Luận Văn: Khai Thác Hiệu Quả Loại Hình Du Lịch Văn Hóa Tại Di Sản Hoàng Thành Thăng Long Hà Nội

Luận văn khai thác hiệu quả loại hình du lịch văn hóa tại Hoàng thành Thăng Long, Hà Nội, phân tích tiềm năng và giải pháp phát triển bền vững.

• Tác giả: Vũ Thị Thơ
• Người hướng dẫn: ThS. Nguyễn Thị Phương Thảo
• Trường học: Trường Đại Học Dân Lập Hải Phòng
• Chuyên ngành: Quản Trị Dịch Vụ Du Lịch Và Lữ Hành
• Đề tài: Khai Thác Hiệu Quả Du Lịch Văn Hóa Tại Hoàng Thành Thăng Long Hà Nội
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hải Phòng

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DI SẢN VĂN HÓA VÀ DU LỊCH VĂN HÓA
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm, phân loại di sản văn hóa
• 1.2. Vai trò của di sản văn hóa đối với sự phát triển du lịch
• 1.3. Khái niệm và đặc trưng của du lịch văn hóa
• 1.4. Điều kiện phát triển du lịch văn hóa
• 1.5. Kinh nghiệm phát triển loại hình du lịch văn hóa gắn với các di sản văn hóa tại một số quốc gia Châu Á
• 1.5.1. Kinh nghiệm của Trung Quốc
• 1.5.2. Kinh nghiệm của Pê-ru
• 1.5.3. Bài học vận dụng cho Việt Nam
• 1.6. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG KHAI THÁC CÁC GIÁ TRỊ CỦA HOÀNG THÀNH THĂNG LONG PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN DU LỊCH VĂN HÓA
• 2.1. Khái quát về Hoàng Thành Thăng Long
• 2.2. Vị trí địa lý, diện tích
• 2.3. Lịch sử hình thành
• 2.4. Vai trò, ý nghĩa của Hoàng Thành Thăng Long đối với sự phát triển đất nước
• 2.5. Điều kiện phát triển du lịch văn hóa tại Hoàng Thành Thăng Long
• 2.6. Giá trị của Hoàng Thành Thăng Long
• 2.7. Cơ sở hạ tầng và cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ phát triển du lịch văn hóa
• 2.8. Các điểm tham quan tại khu di tích Hoàng thành Thăng Long
• 2.9. Cơ cấu tổ chức quản lý và nhân lực du lịch
• 2.10. Thực trạng hoạt động du lịch văn hóa tại Hoàng thành Thăng Long
• 2.10.1. Thị trường khách
• 2.10.2. Các dịch vụ du lịch và doanh thu
• 2.10.3. Hướng dẫn viên và nhân viên phục vụ khách tại điểm
• 2.10.4. Công tác xúc tiến, tuyên truyền và quảng bá du lịch
• 2.10.5. Công tác tổ chức quản lý và bảo tồn
• 2.11. Đánh giá về hoạt động du lịch văn hóa tại Hoàng thành Thăng Long
• 2.11.1. Thuận lợi - Ưu điểm
• 2.11.2. Khó khăn - Nhược điểm
• 2.12. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH PHÁT TRIỂN LOẠI HÌNH DU LỊCH VĂN HÓA TẠI HOÀNG THÀNH THĂNG LONG HÀ NỘI
• 3.1. Mục tiêu và phương hướng phát triển du lịch Hà Nội đến năm 2020
• 3.1.1. Quan điểm và mục tiêu phát triển
• 3.1.2. Phương hướng phát triển
• 3.2. Các giải pháp nhằm khai thác hiệu quả du lịch văn hóa tại Hoàng thành Thăng Long
• 3.2.1. Giải pháp phát triển du lịch gắn với bảo tồn
• 3.2.2. Giải pháp về xây dựng khu Di sản Văn hóa Thế giới Hoàng thành Thăng Long thành công viên lịch sử văn hóa Thăng Long – Hà Nội
• 3.2.3. Giải pháp đa dạng các hoạt động du lịch và dịch vụ du lịch tại Hoàng thành Thăng Long
• 3.2.4. Giải pháp liên kết với các công ty lữ hành
• 3.2.5. Giải pháp về nguồn nhân lực
• 3.2.6. Giải pháp về cơ sở hạ tầng, cơ sở vật chất kỹ thuật
• 3.2.7. Giải pháp về đầu tư và xúc tiến du lịch
• 3.3. Một số kiến nghị, đề xuất khả năng khai thác du lịch đối với Hoàng thành Thăng Long – Hà Nội
• 3.3.1. Về phía Nhà nước
• 3.3.2. Phía Bộ VHTTDL (Văn hóa, Thể thao và Du lịch)
• 3.3.3. Về phía UBND (Ủy ban nhân dân) thành phố Hà Nội
• 3.3.4. Đối với các doanh nghiệp kinh doanh lữ hành
• 3.4. Tiêu kết chương 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• LỜI CẢM ƠN

Tóm tắt

I. Du lịch văn hóa và di sản văn hóa

Du lịch văn hóa là một hình thức du lịch dựa trên việc khai thác các giá trị văn hóa, lịch sử, và truyền thống của một địa phương. Di sản văn hóa bao gồm cả di sản vật thể và phi vật thể, là nguồn tài nguyên quan trọng để phát triển du lịch. Hoàng Thành Thăng Long là một di sản văn hóa nổi bật tại Hà Nội, mang trong mình những giá trị lịch sử và văn hóa đặc sắc. Việc khai thác hiệu quả các giá trị này không chỉ góp phần bảo tồn di sản mà còn thúc đẩy phát triển kinh tế du lịch.

1.1. Khái niệm và đặc điểm

Di sản văn hóa được định nghĩa là những tài sản vật chất và tinh thần có giá trị lịch sử, văn hóa, và khoa học. Hoàng Thành Thăng Long là một ví dụ điển hình của di sản văn hóa vật thể, với các công trình kiến trúc cổ và di tích lịch sử. Du lịch văn hóa tập trung vào việc khám phá và trải nghiệm các giá trị văn hóa, tạo nên sự hấp dẫn đặc biệt cho du khách.

1.2. Vai trò của di sản văn hóa

Di sản văn hóa đóng vai trò quan trọng trong việc thu hút du khách và phát triển du lịch lịch sử. Hoàng Thành Thăng Long không chỉ là điểm đến lịch sử mà còn là nơi lưu giữ những giá trị văn hóa độc đáo của thành phố Hà Nội. Việc bảo tồn và khai thác di sản này góp phần nâng cao nhận thức về văn hóa và lịch sử dân tộc.

II. Thực trạng khai thác du lịch tại Hoàng Thành Thăng Long

Hoàng Thành Thăng Long là một trong những địa điểm du lịch nổi tiếng tại Hà Nội, thu hút đông đảo du khách trong và ngoài nước. Tuy nhiên, việc khai thác các giá trị văn hóa và lịch sử tại đây vẫn còn nhiều hạn chế. Các hoạt động du lịch chưa được đa dạng hóa, và công tác quảng bá chưa thực sự hiệu quả. Điều này làm giảm tiềm năng phát triển du lịch của di sản này.

2.1. Thị trường khách và dịch vụ

Thị trường khách du lịch tại Hoàng Thành Thăng Long chủ yếu là khách nội địa và một số lượng nhỏ khách quốc tế. Các dịch vụ du lịch như hướng dẫn viên, cơ sở vật chất còn thiếu đồng bộ, chưa đáp ứng được nhu cầu của du khách. Việc thiếu các tour du lịch chuyên sâu về văn hóa và lịch sử cũng là một điểm yếu cần khắc phục.

2.2. Công tác quảng bá và bảo tồn

Công tác quảng bá Hoàng Thành Thăng Long chưa được chú trọng đúng mức. Các chiến dịch marketing chưa tạo được sự thu hút lớn đối với du khách quốc tế. Bên cạnh đó, việc bảo tồn di sản cũng gặp nhiều khó khăn do thiếu nguồn lực và sự đầu tư không đồng đều.

III. Giải pháp phát triển du lịch văn hóa tại Hoàng Thành Thăng Long

Để khai thác hiệu quả du lịch văn hóa tại Hoàng Thành Thăng Long, cần có những giải pháp đồng bộ từ việc bảo tồn di sản đến phát triển các hoạt động du lịch đa dạng. Việc liên kết với các công ty lữ hành và nâng cao chất lượng dịch vụ sẽ giúp thu hút nhiều hơn du khách trong và ngoài nước.

3.1. Đa dạng hóa hoạt động du lịch

Cần phát triển các hoạt động du lịch đa dạng như tổ chức các lễ hội văn hóa, triển lãm lịch sử, và các tour du lịch chuyên sâu. Điều này không chỉ tăng thêm trải nghiệm cho du khách mà còn góp phần quảng bá giá trị văn hóa của Hoàng Thành Thăng Long.

3.2. Nâng cao chất lượng dịch vụ

Việc nâng cao chất lượng dịch vụ, đào tạo hướng dẫn viên chuyên nghiệp, và cải thiện cơ sở vật chất là yếu tố then chốt để thu hút du khách. Đồng thời, cần tăng cường công tác quảng bá thông qua các kênh truyền thông và mạng xã hội để tiếp cận nhiều hơn với du khách quốc tế.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp ngành Quản trị dịch vụ du lịch và lữ hành của sinh viên Vũ Thị Thơ (Trường Đại học Dân Lập Hải Phòng, năm 2018) tập trung nghiên cứu đề tài: "Khai thác hiệu quả loại hình du lịch văn hóa tại di sản văn hóa Hoàng Thành Thăng Long, Hà Nội".

Bối cảnh thực tiễn được tác giả đặt ra bắt nguồn từ vai trò của ngành du lịch như một ngành kinh tế mũi nhọn, trong đó du lịch văn hóa giữ vị trí sản phẩm chủ đạo đối với các quốc gia đang phát triển. Tính đến năm 2015, Việt Nam đã sở hữu 08 di sản văn hóa - thiên nhiên, 08 di sản văn hóa phi vật thể và 04 di sản tư liệu được UNESCO công nhận. Khu di tích Hoàng thành Thăng Long là quần thể di sản có bề dày lịch sử hơn 10 thế kỷ và đáp ứng các tiêu chuẩn giá trị nổi bật toàn cầu. Tuy nhiên, thực tế khai thác giá trị văn hóa - lịch sử và khảo cổ học tại đây phục vụ du lịch chưa đạt hiệu quả tương xứng với tiềm năng sẵn có.

Mục đích nghiên cứu của đề tài là tìm hiểu, phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động du lịch tại Hoàng thành Thăng Long từ khi được công nhận là Di sản Văn hóa Thế giới đến năm 2018, qua đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả khai thác loại hình du lịch văn hóa tại điểm đến này.

Nhiệm vụ nghiên cứu được phân định thành 03 nội dung chính:

1. Hệ thống hóa những vấn đề lý luận chung về di sản văn hóa và du lịch văn hóa.
2. Phân tích, đánh giá toàn diện thực trạng hoạt động du lịch văn hóa tại Hoàng thành Thăng Long.
3. Đề xuất một số giải pháp nhằm khai thác hiệu quả loại hình du lịch văn hóa tại Hoàng thành Thăng Long.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động du lịch văn hóa tại khu di sản Hoàng thành Thăng Long – Hà Nội.
• Phạm vi không gian: Khu di sản văn hóa Hoàng thành Thăng Long (quận Ba Đình, thành phố Hà Nội).
• Phạm vi thời gian: Thu thập và xử lý các thông tin, dữ liệu về kinh tế, văn hóa – xã hội và hoạt động du lịch trên địa bàn thành phố Hà Nội từ năm 2010 đến năm 2018.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận vận dụng các căn cứ pháp lý, khái niệm học thuật và khung lý thuyết chuyên ngành du lịch:

• Khung pháp lý và chuẩn mực quốc tế: Luật Di sản văn hóa năm 2001 (sửa đổi, bổ sung năm 2009), Luật Du lịch Việt Nam năm 2005, Hiến chương Lausanne 1990 về bảo vệ và quản lý di sản khảo cổ học, Công ước Châu Âu về Bảo vệ di sản khảo cổ học (Công ước Valleta 1992).
• Khái niệm chuyên ngành: Phân loại di sản văn hóa vật thể, phi vật thể và di sản khảo cổ học; khái niệm du lịch theo Tổng cục Du lịch Việt Nam; định nghĩa du lịch văn hóa theo nghiên cứu của TS. Trần Đức Thanh (trong tài liệu Nhập môn khoa học du lịch).
• Hệ thống đặc trưng du lịch văn hóa: 05 đặc trưng cơ bản gồm tính đa dạng, tính đa thành phần (gắn với tính xã hội hóa cao), tính đa mục tiêu, tính liên vùng và tính mùa vụ.
• Điều kiện phát triển du lịch văn hóa: 06 nhóm điều kiện nền tảng gồm tài nguyên du lịch nhân văn, nhân lực du lịch, an ninh chính trị và trật tự an toàn xã hội, điều kiện kinh tế, cơ sở hạ tầng - cơ sở vật chất kỹ thuật, cùng chính sách đầu tư và xúc tiến quảng bá.

Phương pháp nghiên cứu được tác giả triển khai bao gồm:

• Phương pháp khảo sát thực tế: Trực tiếp khảo sát hiện trường, quan sát cơ sở hạ tầng, tuyến điểm tham quan và dịch vụ du lịch tại khu di sản Hoàng thành Thăng Long.
• Phương pháp thu thập thông tin: Tập hợp tư liệu thứ cấp về lịch sử hình thành, kiến trúc, khảo cổ học, các sự kiện văn hóa và văn bản chỉ đạo quản lý di sản.
• Phương pháp thống kê, phân tích và đối chiếu số liệu: Xử lý các chuỗi số liệu thứ cấp về lượng khách du lịch, cơ cấu thị trường khách, giá vé và doanh thu tại điểm đến giai đoạn 2008–2015.
• Phương pháp tổng hợp: Tổng hợp kết quả đánh giá thực trạng để xây dựng các nhóm giải pháp và kiến nghị quản lý mang tính ứng dụng thực tiễn.

Nguồn dữ liệu chính được trích xuất từ Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long – Hà Nội, Sở Du lịch Hà Nội, Viện Khảo cổ học (thuộc Viện Khoa học xã hội Việt Nam) và Niên giám thống kê thành phố Hà Nội.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Một số cơ sở lý luận về di sản văn hóa và du lịch văn hóa

Chương 1 hệ thống hóa các định nghĩa, đặc điểm và phân loại di sản văn hóa theo các chuẩn mực pháp lý Việt Nam và quốc tế. Tác giả chỉ rõ mối quan hệ tương hỗ giữa di sản văn hóa và sự phát triển du lịch: di sản đóng vai trò là nguồn tài nguyên đặc thù tạo ra sản phẩm du lịch mang tính cạnh tranh cao; ngược lại, du lịch tạo nguồn thu tái đầu tư cho bảo tồn và chuyển đổi sinh kế địa phương.

Chương này cũng dành dung lượng đáng kể để phân tích kinh nghiệm phát triển du lịch văn hóa gắn với di sản khảo cổ học tại hai quốc gia:

• Kinh nghiệm Trung Quốc (Khu lăng mộ Tần Thủy Hoàng, Tây An, Thiểm Tây): Khai thác di tích khảo cổ đạt khoảng 2 triệu lượt khách/năm (trong đó 1/4 là khách quốc tế). Điểm nổi bật là công tác quy hoạch bảo tồn vĩnh viễn, ứng dụng công nghệ hiện đại thông qua phòng chiếu phim panorama tròn tái hiện không gian lịch sử thời Tần, phát triển sản phẩm lưu niệm chuyên biệt (quy trình chế tác tượng chiến binh đất nung tại chỗ) và dịch vụ trải nghiệm tương tác với cổ vật tại Viện nghiên cứu khảo cổ học Tây An.
• Kinh nghiệm Peru (Khu di tích Machu Picchu và văn hóa Inca tại Cusco): Khai thác tour chuyên đề "Tìm lại thành phố đã mất của người Inca", vận hành cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan quản lý du lịch và cơ quan bảo tồn khảo cổ, tập trung đào tạo đội ngũ hướng dẫn viên chuyên sâu đóng vai trò cầu nối truyền tải giá trị tâm linh và khoa học của di tích.
• Bài học rút ra cho Việt Nam: Chú trọng quy hoạch sản phẩm du lịch chuyên biệt; bảo tồn giữ nguyên hiện trạng; ứng dụng công nghệ trực quan và trình chiếu tư liệu; liên kết chặt chẽ giữa đơn vị quản lý du lịch, bảo tàng và viện khảo cổ học; nâng cao năng lực thuyết minh chuyên sâu cho đội ngũ hướng dẫn viên.

Chương 2: Thực trạng khai thác các giá trị của Hoàng thành Thăng Long phục vụ phát triển du lịch văn hóa

Chương 2 trình bày chi tiết về vị trí địa lý, lịch sử hình thành, giá trị di sản và thực trạng các hoạt động du lịch tại khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long:

1. Vị trí và quy mô diện tích: Khu di sản nằm trên địa bàn quận Ba Đình, được bao bọc bởi 4 tuyến đường: Phan Đình Phùng (phía Bắc), Điện Biên Phủ (phía Nam), Nguyễn Tri Phương (phía Đông) và Hoàng Diệu (phía Tây). Tổng diện tích khu vực nghiên cứu là 126 ha, trong đó vùng lõi di sản rộng 18,395 ha gồm khu khảo cổ học 18 Hoàng Diệu (4,530 ha) và khu di tích Thành cổ Hà Nội (13,865 ha). Vùng đệm có diện tích 108 ha.

2. Tiến trình lịch sử và cấu trúc kiến trúc: Trải qua các thời kỳ lịch sử liên tục từ thời Tiền Thăng Long (thế kỷ 7–9 với An Nam đô hộ phủ, thành Đại La xây năm 886 dưới thời Cao Biền), qua thời Đinh - Tiền Lê (thế kỷ 10), phát triển qua các triều đại Lý, Trần, Lê sơ, Mạc, Lê trung hưng, đến thời nhà Nguyễn (năm 1805 xây thành Hà Nội kiểu Vauban, năm 1831 đổi tên thành Hà Nội) và giai đoạn lịch sử hiện đại sau năm 1954. Cấu trúc kinh thành Thăng Long xây dựng từ năm 1010 theo mô hình tam trùng thành quách: La thành (vòng ngoài), Hoàng thành (vòng giữa) và Cấm thành (vòng trong cùng).

3. Hiện trạng các điểm tham quan chính:

   • Kỳ Đài (Cột cờ Hà Nội): Xây dựng từ năm 1805 đến năm 1812 thời vua Gia Long; chiều cao thân cột hơn 33m, tính cả trụ cắm cờ đạt hơn 41m; thiết kế 3 tầng đế hình chóp vuông cụt, thân cột hình bát giác với cầu thang xoáy ốc 54 bậc, 39 lỗ soi sáng hình hoa thị và 6 lỗ hình rẻ quạt.
   • Đoan Môn: Cửa chính phía Nam vào Cấm thành, xây dựng bằng gạch vồ thời Lê và tu bổ thời Nguyễn; cấu trúc hình chữ U với 5 vòm cửa cuốn đối xứng, phía trên có lầu Phương Đình 2 tầng 8 mái.
   • Đường lát gạch hoa chanh thời Trần: Dấu tích đường Ngự đạo phát lộ năm 1999 ở độ sâu 1,9m ngay chính giữa Đoan Môn (trên tầng gạch vồ thời Lê ở độ sâu 1,3m và dưới là 2 lớp đường thời Lý).
   • Điện Kính Thiên: Trung tâm Cấm thành trên núi Long Đỗ; xây dựng năm 1428 thời Lê Thái Tổ trên nền điện Càn Nguyên (1010) và Thiên An (1029). Di tích hiện còn thềm 4 con rồng đá tạc giữa thế kỷ 15. Năm 1886, Pháp xây dựng Nhà Con Rồng 2 tầng 7 gian làm sở chỉ huy pháo binh; sau năm 1954 là trụ sở Bộ Quốc phòng và phòng họp Bộ Chính trị.
   • Nhà D67 và Hầm D67: Công trình xây dựng năm 1967, là nơi làm việc và chỉ đạo chiến lược của Bộ Chính trị, Quân ủy Trung ương, Đại tướng Võ Nguyên Giáp và Đại tướng Văn Tiến Dũng trong giai đoạn 1954–1975.
   • Hậu Lâu (Lầu Công Chúa): Công trình cư trú của cung tần mỹ nữ xưa, sau đó được người Pháp xây mới lại, mang phong cách kết hợp giữa kiến trúc cung đình và kiến trúc Pháp.
   • Bắc Môn: Cổng thành duy nhất còn lại của thành Hà Nội thời Nguyễn xây dựng năm 1805 trên nền cửa Bắc thời Lê theo lối vọng lâu vòm cuốn.
   • Khu khảo cổ học 18 Hoàng Diệu: Khai quật từ tháng 2/2003 trên diện tích 3,3 ha, phát lộ hệ thống nền móng kiến trúc, đường cống thoát nước, 26 giếng nước cổ và các tầng văn hóa xếp chồng liên tục qua 1.300 năm.

4. Cơ cấu tổ chức quản lý: Khu di tích được Viện Khoa học xã hội Việt Nam bàn giao cho Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội quản lý từ ngày 28/12/2011. Cơ cấu Ban lãnh đạo Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long – Hà Nội gồm Giám đốc (ông Trần Việt Anh) và 02 Phó Giám đốc (ông Phan Duy Thắng, ông Nguyễn Thanh Quang). Bộ máy giúp việc gồm 08 đơn vị: Khối Văn phòng, Phòng Kế hoạch Tài chính, Phòng Nghiên cứu sưu tầm, Phòng Bảo quản trưng bày, Phòng Hướng dẫn thuyết minh, Phòng Quản lý dự án, Ban Quản lý khu di tích Cổ Loa và Ban quản lý bảo vệ.

5. Thực trạng khai thác thị trường khách và dịch vụ:

   • Lượng khách: Tháng 10/2010 (dịp Đại lễ 1000 năm Thăng Long), khu di sản đón 300.000 lượt khách/tháng. Tuy nhiên, giai đoạn sau đó sụt giảm mạnh: 3 tháng cuối năm 2012 đạt 44.829 lượt; năm 2013 đạt 120.000 lượt; năm 2014 đạt 120.000 lượt; năm 2015 đạt khoảng 150.000 lượt (chỉ bằng khoảng 1/10 so với mức dự báo 1,5 triệu khách/năm của các nhà quản lý và công suất thiết kế 2,4 triệu khách/năm do chuyên gia Pháp tính toán).
   • Cơ cấu khách: Khách nội địa chiếm 80% (chủ yếu là sinh viên, người cao tuổi); khách quốc tế chiếm 20% (chủ yếu khách Nhật Bản). Khách đoàn giảm từ 85% (năm 2008) xuống 77% (năm 2009), khách lẻ tăng từ 15% lên 23%.
   • Dịch vụ và chương trình tour: Đã tổ chức các tour tổng thể, tour tâm linh về nguồn (dâng hương 52 vị vua), tour giáo dục học sinh (xem phim, dán quạt, vẽ gốm, "Em làm nhà khảo cổ"), tour đêm khám phá 18 Hoàng Diệu; các sự kiện thường niên như Lễ dâng hương đầu xuân, Tết Trung thu, thả cá chép Tết ông Công ông Táo, Festival Áo dài, Hội sách, Liên hoan âm nhạc quốc tế Gió mùa.
   • Giá vé: Người lớn là 30.000 đồng/lượt; học sinh, sinh viên từ 15 tuổi trở lên và người cao tuổi từ 60 tuổi là 15.000 đồng/lượt; miễn phí cho trẻ em dưới 15 tuổi và người có công với cách mạng.
   • Hạn chế tại điểm: Khu dịch vụ nghèo nàn, chỉ có 01 nhà hàng Ngự Viên tại cổng 19C; bãi đỗ xe tận dụng mặt bằng đường Hoàng Diệu không có mái che; đội ngũ hướng dẫn viên mỏng (khoảng 30 người và 30 tình nguyện viên), thiếu chuyên môn sâu về khảo cổ học; công tác bảo tồn đối mặt nguy cơ sụt lún và ô nhiễm (sự cố thi công Nhà Quốc hội tháng 10/2009 làm tràn nước bùn polymer sang khu vực phía Bắc và đào phá tầng đất Đại La vượt chỉ giới 4m phía Đông).

Chương 3: Giải pháp đẩy mạnh phát triển loại hình du lịch văn hóa tại Hoàng thành Thăng Long - Hà Nội

Chương 3 căn cứ vào quan điểm và mục tiêu phát triển du lịch Thủ đô Hà Nội đến năm 2020 (định hướng xây dựng Hoàng thành Thăng Long trở thành Công viên Văn hóa lịch sử quốc gia, trung tâm du lịch văn hóa chất lượng cao). Tác giả đề xuất 07 nhóm giải pháp chuyên môn và 04 nhóm kiến nghị quản lý:

• Các giải pháp chuyên môn:

  1. Phát triển du lịch gắn với bảo tồn: Đảm bảo tính nguyên vẹn của tầng văn hóa khảo cổ, phân vùng bảo vệ nghiêm ngặt, kiểm soát tác động môi trường.
  2. Xây dựng khu di sản thành Công viên lịch sử văn hóa Thăng Long – Hà Nội: Quy hoạch không gian cảnh quan đồng bộ, gắn kết các di tích trên mặt đất với khu khảo cổ.
  3. Đa dạng hóa hoạt động và dịch vụ du lịch: Thiết kế thêm các gói sản phẩm trải nghiệm, biểu diễn nghệ thuật truyền thống, cải tiến khu quà lưu niệm mang tính đặc thù của di sản.
  4. Liên kết với các doanh nghiệp lữ hành: Kết nối tour nội thành (Hoàng thành - Lăng Bác - Văn Miếu - Bảo tàng - Hồ Gươm) và các tour chuyên đề khảo cổ.
  5. Phát triển nguồn nhân lực du lịch: Chuẩn hóa trình độ ngoại ngữ, nghiệp vụ thuyết minh và kiến thức chuyên ngành khảo cổ cho đội ngũ hướng dẫn viên.
  6. Hoàn thiện cơ sở hạ tầng và cơ sở vật chất kỹ thuật: Xây dựng bãi đỗ xe đạt chuẩn, bổ sung hệ thống bảng biển chỉ dẫn đa ngôn ngữ và nâng cấp tiện ích phục vụ khách.
  7. Tăng cường đầu tư và xúc tiến du lịch: Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, quảng bá qua các hội chợ du lịch quốc tế (như VITM Hà Nội) và liên kết truyền thông đa kênh.

• Các kiến nghị quản lý:

  • Đối với Nhà nước: Hoàn thiện cơ chế chính sách đặc thù cho bảo tồn và khai thác di sản thế giới.
  • Đối với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch: Hỗ trợ chuyên môn về bảo tồn khảo cổ học và định hướng phát triển sản phẩm du lịch di sản.
  • Đối với UBND thành phố Hà Nội: Tăng cường nguồn vốn đầu tư hạ tầng đồng bộ, chỉ đạo phối hợp liên ngành giữa văn hóa, quy hoạch và du lịch.
  • Đối với doanh nghiệp lữ hành: Tích cực xây dựng các tuyến điểm mới đưa khách về Hoàng thành Thăng Long, đào tạo hướng dẫn viên tại tuyến hiểu sâu về giá trị di sản.

---

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp được các thông số dữ liệu thực tế phản ánh toàn cảnh hoạt động khai thác du lịch tại Hoàng thành Thăng Long:

Chỉ tiêu thống kê / Thông số	Dữ liệu ghi nhận trong văn bản	Ghi chú nguồn dữ liệu
Tổng diện tích quản lý	126 ha (vùng lõi 18,395 ha; vùng đệm 108 ha)	Quy hoạch khu di sản
Diện tích khu khảo cổ 18 Hoàng Diệu	4,530 ha (khai quật thực tế 3,3 ha)	Viện Khảo cổ học
Số lượng giếng nước cổ phát hiện	26 giếng nước cổ	Khai quật tháng 2/2003
Công suất thiết kế tối đa	2,4 triệu khách/năm	Tính toán của chuyên gia Pháp
Lượng khách tháng 10/2010 (Đại lễ)	300.000 lượt khách/tháng	Trung tâm Bảo tồn
Lượng khách 3 tháng cuối năm 2012	44.829 lượt khách	Trung tâm Bảo tồn
Lượng khách năm 2013 và 2014	120.000 lượt khách/năm	Trung tâm Bảo tồn
Lượng khách năm 2015 (đến tháng 11)	~150.000 lượt khách	Trung tâm Bảo tồn
Cơ cấu nguồn khách (giai đoạn 2015)	80% khách nội địa - 20% khách quốc tế	Khách quốc tế chủ yếu là Nhật Bản
Cơ cấu hình thức đi tour (năm 2009)	77% khách đoàn - 23% khách lẻ	Chuyển dịch từ 85% đoàn - 15% lẻ (2008)
Giá vé tham quan tiêu chuẩn	30.000 đồng/lượt (vé người lớn)	15.000 đồng/lượt (HSSV, người cao tuổi)
Nhân sự thuyết minh tại điểm	~30 hướng dẫn viên và tình nguyện viên	Huy động đến 100 người dịp cao điểm

Đóng góp của khóa luận thể hiện ở việc chỉ rõ khoảng cách lớn giữa công suất dự báo thiết kế (2,4 triệu khách/năm) với lượng khách thực tế đón tiếp (~120.000 - 150.000 khách/năm giai đoạn 2013–2015). Đề tài đã phân tích các nút thắt trong công tác thuyết minh di sản khảo cổ, đánh giá thực trạng cơ sở vật chất và cung cấp hệ thống giải pháp gắn phát triển du lịch với bảo tồn bền vững.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của khóa luận: Đề tài chủ yếu dựa trên nguồn dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo của Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long – Hà Nội giai đoạn 2008–2015; chưa triển khai được các cuộc điều tra xã hội học bằng bảng hỏi định lượng với mẫu khảo sát lớn đối với du khách trực tiếp tại điểm đến để đo lường mức độ hài lòng hoặc khả năng chi trả.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội của mô hình tour đêm tại khu khảo cổ 18 Hoàng Diệu; khảo sát chuyên sâu về giải pháp ứng dụng công nghệ thực tế ảo/thực tế tăng cường (VR/AR) trong việc diễn giải di tích ngầm phục vụ du khách quốc tế; nghiên cứu cơ chế phối hợp công - tư (PPP) trong việc đầu tư dịch vụ phụ trợ tại khu di sản.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu là nguồn tham khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên ngành Du lịch, Quản trị dịch vụ du lịch và lữ hành, Quản trị khách sạn: Cung cấp tài liệu tham khảo về phương pháp xây dựng đề án khai thác điểm đến di sản, phân tích thị trường khách và cấu trúc tour du lịch văn hóa.
• Sinh viên và học viên ngành Quản lý văn hóa, Bảo tàng học, Lịch sử: Cung cấp tư liệu thực tế về thực trạng bảo tồn khảo cổ học đô thị và sự cố tác động môi trường đối với di tích lịch sử.
• Hướng dẫn viên du lịch và nhân viên điều hành tour: Nắm bắt hệ thống tư liệu thuyết minh chi tiết về 08 điểm tham quan trọng yếu trong Hoàng thành Thăng Long cùng thông tin giá vé, tuyến lộ trình tham quan tổng thể.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Diện tích vùng lõi và vùng đệm của Di sản Hoàng thành Thăng Long được phân chia cụ thể như thế nào?
Khu trung tâm Hoàng thành Thăng Long có tổng diện tích nghiên cứu là 126 ha. Trong đó, vùng lõi di sản có diện tích 18,395 ha (bao gồm khu khảo cổ học 18 Hoàng Diệu rộng 4,530 ha và khu di tích Thành cổ Hà Nội rộng 13,865 ha). Vùng đệm bao quanh có diện tích 108 ha được giới hạn bởi các tuyến đường: Phan Đình Phùng, Hoàng Hoa Thám (phía Bắc); Trần Phú, Ông Ích Khiêm, Sơn Tây (phía Nam); Nguyễn Tri Phương (phía Đông); Ngọc Hà (phía Tây).

2. Lượng khách thực tế đến Hoàng thành Thăng Long giai đoạn 2012–2015 chênh lệch ra sao so với dự báo?
Theo tính toán của các chuyên gia Pháp, khu di sản có khả năng tiếp nhận gần 2,4 triệu lượt khách/năm (khu 18 Hoàng Diệu đón 1.500 khách/ngày, Thành cổ đón 5.000 khách/ngày), và các nhà quản lý dự báo đạt khoảng 1,5 triệu khách/năm. Tuy nhiên trên thực tế, lượng khách đến điểm chỉ đạt khoảng 1/10 dự báo: 3 tháng cuối năm 2012 đạt 44.829 lượt; năm 2013 và 2014 đạt 120.000 lượt/năm; năm 2015 đạt khoảng 150.000 lượt.

3. Khóa luận rút ra bài học gì từ mô hình du lịch khảo cổ của Trung Quốc và Peru?
Từ kinh nghiệm lăng mộ Tần Thủy Hoàng (Trung Quốc) và Machu Picchu (Peru), tác giả rút ra các bài học: quy hoạch sản phẩm du lịch chuyên biệt; giữ nguyên hiện trạng khai quật kết hợp ứng dụng công nghệ trình chiếu tư liệu tái hiện lịch sử; thiết lập cơ chế liên kết chặt chẽ giữa cơ quan du lịch, bảo tàng và viện khảo cổ học; đào tạo đội ngũ hướng dẫn viên chuyên biệt có kiến thức khảo cổ và kỹ năng truyền tải cảm xúc.

4. Khung giá vé và chính sách miễn giảm tại Hoàng thành Thăng Long được quy định như thế nào?
Giá vé vào cổng đối với người lớn là 30.000 đồng/lượt. Học sinh, sinh viên từ 15 tuổi trở lên (có thẻ) và người cao tuổi từ 60 tuổi trở lên (là công dân Việt Nam) được giảm 50%, tương đương 15.000 đồng/lượt. Miễn phí tham quan hoàn toàn cho trẻ em dưới 15 tuổi và người có công với cách mạng.

5. Cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý Trung tâm Bảo tồn Di sản Thăng Long – Hà Nội gồm các bộ phận nào?
Bộ máy quản lý gồm Ban Giám đốc (Giám đốc Trần Việt Anh, Phó Giám đốc Phan Duy Thắng, Phó Giám đốc Nguyễn Thanh Quang) trực tiếp điều hành 08 đơn vị trực thuộc: Khối Văn phòng, Phòng Kế hoạch Tài chính, Phòng Nghiên cứu sưu tầm, Phòng Bảo quản trưng bày, Phòng Hướng dẫn thuyết minh, Phòng Quản lý dự án, Ban Quản lý khu di tích Cổ Loa và Ban quản lý bảo vệ.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Vũ Thị Thơ đã hệ thống hóa cơ sở lý luận về du lịch văn hóa và di sản khảo cổ học, đồng thời phản ánh bức tranh thực trạng khai thác du lịch tại Hoàng thành Thăng Long giai đoạn 2010–2018. Thông qua việc phân tích dữ liệu lượng khách, cơ cấu tổ chức và các điểm hạn chế về dịch vụ cũng như công tác bảo tồn, công trình đã đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao hiệu quả khai thác kinh tế du lịch gắn liền với gìn giữ di sản bền vững. Đây là tài liệu nghiên cứu ứng dụng có giá trị tham khảo tốt cho công tác quản trị điểm đến và phát triển sản phẩm du lịch di sản tại Hà Nội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: MỘT SỐ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DI SẢN VĂN HÓA VÀ DU LỊCH VĂN HÓA 1.Khái niệm,đặc điểm,phân loại di sản văn hóa 1.1 Khái niệm Theo từ điển thông dụng, Di sản (Heritage) là khái niệm dùng để chỉ“những tài sản do người chết để lại” (di sản thừa kế), hoặc “tài sản tinh thần hoặc tài sản vật chất do lịch sử để lại hoặc do thiên nhiên tạo ra” (di sản văn hóa, di sản thiên nhiên, di sản phi vật thể, di sản vật thể. Từ điển Tiếng Việt định nghĩa : Di sản là cái của thời trước để lại. Di sản văn hóa theo nghĩa Hán Việt là những tài sản văn hóa có giá trị của quá khứ còn tồn tại trong cuộc sống đương đại và tương lai. Di là để lại, còn lại, dịch chuyển, chuyển lại.

Sản là tài sản, là những gì quý giá, có giá trị. Di sản văn hóa được hiểu bằng sự tổng hợp bới các ý nghĩa nói trên. Như vậy, di sản văn hóa được hiểu như là tài sản, là báu vật của thế hệ trước để lại cho thế hệ sau. Di sản văn hóa là những sản phẩm vật chất và tinh thần có giá trị về lịch sử, văn hóa, và khoa học bao gồm các di tích lịch sử văn hóa, danh lam thắng cảnh, các lễ hội, nếp sống truyền thống, tri thức dân gian, văn hóa cộng đồng,…Đối với mỗi dân tộc, mỗi quốc gia, di sản văn hóa được xem là báu vật thiêng liêng mà mỗi thế hệ phải có trách nhiệm phát huy và bảo tồn cho các thế hệ tiếp theo.

Một xã hội không thể tồn tại và phát triển nếu không dựa trên nền tảng các giá trị văn hóa. Phân loại và đặc điểm a. Phân loại Tại Việt Nam, theo Luật Di sản văn hóa năm 2001 (được sửa đổi, bổ sung năm 2009), Di sản văn hoá bao gồm di sản văn hoá vật thể và di sản văn hoá phi vật thể là sản phẩm tinh thần, vật chất có giá trị về lịch sử, văn hoá, khoa học được lưu truyền từ thế hệ này qua thế hệ khác ở nước Cộng hoà XHCN Việt Nam. Sinh viên: Vũ Thị Thơ 4 Lớp: DL1801 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP TRƯỜNG ĐẠI HỌC DÂN LẬP HẢI PHÒNG Di sản văn hoá vật thể là sản phẩm vật chất có giá trị lịch sử, văn hoá, khoa học bao gồm di tích lịch sử -văn hóa, danh lam thắng cảnh, di vật, cổ vật, bảo vật quốc gia.

Di sản văn hóa vật thể được hiểu là những sản phẩm văn hóa có thể “sờ thấy được”. Theo Hiến chương Lausanne 1990, “Di sản khảo cổ học là bộ phận di sản vật chất mà các phương pháp khảo cổ học cung cấp cho chúng ta những hiểu biết cơ bản về nó”. Còn theo định nghĩa của Công ước Châu Âu về Bảo vệ di sản khảo cổ học (hay Công ước Valleta 1992) thì Di sản khảo cổ học được coi là“một nguồn dữ liệu ký ức của Châu Âu và là một phương tiện nghiên cứu của khoa học lịch sử”. Như vậy, di sản khảo cổ học có thể hiểu là các công trình, kiến trúc, di tích, di chỉ, hiện vật được phát lộ thông qua hoạt động khai quật, nghiên cứu khảo cổbất kể trên mặt đất hay dưới nước.Căn cứ theo tính chất, di sản khảo cổ học được xem là một loại hình của di sản văn hóa vật thể, nhưng là “một nguồn văn hóa mong manh và không tái sinh được” và dễ bị tổn thương bởi những tác động của môi trường và xã hội bởi phần lớn đều là những vết tích, phế tích, cấu trúc không trọn vẹn và không còn duy trì được công năng sử dụng ban đầu nữa Di sản văn hoá phi vật thể là sản phẩm tinh thần có giá trị lịch sử, văn hoá, khoa học được lưu giữ bằng trí nhớ, chữ viết, được lưu truyền bằng truyền miệng, truyền nghề, trình diễn và các hình thức lưu giữ, lưu truyền khác, bao gồm tiếng nói, chữ viết, tác phẩm văn học, nghệ thuật và khoa học, ngữ văn truyền miệng, diễn xướng dân gian, lối sống, nếp sống, lễ hội, bí quyết về nghề thủ công truyền thống, tri thức về dược học cổ truyền, vềvăn hoá ẩm thực, vềtrang phục truyền thống dân tộc và những tri thức dân gian khác.

Tuy nhiên, sự phân loại giữa di sản văn hóa vật thể và di sản văn hóa phi vật thể này chỉ mang tính tương đối. Bởi di sản vật thể và di sản phi vật thể luôn gắn kết với nhau và trở thành những thực thể sống.Ví dụ: đồ gốm là văn hóa vật thể, nhưng chứa đựng những văn hóa phi vật thể như: kỹ năng chế tác, cách Sinh viên: Vũ Thị Thơ 5 Lớp: DL1801 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP TRƯỜNG ĐẠI HỌC DÂN LẬP HẢI PHÒNG nung, các món ăn truyền thống.; đình chùa là di sản văn hóa vật thể nhưng lại cũng chính là nơi thực hành các nghi lễ, tín ngưỡng, tập tục. Đặc điểm Di sản văn hóa vật thể là một dạng thức tồn tại của văn hóa chủ yếu dưới dạng vật thể có hình khối, có chiều cao, chiều rộng, trọng lượng, đường nét, màu sắc, kiểu dáng tồn tại trong không gian và thời gian xác định. Di sản văn hóa phi vật thể là dạng thức tồn tại của văn hóa không phải chủ yếu dưới dạng vật thể có hình khối trong không gian và thời gian, mà nó tiềm ẩn trong trí nhớ, ký ức cộng đồng, tập tính, hành vi ứng xử của con người trong sản xuất, giao tiếp xã hội mà thể hiện ra.

Từ đó người ta có thể nhận biết được sự tồn tại của văn hóa phi vật thể. Đặc trưng rõ nhất của văn hóa phi vật thể là nó luôn tiềm ẩn trong tâm thức của một cộng đồng xã hội và chỉ bộc lộ ra qua hành vi và hoạt động của con người. Văn hóa phi vật thể được lưu giữ trong thế giới tinh thần của con người và thông qua các hình thức diễn xướng, nó được bộc lộ một cách sinh động trong tư cách hiện tượng văn hóa. Cũng giống như di sản văn hóa vật thể, các hiện tượng văn hóa phi vật thể cũng có thể bị mai một, biến dạng, hoặc mất đi vĩnh viễn bởi thử thách của thời gian, bởi sự vô ý thức của con người.

Trong thực tế, người ta thường có xu hướng thêm bớt hoặc lãng quên trong quá trình lưu giữ những giá trị phi vật thể. Cho nên văn hóa phi vật thể vừa có tính bền vững ( trong ký ức của cộng đồng) lại vừa mang tính mong manh, dễ bị tổn thương ( phụ thuộc vào cuộc sống của cá nhân với những may rủi bất ngờ). Hơn nữa, văn hóa phi vật thể còn có nguy cơ biến dạng rất cao bởi tính dị bản của nó do sự can thiệp của các nhóm xã hội qua các thời đại.Vai trò của di sản văn hóa đối với sự phát triển du lịch Du lịch là một ngành kinh tế có định hướng tài nguyên một cách rõ rệt, hay nói một cách khác du lịch chỉ có thể phát triển trên cơ sở khai thác các giá trị tài nguyên du lịch. Đứng từ góc độ này, các di sản văn hóa được xem là dạng tài Sinh viên: Vũ Thị Thơ 6 Lớp: DL1801 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP TRƯỜNG ĐẠI HỌC DÂN LẬP HẢI PHÒNG nguyên du lịch để khai thác tạo ra các sản phẩm du lịch hấp dẫn, khác biệt và có khả năng cạnh tranh không chỉ giữa các vùng miền, các địa phương trong nước mà còn giữa Việt Nam với các nước trong khu vực và quốc tế.

Như vậy có thể nói rằng di sản văn hóa có vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự phát triển của ngành du lịch Việt Nam. Việc các di sản văn hóa Việt Nam được UNESCO tôn vinh không chỉ quảng cáo tên tuổi cho các di sản mà còn góp phần thu hút khách du lịch nước ngoài đến Việt Nam nhiều hơn. Bằng chứng là khi di sản văn hóa được đưa vào các tour, tuyến du lịch, không chỉ thu hút khách du lịch trong nước mà còn nhận được sự quan tâm của hàng triệu lượt khách quốc tế. Công tác quảng bá về di sản văn hóa ngày càng được chú trọng, việc bảo tồn di sản văn hóa đang được định hướng gắn với phát triển du lịch một cách bền vững.

Tại các địa phương, khi di sản văn hóa được tu bổ, tôn tạo, các hoạt động phát huy giá trị di sản sẽ được mở rộng sáng tạo thêm như những Năm Du lịch (Hạ Long, Quảng Nam, Hà Nội), Festival Huế, Đêm rằm phố cổ (Hội An)…Di sản được bảo tồn, du lịch phát triển tạo ra sự chuyển đổi cơ cấu kinh tế địa phương, người dân được hưởng lợi nhiều hơn thông qua việc tham gia dịch vụ du lịch, ngành nghề thủ công truyền thống tại khu vực di sản và xung quanh khu vực di sản được phục hồi mở rộng.Khái niệm và đặc trưng của du lịch văn hóa a. Khái niệm Theo Tổng cục du lịch Việt Nam: “Du lịch là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên của mình nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, tìm hiểu, giải trí, nghỉ dưỡng trong một khoảng thời gian nhất định”. Theo Tiến sĩ Trần Đức Thanh trong cuốn nhập môn khoa học du lịch thì: “Du lịch văn hóa là hoạt động diễn ra chủ yếu trong môi trường nhân văn hay hoạt động du lịch đó tập trung khai thác tài nguyên du lịch văn hóa”. Sinh viên: Vũ Thị Thơ 7 Lớp: DL1801 KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP TRƯỜNG ĐẠI HỌC DÂN LẬP HẢI PHÒNG Theo Luật du lịch Việt Nam năm 2005: “ Du lịch văn hóa là hình thức du lịch dựa vào bản sắc văn hóa dân tộc với sự tham gia của cộng đồng nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống”.

Những yếu tố thu hút khách du lịch đến với loại hình này chủ yếu là các bản sắc văn hóa, nét đặc trưng khác biệt của nền văn hóa đó ví dụ như những lễ hội truyền thống, phong tục tập quán, lịch sử, nghệ thuật, kiến trúc… hình thành nên nền văn hóa của người dân nơi mà khách du lịch đến thăm quan. Khách du lịch tìm đến du lịch văn hóa để thu thập thông tin mới, tìm hiểu và trải nghiệm những nền văn hóa khác nhau trên thế giới. Do vậy, du lịch văn hóa không chỉ đơn thuần là du lịch mà còn gắn liền với các loại hình văn hóa của địa phương nơi có hoạt động du lịch đang diễn ra.