Luận văn tốt nghiệp tiếp cận các dịch vụ ngân hàng số của hộ kinh doanh du lịch cộng đồng trên địa bàn huyện mộc châu tỉnh sơn la

Tài liệu chuyên sâu Khám Phá Dịch Vụ Ngân Hàng Số Cho Hộ Kinh Doanh Du Lịch Cộng Đồng Tại Mộc Châu, phân tích đa chiều, cung cấp kiến thức nền tảng

• Tác giả: Nguyễn Xuân Ngọc
• Người hướng dẫn: PGS. Đỗ Xuân Luận
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Tiếp Cận Các Dịch Vụ Ngân Hàng Số Cho Hộ Kinh Doanh Du Lịch Cộng Đồng Tại Mộc Châu
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết và lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 1.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.4.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.4.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 2. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
• 2.1. Du lịch cộng đồng
• 2.1.1. Định nghĩa
• 2.2. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển du lịch cộng đồng
• 2.3. Vai trò của dịch vụ ngân hàng số đối với phát triển du lịch cộng đồng
• 2.4. Bản chất, nội dung của dịch vụ ngân hàng số
• 2.5. Ảnh hưởng của dịch vụ ngân hàng số đến du lịch cộng đồng
• 2.6. Cơ sở thực tiễn
• 3. THỰC TRẠNG TIẾP CẬN CÁC DỊCH VỤ NGÂN HÀNG SỐ CHO PHÁT TRIỂN KINH DOANH DU LỊCH CỘNG ĐỒNG TẠI VIỆT NAM
• 3.1. Bài học kinh nghiệm
• 3.2. Tổng quan các công trình nghiên cứu
• 4. ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4.1. Đặc điểm điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội của địa bàn nghiên cứu
• 4.1.1. Đặc điểm điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Đặc điểm kinh tế xã hội
• 4.1.3. Đặc điểm cơ bản về du lịch cộng đồng tại địa bàn nghiên cứu
• 4.2. Nội dung nghiên cứu
• 4.3. Phương pháp nghiên cứu
• 4.3.1. Phương pháp thu thập số liệu
• 4.3.2. Phương pháp phân tích số liệu
• 4.4. Các chỉ tiêu dùng trong phân tích
• 4.4.1. Chỉ tiêu về thực trạng kinh doanh du lịch cộng đồng
• 4.4.2. Chỉ tiêu thực trạng tiếp cận và sử dụng các dịch vụ ngân hàng
• 5. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 5.1. Thực trạng kinh doanh du lịch của các hộ điều tra
• 5.1.1. Đặc điểm của các hộ khảo sát
• 5.1.2. Tình hình phát triển du lịch cộng đồng của các hộ khảo sát
• 5.1.3. Nhu cầu, mức độ tiếp cận và sử dụng các dịch vụ ngân hàng số
• 5.1.4. Những rào cản trong tiếp cận các dịch vụ ngân hàng số của hộ kinh doanh du lịch cộng đồng
• 6. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về dịch vụ ngân hàng số

Dịch vụ ngân hàng số đã trở thành một phần không thể thiếu trong hoạt động kinh doanh hiện đại, đặc biệt là trong lĩnh vực du lịch cộng đồng. Tại huyện Mộc Châu, dịch vụ này không chỉ giúp các hộ kinh doanh tiết kiệm thời gian mà còn nâng cao hiệu quả quản lý tài chính. Theo nghiên cứu, việc áp dụng công nghệ ngân hàng đã tạo ra nhiều cơ hội cho các hộ kinh doanh trong việc tiếp cận nguồn vốn và quản lý tài chính một cách hiệu quả hơn. "Ngân hàng số là mô hình ngân hàng hiện đại, trong đó tất cả các dịch vụ thuộc chức năng ngân hàng đều dựa trên nền tảng kỹ thuật số". Điều này cho thấy sự cần thiết của việc chuyển đổi số trong ngành ngân hàng để phục vụ tốt hơn cho nhu cầu của người dân.

1.1. Lợi ích của dịch vụ ngân hàng số

Dịch vụ ngân hàng số mang lại nhiều lợi ích cho các hộ kinh doanh du lịch cộng đồng. Đầu tiên, nó giúp giảm thiểu chi phí giao dịch và thời gian chờ đợi. Thứ hai, việc sử dụng thanh toán điện tử giúp các hộ kinh doanh dễ dàng hơn trong việc quản lý doanh thu và chi phí. Theo khảo sát, 70% hộ kinh doanh cho biết họ cảm thấy an toàn hơn khi sử dụng dịch vụ ngân hàng số. "Việc áp dụng công nghệ số không chỉ giúp tiết kiệm chi phí mà còn nâng cao khả năng cạnh tranh". Cuối cùng, dịch vụ này còn tạo điều kiện thuận lợi cho việc tiếp cận thông tin và dữ liệu, từ đó giúp các hộ kinh doanh đưa ra quyết định chính xác hơn.

II. Thực trạng tiếp cận dịch vụ ngân hàng số tại Mộc Châu

Mặc dù dịch vụ ngân hàng số đã được triển khai tại huyện Mộc Châu, nhưng việc tiếp cận của các hộ kinh doanh du lịch cộng đồng vẫn còn nhiều hạn chế. Theo thống kê, chỉ khoảng 40% hộ kinh doanh có tài khoản ngân hàng và sử dụng dịch vụ ngân hàng số. Nguyên nhân chủ yếu là do chi phí giao dịch cao và khoảng cách địa lý giữa các hộ kinh doanh và ngân hàng. "Nhiều hộ kinh doanh vẫn chưa nhận thức được lợi ích của việc sử dụng dịch vụ ngân hàng số". Điều này cho thấy cần có các chương trình tuyên truyền và đào tạo để nâng cao nhận thức cho người dân.

2.1. Những rào cản trong tiếp cận dịch vụ ngân hàng số

Các rào cản trong việc tiếp cận dịch vụ ngân hàng số bao gồm chi phí giao dịch cao, thiếu kỹ năng sử dụng công nghệ và sự thiếu hụt thông tin. Nhiều hộ kinh doanh cho biết họ không biết cách mở tài khoản ngân hàng hoặc sử dụng các dịch vụ trực tuyến. "Kỹ năng số của người dân còn hạn chế, điều này ảnh hưởng lớn đến việc áp dụng công nghệ trong kinh doanh". Để khắc phục tình trạng này, cần có sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương và các ngân hàng trong việc tổ chức các khóa đào tạo về công nghệ ngân hàng cho người dân.

III. Giải pháp nâng cao tiếp cận dịch vụ ngân hàng số

Để nâng cao khả năng tiếp cận dịch vụ ngân hàng số cho các hộ kinh doanh du lịch cộng đồng, cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, các ngân hàng cần giảm chi phí giao dịch và cung cấp các dịch vụ miễn phí cho hộ kinh doanh. Thứ hai, tổ chức các chương trình đào tạo về công nghệ ngân hàng cho người dân. "Việc nâng cao kỹ năng số cho người dân sẽ giúp họ tự tin hơn trong việc sử dụng dịch vụ ngân hàng". Cuối cùng, cần có sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng và ngân hàng để tạo ra các sản phẩm dịch vụ phù hợp với nhu cầu của người dân.

