Chương 1. Một số vấn đề lý luận chung. Thực trạng hoạt động Thông tin Đối ngoại qua hai chương trình: Chương trình Tàu thanh niên Đông Nam Á và Giao lưu Thanh thiếu niên Đông Á thế kỷ XXI. Chương 3: Chương trình Tàu thanh niên Đông Nam Á và Giao lưu Thanh thiếu niên Đông Á thế kỷ XXI – Bài học lớn cho Thông tin Đối ngoại của Việt Nam.
MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VÀ GIỚI THIỆU HAI CHƯƠNG TRÌNH 1. Thông tin đối ngoại. “Thông tin” là một động từ (có thể hiểu như một danh từ) được dùng trong rất nhiều lĩnh vực, chuyên ngành khác nhau: Công nghệ thông tin, thông tin tuyên truyền, thông tin đối ngoại, thông tin thư viện. “Thông tin” có rất nhiều cách hiểu khác nhau.
Theo Bách khoa toàn thư mạng tiếng Việt (wikipedia), “thông tin” (inform) có nghĩa là thông báo tin tức. Thông tin giúp làm tăng hiểu biết của con người, là nguồn gốc của nhận thức và là cơ sở của quyết định.Theo đó, thông tin được hiểu như động thái truyền đi những nhận thức, những trải nghiệm lấy được từ đời sống thực tiễn cho một người, một nhóm người hoặc toàn xã hội được biết. Thông tin là hành động giúp cho con người tăng vốn tri thức, kể cả đối tượng truyền tin và đối tượng tiếp nhận thông tin. Theo định nghĩa của bộ môn Triết học Mác – Lênin, thông tin là một hiện tượng vốn có của vật chất, là thuộc tính khách quan của thế giới vật chất, luôn gắn với quá trình phản ánh.
Điều đó có nghĩa, thông tin được tiếp nhận và mang đặc tính của dạng vật chất cao cấp: bộ óc con người. Thông tin là hành động mang tính khách quan, được bộ não nhận thức, xử lý và phản ánh lại nó ra ngoài nhờ động thái truyền tin, thông báo cho người khác. Vì nó là thuộc tính khách quan của thế giới vật chất, cho nên “thông tin” được hiểu như một thứ hiển nhiên tồn tại trong đời sống xã hội và không thể thiếu được trong đời sống con người. Từ những định nghĩa trên có thể nhận thấy, thông tin là một khái niệm trừu tượng, rất khó có thể thống nhất trong một khái niệm chung.
Tuy nhiên, có thể hiểu “thông tin” theo một cách phổ biến nhất, đó là: Thông tin là hành động thông báo, truyền tin về một sự vật hay hiện tượng nhất định tới đối 10 tượng tiếp nhận thông qua các hình thức phù hợp. Thông tin được thực hiện qua nhiều phương thức khác nhau tới đối tượng cần truyền tin. Khái niệm Thông tin Đối ngoại. Ngày nay, trên các phương tiện truyền thông đại chúng, chúng ta vẫn thường xuyên bắt gặp các thuật ngữ như “Thông tin đối ngoại”, “Hoạt động Thông tin đối ngoại”, “Công tác Thông tin đối ngoại” hay “Người làm công tác Thông tin đối ngoại”.
Thông tin đối ngoại là một lĩnh vực hoạt động của Nhà nước song cho đến nay, vẫn chưa có một định nghĩa chính thức nào về Thông tin đối ngoại được các cơ quan chức năng đưa ra. Do đó, đối với những người không hoạt động trong lĩnh vực này thì đây là khái niệm khá mơ hồ và họ chỉ hiểu một cách đơn giản đó là hoạt động đối ngoại, thuộc lĩnh vực Quan hệ quốc tế. Tuy nhiên, cũng có khá nhiều những cá nhân, tập thể hoạt động hoặc quan tâm đến lĩnh vực này đã có những lập luận khác nhau để đưa ra nhiều cách hiểu về thuật ngữ “Thông tin đối ngoại”. Thứ nhất, theo triết tự từ, “thông tin đối ngoại” bao gồm “thông tin” và “đối ngoại”.
