phần Mở đầu, Kết luận, Hội dung Luận văn gồm có 3 chojơng sau: chgjong I: béi cảnh chung của đời sống văn học và điện mạ0 mới của liểu thuyết Việt Tam sau 1986. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.vn 11 chojơng II: Từ bến không chồng, một khởi động quan trong tr0ng su nghiép sang tac cua Dojong hojong. chojơng II:. Đến Dgới chin lang teoi, node pitt phá ngÖạn mục của DolJơng hojớng lrên cOn dojong đổi mới liều thuyết.
Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.vn 12 Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.vn 13 NOI DUNG chojong I bÓI cẢIh chUHG cỦA ĐỜI SÓIIG VĂN hỌc VÀ DIỆH MAO MOT cỦA TIỂU ThUYVÉT VIỆT HAM SAU 1986 1. Hhững chuyển động tr0ng đời sống xã hội sau 1975 và sự lát yếu của công cuộc đôi mới. Văn học là mội hình thai y †hức xã hội, một l0ại hình h0ạ1 động nghệ lhuật đặc thò lấy c0n ngojời làm đối tojong trung lâm, phản ánh và nhận thức hiện thực đời sống thông qua lăng kính chủ quan của ngo|ời nghệ sĩ. IIhơi một lẽ tự nhiên, không một nhà văn nà0 lồn lại tr0ng lịch sử mà lại không phải là cÔn ngoiời sông giữa muôn vàn những diễn siến phức lạp, những vận động đôi thay của thời đại mình.
Ihững vận động, đôi thay ấy là hệ quả tất yếu của lịch sử tr0ng quá trình vật lộn, kiếm †ìm một hojớng đi mới. Tho ching fa da siết, sau chiến thắng chống đề quốc Mỹ với siết sa0 đau thoJơng, quật cojòng đã khép lại trang sử hàO hùng của dân lộc, mội hiện thực xã hội đầy vẻ vang, 0anh liệt mà sử sách không thể nà0 nói khác đi đơjợc; giờ đây khi chiến lranh đã lùi xa và0 quá khứ nhong hậu quả của nó vẫn còn đó với những khó khăn chất chồng, những c0n ngojời - chủ nhân của thời đại lịch sử mới lại bộn bề với những l0 10an, phải đối mặt với một hiện thực xã hội mới đầy siến động, xá0 lrộn, phức lạp. Dojờng nhơi những cái đojợc xem là chân lý của thời kỳ lroớc lại là cái có vấn đề của thời kỳ sau. IIgay cả chiến tranh cũng vậy.
hàng I0ạ! các vân đề của cuộc sống thoi hậu chiến lai dojgc đặt ra, đòi hỏi một cách nhìn mới, và những nhận thức mới, những cách thê hiện mới. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.vn 14 cuộc sống sau chiến lranh vận hành một cách khó nhọc, đầy rẫy những 10 10an, phức lạp. Ihững lồn thất, đau thojơng tr0ng chiến tranh dần dần tỏa sức nặng. Đó là thời kỳ nền kinh lế - xã hội nojớc ta 1am vad khủng h0ảng tram trong.
co ché quản lý quan liêu sa0 cấp lỏ ra bất lực và ngày càng bộc lộ thêm những khuyết lật. D0 đó, còng với sự đổi thay mọi mặt lr0ng đời sống Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.vn 15 xã hội lừ sau 1975 đã ké0 the0 sự thay đổi không chỉ ở sề mặt mà cả bề sâu tr0ng lâm lý và nhận thức ở mỗi c0n ngojời. llếu nho lrojớc kia lất cả mọi ngojời đồng lòng đồng sức ch0 chiến thắng dân lộc, thì ngày nay lr0ng thời kỳ hậu chiến c0n ngojời phải đối mặt với sa0 nỗi l0 10an cá nhân, ch0 cuộc sông đời thojờng. Tr0ng cuộc chiến không liếng súng lojiởng nhơi yên ả ấy lại chất chứa những siến động dữ đội, tác động sâu sắc đến tâm †hức cá nhân mỗi nggời.