3.1. Tăng cường tuyên truyền và đào tạo

Tăng cường công tác tuyên truyền về lợi ích của dịch vụ ngân hàng số là rất cần thiết. Các chương trình đào tạo nên được tổ chức thường xuyên để giúp người dân hiểu rõ hơn về cách sử dụng dịch vụ ngân hàng. "Chỉ khi người dân nhận thức được lợi ích và cách sử dụng dịch vụ ngân hàng số, họ mới có thể tiếp cận và sử dụng hiệu quả". Điều này không chỉ giúp nâng cao đời sống cho người dân mà còn thúc đẩy sự phát triển của du lịch cộng đồng tại huyện Mộc Châu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Du lịch cộng đồng (DLCĐ) đã trở thành một ngành kinh tế dịch vụ quan trọng, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội tại nhiều địa phương, đặc biệt là các vùng dân tộc thiểu số. Tại huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La, du lịch cộng đồng phát triển mạnh mẽ với nhiều hộ kinh doanh homestay và dịch vụ liên quan, góp phần tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân địa phương. Tuy nhiên, việc tiếp cận các dịch vụ ngân hàng số của các hộ kinh doanh du lịch cộng đồng còn nhiều hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng mở rộng và nâng cao hiệu quả kinh doanh.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về tiếp cận dịch vụ ngân hàng số trong phát triển du lịch cộng đồng; đánh giá nhu cầu, mức độ tiếp cận và sử dụng các dịch vụ ngân hàng số của các hộ kinh doanh; phân tích những rào cản trong tiếp cận dịch vụ ngân hàng số; từ đó đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường tiếp cận các dịch vụ ngân hàng số cho các hộ kinh doanh du lịch cộng đồng trên địa bàn huyện Mộc Châu.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các hộ dân tộc thiểu số kinh doanh du lịch cộng đồng tại huyện Mộc Châu, với số liệu thu thập trong giai đoạn 2018-2021. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng bền vững, nâng cao năng lực tiếp cận tài chính số cho các hộ kinh doanh, góp phần cải thiện đời sống và phát triển kinh tế địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết phát triển du lịch cộng đồng: Nhấn mạnh vai trò của cộng đồng địa phương trong việc bảo tồn tài nguyên du lịch, phát triển sản phẩm du lịch đặc trưng và chia sẻ lợi ích kinh tế một cách công bằng. Các nguyên tắc phát triển du lịch cộng đồng bao gồm bình đẳng xã hội, tôn trọng văn hóa địa phương, chia sẻ lợi ích và sự tham gia của cộng đồng địa phương.

• Mô hình ngân hàng số (Digital Banking): Bao gồm bốn nội dung chính là kênh kết nối đa dạng với khách hàng, tự động hóa quy trình, hỗ trợ ra quyết định dựa trên phân tích dữ liệu và đổi mới sáng tạo sản phẩm, dịch vụ. Ngân hàng số giúp nâng cao hiệu quả giao dịch, tiết kiệm chi phí và tăng cường bảo mật.

• Khái niệm tiếp cận dịch vụ ngân hàng số: Đề cập đến khả năng của các hộ kinh doanh trong việc sử dụng các dịch vụ tài chính số như mở tài khoản, vay vốn, thanh toán trực tuyến, qua các nền tảng công nghệ hiện đại.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp và sơ cấp:

• Nguồn dữ liệu thứ cấp: Bao gồm các báo cáo ngành, tài liệu pháp luật, các nghiên cứu trước đây về du lịch cộng đồng và ngân hàng số.

• Dữ liệu sơ cấp: Thu thập thông qua khảo sát trực tiếp 150 hộ kinh doanh du lịch cộng đồng tại huyện Mộc Châu trong năm 2021, sử dụng bảng hỏi và phỏng vấn sâu.

Phương pháp phân tích dữ liệu bao gồm:

• Thống kê mô tả: Phân tích đặc điểm hộ kinh doanh, mức độ sử dụng dịch vụ ngân hàng số.

• Phân tích so sánh: Đánh giá sự khác biệt về mức độ tiếp cận dịch vụ giữa các nhóm hộ.

• Thang đo Likert 5 mức độ: Đánh giá nhu cầu và rào cản trong tiếp cận dịch vụ ngân hàng số.

Cỡ mẫu 150 hộ được chọn theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo đại diện cho các nhóm dân tộc thiểu số và loại hình kinh doanh du lịch cộng đồng tại địa bàn nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu kéo dài từ tháng 1 đến tháng 12 năm 2021.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng kinh doanh du lịch cộng đồng: Khoảng 65% hộ kinh doanh du lịch cộng đồng tại Mộc Châu đã tham gia các khóa tập huấn về du lịch cộng đồng, giúp nâng cao kỹ năng quản lý và phục vụ khách. Tuy nhiên, chỉ khoảng 40% hộ sử dụng các công cụ số trong kinh doanh như website, mạng xã hội hay ứng dụng đặt phòng.

2. Mức độ tiếp cận dịch vụ ngân hàng số: Khoảng 55% hộ có tài khoản ngân hàng, trong đó 70% sử dụng dịch vụ Internet Banking hoặc Mobile Banking. Tuy nhiên, chỉ 30% hộ tiếp cận được các dịch vụ vay vốn qua ngân hàng số, chủ yếu do hạn chế về tài sản đảm bảo và kỹ năng sử dụng công nghệ.

3. Nhu cầu sử dụng dịch vụ ngân hàng số: Hơn 80% hộ kinh doanh mong muốn được cung cấp các dịch vụ ngân hàng trực tuyến như vay vốn, thanh toán không dùng tiền mặt, quản lý tài chính qua ứng dụng trong vòng 3 năm tới.

4. Rào cản trong tiếp cận dịch vụ ngân hàng số: Các rào cản chính gồm chi phí giao dịch cao (chiếm 60%), khoảng cách địa lý xa trung tâm ngân hàng (55%), thiếu kiến thức và kỹ năng sử dụng công nghệ (50%), và yêu cầu tài sản đảm bảo vay vốn khó đáp ứng (45%).

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy, mặc dù du lịch cộng đồng tại Mộc Châu đã có bước phát triển tích cực với sự tham gia của nhiều hộ dân tộc thiểu số, việc ứng dụng công nghệ số trong kinh doanh và tiếp cận dịch vụ ngân hàng số còn hạn chế. Điều này tương đồng với các nghiên cứu tại các địa phương khác như Sapa, Bản Lác và Cù Lao Ông Hổ, nơi mà các hộ kinh doanh cũng gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn và dịch vụ tài chính số.

Nguyên nhân chủ yếu là do đặc thù vùng miền núi, điều kiện kinh tế còn khó khăn, cùng với hạn chế về kỹ năng số và tài sản đảm bảo. Việc ngân hàng số chưa được phổ biến rộng rãi và các dịch vụ chưa thực sự phù hợp với đặc điểm của các hộ kinh doanh nhỏ lẻ cũng là một yếu tố hạn chế.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ hộ có tài khoản ngân hàng, sử dụng dịch vụ ngân hàng số và tiếp cận vay vốn; bảng tổng hợp các rào cản chính và mức độ ảnh hưởng theo thang đo Likert.

Ý nghĩa của nghiên cứu là làm rõ nhu cầu và khó khăn thực tế của các hộ kinh doanh du lịch cộng đồng trong việc tiếp cận dịch vụ ngân hàng số, từ đó giúp các cơ quan quản lý và ngân hàng xây dựng chính sách, sản phẩm phù hợp, góp phần thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo kỹ năng số cho các hộ kinh doanh: Tổ chức các khóa tập huấn về sử dụng công nghệ số và dịch vụ ngân hàng số, nhằm nâng cao năng lực tiếp cận và sử dụng hiệu quả các dịch vụ tài chính số. Thời gian thực hiện trong 12 tháng, do các cơ quan quản lý địa phương phối hợp với ngân hàng và tổ chức phi chính phủ thực hiện.

2. Phát triển các sản phẩm tín dụng phù hợp với đặc thù du lịch cộng đồng: Ngân hàng cần thiết kế các gói vay vốn linh hoạt, giảm yêu cầu tài sản đảm bảo, thủ tục đơn giản, phù hợp với quy mô nhỏ lẻ của các hộ kinh doanh. Triển khai trong 18 tháng, do các ngân hàng thương mại chủ trì phối hợp với chính quyền địa phương.

3. Mở rộng mạng lưới điểm giao dịch và kênh phân phối số: Thiết lập các điểm giao dịch ngân hàng số tại các xã vùng sâu, vùng xa, đồng thời phát triển các kênh giao dịch trực tuyến đa kênh (Omni-Channel) để tạo thuận lợi cho người dân. Thời gian thực hiện 24 tháng, do Ngân hàng Nhà nước và các ngân hàng thương mại phối hợp thực hiện.