Theo Đại từ điển Tiếng Việt, “Thông tin” là “Truyền tin cho nhau để biết”1, “Đối ngoại” là “Đối với nước ngoài, bên ngoài, nói về đường lối, chính sách, sự giao thiệp của một Nhà nước, một tổ chức”2. Theo đó có thể rút ra được cách hiểu chung nhất về “thông tin đối ngoại” qua triết tự từ: “Thông tin đối ngoại được hiểu là những thông báo, tri thức, định hướng nhận thức về những chính sách, đặc điểm, biểu trưng của quốc đã qua sàng lọc, được con người truyền tải ra ngoài phạm vi lãnh thổ đất nước, giúp cung cấp thông tin chính thống, xác thực về đất nước mình cho các quốc gia khác cũng như cộng đồng quốc tế nhằm mục đích định vị, nâng cao hình ảnh đất nước trong mắt bạn bè quốc tế, đồng thời giúp họ hiểu đúng, hiểu đủ, trên cơ sở đó giúp đỡ, ủng hộ và hợp tác cùng phát triển.” 1 Viện ngôn ngữ học (2001), Từ điển tiếng Việt, tr.953 2 Viện ngôn ngữ học (2001), Từ điển tiếng Việt, tr.338 11 Trong chỉ thị của Thủ tướng chính phủ “Về tăng cường quản lý và đẩy mạnh công tác thông tin đối ngoại”, số 10/2000/CT-TTg, ngày 26/4/2000 có đưa ra quan niệm về thông tin đối ngoại dựa trên chính những nhiệm vụ của thông tin đối ngoại. “Thông tin đối ngoại là một bộ phận rất quan trọng của công tác đối ngoại của Đảng, Nhà nước ta nhằm làm cho các nước, người nước ngoài (bao gồm cả người nước ngoài đang sinh sống, công tác tại Việt Nam), người Việt Nam đang sinh sống và làm việc ở nước ngoài hiểu về đất nước, con người Việt Nam, đường lối, chủ trương chính sách và thành tựu đổi mới của ta, trên cơ sở đó tranh thủ sự ủng hộ của nhân dân thế giới, sự đóng góp của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc”. Tuy nhiên đây chưa hẳn là định nghĩa, mà mới chỉ liệt kê các nhiệm vụ chính của thông tin đối ngoại.
Có thể tóm gọn lại cách hiểu về thông tin đối ngoại qua định nghĩa khá đầy đủ và chính xác của Bách khoa Toàn thư mạng Tiếng Việt như sau: “Thông tin đối ngoại là những hoạt động chủ động cung cấp thông tin có định hướng để giới thiệu, phổ biến, quảng bá, v. về một đối tượng cụ thể (một đất nước, một tổ chức, nhóm người, hoặc một cá nhân v.) nhằm mục đích gây thiện cảm, tranh thủ sự ủng hộ, giúp đỡ của các nhân tố bên ngoài hoặc để đối phó, phản bác đối với những thông tin sai lệch, gây bất lợi. Hoặc theo một cách hiểu khác, thông tin đối ngoại là những tin tức, sự kiện v.được cung cấp mang tính ngoại giao và ứng đối với bên ngoài. Trước bối cảnh toàn cầu hoá, vì mục tiêu phát triển và hội nhập của mình, nhiều quốc gia trên thế giới ngày càng quan tâm đến công tác thông tin đối ngoại, coi đó là vấn đề quan trọng nhằm quảng bá những giá trị tốt đẹp, những lợi thế vốn có, đồng thời quảng bá, nâng cao vị thế vai trò của quốc gia trên trường quốc tế”.