Tha van Iguyén Khải đã nhận xét: “chiến leanh ôn à0, ná0 động mà lại œđ cái yên lĩnh, gian di aia no. hòa oình yên lĩnh, thanh oình mà lại chứa chấp những sóng ngẫm, những gió x0áy oên le0ng. Ihiều người không thể chết le0ng nhà tò, bên lsận địa, l0ng chiến banh mà lại chất t0ng “a0 tò lgởng giả” Khi q ngóc đã dành được tự đ0 và độc lập ” [36]. Sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội - đó là sự nghiệp vô còng vinh quang nhoIng không ít những khó khăn Thử thách.
hiện thực xã hội đó đòi hỏi mỗi ngơiời cam Bot phải co mét cách nhìn, mội cách nghĩ mới, với trách nhiệm và niềm lin. hà văn IIguyễn Đình Thi đã nói về vấn đề này nhơi sau: “7e0ng chiến lanh, chúng la nha đi giữa cơn sã0 lửa thổi lên mặi đấi. Te0ng qích mạng xã hội chủ nghĩa hiện nay, không thấy có sã0 lửa, vậy mà hình nha mỗi nggời thấy đái động dqới chân mình ”. Tr0ng h0àn cảnh lịch sử ấy, dé giải quyết những khó khăn thử thách lrolóc mắt, nhằm xây dựng và phát triển đất nojớc thì đổi mới là một lựa chọn khân thiết, đứ! kh0ái, có ý nghĩa sống còn.
Đồi mới là c0n đojờng lất yếu, duy nhất đảm sả0 ch0 sự phát triển đất nojớc và cũng là nỗi khát kha0 cháy bỏng, là nguyện vọng của 10àn dân lộc nhằm †h0át khỏi những khó khăn, thách thức của mội đất nơiớc sau hơn 30 năm chiến ranh. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.vn 16 Đại hội Đảng 10àn quốc lần thứ VI (12/1986) đã diễn ra với hai khẩu hiệu: “Láy dân làm gốc” và “Hhìn thẳng vào sự thật, đánh giá đúng sự thậi, nói zõ sự thậP”. bai khâu hiệu đã thối một luồng sinh khí mới và0 đời sông xã Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.vn 17 hội, đặc siệt là đời sống văn học nghệ thuật, mở ra mội thời kỳ đổi mới ch0 văn học Việt Ham, vì thế mà văn học sau 1986 thực sự đã có một khởi sắc mới lrên các pho|ơng diện. S0ng có thê thấy, một lr0ng những điều cốt tir của công cuộc đối mới này chính là đổi mới lơi duy, đổi mới cách làm, cách nghĩ sa0 ch0 đúng quy luật khách quan vốn có của nó.
Hói về vấn đề này, nhà nghiên cứu Phan cự Đệ đã đoja ra một quan mệệm mới có cơ sở lý luận và ý nghĩa thực liễn nhơi sau: “Đổi mới ‡q duy là nhiệm vụ dấp thiél leqoc mắt nhơng đồng thời cũng là mội đông việc lâu dài, phải liễn hành mội cach kh0a hoc, nghiém te. TeOng qua teinh doi moi tq duy, tat nhién không chỉ có phê phán mà chủ yếu là phải suy nghĩ, khám phá, sáng †ạ0, ci nhân và lập thể còng đổi mới và sáng tạO the0 linh thần IIghị quyết Đại hội Đảng lần thứ VI”. (Máy ý kiến về đổi mới ‡q duy lý luận, phê oình văn học Văn nghệ quân đội. Hho vay, cing voi những ý kiến nhận xét, đánh giá, nhằm minh chứng ch0 những luận điểm lớn trên ch0 thấy những chuyền động tr0ng đời sông xã hội sau 1975 nhất là từ sau Đại hội Đảng lần thứ V1/1986 là sự đối mới mang lính lất yếu của đời sống xã hội Việt Iam, nó là cơ sở, là liền đề đổi mới lr0ng đời sống văn học nghệ thuật.