4. Tăng cường chính sách hỗ trợ và khuyến khích sử dụng ngân hàng số: Chính quyền địa phương cần ban hành các chính sách ưu đãi, hỗ trợ phí dịch vụ, miễn giảm thuế cho các hộ kinh doanh sử dụng dịch vụ ngân hàng số, đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền nâng cao nhận thức về lợi ích của ngân hàng số. Thực hiện liên tục trong 3 năm, do UBND huyện Mộc Châu phối hợp với các sở ngành liên quan.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các hộ kinh doanh du lịch cộng đồng: Nghiên cứu giúp các hộ hiểu rõ hơn về lợi ích và cách thức tiếp cận các dịch vụ ngân hàng số, từ đó nâng cao hiệu quả kinh doanh và phát triển bền vững.

2. Ngân hàng và tổ chức tài chính: Cung cấp thông tin thực tiễn về nhu cầu, rào cản và đặc điểm khách hàng là các hộ kinh doanh du lịch cộng đồng, giúp thiết kế sản phẩm và dịch vụ phù hợp.

3. Cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương: Là cơ sở để xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển du lịch cộng đồng và tài chính số, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội vùng dân tộc thiểu số.

4. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành kinh tế nông nghiệp, du lịch và tài chính: Tài liệu tham khảo quý giá về mối quan hệ giữa ngân hàng số và phát triển du lịch cộng đồng, cũng như phương pháp nghiên cứu thực tiễn tại địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Ngân hàng số khác gì so với ngân hàng điện tử?
   Ngân hàng số là mô hình ngân hàng hiện đại, số hóa toàn bộ quy trình và tích hợp đa kênh phân phối, trong khi ngân hàng điện tử chỉ là một phần của ngân hàng số, tập trung vào các kênh như Internet Banking và Mobile Banking. Ngân hàng số đảm bảo trải nghiệm đồng nhất và tự động hóa cao hơn.

2. Tại sao các hộ kinh doanh du lịch cộng đồng khó tiếp cận dịch vụ ngân hàng số?
   Nguyên nhân chính gồm chi phí giao dịch cao, khoảng cách địa lý xa trung tâm ngân hàng, thiếu kỹ năng sử dụng công nghệ và yêu cầu tài sản đảm bảo vay vốn khó đáp ứng. Ngoài ra, các dịch vụ ngân hàng số chưa được thiết kế phù hợp với đặc thù kinh doanh nhỏ lẻ.

3. Lợi ích của việc sử dụng dịch vụ ngân hàng số đối với hộ kinh doanh du lịch cộng đồng là gì?
   Giúp tiết kiệm thời gian, chi phí giao dịch, tăng hiệu quả quản lý tài chính, nâng cao khả năng tiếp cận vốn vay, đồng thời tăng cường bảo mật và thuận tiện trong thanh toán, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển kinh doanh.

4. Các giải pháp nào giúp tăng cường tiếp cận dịch vụ ngân hàng số cho các hộ kinh doanh?
   Bao gồm đào tạo kỹ năng số, phát triển sản phẩm tín dụng phù hợp, mở rộng mạng lưới điểm giao dịch và kênh phân phối số, cùng với chính sách hỗ trợ và khuyến khích sử dụng dịch vụ ngân hàng số từ chính quyền địa phương.

5. Phạm vi nghiên cứu của luận văn này bao gồm những gì?
   Nghiên cứu tập trung vào các hộ dân tộc thiểu số kinh doanh du lịch cộng đồng tại huyện Mộc Châu, tỉnh Sơn La, với số liệu thu thập trong giai đoạn 2018-2021, đánh giá thực trạng, nhu cầu, rào cản và đề xuất giải pháp tiếp cận dịch vụ ngân hàng số.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về tiếp cận dịch vụ ngân hàng số trong phát triển du lịch cộng đồng, tập trung vào hộ dân tộc thiểu số tại huyện Mộc Châu.
• Đánh giá thực trạng cho thấy mức độ tiếp cận dịch vụ ngân hàng số còn hạn chế, với nhiều rào cản về chi phí, kỹ năng và tài sản đảm bảo.
• Nhu cầu sử dụng dịch vụ ngân hàng số của các hộ kinh doanh du lịch cộng đồng là rất lớn, đặc biệt trong các dịch vụ vay vốn và thanh toán trực tuyến.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao năng lực tiếp cận dịch vụ ngân hàng số, góp phần thúc đẩy phát triển du lịch cộng đồng bền vững.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các chương trình đào tạo, phát triển sản phẩm tín dụng phù hợp và mở rộng mạng lưới dịch vụ ngân hàng số tại địa phương.