Vai trò của Thông tin Đối ngoại. Trong xu thế mở cửa hội nhập, toàn cầu hóa như hiện nay, vai trò của thông tin đối ngoại không chỉ dừng lại ở việc tranh thủ sự hợp tác, giúp đỡ, 12 ủng hộ của các quốc gia trên thế giới cho cuộc đấu tranh chính nghĩa của nhân dân ta như thời kỳ chiến tranh, mà nó còn mở rộng và được hiểu như một lĩnh vực không thể thiếu trong sự tồn tại, phát triển của một quốc gia. Qua gần 30 năm mở cửa hội nhập, Việt Nam đã đạt được những thành tựu to lớn, mở rộng hợp tác quốc tế, nâng tầm ảnh hưởng của quốc gia trở nên sâu rộng trong cộng đồng thế giới. Đứng trước yêu cầu của thời đại mở cửa, Việt Nam càng phải làm tốt công tác Thông tin đối ngoại nhằm giúp thế giới hiểu rõ về ta, mặt khác tích cực tìm hiểu về các quốc gia khác cũng như xu hướng của thế giới để tránh lạc hậu, tìm kiếm cơ hội vận dụng và hợp tác để cùng phát triển.
Tầm quan trọng của Thông tin đối ngoại được thể hiện rõ trong phương châm chỉ đạo mà Đại hội Đảng lần thứ XI đã nêu rõ: “Thực hiện nhất quán đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hợp tác và phát triển; đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ, chủ động và tích cực hội nhập quốc tế; Việt Nam là bạn, đối tác tin cậy và là thành viên có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế; tạo môi trường hòa bình, ổn định để xây dựng và phát triển đất nước.” Theo đó, vai trò của Thông tin đối ngoại ngày một trở nên quan trọng, đóng vai trò sống còn của hình ảnh quốc gia, dân tộc trên trường quốc tế. Có thể thấy tầm quan trọng của Thông tin đối ngoại được biểu hiện như sau: Thứ nhất, Thông tin đối ngoại giúp xây dựng hình ảnh Việt Nam hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển, đồng thời đang góp phần tích cực vào cuộc đấu tranh chung của nhân dân thế giới vì hòa bình, độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội. Thứ hai, Thông tin đối ngoại giúp cho nhân dân Việt Nam đón nhận những thành tựu khoa học kỹ thuật, kinh nghiệm tổ chức quản lý, sản xuất cùng những tinh hoa văn hoá của các dân tộc trên thế giới. Thứ ba, Thông tin đối ngoại góp phần đấu tranh bảo vệ chủ quyền quốc gia, làm rõ quan điểm của Việt Nam về các vấn đề quốc tế, các vấn đề toàn 13 cầu như môi trường, dân số, bệnh tật và các vấn đề được dư luận quốc tế quan tâm như dân chủ, nhân quyền, tự do ngôn luận, tôn giáo… Thứ tư, Thông tin đối ngoại đấu tranh dư luận, phê phán, bác bỏ những thông tin sai lệch, những luận điệu bôi xấu, xuyên tạc về Việt Nam, giúp dư luận hiểu đúng đắn tình hình Việt Nam cũng như quốc tế.
Đối tượng, nội dung, hình thức, lực lượng tham gia Thông tin Đối ngoại. Trước bối cảnh toàn cầu hóa, vì mục tiêu phát triển và hội nhập của mình, nhiều quốc gia trên thế giới ngày càng quan tâm đến công tác Thông tin đối ngoại, coi đó là vấn đề quan trọng nhằm quảng bá những giá trị tốt đẹp, những lợi thế vốn có, đồng thời quảng bá, nâng cao vị thế vai trò của quốc gia trên trường quốc tế. Ở Việt Nam, công tác Thông tin đối ngoại được xác định vừa là một bộ phận của công tác tư tưởng, vừa là một bộ phận của công tác đối ngoại với một số đặc điểm, tính chất cụ thể như sau: Về đối tượng của thông tin đối ngoại, có thể chia làm 3 nhóm đối tượng chính bao gồm: Các quốc gia nằm ngoài biên giới, lãnh thổ Việt Nam và người nước ngoài; Người nước ngoài sinh sống và làm việc tại Việt Nam; Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài.