Mai Văn Quyền KS. Nguyễn Mạnh Chinh BncsícnvĩÉiG TS. Nguyễn Đăng Nghĩa ĐỜI ÍÓN6 CÂV n ể »6 GS. MAI VĂNQUYỀN KS.
NGUYỄNMẠNH CHINH - TS. NGUYÊNđấng nghĩa -0 O0 - BÁC S ĩ lCÂY t r ồ n g , QUYỂN i Đời sông cây trổng NHÀ XUẤT BẢN NÔNG NGHIỆP Thành phố Hồ Chí Minh - 2005 MỤC LỤC LỜI GIỚI THIỆU. Cơ thể cây được cấu tạo như th ế nào?. Cấu tạo và hoạt động của tế bào cây như thế nào?.
Quang hợp là gì, quá trình quang hợp xảy ra trong cây như th ế nào?. Các yếu tố nào ảnh hưởng đến quá trình quang hợp?. Vai trò của quang hợp đôi với năng suât cây trồng như th ế n ào ?. Vai trò của nưốc trong đời sống của cây như thế nào?.
Cây hút nước như th ế nào?. Cây hút chất dinh dưỡng như th ế nào?. Cây có hô hấp không và hô hấp như th ế nào?. Thê' nào là sinh trưởng và phát triển của cây trồng?.
Giữa sinh trưởng và phát triển (hay giữa thời kỳ sinh trưởng dinh dưỡng và thời kỳ sinh trưởng sinh thực) có môi, quan hệ nào không?. Quá trình sinh trưởng phát triển của cây trải qua các giai đoạn nào?. Thời gian sinh trưởng là gì?. Thời gian sinh trưởng có thể dài hay ngắn phụ thuộc vào yếu tố g ì?.
Thế nào là cây ngày dài và cây ngày ngắn?. Cây ngày dài, ngày ngắn hoặc cây có phản ứng với chế độ ánh sáng ngày dài, ngày ngắn có lợi hoặc b ất lợi gì không?. Trồng các loại cây trung tính hay không có phản ứng với chế độ ánh sáng thì có lợi hoặc hại gì không?. Sự nảy mầm của h ạt xảy ra như th ế nào?.
Miên trạng là gì? Tại sao có miên trạng?. Có thể kéo dài tính miên trạng được không?. Tại sao cây có thể chiết và ghép được? 51 4 22. Sự hình thành hoa như th ế n ào ?.
Vậy có cách nào làm cho cây ra hoa theo ý muôn được không?. Cây có kiểu hoa nào?. Sự thụ phấn, thụ tinh ở cây trồng xảy ra như th ế nào?. Những yếu tố nào ảnh hưởng đến quá trình thụ phấn, thụ tinh của cây trồng?.
Quá trình hình thành quả xảy ra như th ế nào?. Những yếu tô" nào gây nên hiện tượng rụng quả non?. Cơ chế rụng quả là gì?. Quá trình phát triển và chín của quả xảy ra như th ế nào?.
Cây có vận động được không?. Chất điều hòa sịnh trưởng thực vật là gì?. Vai trò của các chất điều hòa sinh trưởng trong cây là gì?. Làm sao để cây sinh trưởng và phát triển được bình thường?.
Vai trò của kỹ thuật chăm sóc đôi với cây trồng như th ế nào?. Vai trò của giống cây như th ế n ào ?. Như th ế nào là cây khỏe?. Các nhân tô' ngoại cảnh ảnh hưởng đến cây như thế nào?.
Tại sao có cây sông được dưới nước nhưng có cây chỉ sống được trên cạn?. Năng suất cây trồng là gì?. Những yếu tố nào cấu tạo thành năng suất cây trồng?. Muôn có năng suất cây trồng cao phải làm thế nào?.
Tại sao cây có thể trồng xen với nhau được?. Cơ sở của tăng vụ là gì?. Hiệu quả kinh tế của cây trồng là gì? Làm cách nào để tăng hiệu quả kinh tế ?. Làm th ế nào để tăng hiệu quả kinh tế trong sản xuất trồng trọ t?.
102 TÀ I LỈỆ U THAM K H Ả O. 105 6 LỜI GIỚI THIỆU ã có nhiều tài liệu và các lớp tập huấn, Đ hội thảo cho nông dân về các biện pháp kỹ thuật trồng trọt. Nhưng trang thực tế nhiều bà con do không hiểu được cơ sở khoa học của các biện pháp nên đã áp dụng một cách mảy móc hoặc tùy tiện, dẫn đến hiệu quả không đạt yếu cầu, nhiều trường hợp tốn kém thêm chi phí, ảnh hường đến sinh trưởng của cây và sản phẩm, thu hoạch. Trong suốt đời sống của cây, từ khi nảy mầm, lớn lên cho đến ra hoa, kết quả có rất nhiều phản ứng và quá trình sinh lý xảy ra, đồng thời cũng bị nhiều loại tác nhân gây hại.
Để cây sinh trưởng, phát triền tốt, cho năng suất và chất lượng cao thi các phản ứng và quá trình sinh lý phải được tiến hành một cách thuận lợi, các tác nhân găy hại phải được khống chế. Người trồng cây phải hiểu được bản chất của các quá trình và tác nhân này để từ đó đáp ứng các yêu cầu của cây và khống chế tác nhân gây hại một cách thích hợp và có hiệu quả nhất. Giống như người bác sĩ phải hiểu được cấu tạo và sinh lý con người, phải nắm vững triệu chứng và đặc điểm phát sinh của bệnh tật, mỗi người nông dãn cũng phải là một bác sĩ của cây trồng, ít ra là đối với cây trồng trên mảnh vườn, thửa ruộng của mình. 7 Từ yêu cẩu cấp thiết trên đây, Nhà xuất bản Nông Nghiệp xuất bản bộ sách “BÁC s ĩ CẤY TRỒNG” Bộ sách phát hành đợt đầu gồm 10 quyển, giới thiệu các kiến thức cơ bản vê đời sống cây trồng, các yêu cầu về giống cây, đất trồng, phân bón, kỹ thuật canh tác và phòng trừ các loại dịch hại cây, do GS.
Mai Văn Quyền, TS. Nguyễn Đăng Nghĩa và KS. Nguyễn Mạnh Chinh bièn soạn. Các tác giả là những nhà khoa học có uy tín trong ngành nông nghiệp nước ta.
Với trình độ chuyên môn và kinh nghiệm thực tế phong phú, các vẩn đề khoa học rất cơ bản đã được các tác giả trình bày một cách ngắn gọn, giản dị và dễ hiểu, phù hợp với trình độ của đa số nông dân ta hiện nay. Đây là mật bộ sách hướng dẫn các kiến thức cơ bản cho nông dân một cách tương đối đầy đủ và có hệ thống. Với nội dung và các trình bày như vậy, bộ sách «BÁC S ĩ C Â Y TR Ồ N G ” sẽ là tài liệu rất bổ ích giúp bà con nông dân và các nhà ỉàm vườn đạt nhiều kết quả tốt trong sản xuất. Nhà xuất bản Nông nghiệp trân trọng giới thiệu bộ sách “B Á C S ĩ C Ầ Y TR Ồ N G ” với bà con và các bạn.
Nhà xuất bản Nông Nghiệp 8 LỜI NÓI ĐẦU ể giúp bà con nông dân nắm được những Ỡ vấn đề cơ bản về đời sống cầy trồng, các yêu cầu về giống cây, đ ấ u trồng, phân bón, kỹ thuật canh tác và phòng trừ các loại dịch hại cây, tữ đó thực hiện các quỵ trình kỹ thuật đạt hiệu quả cao, chúng tôi bỉên soạn bộ sách “B ác s ĩ cây tr ồ n g ”. Bộ sách phát hành dợt đầu gồm 10 quyển với các chủ đề sau: - Quyển ỉ: Đời sống cây trồng - Quyển Iỉ: Giống cây trồng * Quyển III: Đất với cây trồng - Quyển IV: Phân bón với cây trồng - Quyển V: Kỹ thuật gieo trồng và chăm sóc cây - Quyển Vĩ: Côn trùng và nhện hại câv trồng - Quyển VII: Bệnh hại cây trồng * Quyển Vĩĩỉ: cỏ dại, chuột và ốc hại cây trồng - Quyển IX: Thuốc bảo vệ thực vật - Quyển X: Quản lý tổng hợp dịch hại cây trồng. 9 Trong các chủ đề trèn, 'đạt phát hành này chúng tôi chỉ giới thiệu những nội dung cơ bản mang tính khoa học chung, trong dó có nhiều khái niệm chuyên môn tương đối sáu nhưng cũng thường dùng trong các tài liệu kỹ thuật. Ngoài ra, chúng tôi có đưa vào sách một số khái niệm và tiến bộ kỹ thuật mới hiện nay để bà con và các bạn tham khảo rộng thèm.