Kêu gọi các cơ quan quản lý, ngân hàng và cộng đồng cùng phối hợp hành động để hiện thực hóa các giải pháp, góp phần phát triển kinh tế số và du lịch cộng đồng tại Mộc Châu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 1. Du lịch cộng đồng 1. Định nghĩa Du lịch: Ngày nay, du lịch (DL) trở thành một hoạt động thường xuyên, phổ biến và là nhu cầu thiết yếu trong cuộc sống của con người. Chính những lợi ích nhiều mặt mà DL mang lại, đây được xem là ngành kinh tế mũi nhọn, là “cứu cánh" vực dậy nền kinh tế ốm yếu của nhiều quốc gia.

Mặc dù vậy cho đến nay, việc nhận thức về DL vẫn chưa được thống nhất, đã có nhiều cách hiểu, nhìn nhận khác nhau về DL. Sau đây là một số khái niệm về DL theo cách tiếp cận của các đối tượng liên quan đến hoạt động DL (Đại học Đông Á,2014): - Đối với người đi DL: DL là cuộc hành trình và lưu trú của họ ở ngoài nơi cư trú để thoả mãn các nhu cầu khác nhau như hoà bình, hữu nghị, tìm kiếm kinh nghiệm sống hoặc thoả mãn các nhu cầu về vật chất và tinh thần khác. - Đối với người kinh doanh DL: DL là quá trình tổ chức các điều kiện về sản xuất và phục vụ nhằm thoả mãn, đáp ứng các nhu cầu của người du lịch và đạt được mục đích số một của mình là thu lợi nhuận. - Đối với chính quyền địa phương: DL là việc tổ chức các điều kiện về hành chính, về cơ sở hạ tầng, cơ sở vật chất kỹ thuật (CSVCKT) để phục vụ kinh doanh du lịch (KDDL), là tổng hợp các hoạt động kinh doanh nhằm tạo điều kiện cho KDL trong chuyến hành trình và lưu trú, là cơ hội để bán các sản phẩm của địa phương, tăng thu ngoại tệ, tăng thu nhập, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân địa phương.

- Đối với cộng đồng (CĐ) dân cư sở tại: DL là một hiện tượng kinh tế Luan van 8 - xã hội mà hoạt động DL tại địa phương mình vừa đem lại những cơ hội để tìm hiểu nền văn hoá, phong cách của những người ngoài địa phương, vừa là cơ hội để tìm việc làm, phát huy các nghề cổ truyền, tăng thu nhập nhưng đồng thời cũng gây ảnh hưởng đến đời sống người dân sở tại như về môi trường, trật tự an ninh xã hội, nơi ăn, chốn ở. Ngoài ra còn có nhiều cách hiểu khác về DL, trong đó, khái niệm về du lịch được sử dụng phổ biến ở nước ta là cách hiểu theo Luật du lịch Việt Nam (2005): “Du lịch là hoạt động của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên của mình nhằm thoả mãn nhu cầu tham quan, giải trí, nghỉ dưỡng trong một khoảng thời gian nhất định”. Năm 2017, Luật du lịch Việt Nam có sự thay đổi và theo đó, khái niệm du lịch hiện nay được hiểu như sau: “Du lịch là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên trong thời gian không quá 01 năm liên tục nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, nghỉ dưỡng, giải trí, tìm hiểu, khám phá tài nguyên du lịch hoặc kết hợp với mục đích hợp pháp khác ”. (Luật du lịch Việt Nam,2017) Cộng đồng: Thuật ngữ CĐ (community) là một khái niệm được Liên hiệp quốc công nhận vào năm 1950 và khuyến khích các quốc gia sử dụng khái niệm này như một công cụ để thực hiện trong các chương trình viện trợ.