Whirng chuyén dong r0ng đời sống văn học lrơjóc và sau 1986, ơjóc yêu cầu đối mới. Mốc lịch sử 1975 là gạch nối quan trong danh dau su chuyén hojong mang tinh chat pojoc ng0at cua céch mang Viét Tam va những xá0 động trOng x4 hdi sau giai phong ké0 the0 su x40 dong cua van hoc voi to cách là một hình thái ý thức xã hội. Ihà nghiên cứu Vũ Tuấn Anh đã có những suy nghĩ khá xác đáng khi ch0 rằng “bối đinh mới đã lạ0 nên những chấn động Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.vn 18 sâu xa le0ng ý thức nghệ thuật” [1]. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.vn 19 Hhoq thế, những lác nhân tr0ng đời sống xã hội đã gây nên những “chấn động” mạnh †r0ng đời sống văn học, lạ0 ch0 văn học một bojớc chuyên mới phù hợp với xu thế chung có lính quy luật của cuộc sông.
Hền láng của sự đổi mới văn học thời kỳ này sắt nguồn lừ sự lự ý thức của văn học, lức là văn học đã giác ngộ đojợc về vai trò của nó lr0ng xã hội, lr0ng mối quan hệ giữa văn học và chính trị. IIghị quyết 05 của bộ chính trị Đảng cộng sản Việt Ilam (1987) †ạ0 điều kiện ch0 văn học phát triển và mang the0 những lố chất mới s0 với thời kỳ trojớc đó, mà d0 yêu cầu của lịch sử, văn học phục vụ chính trị lrở thành nhu cầu cấp sách hợp với quy luật thời chiến. Thậm chí, có những lúc ngojời †a còn đồng nhất văn nghệ với chính lrị, xem văn nghệ phục vụ chính trị một cách giản đơn, máy móc. ch0 đến thời điểm này, văn học nghệ thuật không chỉ còn đơjợc hiểu một cách giản đơn, máy móc nhọ là công cụ chính trị, là vũ khí to tojong, ma 1a m6t 66 phan quan trong của cách mạng to tojong van hoa, co tac dung Bdi dojong to tong, timh cam, lâm hồn, nhân cách, sản lĩnh các thế hệ công dân, xây dựng môi trojờng đạ0 đức lr0ng sáng, lành mạnh.
Đặc biệt và0 thời điểm đổi mới của đất nojớc, thì mối quan hệ giữa văn nghệ và chính trị đã đơtợc giới nghiên cứu đánh giá, nhìn nhận lại một cách cụ thé hơn, thực lế hơn và sâu sắc hơn. Không những thế vấn đề này còn đojợc dgja ra thả0 luận công khai lrên các sá0 chí, lạ0 không khí dân chủ, khiến ch0 ngơiời cầm sú† yên lâm và ty tin hơn lr0ng sáng tác, mạnh dạn đoỊa ra những kiến giải của mình về các vấn đề phức lạp, liêu cực của cuộc sống. hq chong ta đã biél, x4 héi va cOn nggoi Viet Tam da vojot qua nhiều khó khăn chồng chất với không í† thử thách hiểm nghè0 của thời chiến và hậu chiến, để đứng vững, hơn thế, có đojợc những siến đồi 10 lớn, Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.vn 20 10àn diện, nhất là từ khi công cuộc đôi mới đojợc mở ra ch0 đến ray. Liền văn hoc cong chung van mệnh và đồng hành cùng dân lộc qua những thăng tram cua lịch sử.
Từ sau 1975 dò phải đối mặt với nhiều thách thức gay gắt s0ng đã có nhiều biến đổi Số hóa bởi Trung tâm Học liệu - Đại học Thái Nguyên http://www.vn 21 sâu rộng lrên mọi mặt của quá lrình văn học. IIhìn một cách téng thé, van học Việt am từ sau năm 1975, nhất là lừ giữa những năm 80 trở lại đây đã bơjớc những so|ớc xa hơn trên c0n đơjờng hiện đại hóa, để hòa nhập và0 tiến trình văn học thế giới. Tựu trung, liến lrình văn học Việt Iam thế kỷ XX ba0 gồm 3 xu hojớng vận động chính, lojơng ứng với 3 thời kỳ phát triển của nền văn học.