Để bà con nắm được các nội dung và khái niệm đó, chúng tôi cố gắng trình bày một cách ngắn gọn nhưng dề hiểu trong giới hạn khuôn khổ của mỗi quyển thuộc Bộ sách. Chắc chắn còn nhiều vấn đề bà con muốn tìm hiểu nhưng chúng tôi chưa đề cập tới. Chúng tôi dự kiến sẽ tiếp tục biên soạn ưà phát hành đợt hai cho bộ sách “B á c s ĩ cây tr ồ n g ” để trình bày với bà con các biện pháp kỹ thuật canh tác và phòng trừ dịch hại cụ thể cho các loại cây trồng phổ biến ở nước ta. Chúng tôi rất mong nhận dược nhiều ý kiến đỏng góp của bà con và bạn đọc về nội dung uà cách trinh bày bộ sách để các lần xuất bản sau được hoàn chỉnh hơn.
Xin chân thành cảm ơn. Cơ thể cây dược cấu tạo như th ế nào? Mỗi người chúng ta đều đã biết cây trồng cũng như tấ t cả các loại cây cỏ khác gọi chung là giởi thực vật. Các sinh vật sông trên trái đất gồm 2 giới là giới thực vật và giới động vật. Cây trồng và vật nuôi đều có nguồn gốc từ những thực vật và động vật hoang dã, qua một thời gian lâu dài được con người nuôi dưỡng thuần hóa và chọn lọc để phục vụ chó yêu cầu của đời sổng con người.
Cơ thể cây trồng gồm nhiều bộ phận như rễ, thân, lá, hoa, quả và hạt. Mỗi bộ phận có cấu tạo, chức năng và cơ chế hoạt động khác nhau trong toàn bộ đời sống cây trồng.ể Là bộ phận nằm dưới m ặt đất cửa cây. Câu tạo rễ gồm 2 phần: vỏ ở ngoài và phần gỗ ở trong. Trong rễ cố các mạch dẫn nước và dẫn nhựa.
Rễ của các loại cây chia thành các loại rễ cọc và rễ chùm. Loại rễ cọc có một rễ cái và xung quanh có rễ phụ nhỏ hơn. Rễ chùm thì gồm nhiều rễ nhỏ tương tự nhau, thường ở tầng đất nông hơn so với loại rễ cọc. Cây đậu, cây bông.
thuộc loại rễ cọc. Cây lúa, cây ngô. thuộc loại rễ chùm. 11 Chức năng chính của rễ là hút nước và chất dinh dưỡng trong đất để nuôi cây, giông như cái miệng của động vật vậy, ngoài ra d một sô' cây rễ phình to lên để chứa các chất dinh dưỡng, gọi là củ, như củ khoai, củ cải.
Thân: Cấu tạo thân giông như rễ, gồm phần vỏ, phần gỗ và các mạch dẫn. Trên thân có cành và các mầm ngủ, các mầm ngủ này có thể phát triển thành cành. Thân và cành như bộ giá đỡ của cơ thể cây ở phần trên m ặt đất. Thân cũng là con đường dẫn truyền nước và chất dinh dưỡng từ rễ lên nuôi lá, hoa và quả.
Rễ và thân bị phá hủy thì cả cây bị chết. Ở một sô" cây như cây su hào, thân phình to lên để dự trữ chất dinh dưỡng. Trong phần gỗ có các mạch dẫn nước và chất dinh dưỡng do rễ hút vào (gọi là mạch xylem). Còn trong phần vổ thì có các mạch dẫn nhựa (gọi là mạch libe).