Có nhiều cách hiểu khác nhau về thuật ngữ này: - Theo Keith và Ary cho rằng: “Cộng đồng trước hết là một nhóm người thường sinh sống trên cùng khu vực địa lý, tự xác định mình về cùng một nhóm. Những người trong cùng một cộng đồng thường có quan hệ huyết thống hoặc hôn nhân và có thể thuộc cùng một tôn giáo, một tầng lớp chính trị”. (Popple K, 1988) - Từ điển bách khoa Việt Nam định nghĩa: “Cộng đồng được hiểu là một tập đoàn người rộng lớn, có những dấu hiệu chung về thành phần giai cấp, về nghề nghiệp, về địa điểm sinh tụ và cư trú. Cũng có những cộng Luan van 9 đồng xã hội bao gồm cả một dòng giống, một sắc tộc, một dân tộc”.

(Từ điển Bách Khoa Việt Nam, 1995) - Tác giả Bùi Thị Hải Yến trong công trình Du lịch cộng đồng cũng có cách hiểu về CĐ như sau: “Cộng đồng được hiểu là một nhóm dân cư cùng sinh sống trên một lãnh thổ nhất định, được gọi tên như làng, xã, huyện, thị, tỉnh, thành phố, quốc gia. có những dấu hiệu chung về thành phần giai cấp, truyền thống văn hóa, đặc điểm kinh tế - xã hội”. (Bùi Thị Hải Yến, 2012) Như vậy, từ những nhìn nhận trên, hiểu một cách chung nhất, “Cộng đồng là một nhóm người có những đặc điểm tương đồng về kinh tế, văn hóa, xã hội. cùng tồn tại trong một không gian địa lý nhất định”.

Du lịch cộng đồng: Du lịch cộng đồng (DLCĐ) phát triển ở Việt Nam vào cuối những năm 1980 và ngày càng được coi trọng từ sau những năm 1990. Khái niệm về DLCĐ trong nghiên cứu này dựa vào đặc điểm của CĐĐP với tư cách là thành phần cốt lõi, là trung tâm của mọi hoạt động phát triển DL địa phương. Do vậy, tổng hợp từ nhiều lý luận của các tổ chức, nhà nghiên cứu, lấy nhận định từ Tài liệu hướng dẫn phát triển DLCĐ: “Du lịch cộng đồng là một loại hình du lịch do chính cộng đồng người dân phối hợp tổ chức, quản lý và làm chủ để đem lại lợi ích kinh tế và bảo vệ được môi trường chung thông qua việc giới thiệu với du khách các nét đặc trưng của địa phương (phong cảnh, văn hóa). Tài liệu cũng đề cập thêm: “Du lịch cộng đồng dựa trên sự tò mò, mong muốn của khách du lịch để tìm hiểu thêm về cuộc sống hàng ngày của người dân từ các nền văn hóa khác nhau.

Du lịch cộng đồng thường liên kết với người dân thành thị đến các vùng nông thôn để thưởng thức cuộc sống tại đó trong một khoảng thời gian nhất định ”. - CĐĐP là người kiểm soát các giá trị về mặt tài nguyên du lịch (TNDL) để hỗ trợ du khách có cơ hội tìm hiểu và nâng cao nhận thức của mình khi có cơ hội tiếp cận hệ thống TNDL tại không gian sống của CĐĐP. CĐĐP sẽ nhận được lợi ích về mặt kinh tế, mở rộng tầm hiểu biết về đặc điểm tính cách của du khách cũng như có cơ hội nắm bắt các thông tin bên ngoài từ du khách. - CĐĐP ngày càng được tăng cường về khả năng tổ chức, vận hành và thực hiện các hoạt động, xây dựng các SPDL phục vụ cho du khách.

Từ đó, CĐ ngày càng phát huy vai trò làm chủ của mình. Phát triển du lịch cộng đồng: Phát triển là quá trình vận động theo chiều hướng đi lên của sự vật, hiện tượng từ trình độ thấp lên trình độ cao hơn, từ đơn giản đến phức tạp, từ thiếu sót đến hoàn thiện. Phát triển của sự vật, hiện tượng có thể theo chiều rộng và cả chiều sâu. Phát triển cộng đồng được hiểu là tập hợp nhiều hoạt động diễn ra trong đời sống nhằm làm thay đổi các giá trị về chính trị, kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường của CĐ theo xu hướng ngày càng tốt hơn.

