saùch coâng cuï tra cöùu.

Do tính chaát cuûa töø ñieån, neân haàu heát caùc taùc giaû chæ taäp trung vaøo söu taàm, thoáng keâ phaân loaïi, saép xeáp vaø chuyeån dòch nghóa töông ñöông sang tieáng Vieät ñeå deã tra cöùu vaø söû duïng. Vì vaäy caùc taùc giaû khoâng mieâu taû moät caùch tæ mæ vaø coù heä thoáng veà maët caáu truùc laãn ngöõ nghóa cuûa thaønh ngöõ. Chuùng ta coù theå keå teân cuûa moät soá taùc giaû nhö: Traàn Phong Giao (22), Laõ Thaønh (106), Buøi Phuïng (78). Ngoaøi ra, cuõng coù moät soá taùc giaû taäp trung nghieân cöùu veà ngöõ nghóa cuûa thaønh ngöõ tieáng Anh, nhöng vieäc nghieân cöùu ñoù chæ giôùi haïn ôû nhöõng thaønh ngöõ coù thaønh toá chæ ñoäng vaät.

Veà ñeà taøi naøy, coù luaän aùn tieán só cuûa Phan Vaên Queá (1996): “Ngöõ nghóa cuûa thaønh ngöõ, tuïc ngöõ tieáng Anh coù thaønh toá chæ ñoäng vaät (trong söï so saùnh ñoái chieáu vôùi tieáng Vieät) ”. Luaän aùn ñaõ phaân tích bình dieän ngöõ nghóa vaø ñoái chieáu söï khaùc bieät trong thaønh toá Trang 6 Luaään vaên Thaïc só Khoa hoïc ngoân ngöõ chæ ñoäng vaät giöõa thaønh ngöõ, tuïc ngöõ tieáng Anh vaø tieáng Vieät.