CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ VĂN HÓA TÂM LINH VÀ DU LỊCH VĂN HÓA TÂM LINH 1. Các công trình nghiên cứu về đề tài văn hóa tâm linh ở đền Sòng Sơn. Nghiên cứu về loại hình du lịch tâm linh, cũng như về tiềm năng du lịch tại đền Sòng đã có nhiều công trình nghiên cứu nhưng tiêu biểu nhất phải kể đến là các công trình sau: - “Đền Sòng Sơn - Một trong 400 điểm thờ Mẫu lớn nhất nước” của đài truyền hình Việt Nam. Là một trong những công trình nghiên cứu mang quy mô quốc gia về đạo thờ Mẫu, về du lịch tâm linh đền Sòng.
- “Lễ hội Việt Nam” do Phó Giáo sư Lê Trung Vũ - Phó Giáo sư Tiến sĩ Lê Hồng Lý đồng chủ biên. Đây là công trình nghiên cứu về nguồn gốc và hoạt động của tất cả các lễ hội của nước ta – trong đó bài nghiên cứu về lễ hội đền Sòng được tác giả trình bày rất chi tiết. - Nghiên cứu văn hóa dân gian: “Bước đầu tìm hiểu về những vị Thần được tôn thờ ở Thị xã Bỉm Sơn, Thanh Hóa” – công trình nghiên cứu của Hội Người cao tuổi thị xã Bỉm Sơn. Công trình này đã nghiên cứu và đưa ra rất chi tiết những dẫn chứng, chứng cứ xác thực nhất về sự hiện hữu của những vị Thần đã từng ngự trị tại Vùng thị xã và đặc biệt là đền ở Sòng.
Các công trình nghiên cứu tiêu biểu trên là những tài liệu chính thống mà tôi đã tham khảo để hoàn thanh bài khóa luận của mình. Để làm sáng tỏ những vấn đề về tâm linh và văn hóa tâm linh, tôi đã sử dụng một số khái niệm để phân tích các vấn đề liên quan tới văn hóa tâm linh tại đền Sòng, lấy đó làm nền tảng nghiên cứu, phân tích, đánh giá sức hấp dẫn điểm văn hóa du lịch tâm linh tại đền Sòng. Những vấn đề về văn hóa tâm linh. Văn hoá là hiện tượng xã hội xuất hiện từ thuở bình minh của xã hội loài người.
Mặc dù văn hoá rất gần gũi, và thậm chí gắn bó máu thịt của sự phát triển 6 con người – xã hội, nhưng việc nhận thức sâu sắc và đầy đủ về nó là cả một quá trình rất lâu dài. Từ góc độ tiếp cận Triết học Mác xem xét văn hoá trong mối quan hệ với con người, với nhu cầu và mục đích sống của con người, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã viết: "Vì lẽ sinh tồn cũng như mục đích của cuộc sống loài người mới sáng tạo và phát minh ra ngôn ngữ, chữ viết, đạo đức, pháp luật, khoa học, tôn giáo, văn hoá nghệ thuật, những công cụ cho sinh hoạt hàng ngày về ăn ở và phương thức sử dụng. Toàn bộ những sáng tạo và phát minh đó là văn hoá". Trong định nghĩa này, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đề cập đến "sự tổng hợp của mọi phương thức sinh hoạt" và "biểu hiện của nó", tức đã đề cập đến cả hoạt động sống của con người và những thành tựu do hoạt động đó tạo ra.
Nhưng dù là "hoạt động" hay "thành tựu" thì đều phải đáp ứng "những nhu cầu đời sống và đòi hỏi của sự sinh tồn" mới được gọi là văn hoá. Như vậy có thể hiểu: Văn hóa hiểu theo nghĩa rộng: tức tất cả những gì phi tự nhiên là văn hóa, thì nó vừa giá trị, vừa lại phản giá trị. Văn hóa hiểu theo nghĩa hẹp: chỉ là giá trị mà thôi. Từ những giá trị đó mà sau này khi nghiên cứu về duy tâm các nhà nghiên cứu đã đưa ra một thuật ngữ mới đó là: “văn hóa tâm linh” – giá trị về tâm linh trong nét đẹp văn hóa.