Phát triển CĐ có sự tham gia của người dân để phát triển nông nghiệp, nông thôn, du lịch được Chính phủ Việt Nam rất quan tâm, đã thực hiện và đang tiếp tục triển khai trên phạm vi cả nước. Những sáng kiến đổi mới công tác lập và tổ chức thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế xã hội địa phương, phát triển sinh kế có sự tham gia người dân bước đầu đã mang lại kết quả. Đã xuất hiện các kinh nghiệm hay, bài học quý về phát triển CĐ có sự tham gia của người dân. Từ đó có thể hiểu, phát triển DLCĐ là tập hợp các hoạt động của con Luan van 11 người nhằm bảo tồn hoặc thay đổi các giá trị về kinh tế, văn hóa, xã hội, môi trường tại địa phương phục vụ các hoạt động DL theo chiều hướng ngày càng tốt hơn, hiệu quả hơn, trong đó đặc biệt chú trọng đến việc đảm bảo quyền lợi cho cộng đồng địa phương.

Các hình thức du lịch cộng đồng như - Du lịch sinh thái: du lịch sinh thái là một hình thức du lịch diễn ra trong khu vực tự nhiên (đặc biệt là trong khu vực cần được bảo vệ và môi trường xung quanh nó) kết hợp tìm hiểu bản sắc văn hóa - xã hội của địa phương có sự quan tâm đến vấn đề môi trường. Nó thúc đẩy một hệ sinh thái bền vững thông qua một quá trình quản lý môi trường có sự tham gia của tất cả các bên liên quan. - Du lịch văn hóa: là một trong những thành phần quan trọng nhất của du lịch dựa vào cộng đồng từ khi văn hóa, lịch sử, khảo cổ học, là yếu tố thu hút khách chủ yếu của cộng đồng địa phương. Ví dụ về du lịch dựa vào văn hóa bao gồm khám phá các di tích khảo cổ học, địa điểm tôn giáo nổi tiếng hay trải nghiệm cuộc sống địa phương tại một ngôi làng dân tộc thiểu số.

- Du lịch nông nghiệp: đây là một hình thức du lịch tại các khu vực nông nghiệp như vườn cây ăn trái, trang trại nông lâm kết hợp, trang trại thảo dược và các trang trại động vật, đã được chuẩn bị phục vụ cho khách du lịch. Khách du lịch xem hoặc tham gia vào thực tiễn sản xuất nông nghiệp như làm việc với công cụ của nhà nông hoặc thu hoạch mùa mà không ảnh hưởng đến hệ sinh thái hoặc năng suất của gia đình chủ nhà. Một sản phẩm mới đặc biệt là nghỉ ngơi ở các trang trại hữu cơ, nơi du khách có thể tìm hiểu thêm về thiên nhiên và học tập các phương pháp canh tác không dùng thuốc trừ sâu. (Viện nghiên cứu và phát triển ngành nghề nông thôn Việt Nam, 2012) Luan van 12 - Du lịch bản địa: du lịch bản địa/ dân tộc đề cập đến một loại du lịch, nơi đồng bào dân tộc thiểu số hoặc người dân bản địa tham gia trực tiếp vào hoạt động du lịch, nền văn hóa vốn có của họ chính là yếu tố thu hút khách du lịch.

(Viện nghiên cứu và phát triển ngành nghề nông thôn Việt Nam, 2012) - Du lịch làng: khách du lịch chia sẻ các hoạt động trong cuộc sống thôn bản và các làng nông thôn thu được lợi ích kinh tế từ các hoạt động du lịch. Dân làng cung cấp các dịch vụ ă ở, nhà trọ cho khách nghỉ ngơi qua đêm. Nhà trọ chính là các điểm kinh doanh, trong đó du khách ở lại du lịch qua đêm trong những ngôi nhà làng, cùng với một gia đình.