Thuật ngữ “văn hóa tâm linh” được dùng là theo nghĩa hẹp. Trước đây, nói đến tâm linh là người ta nghĩ ngay đến tín ngưỡng và tôn giáo, và đồng nhất nó với tín ngưỡng và tôn giáo. Thực ra, khái niệm tâm linh vừa hẹp hơn nhưng lại vừa rộng hơn khái niệm tín ngưỡng tôn giáo. Hẹp hơn vì: Ở tín ngưỡng tôn giáo ngoài phần tâm linh ra còn có phần mê tín dị đoan và sự cuồng tín tôn giáo.
Bởi đó vừa là một lĩnh vực của đời sống tinh thần vừa là 7 một thiết chế xã hội, mà đã là thiết chế xã hội thì không tránh khỏi sự thế tục hóa, sự tha hóa do việc lợi dụng của giai cấp thống trị. Rộng hơn vì: Tâm linh gắn liền với những khái niệm cái thiêng liêng, cái cao cả, cái siêu việt. không chỉ có ở đời sống tôn giáo, mà còn có cả ở đời sống tinh thần, đời sống xã hội. Trong Từ điển Tiếng Việt, tâm linh được định nghĩa như sau: 1.
Khả năng biết trước một biến cố nào đó sẽ xảy ra đối với mình, theo quan niệm duy tâm.Tâm hồn, tinh thần, thế giới tâm linh. Từ quan niệm trên cho thấy, tâm linh chỉ tồn tại ở con người và là kết quả trải nghiệm của họ trong quá trình sống ở mỗi môi trường nhất định. Từ đó hình thành nên tâm linh riêng biệt của mỗi dân tộc. Như vậy, “Tâm linh là cái tồn tại trong mỗi con người.
Nó thể hiện qua niềm tin thiêng liêng trong cuộc sống tín ngưỡng hay tôn giáo của mỗi người. Và cụ thể hơn chính là sự ngưỡng vọng của họ về những biểu tượng, hình ảnh thiêng liêng”. Đặc điểm của tâm linh. Gắn với những nét đẹp văn hóa nên tâm linh mang nhiều nét độc đáo, nhiều hình thức và nhiều đặc điểm.
Dưới đây là các đặc điểm nổi bật của tâm linh: Thứ nhất Tâm linh là một hình thái ý thức, tâm linh gắn liền với ý thức của con người. Do vậy điều kiện để tồn tại tâm linh là sự có mặt của ý thức con người. Thứ hai Tâm linh là phần thiêng liêng trong ý thức của mỗi con người. Thứ ba Tâm linh có sức truyền cảm truyền lệnh, tập hợp ghê gớm.
Do con người có tâm lý tự nhiên là khi đời sống được yên bình mạnh khỏe, ăn nên làm gia, hoặc 8 được cứu thoát khỏi cơn hoạn nạn, nguy hiểm, thì nảy sinh ý thức hướng, nhớ về cội nguồn, biết ơn những cái cao cả đã cho mình, cứu mình. Vì vậy, trong mọi mặt đời sống của con người đều tồn tại tâm linh và có thể nhóm thành hai loại là tâm linh trong cuộc sống đời thường và tâm linh trong cuộc sống tín ngưỡng tôn giáo. Hình thức của tâm linh. - Tâm linh trong đời sống cá nhân: Trong đời sống cá nhân của những người theo tôn giáo thì suốt đời họ chỉ mang niềm tin thiêng liêng vào Chúa và Phật.
Trong họ lúc nào cũng thường trực đời sống tâm linh. Còn đối với mọi cá nhân đời thường thì tâm linh khá phong phú nhưng không phải lúc nào cũng thường trực đời sống tâm linh. - Tâm linh trong đời sống gia đình: Mái ấm gia đình, nơi không gian thiêng liêng nhất, nơi con người sinh ra, ở, con người phấn đấu lo toan và cũng là chỗ cuối cùng con người về. Ngày nay xây dựng nếp sống văn hóa gia đình, hãy nâng niu giá trị tâm linh truyền thống.
Mỗi gia đình thực sự là một tổ ấm thiêng liêng, hạnh phúc nhất của con người. - Tâm linh trong đời sống cộng đồng làng xã: Cái cột chặt con người trong làng xã xưa kia không phải chỉ có quan hệ lãnh thổ, kinh tế mà còn có nhiều quan hệ khác đó là thế giới tâm linh. Ở những không gian thiêng liêng ấy, hàng năm lễ thần và hội làng diễn ra, thì lại là những dịp niềm tin thiêng liêng được củng cố. Thần thánh thiêng liêng nhắc nhở nhớ về cội nguồn, lễ hội thiêng liêng nhắc nhở xóa bỏ những gì khúc mắc bất hòa.
Đoàn tụ gần gũi nhau hơn lại đến với những trái tim con người làng xóm. - Tâm linh với Tổ quốc giang sơn đất nước: Ngày nay mỗi cuộc lễ nghi, cuộc hội nghị ta kiến lập bàn thờ Tổ quốc. Gần mới đây trong đánh Mỹ ta thường nói bằng cả sức mạnh bốn nghìn năm lịch sử, sức mạnh truyền thống. Đó chẳng phải là vô hình trừu tượng mà là hình ảnh thiêng liêng từ Hữu Nghị quan đến mũi Cà Mau.
Là núi cao biển rộng sông dài. Là cây 9 đa bến nước, mái đình, những hình ảnh thiêng liêng về làng xóm. Là những mảnh đất thiêng liêng Bạch Đằng, Chi Lăng, Đống Đa, oai hùng còn đó. Là hình ảnh Bác Hồ gần gũi thân thương vĩ đại.
Là những tượng đài, nấm mộ trong nghĩa trang lịch sử nhắc nhở. - Tâm linh trong văn học nghệ thuật: Tâm linh trong sáng tác văn học nghệ thuật là những hình ảnh, biểu tượng thiêng liêng nào đó mà tác giả thể hiện được ra trong tác phẩm làm rung động những trái tim, ngấn lệ những tâm hồn. Mà muốn được như vậy, nhà sáng tạo nghệ thuật thực sự phải có đời sống tâm linh, cảm thụ đối tượng muốn sáng tạo ra trong tác phẩm đến độ thiêng liêng nhất. - Tâm linh trong tín ngưỡng tôn giáo: Tâm linh được thể hiện trong rất nhiều mặt của đời sống tinh thần, có cả trong tín ngưỡng tôn giáo.
Tín ngưỡng tôn giáo là lĩnh vực đặc biệt trong đời sống tâm linh. Phân biệt tâm linh với mê tín dị đoan Mê tín dị đoan là: Tin một cách mê muội, kì dị, lạ thường. Tin không lý trí và đến mức không cần đến cả mạng sống của mình. Vì vậy, Mê tín dị đoan chỉ tồn tại khi nó bám vào trình độ văn hóa khoa học thấp kém, con người không đủ trình độ để phân tích, lý giải đúng sai, nhảm nhí.
Tâm linh là: Niềm tin thiêng liêng có ở trong nhiều mặt đời sống tinh thần. Những người tin vào Phật và Chúa, đi tu, theo đạo suốt đời tâm niệm vào Phật, vào Chúa có thể giải thoát về cái chết cho mình. Hoặc những người không theo tôn giáo nào, nhưng vẫn tin vào thần phật thiêng liêng, tự đến đình, chùa thắp hương khấn lễ, cầu mong sự phù hộ bình yên mạnh khỏe gặp nhiều may mắn. Còn xuất phát từ một số người muốn kiếm lợi bằng việc dựa vào thần, phật thương mại hóa niềm tin, đặt ra phán bảo nhiều điều kỳ diệu khác thường, cúng lễ cho người khác, khiến cho người 10 khác tin theo mê muội, hành động theo sự tin ấy, gây tốn kém sức khỏe, tiền bạc vô ích, thậm chí nguy hại tính mệnh, ấy là mê tín dị đoan.
Như vậy, tâm linh hay mê tín dị đoan tồn tại được đều phải có niềm tin. Nhưng niềm tin của mê tín dị đoan không có thị phi, mù quáng. Điểm đến du lịch Điểm đến du lịch, hay điểm tham quan du lịch có thể hiểu đơn giản là địa điểm mà khách đi đến du lịch.